Νήσος τεχνών και φιλοσοφίας

Standard

της Έλενας Πατρικίου

Γράφοντας στον «Κόστα» [τον Καραμανλή τον Πραγματικό], για το κλείσιμο του Μον Παρνές, ο Μποστ κατέληγε: «Είναι σπάγκοι οι Ελβετοί […]. Διστιχός, παρ’ όλον που τόσον τους υποστηρίξαμε, απεδείχθησαν αχάριστοι διότη, ως φαίνετε, και μεταξύ των Ελβετών δεν υπάρχουν χαρακτήρες» (Αληλογραφεία με τον Κόστα· δημοσιεύθηκε στην «Αυγή», το 1963).

Jose Clemente Orozco - Oι πλούσιοι (λεπτομέρεια) (1924)

Jose Clemente Orozco – Oι πλούσιοι (λεπτομέρεια) (1924)

Επειδή ο χαρακτήρας είτε των Ελβετών είτε των άλλων κρατών-μελών του ΟΗΕ μάλλον δεν έχει αξιόλογα αλλάξει από το 1963, η μεγαλόσχημη επενδυτική ιδέα του Δ. Μάρδα με την επωνυμία «Νησί τεχνών και φιλοσοφίας» διατρέχει τον ορατό κίνδυνο να αποβεί φρούδα (με τον νου πλουταίνει η κόρη, με τον ύπνο η ακαμάτρα). Κυρίως, όμως, κινδυνεύει να αποκαλυφθεί κοινωνικά και αισθητικά απεχθής.

Ο Δ. Μάρδας προανήγγειλε, στη διάρκεια των προγραμματικών δηλώσεων, τη σύσταση του νησιού, μέσω του οποίου θα ιδρυθεί ένα «παγκοσμίου κύρους θερινό Νταβός» και η οποία θα αποτελέσει την αιχμή του δόρατος των πολυαναμενόμενων επενδύσεων. Επόμενα δημοσιεύματα κατέστησαν την εξαγγελία ανάγλυφη έως ανατριχίλας. Ο εν λόγω τόπος, πρόκειται, στα νεφελοκοκκυγικά όνειρα του κ. υφυπουργού, να είναι έρημός τις νήσος, επί της οποίας θα χτιστούν χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα αναπτυξιακής φούσκας: πολυτελή συνεδριακά κέντρα, έτι πολυτελέστερες κατοικίες (μία ανά χώρα-μέλος του ΟΗΕ), υποδειγματικοί αμπελώνες και «πορσελάνινα» ελαιοτριβεία (κατά το αξεπέραστο παράδειγμα του τυροκομείου της Μαρίας Αντουανέτας στο Μικρό Τριανόν), παραδοσιακές ταβέρνες, ψευδοαγορές (σαν τα καταστήματα των all inclusive ξενοδοχείων) και, το απόλυτον sine qua non της νεοελληνικής κακογουστιάς, ένα «ανοικτό “αρχαιοελληνικό” θέατρο». Όλα κατασκευασμένα με την τελευταία λέξη της μόδας: «βιοκλιματικά, οικολογικά και αειφορικά».

Το κιτς βοά, ακαταμάχητο, σε κάθε λέξη της υφυπουργικής περιγραφής, από την ονομασία «νησί τεχνών και φιλοσοφίας»» ως το «αρχαιοελληνικό» θέατρο και από τον «παγκόσμιο πολιτισμό» του οποίου θα γίνει η εν λόγω νήσος «κέντρο» χάριν των «υπερπολυτελών συνεδριακών εγκαταστάσεων» μέχρι την ιδέα των «Πολιτιστικών Εστιών κάθε κράτους-μέλους του ΟΗΕ». Ο υποφώσκων εθνικισμός ελλοχεύει, αμείλικτος, στις αρχαιοελληνικές επικλήσεις, στην ιδέα ότι η οικουμένη περιμένει την Ελλάδα να της υποδείξει πού να κάνει τα επιστημονικά και πολιτικά της συνέδρια, στην ιδέα, κυρίως, ότι η τέχνη και ο πολιτισμός είναι υπόθεση κρατικής επιβολής, υπουργικής απόφασης και υφυπουργικής ζέσης.

Χρειάζεται επιχειρηματολογία; Χρειάζεται να πούμε ότι σε μια χώρα σπαρμένη αυθεντικά «αρχαιοελληνικά» θέατρα η μίμηση είναι γελοία; Ότι τα συνέδρια δεν αποκτούν κύρος (επιστημονικό τουλάχιστον) από τις συνεδριακές υποδομές και την ξενοδοχειακή πολυτέλεια, αλλά από τα πνευματικά ιδρύματα που τα οργανώνουν. Ότι, όταν διαλύονται τα κανονικά ελαιουργεία, τα βουρβωνικά υποκατάστατά τους είναι αισθητικώς γελοία και πολιτικώς προσβλητικά; Ότι «νήσοι τεχνών και φιλοσοφίας» δεν δημιουργούνται ούτε από «αναπτυξιακές επενδύσεις» ούτε προς εξασφάλισιν αναπτυξιακών τοιούτων;

Από «αναπτυξιακές επενδύσεις» πασπαλισμένες πολιτιστικά προσχήματα δημιουργούνται μόνο τα τέρατα που περιέγραφε σε προ της υπουργοποιήσεώς του άρθρο, προεξαγγέλοντας τη σημερινή προγραμματική του φαεινή ιδέα (Οικονομικά Χρονικά, Αύγουστος 2013, τεύχος 2, σ. 18 κ.ε.) ο Δημήτρης Μάρδας: εγκαταστάσεις «900 υπερπολυτελών κατοικιών [θα] κτιστούν σε μια επιφάνεια 500-600 στρέμματα […], σε αντίθεση με τα 5.000 στρέμματα που απαιτούνται, συντηρητικά, σήμερα». Μερικές μέρες μετά τις προγραμματικές, έγινε ευρύτερα γνωστό και το όνομα της εκλεκτής νησίδας: είναι το Στυρονήσι (στα ανοιχτά των Νέων Στύρων), αλλά, για την περίσταση χρησιμοποιήθηκε η βαρύγδουπη αρχαιοελληνική του ονομασία, Αιγιλεία. Το ιδανικό αυτό ξερονήσι, που η μοίρα προόριζε, εκτός από τόπο διαμονής των αιχμαλωτισμένων από τον Δάττι Ερετριέων και χειμαδιού των ευβοϊκών αιγοπροβάτων, να γίνει ουτοπία του «Παγκόσμιου Πολιτισμού», διαθέτει κατά τον κ. Μάρδα την ιδανική χωροταξική διαμόρφωση και, κυρίως, δεν ανήκει στο πρόγραμμα Natura. Όποιος, δηλαδή, απορούσε πώς κτίσματα που, σε κανονικές πολεοδομικές συνθήκες, απαιτούν 5.000 στρέμματα, θα στριμωχτούν μόλις σε 500, πήρε την εργολαβική του απάντηση. Χωρίς Natura, χωρίς αρχαιολογική υπηρεσία να προστατεύει άμορφα αρχαιολογικά ερείπια, χωρίς κατοίκους να διαμαρτύρονται, το εργολαβικό όνειρο του μετεμφυλιακού κράτους θα σαρκωθεί σε μια επένδυση χωρίς πολιτιστικό και οικονομικό νόημα για την ελληνική κοινωνία, αλλά με πολλά εργολαβικά οφέλη για όποιον προθυμοποιηθεί να τα προσποριστεί. Καχυποψία;

Σ’ αυτήν την χώρα των μυριάδων «Μον Παρνές», δικαιούμαστε –και οφείλουμε– να είμαστε καχύποπτοι. Σε μία χώρα με αναρίθμητα τοπία ασύγκριτου κάλλους, με περίσσεια ξενοδοχειακών, θεατρικών και συνεδριακών υποδομών, και με πλήθος τοπικών κοινωνιών σε κρίση, ποιος άλλος λόγος υπαγορεύει την «Arts and Philosophy Island» αναπτυξιακή επένδυση σε ένα ακατοίκητο ξερονήσι, παρά αυτός που όλοι σκεφτόμαστε και ο οποίος σχετίζεται μάλλον με την παραδοσιακή εργολαβική δραστηριότητα, παρά με την ελληνική οικονομία ή τον πολιτισμό (ελληνικό ή παγκόσμιο);

«Αγαπητέ Κόστα, […] εις το πρόβλημα του πανδοχείου, εφέρθης απερισκέπτως». Για να είμαστε δίκαιοι, το Μον Παρνές απεδείχθη όντως εργολαβική απερισκεψία του Καραμανλή, αλλά η ιδέα του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών σαφώς δεν ήταν· σε εποχές μάλιστα που διοικήθηκε αξιοπρεπώς, προσέφερε στιγμές αξιοπρόσεκτης πολιτιστικής δράσης. Χωρίς επενδύσεις δισεκατομμυρίων, χωρίς να έρχεται σε αντίθεση με την δελφική ομορφιά και την προστασία της και χωρίς να πλασάρει ως πρόσχημα την εθνικιστική μεγαλοστομία του κρατικού κιτς.

Η Έλενα Πατρικίου είναι σκηνοθέτρια και ιστορικός

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s