Ο εργαλειακός εθνικισμός

Standard

Ναυμαχία της Σαλαμίνας: ο εορτασμός της 2495ης επετείου

του Θεόφιλου Τραμπούλη

Από τον εορτασμό, 29.9.2015. Κοπέλες με παραδοσιακές ενδυμασίες υψώνουν σημαίες των συμμάχων χωρών (ΗΠΑ, Καναδάς, Ιρλανδία, Κούβα, Ουγγαρία, Ρωσία). Πηγή: ιστοσελίδα του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας (www.mod.mil.gr)

Από τον εορτασμό, 29.9.2015. Κοπέλες με παραδοσιακές ενδυμασίες υψώνουν σημαίες των συμμάχων χωρών (ΗΠΑ, Καναδάς, Ιρλανδία, Κούβα, Ουγγαρία, Ρωσία). Πηγή: ιστοσελίδα του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας (www.mod.mil.gr)

Η αντίδραση όλων μας ήταν άμεση. Η παρουσία του υπουργού Εθνικής Άμυνας Πάνου Καμμένου στους κωμικούς εορτασμούς της Μάχης της Σαλαμίνας θύμιζε αυτόματα τις τελετές της Χούντας ή, για να είμαστε ακριβέστεροι, τον τρόπο με τον οποίο η αρχαιότητα, σε μια άτεχνη επιτελεστική της εκδοχή, έχει εισβάλει στην πολιτική ζωή από την εποχή που ο νυν επίτροπος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δήμαρχος τότε Αθηναίων, υπέγραψε τη λήξη του Πελοποννησιακού Πολέμου: η αρχαιότητα όχι μόνον ως ιστορία, ως παράδεισος του έθνους ή ως ηθικό και πολιτικό πρότυπο αλλά και ως ζωντανή πολιτική πράξη με άμεση επενέργεια στο παρόν. Πολλές οι γκροτέσκες λεπτομέρειες της βιοπολιτικής και συγκρητικής παράστασης της Σαλαμίνας: οι σημαιοφόρες καραγκούνες μπροστά στις ασπίδες με τις σάρισσες, οι δεσπότες να ευλογούν τα ύδατα και οι στρατιωτικοί ακόλουθοι των ξένων αντιπροσωπειών να προσπαθούν να ισορροπήσουν στα βοτσαλάκια της άχαρης παραλίας, ενώ στο βάθος αχνοφαίνονται τα αγκυροβολημένα καράβια και τα χαμόσπιτα της Σαλαμίνας με τις στέγες από ελενίτ.

Αυτή όμως η απομίμηση της ιστορίας ως ζωντανής πολιτικής έκανε τον λόγο του υπουργού κατά την τελετή ιδιαίτερα ανησυχητικό. Η ρητή αναφορά του στην «καινούργια απειλή από την Ανατολή, την απειλή του φονταμενταλισμού» και στην «έμφυτη ναυτοσύνη του Έλληνα, στην υπεροχή της διανοητικής πειθαρχίας και τέλος στο ανώτερο ηθικό του» είναι, εκτός από αναμενόμενη μεταφορά και καλολογικό στοιχείο σε επαρχιακό πανηγυρικό, έκφραση επίσημης θέσης σε μια επικίνδυνη εποχή. Ποιος είναι ο Ξέρξης σε αυτήν την αναλογία; Η επίμονη αναφορά του Πάνου Καμμένου στους εισβολείς που οι Ένοπλες Δυνάμεις θα απωθήσουν στη θάλασσα δεν έφερνε στο μυαλό μονάχα τους μαχητές του ISIS. Καθημερινά, εδώ και δύο μήνες, από τη θάλασσα φτάνουν στην Ελλάδα εκατοντάδες πρόσφυγες για τους οποίους η μέριμνα είναι ελλιπής και αποσπασματική, πολύ συχνά δε η στάση κάποιων εκπροσώπων του ελληνικού κράτους είναι απροκάλυπτα εχθρική. Αποτελούν, άραγε, και αυτοί μέρος της στρατιάς του σημερινού Πέρση εισβολέα; Αν θυμηθούμε παλαιότερες δηλώσεις του υπουργού, ναι, στις τάξεις τους κρύβονται και μαχητές του ISIS, ναι, οι πρόσφυγες ανήκουν κι αυτοί στους Μήδους τη νίκη εναντίον των οποίων ενδεχομένως θα συγγράψει κάποιος σημερινός Ηρόδοτος στην επιφυλλίδα του. Δεν γνωρίζω πώς έγινε η επιλογή των ξένων αντιπροσωπειών, αλλά σε αυτές τις λίγες παριστάμενες χώρες η σημαία της Ουγγαρίας, με την ντροπιαστική και καταδικασμένη στάση της στο προσφυγικό, έφτιαχνε ένα σκηνικό πολύ δυσάρεστο για την ερμηνεία του υπουργικού λόγου.

Οι τοπικές αρχές εορτάζουν με αυτόν τον σχολικό τρόπο τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας, τουλάχιστον από το 2011. Ωστόσο, καθώς αυτές τις ημέρες ξεκινούν οι επεμβάσεις στη Συρία, η φετινή παρουσία του Καμμένου στο νησί ήταν ιδιαίτερα σημαντική. Ο υπουργικός λόγος αν δεν υπαινισσόταν την επίσημη πολιτική, δήλωνε έστω ξεκάθαρα τη θέση από την οποία θα ασκηθεί η επίσημη πολιτική. Συχνά έχει χρησιμοποιηθεί, πριν ακόμη από τις εκλογές του Ιανουαρίου, η έννοια του εθνικολαϊκισμού για να εντοπιστούν και να περιγραφούν συγκλίσεις μεταξύ του αριστερού και του ακροδεξιού λόγου. Σύμφωνα με το ερμηνευτικό αυτό σχήμα, η συνάφεια μεταξύ των δύο φαινομενικά μόνον αντίθετων πόλων είναι οργανική, δομική, και εντοπίζεται, μεταξύ άλλων, στον τρόπο με τον οποίον διαχειρίζονται από κοινού την κληρονομιά του εθνικισμού. Ερμηνεύεται έτσι συστηματικά η μετεκλογική συνεργασία του ΣΥΡΙΖΑ με τους ΑΝ.ΕΛ. Κατά τη γνώμη μου, ο εθνικολαϊκισμός είναι μια παραπλανητική και ελέγξιμη έννοια. Παραβλέπει κοινωνικούς μετασχηματισμούς και συμβολικά συστήματα. Το παράδειγμα της Σαλαμίνας πιστεύω πως είναι ενδεικτικό μιας συγκεκριμένης στρατηγικής, ενδεχομένως πιο επικίνδυνης: της εργαλειακής χρήσης των συμβόλων, της ρητορικής και της σκηνοθεσίας του εθνικισμού. Από κάποιο σημείο και μετά όμως, η εργαλειακή χρήση, η ανοχή και η νομιμοποίηση του εθνικισμού γίνεται η ίδια λόγος και πολιτική, μια γκροτέσκα αντιστροφή.

Ο Θεόφιλος Τραμπούλης είναι συγγραφέας και επιμελητής

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s