Ο πολύπαθος Άγιος Βασίλης

Standard

του Κλωντ Λεβύ-Στρως 

μετάφραση: Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος

Ο εορτασμός των Χριστουγέννων του 1951 στη Γαλλία σημαδεύτηκε από μια διαμάχη που εισήγαγε μια οξύτητα ανοίκεια για τη συνήθη χαρούμενη ατμόσφαιρα των ημερών. Ήδη αρκετούς μήνες πριν, οι εκκλησιαστικές αρχές, διά στόματος ορισμένων κληρικών, είχαν εκφράσει την αποδοκιμασία τους για την ολοένα και μεγαλύτερη σημασία που απέδιδαν στη φιγούρα του Άγιου Βασίλη οικογένειες και καταστηματάρχες. Οι ίδιοι κληρικοί κατήγγειλαν μιαν ανησυχητική «παγανοποίηση» της Γιορτής της Γέννησης, εξαιτίας της οποίας το δημόσιο πνεύμα ξέφευγε από το αμιγώς χριστιανικό νόημα του εορτασμού, χάριν ενός μύθου χωρίς θρησκευτική αξία. Η διαμάχη κορυφώθηκε στις 24 Δεκεμβρίου, με αφορμή μια εκδήλωση στην οποία ο ανταποκριτής της εφημερίδας France-Soir θα αναφέρονταν με τους εξής όρους:

«ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΑ ΑΝΑΔΟΧΑ ΠΑΙΔΙΑ[1]

Ο ΑΓΙΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΑΗΚΕ ΣΤΟΝ ΠΕΡΙΒΟΛΟ ΤΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΤΗΣ ΝΤΙΖΟΝ

Ο Άγιος Βασίλης απαγχονίστηκε χτες το απόγευμα στις πύλες του καθεδρικού ναού της Ντιζόν και κάηκε δημοσίως στον περίβολο. Η θεαματική αυτή εκτέλεση πραγματοποιήθηκε παρουσία πολλών εκατοντάδων ανάδοχων παιδιών, αποφασίστηκε δε με τη συμφωνία του κλήρου, ο οποίος και είχε καταδικάσει τον Άγιο Βασίλη ως σφετεριστή και αιρετικό».

Πάμπλο Πικάσο - Άγιος Βασίλης

Πάμπλο Πικάσο – Άγιος Βασίλης

Την ίδια μέρα, το βασανιστήριο του Άγιου Βασίλη έφτανε στην κορυφή της επικαιρότητας: Δεν θα υπάρξει εφημερίδα που να μη σχολιάσει το συμβάν, ενώ πολλές –όπως η France-Soir— θα του αφιερώσουν ως και το κύριο άρθρο τους. Σε γενικές γραμμές, η συμπεριφορά του ιερατείου της Ντιζόν θα αποδοκιμαστεί. Τα περισσότερα άρθρα είναι γραμμένα σε έναν τόνο πολύ διακριτικού συναισθηματισμού: είναι τόσο ωραίο να πιστεύουμε στον Άγιο Βασίλη, δεν βλάπτει κανέναν, τα παιδιά αντλούν μεγάλη ευχαρίστηση από αυτόν και μαζεύουν ενθύμια για την ενηλικίωσή τους κ.ο.κ. Οι αντιδράσεις, πάντως, είναι τόσο ομόθυμες, που κανείς δεν μπορεί να αμφιβάλλει ότι στο συγκεκριμένο ζήτημα η κοινή γνώμη παίρνει διαζύγιο από την Εκκλησία. Συνέχεια ανάγνωσης

Στα πρωτοχρονιάτικα «Ενθέματα» αύριο 1 Ιανουαρίου

Standard

Kείμενα των: Κλωντ Λεβύ-Στρως, Θανάση Καλαφάτη, Τζόελ ΜακΑϊβερ, Ζύγκμουντ Μπάουμαν, Νίκου Σαραντάκου, Δημήτρη Χριστόπουλου, Παναγώτη Νούτσου

Konstantin Somov – Old and New Year. Cover-Table Calendar (1904)

Ο πολύπαθος Άγιος Βασίλης. Κείμενο του μεγάλου ανθρωπολόγου Κλωντ Λεβύ-Στρως για τον μύθο του Άγιου Βασίλη και τους συμβολισμούς του. «Καταρχάς, λοιπόν, ο Άγιος Βασίλης αποτελεί έκφραση ενός διαφορετικού στάτους, για τα παιδιά αφενός, για τους εφήβους και τους ενήλικες αφετέρου. Υπό το πρίσμα αυτό, συνδέεται με ένα ευρύ σύνολο πίστεων και πρακτικών που οι εθνολόγοι έχουν μελετήσει στις περισσότερες κοινωνίες. Στην πραγματικότητα, λίγες είναι οι ομάδες ανθρώπων όπου τα παιδιά (καμιά φορά δε και οι γυναίκες) δεν αποκλείονται από την κοινωνία των ανδρών εξαιτίας της άγνοιας ορισμένων μυστηρίων ή της πίστης –μιας προσεκτικά διατηρημένης πίστης– σε κάποια ψευδαίσθηση, την οποία οι ενήλικες επιφυλάσσονται να αποκαλύψουν σε κάποια κατάλληλη στιγμή. Καμιά φορά, οι τελετουργίες αυτές μοιάζουν εντυπωσιακά με αυτές που εξετάζουμε εν προκειμένω. Πώς να μην εντυπωσιάζεται κανείς, για παράδειγμα, με την αναλογία που υπάρχει ανάμεσα στον Άγιο Βασίλη και τους katchina των Ινδιάνων νοτιοδυτικά των Ηνωμένων Πολιτειών;» (μετάφραση: Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος)

Στη Λευκάδα του 1952. Το ποιητικό απόγευμα για τον Σικελιανό και η… γίδα του Δημάρχου, του Θανάση Καλαφάτη. «Στις 4 Ιανουαρίου 1952 πραγματοποιείται στην αίθουσα του κινηματοθεάτρου «Πάνθεον», «ποιητικό απόγευμα» από ομάδα Λευκαδίων φοιτητών, αφιερωμένο στον Άγγελο Σικελιανό (εφ. Λευκάς, 10.1.1952). Η πραγματοποίηση του φιλολογικού απογεύματος δεν ήταν εύκολο εγχείρημα στις αρχές της μετεμφυλιακής περιόδου, καθώς η τοπική Ασφάλεια δημιουργούσε συνεχώς εμπόδια. Τα προγράμματα της εκδήλωσης των φοιτητών που τοποθετήθηκαν στον τοίχο του Αγίου Σπυρίδωνα, στην κεντρική πλατεία της πόλης, εξαφανίζονταν αμέσως. Οι φοιτητές όμως επέμεναν και τοποθετούσαν νέα ταμπλό, τα οποία όμως είχα αμέσως την ίδια τύχη με τα προηγούμενα. Σ’ αυτές τις συνθήκες μια αντιπροσωπεία φοιτητών επισκέφτηκε τον τότε δήμαρχο Δ. Γιαννουλάτο και ζήτησε την αρωγή του. Ο τελευταίος τους είπε να αναγράψουν στο πρόγραμμα ότι οι εκδηλώσεις τελούν «υπό την αιγίδα του». Έτσι, σε μια διαμαρτυρία που ακολούθησε τη νέα προσπάθεια της τοπικής Ασφάλειας, να εξαφανίσει νέο πρόγραμμα, ο Σπύρος Ασδραχάς επεσήμανε ότι οι εκδηλώσεις πραγματοποιούνται υπό την αιγίδα του Δημάρχου, για να λάβει, από το εντεταλμένο αστυνομικό όργανο την απάντηση: «Δεν ξέρω καμιά γίδα του Δημάρχου!» — όπως η καλή μνήμη του μεγάλου ιστορικού και διανοητή διασώζει». Συνέχεια ανάγνωσης

Β. Τρομοκρατία και τρομοκράτηση

Standard

Πέρασαν εβδομήντα χρόνια- 2

Του Βασίλη Κρεμμυδά

υπερ του βασιλεωςΈνα παιδάκι δέκα, έντεκα, δώδεκα χρoνών δεν μπορεί να θυμάται λεπτομέρειες· ούτε το «κλίμα» της παιδικής εποχής του καν· κάτι να του κολλήσει στο μυαλό, μπορεί. Εμένα μου κόλλησε, δε βγήκε ποτέ από το μυαλό μου δηλαδή, ένα όνομα: Μαγγανάς. Στο άκουσμα μόνο «έρχεται ο Μαγγανάς!» τρέχαμε να κρυφτούμε, να γλιτώσουμε από την αντικομμουνιστική μανία αυτού του εγκληματία: διαθέτοντας πολυπληθή και πάνοπλη συμμορία είχε αναλάβει από μόνος του να εξαφανίσει κάθε εαμικό υπόλοιπο στη νότια Μεσσηνία· έφτασε στο σημείο να καταλάβει ολόκληρη πόλη, την Καλαμάτα, να συλλάβει 80 ομήρους και να εκτελέσει 14 στελέχη του ΕΑΜ.

Σημαδιακός χρόνος το 1945· έπρεπε να «τακτοποιηθούν» πολλά από τα πράγματα που προέκυψαν από τον πόλεμο και την Kατοχή. Από την Κατοχή πολλοί βγήκαν κατεστραμμένοι υλικά, εξουθενωμένοι ψυχικά — και διωκόμενοι. Βγήκαν οι πεινασμένοι· βγήκαν και οι πλούσιοι — οι νεοπλούσιοι. Και ας προσέξουμε: στην Κατοχή –και για κάμποσα χρόνια μετά– δεν πείνασαν όλοι! Συνέχεια ανάγνωσης

Ο ενιαίος χώρος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και έρευνας

Standard

Ο ενιαίος χώρος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και έρευνας

 του Σπύρου Γεωργάτου

Αφετηρίες

Τί ακριβώς εννοούμε όταν λέμε ενιαίος χώρος (τριτοβάθμιας) εκπαίδευσης και έρευνας; Το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ περιγράφει αδρά μια συνεργασία μεταξύ ΑΕΙ και Ερευνητικών Κέντρων (ΕΚ), η οποία θα υποβοηθήσει την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας. Μέσα όμως σ’ αυτή τη γενική περιγραφή διακρίνει κανείς διαφορετικές αφετηρίες. Ορισμένοι θεωρούν τον ενιαίο χώρο ως αναγκαία συνθήκη για να εξασφαλισθεί επιτέλους η ισοτιμία ανάμεσα στους καθηγητές των ΑΕΙ και τους επιστήμονες που υπηρετούν στα ΕΚ. Μια άλλη σχολή υποστηρίζει τη δημιουργία του ενιαίου χώρου με σκεπτικό τη βελτιστοποίηση της ερευνητικής παραγωγής και την καλύτερη αξιοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων. Τέλος, οι πιο θεωρητικά σκεπτόμενοι υπογραμμίζουν την ιδιαίτερη σημασία που έχει ο ενιαίος χώρος για τη συγκρότηση ενός ανοιχτού σύστηματος παραγωγής, μετάδοσης και διάχυσης γνώσης που βλέπει προς την κοινωνία. Για τους τελευταίους, ο ενιαίος χώρος δεν είναι απλώς μια αναγκαία αναπροσαρμογή που επιτάσσει η συγκυρία, αλλά ένα πολιτισμικό ζητούμενο.

Βασίλι Καντίνσκι, Σχέδια από το εξώφυλλο του «Βlaue Reiter Almanac», 1911

Βασίλι Καντίνσκι, Σχέδια από το εξώφυλλο
του «Βlaue Reiter Almanac», 1911

Αν υποθέσουμε ότι όλες αυτές όψεις επιπροβάλλονται και συντίθενται αρμονικά στο ίδιο μεταρρυθμιστικό σχέδιο, ένα κεφαλαιώδες ερώτημα παραμένει αναπάντητο. Μέσα στο πλαίσιο του δεδομένου οικονομικο-πολιτικού συστήματος, ο ενιαίος χώρος εκπαίδευσης-έρευνας θα κληθεί να συμπράξει με τον επιχειρηματικό χώρο στο πεδίο της καινοτομίας. Το θέμα είναι λοιπόν με ποιον τρόπο και σε ποια μορφή «προσέρχονται» τα δημόσια ιδρύματα σε αυτή τη συνεργασία; Με τη μορφή ενός χαλαρού δικτύου ή με τη μορφή ενός καλά απαρτιωμένου συστήματος που αποτελείται από διοικητικά αυτόνομες εκπαιδευτικές/ερευνητικές μονάδες; Είναι φανερό ότι μόνο το δεύτερο μπορεί να εγγυηθεί τη διατήρηση του δημόσιου χαρακτήρα των ΑΕΙ και των ΕΚ όταν συστηματοποιηθούν οι συμπράξεις με τον ιδιωτικό τομέα. Είναι επίσης σαφές ότι μόνο ένας πραγματικά ενιαίος χώρος εκπαίδευσης-έρευνας μπορεί να οικοδομήσει την απαραίτητη «ικανότητα» (capacity) που θα προσελκύσει την υγιή επιχειρηματικότητα. Ένα χαλαρό δίκτυο ΑΕΙ και ΕΚ που συνεργάζονται τύποις ή σποραδικά θα εξακολουθήσει να είναι ευάλωτο απέναντι στους κρατικοδίαιτους «επιχειρηματίες» και τους καιροσκόπους –όπως συμβαίνει μέχρι σήμερα.

Μεταρρυθμιστικά μέτρα

Αν δεχθούμε ότι το αίτημα για τη δημιουργία του ενιαίου χώρου είναι ώριμο, ποια θα ήταν τα μέτρα που θα έπρεπε να ληφθούν άμεσα για τη συγκρότησή του; Κατά τη γνώμη μου, υπάρχουν τρία κομβικά θέματα: Συνέχεια ανάγνωσης

Μεταξύ ζωής και θανάτου

Standard

Η εξουσία του χρέους και οι βιοπολιτικές όψεις της ελάφρυνσής του

 

του Σωτήρη Κοσκολέτου, του Φάνη Παπαγεωργίου και του Ιάσονα Ρουσόπουλου

 

Στη μετά το Τρίτο Μνημόνιο εποχή, η υπόθεση της ελάφρυνσης του χρέους έχει καταλάβει κομβική θέση για την απελευθέρωση από την απειλή του Grexit και την επιστροφή σε μια κατάσταση οικονομικής μεγέθυνσης και ανανεωμένων προσδοκιών. Στη βάση αυτής της επιχειρηματολογίας γίνεται αντιληπτή από μεγάλη μερίδα πολιτών, οι οποίοι εναποθέτουν τις ματαιωμένες ελπίδες τους στην προσμονή της έλευσης μιας δημοσιονομικής κανονικότητας. Στην έλευσή της ομνύει και η συνεχής αναφορά από τους κυβερνητικούς αξιωματούχους στην οικειοποιημένη στοχοθεσία των τριών σταδίων: ανακεφαλαιοποίηση, κλείσιμο της πρώτης αξιολόγησης και ύστερα συζήτηση για το χρέος.[1]

Ανρί Ματίς, «Μπλε γυμνό», 1907

Ανρί Ματίς, «Μπλε γυμνό», 1907

Οι αντιθέσεις στους κόλπους των πιστωτών. Το ζήτημα της ελάφρυνσης του χρέους, αποτελούσε σταθερό επίδικο στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων της πρώτης κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ με την τρόικα, αναδεικνύοντας ένα σοβαρό πεδίο σύγκρουσης μεταξύ του ΔΝΤ και των ευρωπαϊκών θεσμών. Οι μεν εκπρόσωποι των ευρωπαϊκών θεσμών είτε αρνούνταν συστηματικά να αναγνωρίσουν την αναγκαιότητά της είτε προσπαθούσαν να την εξοβελίσουν σε ένα αόριστο μέλλον. Ενδεικτική για αυτή τους τη στάση είναι και η πρόσφατη αναφορά του Β. Σόιμπλε στον ηθικό κίνδυνο που μπορεί να περικλείει μια ελάφρυνση χρέους και στην ανάγκη τήρησης του κανόνα του παιχνιδιού, που δεν πρέπει να αγνοεί η Ελλάδα, όπως και κάθε άλλη οφειλέτρια χώρα. Συνέχεια ανάγνωσης

Το δύσκολο αντάμωμα του ΣΥΡΙΖΑ με τη λαϊκή του βάση

Standard

του Παντελή Κυπριανού

Κόμμα κυρίως των αστικών κέντρων, των μικροαστικών και αστικών στρωμάτων αρχικά, ο ΣΥΡΙΖΑ ψηφίζεται σήμερα κατεξοχήν από τα λαϊκά στρώματα. Η ανατροπή δεν μεταφράζεται οργανωτικά και δεν αντανακλάται στις πρακτικές του. Γιατί;

Βασίλι Καντίνσκι, «Αυτοσχεδιασμός αρ. 6», 1909

Βασίλι Καντίνσκι, «Αυτοσχεδιασμός αρ. 6», 1909

Ενάντια στους ιδεολογικούς προσανατολισμούς του, Ο ΣΥΡΙΖΑ παρέμεινε μέχρι το 2012 κόμμα των πόλεων και των μορφωμένων μικροαστικών και μεσοαστικών στρωμάτων. Από τη σκοπιά αυτή έμοιαζε περισσότερο με το ΚΚΕ εσωτερικού και λιγότερο με το ΚΚΕ, κόμμα κατεξοχήν διαταξικό. Η κοινωνική σύνθεση του προσέδιδε διακριτή φυσιογνωμία. Προσέλκυε ομάδες που δυσφορούσαν με τη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ, τα οποία πρόβαλαν ένα λόγο πολύσημο, επιδεκτικό σε κάθε λαϊκή δυσαρέσκεια. Ο ΣΥΡΙΖΑ, αντίθετα, όπως και στο παρελθόν η ανανεωτική Αριστερά, χάρη και στην κοινωνική του σύνθεση, είχε ένα ριζοσπαστικό, εν πολλοίς φιλελεύθερο, λόγο εστιασμένο στην αποδοχή της ετερότητας και τα δικαιώματα, ατομικά και κοινωνικά.

Η φυσιογνωμία αυτή αποτελούσε δύναμη και αδυναμία. Τον καθιστούσε συμπαθή σε τμήματα της κοινωνίας, ιδιαίτερα τα μορφωμένα στρώματα των πόλεων, ακόμη και στα κυρίαρχα ΜΜΕ. Σ΄ αυτό βοηθούσαν και τα στελέχη του, μορφωμένοι μεσοαστοί στην πλειονότητά τους, διακρινόμενοι για τις γνώσεις και τη στάση ζωής τους. Αυτό, όμως, δεν μεταφραζόταν σε εκλογική επιρροή. Ο αδυσώπητος ανταγωνισμός για την εξουσία των δύο κομμάτων του πάλαι ποτέ δικομματισμού συνέθλιβε τη συμπάθεια και το καθήλωνε σε χαμηλά ποσοστά. Συνέχεια ανάγνωσης

Χριστουγεννιάτικοι σκεπτικισμοί

Standard

Μερικά παλαιά, αθησαύριστα κείμενα δεν χρειάζονται εισαγωγή για την αναδημοσίευσή τους. Τέτοιο είναι και το χρονογράφημα «Χριστούγεννα» του Τάκη Κόντου, που δημοσιεύθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 1931 στην εφημερίδα Ταχυδρόμος της Λέσβου. Το διαχρονικό περιεχόμενό του ίσως μας προκαλέσει κλαυσίγελο και ο σκεπτικισμός τού χρονογράφου είτε θα μας ταυτίσει μαζί του είτε θα μας κάνει να τον αμφισβητήσουμε.

Ο Τάκης Κόντος (1898-1989) είναι από τους λιγότερο, εκτός νησιού, γνωστούς συντελεστές της Λεσβιακής Άνοιξης· ποιητής, χρονογράφος, συνεργάτης πολλών εφημερίδων του νησιού, αριστερός διανοούμενος που φυλακίστηκε και εξορίστηκε για τις πολιτικές του ιδέες. Τα γραπτά του βρίσκονται σκόρπια σε εφημερίδες και περιοδικά. Τύπωσε σε διασκευή τα Παραμύθια του Αισώπου (1932) και την ποιητική συλλογή Δουλεύοντας τ’ ατσάλι (1978).

Αριστείδης Καλάργαλης

Χριστούγεννα

του Τάκη Κόντου

Κουράγιο που τόχεις, Κύριε!

Γλυκοφιλούσα. Λέσβος, Δεκέμβρης 2015. Φωτογραφία του Alessandro Penso

Γλυκοφιλούσα. Λέσβος, Δεκέμβρης 2015. Φωτογραφία του Alessandro Penso

Μονάχα από το κουράγιο σου μπορεί να καταλάβει κανείς, πως είσαι από ράτσα θεοτικιά.

Κάθεσαι, εκεί ψηλά –πού;– μέσα στα παραδεισένια σου παλάτια και κοιτάς το ρολόι το Ήλιου και ,σαν δεις πως ήρθε η ώρα, κατεβαίνεις στη γης απ’ την ανεμόσκαλα των άστρων.

Ποτές σου δεν κάνεις λάθος, Παντογνώστα. 25 του Δεκέμβρη, με το παλιό ή με το καινούργιο ημερολόγιο, κι αν βρέχει κι αν χιονίζει.

Χίλια εννιακόσια τριάντα ένα χρόνια κάνεις την ίδια δουλειά, γεμάτος υπομονετικά χαμόγελα και χάδια στοργικά.

Έρχεσαι και μας φέρνεις σωρό τα ουράνια δώρα σου. Την καλοσύνη, την αγάπη, την ειρήνη, την παρηγοριά, την ελπίδα.

Μας τα φέρνεις και μας τα χαρίζεις, μ’ όλο που ξέρεις πως λίγες μέρες θα βαστάξουν στα παιδιάστικα μας χέρια. Να! Όσο να βαστάξουν οι γιορτές, ίσως κι όχι τόσο.

Ύστερα ο μικρός διαβολάκος, που χορεύει μέσα μας, θ’ αρχίσει πάλι να μας γαργαλά και να μας σκανταλίζει. Τα δώρα σου μας γίνουνται βαρετά και σαχλά τα παιξίματά τους. […] Συνέχεια ανάγνωσης

 «Για τον Μαρξ»: η γενέθλια «στιγμή» του Αλτουσέρ

Standard

Με την ευκαιρία της έκδοσης των σημαντικότερων έργων του Λουί Αλτουσέρ στα ελληνικά

Συνέντευξη με τον Γιώργο Καλαμπόκα, από τις εκδόσεις Εκτός Γραμμής

Από τις εκδόσεις Εκτός Γραμμής κυκλοφόρησε μόλις το βασικό έργο του Λουί Αλτουσέρ Για τον Μαρξ, σε νέα μετάφραση Τάσου Μπέτζελου, πρόλογο Ετιέν Μπαλιμπάρ, επίμετρο Παναγιώτη Σωτήρη. Οι εκδόσεις Εκτός Γραμμής, ένα αριστερό, συλλογικό, μη κερδοσκοπικό εγχείρημα, στον χώρο του βιβλίου με αυτή την έκδοση μπαίνουν στα βαθιά. Και αντιλαμβανόμαστε τη σημασία και τη βάθος της προσπάθειας όταν μαθαίνουμε ότι σκοπεύουν, το επόμενο διάστημα, να εκδώσουν τα σημαντικότερα έργα του Αλτουσέρ στα ελληνικά (κάποια από αυτά για πρώτη φορά στα ελληνικά, κάποια άλλα σε νέες, σύγχρονες μεταφράσεις). Τους συγχαίρουμε και τους ευχόμαστε καλή δύναμη σε αυτό φιλόδοξο και σημαντικό, θεωρητικό και πολιτικό εγχείρημα.

Στρ. Μπ. 

Την Παρασκευή κυκλοφόρησε το Για τον Μαρξ και θα ακολουθήσουν άλλα δώδεκα σημαντικά έργα του Αλτουσέρ, από τις εκδόσεις Εκτός Γραμμής, το μεγαλύτερο μέρος του έργου του δηλαδή. Γιατί αυτή η επιλογή, γιατί επιλέγετε να εκδώσετε 13 τίτλους του Αλτουσέρ;

Ο πρώτος λόγος είναι ταυτόχρονα πολιτικός και θεωρητικός. Θεωρούμε το έργο του Αλτουσέρ ένα εκ των σημείων αναφοράς για μια ριζική, επαναστατική, ανανέωση του μαρξισμού. Ανανέωση που θα επιχειρήσει μια σύγχρονη ματιά στις κοινωνικές δομές και σχέσεις, στα πορίσματα του ιστορικού υλισμού και τις θέσεις της υλιστικής φιλοσοφίας, σε ρήξη αφενός με τις διάφορες εκδοχές (σταλινικές και μη) «σοβιετικού μαρξισμού», που ακόμα και σήμερα ευδοκιμούν και προσφέρουν «απαντήσεις» σε αγωνιστές και αγωνίστριες: απαντήσεις όμως που δεν σκιαγραφούν καμιά ριζική τομή με την κυρίαρχη (αστική) ιδεολογία και πρακτική, αντιθέτως, βραχυπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα, ηγεμονεύονται από αυτή. Και, αφετέρου, με παλαιότερες και νεότερες «αναθεωρητικές» απόπειρες που επιχειρούν είτε μια «ηρωική» έξοδο από τον μαρξισμό, προς όφελος ενίοτε αντιπολιτικών ενίοτε υπερπολιτικών ρευμάτων, είτε έναν «αφοπλισμό» του τελευταίου από το ριζοσπαστικό περιεχόμενό του, και την ανάδειξή του σε κάποια ακίνδυνη και αβλαβή «ανθρωπιστική» ιδεολογία ή ιδεολογία της «προόδου». Συνέχεια ανάγνωσης

Αντίποδες: ένας κόμβος βιβλίων, ιδεών, ανθρώπων

Standard

Ένας χρόνος εκδόσεις Αντίποδες

συνέντευξη του Κώστα Σπαθαράκη

με την ευκαιρία της γιορτής των Αντιπόδων για τον έναν χρόνο τους, την Τρίτη το βράδυ

 

Η Μάρω Κατσίκα, ο Θοδωρής Δρίτσας και ο Κώστας Σπαθαράκης στο τυπογραφείο

Φαντάζομαι ότι θα έχετε ακούσει τα ονόματα του Θοδωρή Δρίτσα και του Κώστα Σπαθαράκη. Αν όχι, θα ξέρετε τους Αντίποδες, τον εκδοτικό τους οίκο· και αν δεν τον ξέρετε (εδώ θα αρχίσω να γίνομαι καχύποπτος) σίγουρα θα έχετε διαβάσει το Γκιάκ Δημοσθένη Παπαμάρκου, το Περί βάθους του Αλεξάντερ Πόουπ, τον Κύριο Δ* του Άγη Πετάλα, το Φάντασμα του Αλεξάντρ Βολφ του Γκαζντάνοφ ή θα έχετε πέσει στα χέρια σας (καθώς μόλις κυκλοφόρησαν) η Δύσκολη τέχνη του Δημήτρη Ελευθεράκη, τα Αυτόματα του Κώστα Περούλη ή το Τολστόι ή Ντοστογιέφσκι του Στάινερ. Πέρα από τις εξαιρετικές μεταφράσεις και την απέριττη έκδοση, είναι κάτι άλλο εκείνο που κάνει αυτό τον εκδοτικό οίκο να ξεχωρίζει και να τον αγαπάμε. Διαβάζοντας όσα μου είπε ο Κώστας Σπαθαράκης (μεταξύ άλλων, παλιός φίλος και παλιό μέλος της Συντακτικής των Ενθεμάτων), νομίζω θα νιώσετε αυτή τη φλόγα που καίει και κάνει τους Αντίποδες να λάμπουν και να βγάζουν τέτοια βιβλία.

Στρ. Μπ.

 

Θα ξεκινήσω, κατευθείαν (και θα πούμε μετά πώς ξεκινήσατε κλπ) λέγοντας ωραίο και σημαντικό θεωρώ αυτή τη δύσκολη εποχή να υπάρχουν καινούργιοι εκδοτικοί οίκοι, σαν τους Αντίποδες, που βγάζουν καλά και ωραία βιβλία.

Προφανώς είναι σημαντικό να έχουμε, σε μια κατάσταση καταθλιπτική και πιεστική, καταφύγια ή σημεία παρηγοριάς. Είναι όμως λίγο περίεργο όταν το κάνεις εσύ αυτό, όταν έχεις μια σχεδόν ιδιοτελή χαρά από αυτό. Γιατί αυτή δηλητηριάζεται ή έχει κάτι μάταιο, αφού το να αντλείς αισθητική απόλαυση από την λογοτεχνία ή από ένα εξώφυλλο –που ασφαλώς αντλείς–, τη στιγμή που δίπλα σου πνίγονται άνθρωποι έχει, κατά βάθος, κάτι το ανήθικο. Ή, για να το πω αλλιώς, είναι σίγουρα προβληματικό το να έχεις συνεχώς το νου σου στα βιβλία, στις διορθώσεις, στα εξώφυλλα, στα οπισθόφυλλα, στην επιμέλεια ενός κειμένου, ενώ γύρω σου ανοίγονται ρήγματα και χάσματα και τα πράγματα δυσκολεύουν για πολλούς. Υπάρχει εδώ ένα εστέτ στοιχείο, το οποίο δεν μας εκφράζει και δεν είναι η λογική μας. Ισχύει ότι υπό οποιεσδήποτε συνθήκες πρέπει να συνεχίσεις να κάνεις σωστά τη δουλειά σου, όταν όμως επίκειται το ναυάγιο, είναι λίγο άχαρο να κάνεις σαν την μπάντα του «Τιτανικού» που παίζει βαλσάκια μέχρι την τελευταία στιγμή. Το επόμενο βιβλίο μας, Ναυάγιο με θεατή του Χανς Μπλούμενμπεργκ πραγματεύεται ακριβώς αυτό, αναλύοντας την ιστορία της μεταφοράς του ναυαγίου. Συνέχεια ανάγνωσης

Είναι συνετός, είναι αστυνομικοοόςς!

Standard

Για τη δίκη των Δελτάδων που είχαν εισβάλει στο «Δίκτυο»

του Στρατή Μπουρνάζου

8b diktyo

Στα γραφεία του Δικτύου, 5.5.2010. Αμέσως μετά την εισβολή των «Συνετών» (από το f/b του «Δικτύου)

«Eίναι κεφάτη, γυρίζει απ’ του Βερόπουλου!» Θα θυμάστε, οι παλιότεροι, εκείνη τη διαφήμιση της δεκαετίας του 1980 που έκανε θραύση. «Είναι συνετός, είναι α-στυ-νο-μι-κοοoόςς», σιγοτραγούδησαν την Τρίτη οι δικαστές του Τριμελούς Εφετείου.

Όχι, δεν αστειεύομαι, ακριβώς. Γιατί μπορεί μεν οι δικαστές να μην τραγούδησαν (άλλωστε τα άσματα και οι χοροί δεν συνηθίζονται εντός της δικαστικής αιθούσης, ειδάλλως μπορεί και να ράγιζαν από αγνό και δικαστικό ενθουσιασμό τα τσιμέντα, τα πλακάκια της Ευελπίδων), ωστόσο τα περί «σύνεσης» δεν είναι προϊόν φαντασίας. Τα είπε η εισαγγελέας, που τόνισε ότι ο μέσος συνετός αστυνομικός δεν προβαίνει σε αξιόποινες πράξεις, και άρα δεν είναι δυνατόν οι κατηγορούμενοι να διέπραξαν εκείνα για τα οποία κατηγορούνται! Όλα αυτά στη δίκη των αστυνομικών της Δέλτα που είχαν εισβάλει βάναυσα στις 5 Μαΐου 2010, μετά τη μεγάλη διαδήλωση και την τραγωδία της Marfin, στα γραφεία του Δικτύου για τα Κοινωνικά και Πολιτικά Δικαιώματα στα Εξάρχεια, χτυπώντας, τραυματίζοντας και καταστρέφοντας. Συνέχεια ανάγνωσης

Στα χριστουγεννιάτικα «Ενθέματα» αύριο 25 Δεκεμβρίου

Standard

 

Kείμενα των: Στρατή Μπουρνάζου, Κώστα Σπαθαράκη, Γιώργου Καλαμπόκα, Αριστείδη Καλάργαλη, Τάκη Κόντου, Παντελή Κυπριανού, Σωτήρη Κοσκολέτου, Φάνη Παπαγεωργίου, Ιάσονα Ρουσόπουλου, Σπύρου Γεωργάτου, Βασίλη Κρεμμυδά,

Kαρλ Λάρσον "Χριστουγεννιάτικο πρωϊνό" (1894)

Kαρλ Λάρσον «Χριστουγεννιάτικο πρωϊνό» (1894)

Αντίποδες: ένας κόμβος βιβλίων, ιδεών, ανθρώπων. Συνέντευξη. O Kώστας Σπαθαράκης μιλάει για τους «Αντίποδες», τον καινούργιο και διαλεχτό εκδοτικό οίκο που κλείνει έναν χρόνο ζωής: «Η λογική μας δεν έχει καμία σχέση με την εικόνα του εκδότη που περιδιαβαίνει στον κήπο της λογοτεχνίας, κορφολογώντας και διαλέγοντας τα ωραιότερα άνθη, προκειμένου να τα εκδώσει. Είναι πιο ενεργητική η εμπλοκή που έχουμε και η εμπλοκή που ζητάμε από τους συγγραφείς μας. Θέλουμε να λειτουργούμε και ως παραγγελιοδότες, να ζητήσεις από τον άλλο αυτό που θέλεις. Δεν έχουμε σήμερα αυτές τις διευρυμένες πνευματικές παρέες, τις λογοτεχνικές συντροφιές του παρελθόντος. Σε αυτό το αδιαμόρφωτο πεδίο οι άνθρωποι ψάχνουν σημεία προσανατολισμού και κυρίως κόμβους επικοινωνίας. Εμείς εξαρχής φιλοδοξήσαμε να λειτουργήσουμε ως ένας τέτοιος κόμβος. Θέλουμε οι Αντίποδες να είναι σημείο συνάντησης προσώπων ή ρευμάτων που προέρχονται από διαφορετικούς χώρους και διαφορετικές κατευθύνσεις. […] Προφανώς είναι σημαντικό να έχουμε, σε μια κατάσταση καταθλιπτική και πιεστική, καταφύγια ή σημεία παρηγοριάς. Είναι όμως λίγο περίεργο όταν το κάνεις εσύ αυτό, όταν έχεις μια σχεδόν ιδιοτελή χαρά από αυτό. Γιατί αυτή δηλητηριάζεται ή έχει κάτι μάταιο, αφού το να αντλείς αισθητική απόλαυση από την λογοτεχνία ή από ένα εξώφυλλο –που ασφαλώς αντλείς–, τη στιγμή που δίπλα σου πνίγονται άνθρωποι έχει, κατά βάθος, κάτι το ανήθικο. Ή, για να το πω αλλιώς, είναι σίγουρα προβληματικό το να έχεις συνεχώς το νου σου στα βιβλία, στις διορθώσεις, στα εξώφυλλα, στα οπισθόφυλλα, στην επιμέλεια ενός κειμένου, ενώ γύρω σου ανοίγονται ρήγματα και χάσματα και τα πράγματα δυσκολεύουν για πολλούς. Υπάρχει εδώ ένα εστέτ στοιχείο, το οποίο δεν μας εκφράζει και δεν είναι η λογική μας. Ισχύει ότι υπό οποιεσδήποτε συνθήκες πρέπει να συνεχίσεις να κάνεις σωστά τη δουλειά σου, όταν όμως επίκειται το ναυάγιο, είναι λίγο άχαρο να κάνεις σαν την μπάντα του «Τιτανικού» που παίζει βαλσάκια μέχρι την τελευταία στιγμή».

«Για τον Μαρξ»: η γενέθλια «στιγμή» του Αλτουσέρ. Συνέντευξη με τον Γιώργο Καλαμπόκα, από τις εκδόσεις Εκτός Γραμμής. Ο Γιώργος Καλαμπόκας, μιλάει για την έκδοση του «Για τον Μαρξ» (μόλις κυκλοφόρησε σε νέα μετάφραση Τάσου Μπέτζελου, πρόλογο Ετιέν Μπαλιμπάρ, επίμετρο Παναγιώτη Σωτήρη) και συνολικότερα την έκδοση στα ελληνικά των σημαντικότερων έργων του Αλτουσέρ από τις εκδόσεις «Εκτός Γραμμής»: «Ο πρώτος λόγος είναι ταυτόχρονα πολιτικός και θεωρητικός. Θεωρούμε το έργο του Αλτουσέρ ένα εκ των σημείων αναφοράς για μια ριζική, επαναστατική, ανανέωση του μαρξισμού. Ο δεύτερος λόγος της «επιστροφής» μας στον Αλτουσέρ είναι, τρόπον τινά, “εκδοτικός”: τα έργα του Αλτουσέρ λείπουν από την ελληνική μαρξιστική όσο και ευρύτερα, φιλοσοφική και θεωρητική, γραμματεία. “Λείπουν” γιατί, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, η μεγάλη πλειοψηφία τους –μπορώ να πω τα κυριότερα από αυτά– είτε μεταφράστηκαν κάποια στιγμή στο παρελθόν αλλά έχουν εξαντληθεί από καιρό, είτε –κι αυτό αφορά επίσης πολύ σημαντικά έργα, με τεράστια διεθνή απήχηση– δεν εκδόθηκαν ποτέ στα ελληνικά. Ο τρίτος λόγος, τέλος, είναι «αναγνωστικός»: θέλουμε να παρουσιάσουμε στο ελληνικό κοινό τον Αλτουσέρ σε νέες, σύγχρονες, μεταφράσεις, που θα αποδίδουν το ιδιαίτερο ύφος που τον κατέτασσε σε έναν από τους σπουδαιότερους μαρξιστές θεωρητικούς και ταυτόχρονα σε έναν από τους σημαντικότερους “γραφιάδες” του καιρού του». Συνέχεια ανάγνωσης

Νίκος Ποταμιάνος: Οι νοικοκυραίοι

Standard

Μαγαζάτορες και βιοτέχνες στην Αθήνα 1880 -1925

Σε συνέχεια της συνέντευξης του Νίκου Ποταμιάνου, συγγραφέα της μελέτης της ελληνικής μικροαστικήs τάξης «Oι νοικοκυραίοι» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης-ΠΕΚ), την οποία δημοσιεύσαμε στα «Ενθέματα» την Κυριακή 20.12.2015, δημοσιεύουμε την εισαγωγή του βιβλίου (όπως είναι προσιστή στην ιστοσελία των ΠΕΚ)

.

Τσαβισμός: το χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου;

Standard

της Ευγενίας Παλιεράκη

Ο «σοσιαλισμός του 21ου αιώνα» υπέστη την πρώτη μεγάλη εκλογική του ήττα στις 6 Δεκεμβρίου. Η αντιπολίτευση (Στρογγυλή Τράπεζα Δημοκρατικής Ενότητας, MUD) απέσπασε 112 από τις τις 167 κοινοβουλευτικές έδρες. Το Ενωμένο Σοσιαλιστικό Κόμμα της Βενεζουέλας (PSUV) του προέδρου Νικολάς Μαδούρο έχασε 43 έδρες και περιορίστηκε στις 55. Δύο μόλις εβδομάδες μετά τη νίκη του Μάκρι στην Αργεντινή, η ευρωπαϊκή και η λατινοαμερικανική Δεξιά πανηγύρισαν ξανά, προαναγγέλλοντας το τέλος της «αριστερής στροφής» της Λατινικής Αμερικής που είχε εγκαινιάσει το 1998 ο Τσάβες, εκλεγόμενος πρόεδρος της Βενεζουέλας. Ανήκει όμως ο «σοσιαλισμός του 21ου αιώνα» στο παρελθόν;

Σε μια γειτονιά του Καράκας, 5.3.2013. Φωτογραφία: Geraldo Caso/AFP/Getty Images

Σε μια γειτονιά του Καράκας, 5.3.2013. Φωτογραφία: Geraldo Caso/AFP/Getty Images

Η κρίση του τσαβισμού. Το εκλογικό αποτέλεσμα συνιστά αναμφίβολα συντριπτική ήττα για το PSUV και προσωπικά για τον Μαδούρο. Παράλληλα, επιβεβαιώνει τη φθίνουσα τάση του τσαβισμού από το 2013 και μετά. Στις προεδρικές εκλογές του Απριλίου εκείνης της χρονιάς, ο Μαδούρο συγκέντρωσε 7.587.579 ψήφους και στις δημοτικές εκλογές οκτώ μήνες αργότερα 5.713.111. Το PSUV νίκησε τότε τη μάχη των δημοτικών κυρίως εξαιτίας της αδυναμίας της αντιπολίτευσης να συσπειρώσει τους ψηφοφόρους που την είχαν στηρίξει στις προεδρικές εκλογές. Στις 6 Δεκεμβρίου 2015, 5.599.025 εκλογείς έδωσαν την ψήφο τους στο κυβερνών κόμμα. Με άλλα λόγια, το PSUV έχασε σχεδόν 2 εκατομμύρια ψήφους από τον Απρίλιο του 2013. Συνέχεια ανάγνωσης

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο: Χτες, σήμερα, αύριο!

Standard

του Βασίλη Καρδάση

Ρόι Λιχτενστάιν, «Μορφές σε τοπίο», 1977

Ρόι Λιχτενστάιν, «Μορφές σε τοπίο», 1977

Το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ) βρίσκεται εδώ και καιρό στην επικαιρότητα των ειδήσεων που αναφέρονται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Κάτι η επικείμενη ψήφιση θεσμικών μεταρρυθμίσεων, κάτι το διακύβευμα της κατάργησης της κλήρωσης, κάτι η πίεση για αυτονόμηση του Ιδρύματος, όλα τούτα και άλλα πολλά το έφεραν ξαφνικά στο προσκήνιο. Και με αρκετή δόση πολεμικής από πολλούς. Το αποδεικνύουν οι περισσότερες από 25 ερωτήσεις, γραπτές και προφορικές, που κατατέθηκαν στη Βουλή μέσα σε διάστημα ενός μηνός… Αλλά και η στάση ορισμένων μελών ΔΕΠ και ΣΕΠ (Συμβουλευτικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό), που προφανώς δεν συμφωνούν με τα εξαγγελθέντα. Όλοι τους συνάδουν, κατατείνοντας σε ένα σημείο: να μη μεταβληθεί τίποτα στο ΕΑΠ, ή, εκ παραλλήλου, ότι η ηγεσία του Υπουργείου και η Διοικούσα Επιτροπή κινούνται αντιδημοκρατικά για να υπονομεύσουν την αυτοδυναμία του Ιδρύματος.

Ταυτόχρονα σχεδόν εμφιλοχώρησε και μια εκδοχή περί άγνοιας των «εμπλεκομένων», όπως διατυπώθηκε στο άρθρο του Μανώλη Πατηνιώτη, που δημοσιεύτηκε στα «Ενθέματα», στις 6.12.2015 — αφού οι απόψεις που προβάλλει έχουν ως αφετηρία τη φράση: «Ποια είναι τα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν και με ποια σειρά; Και ποιοι είναι αρμόδιοι να τα απαντήσουν; Δυστυχώς, από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη ελάχιστοι και ελάχιστες έχουν γνώση του ΕΑΠ εκ των ένδον». Ο ίδιος πάντως κρίνει εαυτόν, ως αρμόδιο να ιεραρχήσει τα ερωτήματα, προφανώς και τις απαντήσεις. Αφ’ υψηλού το λιγότερο θα λέγαμε, αλλά ας μη «σκοτωθούμε» μεταξύ μας! Ας μην ανησυχεί ο φίλος! Όσοι σήμερα εμπλέκονται με τη διοίκηση του ΕΑΠ, μάλλον το γνωρίζουν πολύ καλά. Συνέχεια ανάγνωσης

«Εγώ δεν έκανα τίποτα, στην κουζίνα ήμουν»

Standard

Για την κατάθεση της Μπ. Τσέπε στη δίκη της ναζιστικής οργάνωσης NSU

Το 2011 αποκαλύφθηκε στη Γερμανία η δράση της ναζιστικής τρομοκρατικής οργάνωσης NSU (Εθνικοσοσιαλιστικό Υπόγειο Δίκτυο), με αφορμή την αυτοκτονία δύο από τα τρία μέλη του βασικού πυρήνα του, του Ούβε Μούντλος και του Ούβε Μπένχαρντ. Τρίτο μέλος ήταν η Μπεάτε Τσέπε, η οποία παραδόθηκε στην αστυνομία. Στη δίκη του NSU, που άρχισε πριν από δυόμισι χρόνια, βασική κατηγορούμενη είναι η επιζήσασα Τσέπε. Κύριο ζητούμενο για την Πολιτική Αγωγή και τους δικηγόρους των οικογενειών των δέκα δολοφονημένων και των πολλών άλλων θυμάτων των τρομοκρατικών επιθέσεων είναι να αποδειχτεί ότι οι δολοφονίες και τα χτυπήματα όχι μόνο ήταν προσεκτικά σχεδιασμένα από το NSU και το μεγάλο δίκτυο υποστήριξης που διέθετε σε ολόκληρη τη χώρα, αλλά και ότι μεγάλη ευθύνη φέρουν οι γερμανικές αρχές, οι οποίες επί πάνω από δέκα χρόνια έκλειναν τα μάτια στα ρατσιστικά εγκλήματα (εννιά από τα δέκα θύματα ήταν αλλοδαποί), θεωρώντας ότι ήταν «ξεκαθαρίσματα λογαριασμών» μέσα σε μεταναστευτικές κοινότητες.

Στις 9 Δεκεμβρίου η Τσέπε έσπασε τη σιωπή της με ένα κείμενο 53 σελίδων το οποίο ανέγνωσε στο δικαστήριο ένας συνήγορός της. Η ανακοίνωση για την επικείμενη δήλωση της Τσέπε είχε ερεθίσει, βεβαίως, τα γερμανικά ΜΜΕ, που την ημέρα εκείνη έκαναν ουρές προκειμένου να πάρουν διαπίστευση για τη δίκη, ώστε να καλύψουν την «κατάθεση» της Τσέπε, που αναμενόταν συγκλονιστική. Ωστόσο, άνθρακες ο θησαυρός (βλ. και «“Δεν ήξερε τίποτα» για τις δολοφονίες”», ΕφΣυν, 9.12.2015). Η δήλωση δεν ήταν παρά ένα σκηνοθετημένο μελό με το οποίο η Τσέπε προσπαθεί να παρουσιαστεί ως ανήξερη, ώστε να αποποιηθεί τις ευθύνες της.

Το κείμενο που μεταφράζουμε εδώ είναι η αντίδραση του γερμανικού Ερευνητικού Δικτύου «Γυναίκες και Ακροδεξιά» στη δήλωση της Μπεάτε Τσέπε (πηγή)

Iωάννα Μεϊτάνη

H Μπεάτε Τσέπε στο δικαστήριο

H Μπεάτε Τσέπε στο δικαστήριο

«Καλέ εγώ τίποτα δεν έκανα, στην κουζίνα ήμουν». Το παράθεμα είναι από φύλλο της κυριακάτικης Welt am Sonntag, τον περασμένο Ιανουάριο, και ανήκει στη Χίλντε Μίχνια, επόπτρια σε στρατόπεδο συγκέντρωσης των ναζί. Είναι συνταρακτικό πόσες αναλογίες υπάρχουν με τη δήλωση της Μπεάτε Τσέπε που αναγνώστηκε στο δικαστήριο στις 9.12.2015. Με διαφορετικά λόγια βέβαια, πάντως η βασική κατηγορούμενη στη λεγόμενη δίκη του NSU προσπαθεί να αποσείσει από πάνω της οποιαδήποτε ευθύνη για τους δέκα φόνους, τις πολλές βομβιστικές επιθέσεις και τις δεκαπέντε ληστείες που αποδίδονται στο NSU. Η Τσέπε χρησιμοποιεί με ανατριχιαστικό τρόπο το στερεότυπο της αφελούς γυναίκας που πέρασε δεκατρία χρόνια στην παρανομία και παρακολούθησε τους φόνους απλώς και μόνο από την αγάπη της για τους δυο άντρες θύτες. Στις 53 σελίδες της δήλωσής της η ίδια δεν εμφανίζεται ούτε στιγμή να έχει ενεργό ρόλο στα εγκλήματα. Συνέχεια ανάγνωσης

H Ιστορία στο εδώλιο;

Standard

του Πολυμέρη Βόγλη

«Όποιος με πρόθεση, δημόσια, προφορικά ή διά του τύπου, μέσω του διαδικτύου ή με οποιοδήποτε άλλο μέσο ή τρόπο, επιδοκιμάζει, ευτελίζει ή κακόβουλα αρνείται την ύπαρξη ή τη σοβαρότητα εγκλημάτων γενοκτονιών, εγκλημάτων πολέμου, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, του Ολοκαυτώματος και των εγκλημάτων του ναζισμού που έχουν αναγνωριστεί με αποφάσεις διεθνών δικαστηρίων ή της Βουλής των Ελλήνων […] τιμωρείται»

(Νόμος 4285/2014, άρθρο 2)

Aντρέ Μασόν, «Πασιφάη», 1937

Aντρέ Μασόν, «Πασιφάη», 1937

Υπάρχει ελευθερία της επιστημονικής έρευνας στην Ελλάδα του 2015; Αυτές τις μέρες ο Χ. Ρίχτερ δικάζεται με βάση το παραπάνω άρθρο του αντιρατσιστικού Νόμου 4285 για τις απόψεις που διατυπώνει στο βιβλίο του σχετικά με τη Μάχη της Κρήτης και τη διεξαγωγή αντιποίνων από την πλευρά των Γερμανών σε βάρος του άμαχου πληθυσμού. Ο συγγραφέας δεν είναι ένας δήθεν ιστορικός (ή «ιστορικός», όπως περιγράφηκε). Για χρόνια διετέλεσε καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Μάνχαϊμ και έχει εκδώσει πολλές μελέτες για τη νεότερη και σύγχρονη ιστορία· ανάμεσά τους (στα ελληνικά): Δύο επαναστάσεις και οι επαναστάσεις στην Ελλάδα 1936-1946· Η επέμβαση των Άγγλων στην Ελλάδα: από τη Βάρκιζα στον εμφύλιο πόλεμο· Η ιταλο-γερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδος, Αύγουστος 1939 – Ιούνιος 1941· Ιστορία της Κύπρου κ.ά. Συνέχεια ανάγνωσης

Οι Νοικοκυραίοι

Standard

Η παραδοσιακή μικροαστική τάξη στην Αθήνα, 1880-1925

συνέντευξη του Νίκου Ποταμιάνου

Μιλάει για την έννοια της τάξης, τον μικροαστικό ταξικό πόλο στην Ελλάδα, την πολιτισμική και πολιτική του έκφραση

«Οι Νοικοκυραίοι» του Νίκου Ποταμιάνου (δρ νεότερης και σύγχρονης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κρήτης), που μόλις κυκλοφόρησε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης είναι ένα από τα σημαντικά ιστορικά βιβλία των τελευταίων χρόνων. Πρώτον, επειδή ο συγγραφέας μελετάει τη συγκρότηση, τους όρους ύπαρξης, τις αλλαγές, τους πολιτικούς και πολιτισμικούς ορίζοντες μιας τάξης με κομβική σημασία για την ελληνική κοινωνία του 20ού αιώνα: των μικροαστών. Ταυτόχρονα, επειδή, κατά τη μελέτη επεξεργάζεται, σε διαρκή διάλογο με τη διεθνή βιβλιογραφία και πηγές του, τα θεωρητικά του εργαλεία: την έννοια της τάξης, πρωτίστως. Τέλος, επειδή μας δείχνει πώς μια καλή διδακτορική διατριβή μπορεί να μετατραπεί σε ένα εξίσου καλό και ωραίο βιβλίο.

Στρ. Μπ.

Aρχίζω από τα ονόματα. Το βιβλίο επιγράφεται «Οι νοικοκυραίοι», ενώ ταυτόχρονα επιλέγεις τον όρο «μικροαστοί» και όχι «μεσαία στρώματα/τάξεις». Θα ήθελα να μας εξηγήσεις το γιατί αυτής της επιλογής, να μας μιλήσεις για αυτούς τους τρεις όρους.

Ο όρος «μικροαστός» έχει συσσωρεύσει πολλές υποτιμητικές χρήσεις, ήδη από την πρώτη εμφάνιση της έννοιας του petit bourgeois στη Γαλλία του 19ου αιώνα. Η μίμηση των φερσιμάτων των αστών εκ των πραγμάτων οδηγούσε σε παραφθορές, οι οποίες γίνονταν αντικείμενο χλεύης. Στην αριστερή παράδοση ο μικροαστός αποτέλεσε την αρνητική εικόνα ενός ιδεατού προλετάριου: με περιορισμένο ορίζοντα ριζοσπαστισμού, που προκρίνει την ατομική κοινωνική άνοδο και όχι τη συλλογική δράση κλπ. Η επικρατούσα σήμερα εκδοχή συνδέεται με έναν «πολιτισμικό μοντερνισμό» στον οποίο ο μικροαστισμός έχει αναδειχθεί σε συνώνυμο του κομφορμισμού, της συμβατικότητας και του συντηρητισμού στις συμπεριφορές και την ηθική.

Παρ’ όλ’ αυτά, προτίμησα να κάνω λόγο για «παραδοσιακή» (και «νέα») «μικροαστική τάξη», ακολουθώντας τη σχετική διάκριση του Πουλαντζά, παρά για «μεσαία τάξη». Η «μεσαία τάξη» έχει κι αυτή επενδυθεί με ποικίλα νοήματα, και φέρει ισοδύναμο, αν όχι μεγαλύτερο, πολιτικό και ιδεολογικό φορτίο: δείτε, για ένα εγχώριο παράδειγμα, τον ορισμό της μεσαίας τάξης από τον Αρίστο Δοξιάδη (Το αόρατο ρήγμα). Επιπλέον, χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη ασάφεια: η έννοια της μεσότητας δεν έχει συνδεθεί με την ίδια κοινωνική κατηγορία σε κάθε χώρα. Στην Αγγλία, θυμίζω, middle class είναι η αστική τάξη, στη Γερμανία Mittelstandt είναι η παραδοσιακή μικροαστική τάξη, ενώ στη Γαλλία και το Βέλγιο το σημαινόμενο των «classes moyennes» υπήρξε αρκετά ευμετάβλητο. Συνέχεια ανάγνωσης

Μπένεντικτ Άντερσον (1936-2015): Ο μεγάλος θεωρητικός του εθνικισμού, ένας στοχαστής χωρίς σύνορα

Standard

Ο Μπένεντικτ Άντερσον μιλάει για τις σπουδές και την πνευματική του διαμόρφωση, τον εθνικισμό, τον ρατσισμό και τον πατριωτισμό, τη μνήμη, την πολιτισμική στροφή στην Ιστορία

μετάφραση: Γιάννης Χατζηδημητράκης

Ο Benedict Anderson, ο μεγάλος θεωρητικός του εθνικισμού, ο στοχαστής που σφράγισε και άλλαξε την αντίληψή μας για τα έθνη και τον εθνικισμό, πέθανε στις 12 Δεκεμβρίου, σε ηλικία 79 ετών. Το ελληνικό κοινό τον γνώρισε μέσα από το βασικό του έργο Φαντασιακές κοινότητες, σε μετάφραση Ποθητής Χαντζαρούλα (εκδ. Νεφέλη). Δημοσιεύουμε σήμερα αποσπάσματα από μια εκτενή συνέντευξη που είχε δώσει στον Ρώσο ιστορικό Άλεξ Σεμυόνοφ, και είχε δημοσιευθεί στο περιοδικό Ab Imperio το 2003

Τα μαθητικά και φοιτητικά χρόνια

Πήρα το διδακτορικό μου το 1967, με αντικείμενο αυτό που το Κορνέιγ και το Χάρβαρντ εξακολουθούν να αποκαλούν «Government», αλλά στα περισσότερα αμερικανικά πανεπιστήμια είναι γνωστό ως πολιτικές επιστήμες. Μέχρι την ολοκλήρωση των βασικών σπουδών μου στο Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ η εκπαίδευσή μου ήταν ως επί το πλείστον στη λογοτεχνία και την ιστορία. Άρχισα να μαθαίνω λατινικά όταν ήμουν οχτώ χρονών, και αρχαία ελληνικά όταν ήμουν περίπου δώδεκα. Πήρα από το Καίμπριτζ πτυχίο κλασικής φιλολογίας.

Έχω μελετήσει γαλλικά εντατικά στο γυμνάσιο και επισκέφθηκα τη Γαλλία πολλές φορές κατά τη διάρκεια της εφηβείας μου. Ως έφηβος με είχε συναρπάσει η ρωσική λογοτεχνία, που διάβαζα από μεταφράσεις, όσο πήγαινα ακόμα γυμνάσιο Ως εκ τούτου, μελέτησα τη ρωσική γλώσσα και παρακολούθησα (μόνος!) ένα ειδικό καλοκαιρινό σχολείο για τη ρωσική γλώσσα στο οποίο δίδασκαν δύο γοητευτικές «Λευκές» γυναίκες, πρόσφυγες, λίγο πιο βόρεια από Δουβλίνο. Μάλιστα, έχω μεταφράσει στα αγγλικά ένα βαρετό κείμενο του Μπουχάριν, που δεν είχε προηγουμένως μεταφραστεί. Οι Ρώσοι συγγραφείς που πρωτοδιάβασα ήταν ο Λέρμοντοφ και ο Τουργκένιεφ, ακολούθησαν ο Γκοντάροφ και ο Ντοστογιέφσκι, λίγος Πούσκιν, και τελικά Τολστόι, Τσέχωφ και Γκόρκι. Αργότερα υπήρξα λάτρης του Μαγιακόφσκι και το μότο στο βιβλίο μου The Spectre of Comparison προέρχεται από ένα ποίημά του που ξέρω απέξω. Στα χρόνια της νιότης μου, αγαπημένη μου ταινία ήταν η τριλογία του Ντονσκόι που βασίστηκε στην αυτοβιογραφία του Γκόρκι — και πάντα ονειρευόμουν τη μέρα που θα έκανα βαρκάδα στον Βόλγα. Από τη στιγμή που βρέθηκα όμως στην Αμερική, τα ενδιαφέροντά μου μετατοπίστηκαν στη Νοτιοανατολική Ασία και δεν συνέχισα τα ρωσικά μου. Εξακολούθησα πάντως συνέχισα να διαβάζω ρωσική λογοτεχνία από μετάφραση — ιδιαίτερα Μπάμπελ και Λέσκοφ. Πολιτική συνείδηση απέκτησα όταν ήμουν είκοσι χρονών, με τις κρίσεις στο Σουέζ και την Ουγγαρία. Συνέχεια ανάγνωσης

Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή: τι είναι και τι θέλει

Standard

του Αποστόλη Φωτιάδη

Η δημιουργία νέας Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής, που συζητήθηκε στην πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε., αναβλήθηκε τελικά για το άμεσο μέλλον, σε αντίθεση με την επιθυμία της Επιτροπής να παρθούν αμέσως αποφάσεις. Ιδού μια ευκαιρία, λοιπόν, να μελετήσουμε την πρόταση της Επιτροπής, που είχε μεθοδευτεί εδώ και αρκετές μέρες, με σειρά αιφνιδιασμών και επίμονων διαρροών, ώστε να έχει δημιουργηθεί το κατάλληλο κλίμα, προτού ξεκινήσει η Σύνοδος. Η Ελλάδα χαρακτηρίστηκε ανίκανη να προστατεύσει τα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε., χωρίς, ωστόσο κανένας από τους επικριτές να έχει την πολιτική ακεραιότητα να διευκρινίσει γιατί ακριβώς την κατηγορεί και τι ακριβώς εννοεί ως φύλαξη των εξωτερικών συνόρων; Επαναπροώθηση στα υδάτινα όρια; Άρνηση εισόδου και παράτυπες απωθήσεις;

Έργο της Χάνα Χεχ, 1920

Έργο της Χάνα Χεχ, 1920

Έτσι, η Ελλάδα σύρθηκε, αναπόφευκτα, σε μια επικοινωνιακή ήττα και μετατράπηκε στο χειροπιαστό παράδειγμα που δικαιολογεί την έκτακτη δρομολόγηση της νέας υπηρεσίας. Βέβαια, η αλήθεια είναι πολύ πιο περίπλοκη και αφορά την επί της ουσίας αδυναμία της ηγεσίας της Ε.Ε. να σχεδιάσει και να εφαρμόσει μια ευρωπαϊκή αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης. Ωστόσο, οι Βρυξέλλες και οι μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως έχουν αποδείξει στα χρόνια του Μνημονίου, γνωρίζουν καλά πώς να μετατρέπουν την κρίση σε ευκαιρία. Συνέχεια ανάγνωσης

Ήθελα να ζήσω τη δική μου αλήθεια

Standard

Για τα παιδιά που μεγαλώνουν σε ομόφυλα ζευγάρια

Το κείμενο που ακολουθεί απαρτίζεται από αποσπάσματα της τοποθέτησής της Στ. Μπελιά στη διαβούλευση φορέων για το νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης, με το οποίο θεσπίζεται το διευρυμένο σύμφωνο συμβίωσης (Βουλή, Τρίτη 15.12.2015). Η Στέλλα Μπελιά είναι πρόεδρος της Οργάνωσης «Οικογένειες Ουράνιο Τόξο» (με γονείς-μέλη της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας).

Από δράση των «Οικογενειών Ουράνιο Τόξο» για τους πρόσφυγες, Σεπτέμβριος 2015

Από δράση των «Οικογενειών Ουράνιο Τόξο» για τους πρόσφυγες, Σεπτέμβριος 2015

Η επιλογή που έκανα ήταν να ζήσω με ειλικρίνεια τη ζωή μου. Επειδή είχα μεγάλη επιθυμία να γίνω μητέρα, όπως και πολλές άλλες γυναίκες με αντίστοιχο σεξουαλικό προσανατολισμό, είχα δύο επιλογές. Είτε θα έκανα έναν λευκό, ψεύτικο γάμο με κάποιον για να γίνω γονέας είτε αυτό που έκανα: πήγα με τη σύντροφό μου και έναν δότη –όχι πατέρα, αλλά δωρητή σπέρματος–, και με τη βοήθεια της επιστήμης έγινα μητέρα. Η δική μου επιλογή ήταν να ζήσω την αλήθεια μου, να είμαι ο εαυτός μου. Η άλλη επιλογή θα με οδηγούσε να είμαι ένας δυστυχισμένος άνθρωπος• και ένας δυστυχισμένος γονιός κάνει δυστυχισμένα παιδιά. […]
Όλοι εμείς [μέλη της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας] που αποφασίσαμε να είμαστε γονείς, το κάναμε συνειδητά, μετά από πάρα πολλή σκέψη• δεν μας έτυχε, πέτυχε. Αυτή η δέσμευση στη γονεϊκότητα, το ότι δεσμευόμαστε να είμαστε γονείς και να μεγαλώσουμε τα παιδιά μας όσο το δυνατόν καλύτερα, να γίνουν καλοί άνθρωποι, χρήσιμοι στην κοινωνία, να ενταχθούν όσο το δυνατόν καλύτερα στον κοινωνικό τους περίγυρο και να είναι ευτυχισμένοι, για εμάς είναι κάτι πολύ σημαντικό. Μια οικογένεια μπορεί να είναι λειτουργική ή δυσλειτουργική, αλλά αυτό δεν έχει καθόλου να κάνει με τη δομή της και το αν οι γονείς είναι ομοφυλόφιλοι ή όχι. Δεν κάνω το λάθος να συγκρίνω τις οικογένειές μας με τις δυσλειτουργικές οικογένειες των ετερόφυλων, για τις οποίες διαβάζουμε κατά καιρούς στις εφημερίδες. Δεν χρειάζονται τέτοιες συγκρίσεις. Μακάρι όλα τα παιδιά του κόσμου –και το εννοώ– να μεγαλώνουν με αγάπη, με γονείς που νιώθουν υπεύθυνοι γι’ αυτά, τα φροντίζουν όσο το δυνατόν καλύτερα. […]
Με τη σύντροφό μου έχουμε συνολικά πέντε παιδιά: τα τρία είναι βιολογικά της συντρόφου μου και τα δύο, βιολογικά, δικά μου. Κι ωστόσο, το κράτος μας θεωρεί δύο μονογονεϊκές οικογένειες, όχι μία οικογένεια. Δεν μας αντιμετωπίζει ως πολύτεκνη οικογένεια. Τα τρία παιδιά είναι ενήλικες και ζουν τη ζωή τους — στο βαθμό που μπορούν. Τα δύο μικρά είναι, τώρα, που έχουν μείνει. Όλοι αυτοί, οι κύριοι από τους συλλόγους πολυτέκνων, που μας φτύνουν στα μούτρα κατ’ εντολή κάποιων ιεραρχών ότι δεν είμαστε καλοί άνθρωποι, ότι είμαστε «ανώμαλοι» και δεν ξέρω τι άλλο, εισπράττουν επιδόματα από την πολιτεία, που εμείς δεν θα τα δούμε ποτέ. Αυτομάτως, αυτό αποτελεί μεγάλη διάκριση.
[σχετικά με τη γονική μέριμνα] Ποιος θα μας πει αν ο εισαγγελέας που θα φτάσει να δει μια τέτοια περίπτωση, αν εγώ «δω τα ραδίκια ανάποδα» –γιατί τα δικά μου βιολογικά παιδιά είναι αυτήν τη στιγμή ανήλικα– είναι ομοφοβικός; Ποιος θα μας το διασφαλίσει; Ξέρετε, η ομοφοβία είναι σαν το νερό για τα ψάρια. Αν ρωτήσεις ένα ψάρι τι βλέπει μέσα στο βυθό, θα σου πει: «Βλέπω φύκια, βλέπω άλλα ψάρια, βλέπω κοράλλια» κ.ο.κ. Το νερό όμως δεν το βλέπει, γιατί είναι παντού. Έτσι είναι και η ομοφοβία. Την έχουμε πιει με το γάλα μας. Από τη στιγμή που γεννιόμαστε έχουμε εμποτιστεί με ομοφοβία, και δεν μπορούμε να τη δούμε γιατί είναι παντού.
Ο κ. Δαβάκης είπε ότι πρόκειται για την ιδιωτική μας ζωή. Και το ακούμε συχνά, ότι δεν μας νοιάζει τι κάνουν οι άνθρωποι στο κρεβάτι τους. Μα, εδώ δεν μιλάμε γι’ αυτό. Αυτό που κάνουμε στο κρεβάτι μας μπορούμε να το κάνουμε και χωρίς σύμφωνο, και χωρίς την άδεια του κράτους! Μιλάμε για το πώς θα είμαστε ίσοι απέναντι στον νόμο, όπως το ζητάει το Σύνταγμα της χώρας μας. […]
Η καθημερινότητα μας, ξέρετε, δεν διαφέρει από την καθημερινότητα οποιασδήποτε άλλης οικογένειας. Τρέχουμε με τα παιδιά μας στο σχολείο, στις δραστηριότητες τους, όταν έχουν πυρετό ξενυχτάμε δίπλα τους. Μη φανταστείτε ότι κάνουμε κάτι άλλο από αυτά που κάνουν οι άλλοι γονείς. Και, ξαφνικά, το σύστημα σου αρνείται αυτή την καθημερινότητα. Έτυχε κάποια στιγμή να είναι τα δύο μου παιδιά σε δύο διαφορετικά νοσοκομεία, και στη σύντροφό μου, που ήταν στο ένα, της έλεγαν συνέχεια: «Ποια είσαι εσύ; Τι θέλεις εδώ;». Εγώ δεν μπορούσα να διακτινιστώ βέβαια, τελικά κάναμε μια ολόκληρη ιστορία για να βρεθούνε σε ένα νοσοκομείο και τα δυο παιδιά μαζί.