Για τις εκλογές και την επόμενη μέρα στην Πορτογαλία

Standard

της Καταρίνα Πρίνσιπε

catΗ νίκη του δεξιού συνασπισμού PaF (Portugal à Frente – Πρώτα η Πορτογαλία) δεν ήταν ένα αναμενόμενο σενάριο μέχρι και δύο εβδομάδες πριν από τις εκλογές, καθώς το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PS) προπορευόταν στις δημοσκοπήσεις. Ο συνασπισμός της Δεξιάς αποτελείται από το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (PSD) και το Λαϊκό Κόμμα (CDS-PP), τα δύο δεξιά κόμματα που κυβέρνησαν την Πορτογαλία τα τελευταία τέσσερα χρόνια και εφάρμοσαν το Μνημόνιο. Μολονότι δεν πέτυχαν την απόλυτη πλειοψηφία, μένοντας στο 36,9%, πολλοί άνθρωποι αδυνατούν να καταλάβουν πώς ακόμα κι αυτό ήταν εφικτό. Με τον γερμανό υπουργό Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε να γιορτάζει “τη νίκη των πολιτικών λιτότητας”, είναι σημαντικό να επιχειρήσουμε κάποιες εξηγήσεις για την επικράτηση αυτή:

1. Το Πρόγραμμα Στήριξης του Δημόσιου Τομέα που εισήγαγε η ΕΚΤ (αγοράζοντας η ίδια μέρος του πορτογαλικού δημόσιου χρέους) μόλις λίγο πριν από τις εκλογές, μείωσε τα επιτόκια του δανεισμού και έτσι επέτρεψε στην Πορτογαλία να ανταποκριθεί στα κριτήρια που έθεσε η τρόικα, και έτσι, για την ώρα, να μη χρειαστεί ένα δεύτερο πρόγραμμα διάσωσης. Αυτή ήταν καθαρά μια πολιτική κίνηση εκ μέρους των ευρωπαϊκών θεσμών, προκειμένου να αποτρέψουν έναν ακόμα πολιτικό σεισμό σε μια ακόμα χώρα της νότιας Ευρώπης. Ας έχουμε υπόψιν ότι στην Ελλάδα δεν δόθηκε ποτέ “βοήθεια” τέτοιου είδους.

2. Η μείωση των αριθμού των ανέργων (αν και επιτεύχθηκε με απατεωνίστικη ανάλυση και κριτήρια), η επάνοδος της Πορτογαλίας στις αγορές (ακόμα και όταν το χρέος ανέβηκε από το 80% στο 120% του ΑΕΠ), μια έξυπνη προεκλογική τακτική μη σύγκρουσης και χαμηλών τόνων τοποθετήσεων της προηγούμενης κυβέρνησης, και η έλλειψη δυνατών και ριζωμένων κινημάτων αντίστασης με αισθητή παρουσία αυτά τα τελευταία δυόμισι χρόνια, έκαναν για πολλούς πειστικό το αφήγημα ότι οι θυσίες που επέβαλε η τρόικα δεν πήγαν χαμένες.

3. Η παταγώδης αποτυχία του Σοσιαλιστικού Κόμματος (PS) να πλασαριστεί ως ισχυρή αντιπολίτευση ενίσχυσε επίσης την αίσθηση απουσίας εναλλακτικών. Όχι μόνο γιατί το πρόγραμμά του ήταν συγκεχυμένο και ελάχιστα διαφορετικό από αυτό της Δεξιάς, αλλά και γιατί η προεκλογική του καμπάνια υπήρξε φοβερά αδύναμη, γεμάτη με λάθη και αντιφατικές δηλώσεις. Η παρούσα ηγεσία του κόμματος – ισχυρή, υποτίθεται, και πάντως σε θέση να κεφαλαιοποιήσει τη δυσαρέσκεια των τελευταίων χρόνων- αποδείχτηκε ανίκανη να δημιουργήσει οποιαδήποτε αίσθηση ότι αποτελεί την εναλλακτική λύση.

Και η Αριστερά;

Το Μπλόκο της Αριστεράς και το πορτογαλικό ΚΚ (PCP) έφτασαν το 10.2% και το 8.2% αντίστοιχα. Το Μπλόκο κατέγραψε το καλύτερο αποτέλεσμά του, κερδίζοντας περισσότερες από μισό εκατομμύριο ψηφους. Μολονότι η νίκη των δυνάμεων της Δεξιάς που στηρίζουν τη λιτότητας συνιστά πραγματικότητα, είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι η νεοεκλεγείσα Βουλή θα απαρτίζεται κατά 20% από αντικαπιταλιστικές δυνάμεις και δυνάμεις ενάντια στη λιτότητα. Πρόκειται για μια νέα κατάσταση στα πολιτικά πράγματα της Πορτογαλίας: η πολιτική πόλωση στους καιρούς της κρίσης αρχίζει πια να γίνεται αισθητή.

Σε ό,τι αφορά το ΚΚ Πορτογαλίας, το αποτέλεσμά του δεν αποτελεί έκπληξη. Το κόμμα έχει ένα λίγο-πολύ σταθερό ποσοστό για πολλά χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει άμεση αιτιώδης σχέση ανάμεσα στα πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά συμφραζόμενα και τα εκλογικά αποτελέσματα: τα σκαμπανεβάσματα του κινήματος και της ταξικής πάλης στην Πορτογαλία δεν μεταφράζονται κατευθείαν σε ψήφους υπέρ του κόμματος.

Το ίδιο ισχύει εν μέρει και για τα αποτελέσματα του Μπλόκο. Το ίδιο, ωστόσο, είναι ο μόνος “νικητής” των εκλογών. Με ένα κακό εκλογικό ποσοστό το 2011 (5,17%), έχοντας δηλαδή χάσει σχεδόν τις μισές ψήφους του σε σχέση με το 2009, αλλά και με μια ισχυρή κρίση στο εσωτερικό του, το Μπλόκο φαίνεται σταδιακά να ανακάμπτει, διαψεύδοντας πολλές προσδοκίες ότι θα εξαφανιστεί από τον πολιτικό χάρτη.

Τι συνέβη λοιπόν;

1. Το Μπλόκο διεξήγαγε μια δυνατή και δημόσια εκλογική καμπάνια. Οι βασικοί εκπρόσωποί του έπαιξαν θετικό ρόλο, κερδίζοντας πολλά από τα ντιμπέιτ ανάμεσα στα κόμματα και καταφέρνοντας να φέρουν στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης βασικά πολιτικά θέματα, όπως τα ζητήματα της εργασίας και της επισφάλειας, της μετανάστευσης, της κοινωνικής ασφάλισης, της διάλυσης του κοινωνικού κράτους και των ιδιωτικοποιήσεων, των συντάξεων και –πολύ σημαντικό- της αναδιάρθρωσης του χρέους, της Ευρώπης και του ευρώ.

2. Το Μπλόκο, επίσης, εκλέπτυνε τη θέση του για την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ευρώ. Έτσι, η εκτίμηση ότι η επίδραση του ΣΥΡΙΖΑ θα έβλαπτε την ανάπτυξη της Αριστεράς δεν επιβεβαιώθηκε. Αν και οι άλλες πολιτικές δυνάμεις προσπάθησαν να σπρώξουν το κόμμα στο χώρο της “ανευθυνότητας” και της έλλειψης αξιόπιστων λύσεων, δηλώνοντας ότι ακόμα και η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ αναγκάστηκε να αποδεχτεί ότι δεν υπάρχει εναλλακτική λύση στη λιτότητα, το Μπλόκο μπόρεσε να αποκρούσει αυτό το αφήγημα, καταδεικνύοντας ως πολιτικά υπεύθυνες τις ευρωπαϊκές ελίτ, ενισχύοντας την ίδια στιγμή την κριτική του στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το ευρώ. Δεν πρόκειται για μικρό βήμα: με το να καταγγέλλουμε τους περιορισμούς στη δημοκρατία που θέτει η ΕΕ και με το να δηλώνουμε ξεκάθαρα ότι δεν θα κάνουμε άλλες θυσίες για το ευρώ, κάνοντας δε αυτά να ανεβαίνουμε εκλογικά, σημαίνει ότι υπάρχει πια πολιτικός χώρος για μια Αριστερά κριτική απέναντι στο ευρώ και την ΕΕ, και ταυτόχρονα διεθνιστική.

3. Τα αποτελέσματα του Μπλόκο έδειξαν ότι μια στρατηγική της Αριστεράς που διεκδικεί τη δυσαρεστημένη κοινωνική βάση των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων με ένα ξεκάθαρο πρόγραμμα ενάντια στη λιτότητα, την ίδια στιγμή που προσπαθεί να φτάσει στους δυσαρεστημένους με το υπάρχον πολιτικό σύστημα, είναι ακόμα η σωστή στρατηγική. Όπως έχω επιχειρηματολογήσει και νωρίτερα σε άλλο άρθρο με τον Dan Russell (βλ. εδώ), αυτή η διπλή στρατηγική που αναλαμβάνουν ανοιχτοί σχηματισμοί της Αριστεράς, μαζί με μια σχέση σεβασμού προς τα κοινωνικά κινήματα και πολιτικής ανεξαρτησίας έναντι των κομμάτων της Σοσιαλδημοκρατίας –μια στρατηγική που τα ωθεί σε μια διαδικασία αυτοδιάλυσης– είναι η αναγκαία ακόμα πολιτική γραμμή. Φυσικά δεν έχουν λυθεί όλα τα προβλήματα. Το σχεδόν ανύπαρκτο εργατικό και κοινωνικό κίνημα, ένα κόμμα που παραμένει επικεντρωμένο στα εκλογικά αποτελέσματα και εξαρτημένο από την “καλή θέληση” των κυρίαρχων μέσων ενημέρωσης, εξακολουθούν να αποτελούν ορισμένα από τα πιο σημαντικά στρατηγικά ερωτήματα για την Αριστερά. Δεν είναι βέβαιο ότι η εκπληκτική άνοδος του Μπλόκο δεν θα ακολουθηθεί από μια τεράστια απώλεια ψήφων σε περίπτωση που ένα σενάριο “ακυβερνησίας” έρθει μαζί με μια ενδεχόμενη κυβέρνηση μειοψηφίας.

Ο ρόλος του Σοσιαλιστικού Κόμματος

Σύμφωνα με το πορτογαλικό Σύνταγμα, κυβερνήσει μειοψηφίας είναι δυνατές στο βαθμό που τις επιτρέπει μια κοινοβουλευτική πλειοψηφία. [Ως τη στιγμή που γράφονταν αυτές οι γραμμές], τόσο το ΚΚ Πορτογαλίας όσο και το Μπλόκο ξεκαθάρισαν ότι δεν θα επιτρέψουν μια τέτοια εξέλιξη. Αυτό σημαίνει ότι το μπαλάκι βρίσκεται στην πλευρά του Σοσιαλιστικού Κόμματος, που επίσης ηττήθηκε στις εκλογές, παίρνοντας 32.3%.

Όπως ήταν αναμενόμενο, η φιλελευθεροποιημένη Σοσιαλδημοκρατία που υποστηρίζει τη λιτότητα θα ανακοινώσει τη στήριξή της στην δεξιά κυβέρνηση που έριξε τη χώρα στη φτώχεια και την ανεργία, γεγονός που έδιωξε περισσότερους από μισό εκατομμύριο ανθρώπους στο εξωτερικό, καταστρέφοντας το κοινωνικό κράτος, περικόπτοντας συντάξεις και μισθούς και διαλύοντας όλες τις δομές αλληλεγγύης των γενεών. Το ενδεχόμενο να πέσει η κυβέρνηση αυτή και να προκηρυχθούν σύντομα νέες εκλογές δεν είναι ρεαλιστικό σύμφωνα με τον πορτογαλικό νόμο: το Γενάρη υπάρχει η διαδικασία προεδρικής εκλογής και ο σημερινός πρόεδρος δεν μπορεί να διαλύσει τη Βουλή σε έξι μήνες από τη στιγμή που έλαβε εντολή, ούτε και η Βουλή μπορεί να διαλυθεί στους έξι πρώτους μήνες μετά το σχηματισμό της. Αυτό σημαίνει ότι το Σοσιαλιστικό Κόμμα είναι καθ’οδόν προς έναν συμβιβασμό και την υπερψήφιση, στη Βουλή, όλων των βασικών μέτρων του προγράμματος της Δεξιάς, όπως η περικοπή του κρατικού προϋπολογισμού για τις συντάξεις κατά 600 εκατομμύρια ευρώ, υπόσχεση που έχει ήδη δοθεί στις Βρυξέλλες. Για μια ακόμα φορά, οι του Σοσιαλιστικού Κόμματος αποδεικνύουν ότι δεν υπάρχει εναλλακτική.

Παρά την εκφοβιστική τους καμπάνια –όπου ισχυρίζονταν αποκλειστικά ότι ψήφος στο Μπλόκο ή το ΚΚ σημαίνει κατευθείαν ψήφο στη Δεξιά– το Σοσιαλιστικό Κόμμα υπέστη μια παταγώδη ήττα. Η διαδικασία της πασοκοποίησης άρχισε και το κόμμα βρίσκεται ήδη στο δρόμο της αυτοκαταστροφής. Τόσο το Μπλόκο όσο και το ΚΚ Πορτογαλίας έδειξαν ήδη τη διαθεσιμότητά τους για μια κυβέρνηση λύση μαζί με το Σοσιαλιστικό Κόμμα, για να τερματιστεί η λιτότητα και η χώρα να γυρίσει πίσω στο δρόμο της ανάπτυξης, της σταθερότητας και της απασχόλησης. Δεν πρόκειται για εφικτό σενάριο, καθώς το εκλογικό πρόγραμμά τους δεν τους επιτρέπει να στηρίξουν αριστερές λύσεις οποιουδήποτε είδους. Κάνοντας ωστόσο την πρόταση αυτή, και αναγκάζοντάς τους να απαντήσουν αρνητικά, μπορούμε να συμβάλουμε να ξεκαθαριστεί ο ρόλος της φιλελευθεροποιημένης Σοσιαλδημοκρατίας. Στο τέλος-τέλος, είναι στο χέρι μας να τους δώσουμε την τελευταία σπρωξιά.

Η Catarina Príncipe είναι Πορτογαλίδα ακτιβίστρια, μέλος του πορτογαλικού Μπλόκο και contributing editor του ηλεκτρονικού περιοδικού «Jacobin». To άρθρο δημοσιεύτηκε στο Rednotebook. Σε διαφορετική εκδοχή, το άρθρο δημοσιεύεται στο Jacobin

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s