Απορίες μικρές και μεγαλύτερες

Standard

Παλιέ καλέ μου φίλε Αριστείδη (*)

Απ’ όταν επανεντάχτηκα στο ΣΥΡΙΖΑ το 2010, αλλά, κυρίως, απ’ την εκλογική νίκη του Γενάρη και μετά, διάφορες απορίες, μικρές ή και μεγαλύτερες, με τριγυρίζουν. Συχνά, πιάνω τον εαυτό μου να μη θέλει να δεχτεί κάποιες «προφανείς» απαντήσεις, σαν τους «παλιούς» που δε δέχονταν νάχουν ούτε ίχνος αμφιβολίας, και μάλιστα «εν καιρώ πολέμου», λες κι όλο το ιδεολογικό τους οικοδόμημα θα γκρεμίζονταν με το πρώτο «μήπως όμως…». Φυσικά, οι απορίες μου εντάθηκαν μετά την υπογραφή του τρίτου Mνημονίου.

Philip Guston  "Moνομάχοι" (1940)

Philip Guston «Moνομάχοι» (1940)

Όταν γύρισε ο Πρωθυπουργός κι όλο το διαπραγματευτικό κλιμάκιο απ’ τις Βρυξέλλες, μας είπαν πως αναγκάστηκαν, γιατί δεν είχαν εντολή για ρήξη ή έξοδο… Τότε, γιατί το δημοψήφισμα, από μια κυβέρνηση με «νωπή» εκλογική εντολή, για να εφαρμόσει το πρόγραμμά της (της Θεσσαλονίκης), που θα μας απάλλασσε απ’ το Μνημόνιο μια και καλή; Θυμίζω πως θα τα καταφέρναμε, «ρίχνοντας» διάφορα χαρτιά στο τραπέζι. Πολλά μεγάλα λόγια; Λάθος υπολογισμός για τους στόχους του αντιπάλου; Πώς θα καταλάβουμε τι ακριβώς έγινε; Όλα τα περί αφόρητης πίεσης, δεκαεφτάωρου κ.λπ., πολύ ανθρώπινα, δεν μπορούν ν’ αντικαταστήσουν τα πολιτικά επιχειρήματα που, μόνο αυτά, θα μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε αν όλ’ αυτά ήταν αναγκαίο να συμβούν, ή μπορούσαμε να χειριστούμε μ’ άλλον τρόπο τη σκληρή διαπραγμάτευση. Υπάρχει αίσθηση της ήττας στο «στενό ηγετικό κλιμάκιο» που διαμορφώθηκε στο ΣΥΡΙΖΑ μετά την εκλογική μας εκτόξευση του 2012; Δεν το νομίζω. Συνέχεια ανάγνωσης

Ο λαθρομετανάστης, ο λαθρεπιβάτης και οι λαθροχειρίες

Standard

του Λ. Α. Θρέμπορα

Μιλώντας την Παρασκευή στη Βουλή, στην ερώτησή του προς τον πρωθυπουργό, ο Γ. Κουμουτσάκος ζήτησε να μη δαιμονοποιούμε τη λέξη λαθρομετανάστης, αφού στην ελληνική γλώσσα χρησιμοποιούνται και οι (δόκιμοι, προφανώς) όροι λαθρεπιβάτης, λαθραναγνώστης κλπ.: «Στην ελληνική γλώσσα, όποιος διαβάζει κάτι που δεν του επιτρέπεται λέγεται “λαθραναγνώστης”, όποιος επιβαίνει σε όχημα που δεν του επιτρέπεται λέγεται λαθρεπιβάτης. Γιατί να δαιμονοποιούμε τη λέξη “λαθρομετανάστης;”». Του όρου στο παρελθόν, εντός Βουλής (στη συζήτηση για το σωφρονιστικό) έχουν υπεραμυνθεί ο Κυριάκος Μητσοτάκης και βεβαίως ο Άδωνης Γεωργιάδης (που χρησιμοποίησε το ίδιο «επιχείρημα» περί λαθρεπιβατών κλπ).

Χειρουργική λαβίδα γλώσσας. Πηγή: Paul Labarthe, «Dictionnaire populaire de médecine usuelle d'hygiène publique et privée», C. Marpon et E. Flammarion, Παρίσι 1885.

Χειρουργική λαβίδα γλώσσας. Πηγή: Paul Labarthe, «Dictionnaire populaire de médecine usuelle d’hygiène publique et privée», C. Marpon et E. Flammarion, Παρίσι 1885.

Πέραν της –για μένα τουλάχιστον– απογοήτευσης, είναι ασφαλώς άξιο παρατήρησης (και ενδεικτικό για την ελληνική Δεξιά) ότι ακόμα και οι πιο ευπρεπείς, μετριοπαθείς και ευρωπαϊστές εκπρόσωποί της (για τον Γ. Κουμουτσάκο μιλάω) αισθάνονται υποχρεωμένοι να υπερασπιστούν έναν όρο ρατσιστικό και απροκάλυπτα υποτιμητικό. Και σκέφτομαι: Συνέχεια ανάγνωσης

Η νέα αντίληψη της ηγεμονίας

Standard

του Κώστα Φιλίνη

Ο Γκράμσι αναζήτησε τις πολιτικές-θεωρητικές βάσεις μιας επαναστατικής πορείας προς το μαρξισμό στις χώρες του αναπτυγμένου καπιταλισμού και πιο συγκεκριμένα της Δυτικής Ευρώπης, καταλαβαίνοντας και υποδεικνύοντας ότι στις χώρες αυτές δεν θα μπορούσε να επαναληφθεί το πρότυπο της Οκτωβριανής Επανάστασης στη Ρωσία, η «κατάληψη των χειμερινών ανακτόρων» της Πετρούπολης.

Αντόνιο Γκράμσι. Ξυλογραφία του Leopoldo Méndez

Αντόνιο Γκράμσι. Ξυλογραφία του Leopoldo Méndez

Θεμελιώδες στοιχείο αυτών των πολιτικοθεωρητικών βάσεων είναι η νέα αντίληψη της ηγεμονίας που επεξεργάστηκε ο Γκράμσι, όπου αυτή δεν κατανοείται πλέον (όπως στο λενινισμό) σαν μια μορφή πολιτικής ηγεσίας πάνω σε προκαθορισμένα υποκείμενα, αλλά σαν μια «πολιτική-διανοητική και ηθική ηγεσία» μέσω της οποίας δημιουργούνται νέα υποκείμενα τα οποία τείνουν να εκφράσουν μιαν εθνική-λαϊκή συλλογική θέληση που θα συγκροτείται από τη σύνθεση δημοκρατικών λαϊκών αιτημάτων (όχι κατ’ ανάγκην ταξικών) και την οποία θα πραγματοποιήσει η εργατική τάξη. Συνέχεια ανάγνωσης

Ένα πολύτιμο βιβλίο

Standard

της Ζωής Σβώλου

Οι άνθρωποι φεύγουνε, οι μνήμες χάνονται κι αυτές. Μένουν τα βιβλία –όλα τα βιβλία, όλων των εποχών– που μας συντροφεύουν, γονιμοποιούν τη σκέψη τη δική μας κι όσων θα ακολουθήσουν.

Ένα τέτοιο βιβλίο είναι ο τόμος με τα γραπτά του Κώστα Φιλίνη και για τον Κώστα Φιλίνη που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Θεμέλιο με τη φροντίδα και την αρωγή των ΑΣΚΙ και του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς. Σίγουρα δεν απευθύνεται μόνο σε αριστερούς αναγνώστες, αλλά και σ’ εκείνους που αναζητούν νέους δρόμους παρακολουθώντας τα μονοπάτια ποτ πέρασαν κι’ άνοιξαν οι παλιότεροι.

Ο Κώστας Φιλίνης στα πάνω από εξήντα χρόνια έντονης πολιτικής δραστηριότητας μίλησε κι έγραψε πλήθος κείμενα ιδεολογικά, θεωρητικά, οργανωτικά, παρεμβάσεις, αναλύσεις πάνω κυρίως στην επικαιρότητα, κείμενα για την πολιτική και για την πρακτική κομματική δράση. Δεν κρατούσε αρχείο, πολλά δεν έχουν ημερομηνία, κάποια πρέπει να χάθηκαν. Δεν έγραφε για το συρτάρι, ήθελε τα κείμενά του εργαλεία για την προώθηση συγκεκριμένου στόχου. Συνέχεια ανάγνωσης

Κ.Φιλίνης, ένας διανοούμενος της δράσης

Standard

Την Πέμπτη, στην Παλιά Βουλή παρουσιάζεται ο τόμος Κώστας Φιλίνης. Ένας διανούμενος της δράσης, ένα ανθολόγημα από κείμενα θεωρίας και πολιτικής του Κ. Φιλίνη από την Κατοχή μέχρι τα τέλη του 20ού αιώνα (συνέκδοση των ΑΣΚΙ, του «Πουλαντζά» και του Θεμέλιου). Μαζί με τη στοχαστική εισαγωγή της Κατερίνας Λαμπρινού και του Γιάννη Μπαλαμπανίδη, και το πολιτικό δοκίμιο-επίμετρο του Τάσου Τρίκκα τα κείμενα του τόμου βιογραφούν ουσιαστικά τον πολιτικό και διανοούμενο της κομμουνιστικής ανανέωσης Κώστα Φιλίνη. Με την ευκαιρία, δημοσιεύουμε σήμερα ένα σχετικό σημείωμα της γυναίκας τού Κώστα, Ζωής Σβώλου, και αποσπάσματα από τις απαντήσεις του Κ. Φιλίνη στη συνέντευξή του στον Λουκά Αξελό, με θέμα τον Γκράμσι (δημοσιεύτηκε στο περ. «Τετράδια», τχ. 17-18, και περιλαμβάνεται στον τόμο).


Τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς και οι εκδόσεις Θεμέλιο μας προσκαλούν σε μια εκδήλωση αφιερωμένη στον Κώστα Φιλίνη με αφορμή την έκδοση του βιβλίου Κώστας Φιλίνης. Ένας διανοούμενος της δράσης. Κείμενα θεωρίας και πολιτικής (εκδοτική ομάδα: Β. Καραμανωλάκης, Κ. Λαμπρινού, Γ. Μπαλαμπανίδης, Τ. Τρίκκας) την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, ώρα 7 μ.μ., στην Παλιά Βουλή (Σταδίου 13). Θα μιλήσουν: Νίκος Βούτσης (πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων), Λουτσιάνα Καστελίνα, Γρηγόρης Ανανιάδης (Πάντειο Πανεπιστήμιο), με συντονιστή τον Βαγγέλη Καραμανωλάκη (Πανεπιστήμιο Αθηνών).

Το καρτέλ των καναλιών

Standard

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ

του Νίκου Σαραντάκου

Το περασμένο Σάββατο ψηφίστηκε από τη Βουλή το νομοσχέδιο σχετικά με την «Αδειοδότηση παρόχων περιεχομένου επίγειας ψηφιακής τηλεοπτικής ευρυεκπομπής ελεύθερης λήψης», αλλά βέβαια, εκτός από τους προεδρεύοντες στις συνεδριάσεις, κανείς δεν το είπε έτσι, κανείς δεν τόλμησε να εκστομίσει αυτό το ανοικονόμητο μακρινάρι με τις οχτώ αλλεπάλληλες γενικές, όλοι έκαναν λόγο για το «νομοσχέδιο για τα κανάλια» ή «για τις τηλεοπτικές άδειες» ή χρησιμοποιούσαν κάποιαν άλλη βολική συντομευμένη αναφορά.

Norman Rockwell - New Television Antenna (1949)

Norman Rockwell –
New Television Antenna (1949)

Κανάλια λέμε στην καθομιλουμένη τους τηλεοπτικούς σταθμούς. Ο όρος, που είναι απόδοση του αγγλικού channel, βρίσκεται μαζί μας από τα πρώτα πρώτα χρόνια της τηλεόρασης, από τα μέσα ή τα τέλη των 60. Η λέξη «κανάλι» βέβαια έχει την κυριολεκτική σημασία του τεχνητού αυλακιού μεταφοράς νερού ή της τεχνητής ή φυσικής διόδου και υπάρχει στη γλώσσα μας από την ελληνιστική εποχή ως κανάλιον, δάνειο από το λατινικό canalis· πιο σωστά αντιδάνειο, αφού η λατινική λέξη ανάγεται στην ελληνική κάννα, το καλάμι, μια παραγωγικότατη λέξη που έχει δώσει πλήθος άλλα αντιδάνεια στην ελληνική: το κανάτι, την κανέλα, το κανόνι, τα κανελόνια αλλά και την κάνουλα. Βέβαια, επειδή στη γλώσσα δεν πιάνουν οι εθνικές αποκλειστικότητες και τα μονοπώλια, η ίδια η αρχαία κάννα είναι σουμεριακό δάνειο. Συνέχεια ανάγνωσης

L’État c’est lui?

Standard

Πορτογαλία: Is this a Coup?-2

του Μανουέλ Λοφ

μετάφραση από τα πορτογαλικά: Αθηνά Σίμογλου

Εριστικός. Εξοργισμένος. Ο πορτογάλος πρόεδρος Καβάκο Σίλβα συμπεριφέρθηκε σαν δευτεροκλασάτος αρχηγός κόμματος που, χωρίς το Σύνταγμα να του το επιτρέπει, θέλει να δημιουργήσει ένα προηγούμενο, επικίνδυνο για κάθε δημοκρατία: να φράξει τον δρόμο προς την εξουσία για την πλειοψηφία των νόμιμων αντιπροσώπων της λαϊκής βούλησης.

«Ο μαθητευόμενος αστυνόμος και η αδελφή του». Έργο της Πορτογαλίδας ζωγράφου Πάουλα Ρέγκο

«Ο μαθητευόμενος αστυνόμος και η αδελφή του». Έργο της
Πορτογαλίδας ζωγράφου Πάουλα Ρέγκο

Όχι, δεν υπάρχει καμία ομοιότητα με το (περιστατικό) των Σαμπάιο και Σαντάνα του 2004: τότε ο Σαμπάιο ανέθεσε την εξουσία στην κυβέρνηση πλειοψηφίας του Σαντάνα Λόπες εν μέσω της κοινοβουλευτικής περιόδου, χωρίς να προκηρύξει εκλογές και τον ανακάλεσε μόνο όταν έκρινε, όπως ορίζει το Σύνταγμα, ότι αυτό ήταν «αναγκαίο για να διασφαλιστεί η ομαλή λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών» (άρθρο 195). Σήμερα, η συγκεκαλυμμένη απειλή του Καβάκο ότι δεν θα αναθέσει  την εξουσία σε μια κυβέρνηση που θα «εξαρτάται από τη στήριξη πολιτικών δυνάμεων» με «αντιευρωπαϊκή» προοπτική δεν έχει προηγούμενο στην δημοκρατική μας ιστορία. βρίσκεται πιο κοντά σε προηγούμενα όπως εκείνο των στρατιωτικών της Χιλής, που επεδίωξαν να εμποδίσουν τον Σαλβαδόρ Αλιέντε να αναλάβει την εξουσία μετά την εκλογή του το 1970 με τη στήριξη των σοσιαλιστών και των κομμουνιστών. Τρία χρόνια αργότερα συνέβη αυτό που όλοι γνωρίζουμε… Συνέχεια ανάγνωσης