Εξακολουθεί να διαθέτει κανονιστική ισχύ η «πολιτική ηθική»;

Standard

του Παναγιώτη Νούτσου

Οι αφορμές για τη συσχέτιση «πολιτικής» και «ηθικής» ουδέποτε εκλείπουν. Τι ενοχλεί αν ανακαλύπτουμε ότι κάνουμε σημειωτόν στο ίδιο σημείο; Δηλαδή στα συγκοινωνούντα δοχεία –που παραμένουν ξεχειλισμένα– «κοι­νω­νι­κής λογικής» και «πολιτικής λογικής». Γιατί κυρίως έτσι έχει αντίκρισμα η «poléthique» ως εμβολιασμός και διαρκής έλεγχος της δεύτερης από την πρώτη. Η επαγγελματοποίηση της πολιτικής υπήρξε σύμφυτη με τον υπολογισμό του «πολιτικού κόστους» και προϋπέθετε την αντικατάσταση της «αντικειμενικότητας» από την «αποτελεσματικότητα». Για τούτο ήταν σχεδόν πάντα χειραγωγήσιμη από τους «παράγοντες» της οικονομικής ζωής.

O Αλέξις ντε Τοκβίλ. Σκίτσο του Ονορέ Ντωμιέ, 1849

O Αλέξις ντε Τοκβίλ. Σκίτσο του Ονορέ Ντωμιέ, 1849

Όχι βέβαια πως τα πράγματα άλλαξαν ριζικά. Όσο όμως παραμένουν ενεργά τα κοινωνικά κινήματα και τροφοδοτούν την πολιτική κονίστρα με ανακλητούς εκπροσώπους τους μπορούν να περιορίζουν ό,τι απειλεί την όποια αυτονομία της πολιτικής. Ό,τι επιπλέον δεν της επέτρεπε να συνδέει το παρόν με το μέλλον. Δηλαδή, το καθεστώς της ανάγκης με το άνοιγμα των φτερών του υποκειμένου. Κοντολογίς, ό,τι φαίνεται να καθιστά σχεδόν ανέφικτη τη σμίκρυνση των διαφορών ανάμεσα σε εξουσιαστές και εξουσιαζόμενους και τελικά την εξάλειψή τους. Συνέχεια ανάγνωσης

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο: το επείγον και το σημαντικό

Standard

του Μανώλη Πατηνιώτη

Τις τελευταίες μέρες γίνεται πολλή συζήτηση σχετικά με το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο: διαπίστωση προβλημάτων, εξαγγελίες από την κυβέρνηση, θετική ανταπόκριση από τη διοίκηση του ΕΑΠ. Καταρχάς, είναι βεβαίως θετικό ότι το ΕΑΠ βρίσκεται στις ειδήσεις, ότι, όπως φαίνεται, θα αποτελέσει θέμα συζήτησης στο πλαίσιο της γενικότερης προβληματικής για την αναδιάρθρωση της εκπαίδευσης. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο άνοιξε η συζήτηση είναι, κατά τη άποψή μου, στρεβλός. Η (πενηντάχρονη πλέον) Μαφάλντα, είχε επισημάνει κάποτε με τη χαρακτηριστική παιδική της αφέλεια ότι «το σημαντικό δίνει πάντοτε τη θέση του στο επείγον». Κάπως έτσι μοιάζουν τα πράγματα με το ΕΑΠ. Το ζήτημα που κυριάρχησε είναι η κατάργηση της κλήρωσης και η δυνατότητα «ελεύθερης» πρόσβασης στα προπτυχιακά προγράμματα, ενώ από την άλλη πλευρά ακούστηκαν οι ενστάσεις όσων βλέπουν με επιφυλακτικότητα τον πιθανά χρησιμοθηρικό χαρακτήρα των σπουδών. Από την κυβέρνηση και τη διοίκηση του ΕΑΠ, πάλι, πολύς λόγος έγινε για το πρόβλημα των διοικητικών υπαλλήλων που αμείβονταν από το ΕΣΠΑ και την επείγουσα ανάγκη διοικητικής αναδιάρθρωσης του Ιδρύματος.

Tζόρτζιο ντε Κίρικο, «Αυτός που προβλέπει», 1916

Tζόρτζιο ντε Κίρικο, «Αυτός που προβλέπει», 1916

Ας μιλήσουμε για το ΕΑΠ, λοιπόν· αλλά, από πού θα πρέπει να ξεκινήσει η συζήτηση; Ποια είναι τα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν και με ποια σειρά; Και ποιοι είναι αρμόδιοι να τα απαντήσουν; Δυστυχώς, από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη ελάχιστοι και ελάχιστες έχουν γνώση του ΕΑΠ εκ των ένδον, και η ισχνή ακαδημαϊκή κοινότητα που συγκροτείται από το μόνιμο προσωπικό του πανεπιστημίου απέχει από την άρθρωση δημόσιου λόγου. Είμαι βέβαιος ότι όσο περνάει ο καιρός θα έρχονται στην επιφάνεια οι στρεβλώσεις ενός θεσμού που οικοδομήθηκε με αδιαφάνεια και απόλαυσε μια ιδιόμορφη πολιτική ασυλία επί πολλά χρόνια: τα αδιαφανή οικονομικά του, η τεχνητή διατήρησή του υπό την εποπτεία Διοικούσας Επιτροπής, αλλά και μικρότερες «αμαρτίες» όπως οι διαδικασίες στελέχωσης των υπηρεσιών του και οι όροι παραγωγής του εκπαιδευτικού υλικού. Όλα αυτά, ωστόσο, δεν θα πρέπει να μας κάνουν να χάσουμε από τα μάτια μας την ουσία. Και η ουσία είναι ότι το ΕΑΠ είναι ένα καινοτόμο εκπαιδευτικό εγχείρημα, το οποίο θα πρέπει να κατέχει κεντρική θέση σε οποιοδήποτε μελλοντικό σχεδιασμό της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Συνέχεια ανάγνωσης

Λεξιλογώντας για την κρίση

Standard

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ

του Νίκου Σαραντάκου

Μια και στον μήνα που μας πέρασε δεν ξεχώρισε κάποια λέξη που να έχει γλωσσικό ενδιαφέρον αλλά και για την οποία να μην έχουμε ήδη γράψει, βρίσκω την ευκαιρία να διορθώσω μια σημαντική παράλειψη: τόσα χρόνια που υπάρχει αυτή η στήλη (αισίως κλείσαμε τα εφτά) έχει γράψει για λέξεις και λέξεις της επικαιρότητας, αλλά περιέργως ώς τώρα δεν έγραψε για τη μία λέξη που έχει σημαδέψει όλην αυτή την περίοδο. Θα το μαντέψατε, εννοώ τη λέξη κρίση, που ακούγεται συνεχώς, συχνά συνοδευόμενη από ένα προσδιοριστικό επίθετο ή ουσιαστικό, ας πούμε οικονομική κρίση ή κρίση χρέους.

Sabin Balasa - The crisis

Sabin Balasa – The crisis

Η λέξη κρίση έχει πολλές σημασίες· διότι, πέρα από την οικονομική κρίση, κρίση λέμε επίσης την ικανότητα να εκτιμούμε σωστά τις καταστάσεις, όπως ας πούμε στο κλισέ «ο λαός έχει μνήμη και κρίση» που αρέσκονται να λένε οι πολιτικοί (πάω στοίχημα πως από μέσα τους γελάνε εκείνη την ώρα), ή στις «ερωτήσεις κρίσεως» που μας έβαζαν στο σχολείο· επίσης, κρίση λέμε την κριτική, κρίση λέμε και την απόφαση του δικαστηρίου, Κρίση λέμε, με κεφαλαίο, τη Δευτέρα Παρουσία, («η ώρα της Κρίσεως»), αλλά και την αξιολόγηση π.χ. των αξιωματικών που έχουν τις ετήσιες κρίσεις τους· επίσης κρίση λέμε την ξαφνική και βίαιη επιδείνωση μιας αρρώστιας, και γενικά την εμφάνιση οξέων συμπτωμάτων, όπως κρίση άσθματος ή σκωληκοειδίτιδας ή νευρική κρίση, που μετεξέλιξή τους είναι η οικονομική κρίση και οι συναφείς (π.χ. ενεργειακή κρίση) αλλά και οι άλλες μεταφορικές χρήσεις της λέξης, όπως η κρίση συνείδησης ή η κρίση ταυτότητας. Συνέχεια ανάγνωσης

Η νέα εξερχόμενη μετανάστευση από την Ελλάδα

Standard

Το προφίλ του Έλληνα μετανάστη στα χρόνια της κρίσης

 του Λόη Λαμπριανίδη και του Μανώλη Πρατσινάκη

Roger de La Fresnaye - Seated man

Roger de La Fresnaye – Seated man

Έως πρόσφατα η αποδημία των Ελλήνων είχε σταματήσει να απασχολεί το ερευνητικό ενδιαφέρον, το οποίο δικαίως επικεντρωνόταν στην εισερχόμενη μετανάστευση στη χώρα. Ωστόσο, στο πλαίσιο της τρέχουσας οικονομικής κρίσης η εξερχόμενη μετανάστευση άρχισε και πάλι να απασχολεί τη δημόσια συζήτηση καθώς αποκτάει έντονες διαστάσεις σε βαθμό που, αν και με σαφώς διαφοροποιούμενα ποιοτικά χαρακτηριστικά, φαίνεται να είναι ποσοτικά συγκρίσιμη με τη μεταπολεμική μετανάστευση. Το τρέχον έτος εκπονήσαμε μια μελέτη, η οποία χρηματοδοτήθηκε από το Ελληνικό Παρατηρητήριο του London School of Economics με στόχο τη κατανόηση και διερεύνηση του φαινομένου. Η εμπειρική έρευνα της μελέτης, η οποία ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο, σε μεγάλο βαθμό επιβεβαιώνει τα δεδομένα της EUROSTAT για τη διάσταση της μετανάστευσης, σύμφωνα με τα οποία την περίοδο 2010-2013 περίπου 224.000 άτομα έφυγαν από την Ελλάδα. Η μετανάστευση φαίνεται να συνεχίζεται με ελαφρώς μειούμενο ρυθμό κατά το 2014 και το 2015, ενώ τα ευρήματα της έρευνας σε σχέση με τις μεταναστευτικές προσδοκίες συνηγορούν στο ότι είναι πολύ πιθανό να συνεχιστεί και τα αμέσως επόμενα χρόνια. Συνέχεια ανάγνωσης

Ο πόλεμος ενάντια στην κλιματική αλλαγή

Standard

της Κεϊτ Αρόνοφ

Μετάφραση: Χάρης Κωνσταντάτος

Ο Μπέρνι Σάντερς έχει ήδη αποκαλέσει την κλιματική αλλαγή ως «τη μεγαλύτερη απειλή για την εθνική ασφάλεια» των ΗΠΑ. Πρώτα, στη διάρκεια του εναρκτήριου ντιμπέιτ των υποψηφίων των Δημοκρατικών στις 13 Οκτωβρίου. Και ένα μήνα μετά, στη συνέχιση του ίδιου ντιμπέιτ που προβλήθηκε, με συγκριτικά μικρότερη τηλεθέαση, λίγες ώρες μετά τις δολοφονικές επιθέσεις οκτώ Ευρωπαίων υπηκόων – μελών του ISIS στο Παρίσι:

«Η κλιματική αλλαγή σχετίζεται άμεσα με την άνοδο της τρομοκρατίας» είπε ο Σάντερς. «Αν δεν συσπειρωθούμε και δεν ακούσουμε τι λένε οι επιστήμονες, θα δούμε χώρες σε όλο τον κόσμο […] να διαγκωνίζονται για περιορισμένες ποσότητες νερού και καλλιεργήσιμης γης. Θα δούμε όλα τα είδη διεθνών συγκρούσεων».

Αυτές τις ημέρες, η γαλλική πρωτεύουσα φιλοξενεί την 21η ετήσια Διάσκεψη για το κλίμα (COP21). Ηγέτες από όλο τον κόσμο και ομάδες της κοινωνίας των πολιτών αναζητούν πώς θα περιοριστούν οι εκπομπές άνθρακα και, ιδεωδώς, η άνοδος της θερμοκρασίας.

Άρθουρ Ντόουβ, «Κόκκινος ήλιος», 1935

Άρθουρ Ντόουβ, «Κόκκινος ήλιος», 1935

Μετά την απόλυτη κατάρρευση των διαπραγματεύσεων το 2009 στην Κοπεγχάγη, η COP21 έχει χαρακτηριστεί ως η τελευταία ευκαιρία για τις κυβερνήσεις να συνομολογήσουν μια δεσμευτική συνθήκη που μπορεί να αποτρέψει τις χειρότερες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Αυτό που συνδέει τις συνομιλίες για το κλίμα με την ειδεχθή επίθεση του ISIS δεν είναι κατ’ ανάγκη η ίδια η τρομοκρατία, όπως θα μπορούσαν να υποδηλώνουν οι δηλώσεις Σάντερς. Είναι το πώς ορισμένα επιθετικά, καλά εξοπλισμένα κράτη αντιδρούν σε αυτή, αλλά και σε οτιδήποτε άλλο προσλαμβάνουν ως υπαρξιακή απειλή. Συνέχεια ανάγνωσης

Οι μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση και το «εθνικό σπορ» του διασυρμού

Standard

της Αιμιλίας Σαλβάνου

2-salvanoy

«Μεγαλέξαντρος και Ρωξάνη» Σκίτσο του Μποστ

Ποιος θυμάται σήμερα ότι στα μέσα της δεκαετίας του 1960 είχε υποβληθεί αίτημα στην Ιερά Σύνοδο για αφορισμό του Ευάγγελου Παπανούτσου; Eίχε δεχτεί σφοδρότατες κατηγορίες για την κομβική συμμετοχή του στην εκπαιδευτική μεταρρύθμιση της κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου, η οποία θεωρήθηκε από τους συντηρητικούς κύκλους «αντεθνική και ανίερη συνωμοσία των απάτριδων και άθεων ανατροπέων της Εθνικής μας Παιδείας». Αιχμή της κριτικής ήταν η εισαγωγή της δημοτικής στο δημοτικό και η καθιέρωση της ισοτιμίας της με την καθαρεύουσα στις άλλες βαθμίδες της εκπαίδευσης. Η δημοτική, σύμφωνα με τους επικριτές της μεταρρύθμισης, θα άμβλυνε την εθνική συνείδηση των μαθητών, θα εισήγαγε την αθεΐα και θα τους έφερνε πιο κοντά στον κομμουνισμό… Συνέχεια ανάγνωσης

Ένας είναι ο εχθρός;

Standard

του Δημοσθένη Παπαδάτου-Αναγνωστόπουλου 

Το λογικό, μετά το μακελειό στο Παρίσι, θα ήταν ο ISIS να ενώνει — εναντίον του. Όμως, η ρωσοτουρκική κρίση οξύνεται, η σύγκρουση Δύσης-Ρωσίας για το μέλλον του Άσαντ συνεχίζεται και ο αλληλοσφαγιασμός των αντιπάλων του ISIS/Daesh στη Συρία το ίδιο. Το λογικό, ενόψει πολέμου, θα ήταν ο πόλεμος να ενώνει – εναντίον του. Όμως το Μέτωπο της Αριστεράς και το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα στηρίζουν τον Ολάντ, ενώ η Αστυνομία συλλαμβάνει ακτιβιστές του Ensemble, του ΝPA και του Αlternative Libertaire. Είναι προφανές: υπάρχει πρόβλημα στην ιεράρχηση των αντιπάλων – και είναι σοβαρό.

Οι Iταλοί περιπαίζουν τους τζιχαντιστές: «ISIS, [ξύλο] με τα χέρια, όποτε θέλετε» (από το twitter της Silvia Cirocchi)

Οι Iταλοί περιπαίζουν τους τζιχαντιστές: «ISIS, [ξύλο] με τα
χέρια, όποτε θέλετε» (από το twitter της Silvia Cirocchi)

Κάθε πολιτική σύγκρουση οργανώνεται γύρω από διλήμματα, και τελικά γύρω από μια κεντρική αντίθεση· για να αφορά όμως τους πολλούς, χρειάζεται να είναι και συγκεκριμένη. Στην παράδοση της Αριστεράς, «ο βασικός εχθρός βρίσκεται στην ίδια μας τη χώρα» (Λίμπκνεχτ), άρα επιδίωξη είναι «η ήττα της δικής μας αστικής τάξης» (Λένιν): ξεχνώντας το, η κοινοβουλευτική γαλλική Αριστερά γίνεται αριστερή πτέρυγα του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού· απολυτοποιώντας το, η εκδοχή της που αντιστέκεται παραμένει μειοψηφική, γιατί μοιάζει υπερβολικά αφηρημένη μπροστά στο φόβο που προξενεί μετά τις 13/11 μια ξεχασμένη βαλίτσα σε κάποιο πεζοδρόμιο του Παρισιού. Όπως στις ανθρώπινες σχέσεις, έτσι και στην πολιτική, χρειάζεται κανείς να παίρνει στα σοβαρά τους φόβους των ανθρώπων – ιδίως όταν αυτοί πατούν στην πραγματικότητα: μια επίθεση αυτοκτονίας σε ένα μπαρ που κοστίζει τη ζωή σαράντα ανθρώπων, δημιουργεί τον εύλογο φόβο ότι αυτό μπορεί να ξανασυμβεί. Εδώ λοιπόν η «κύρια αντίθεση» με το γαλλικό κράτος και τον δυτικό ιμπεριαλισμό δεν αρκεί: εκτός από τον γαλλικό στρατό, στη χώρα υπήρξε, αν δεν υπάρχει ακόμα, και ο ISIS, και τη «συγκεκριμένη» απάντηση στη δεύτερη αιματοχυσία μέσα σε δέκα μήνες μοιάζει να την έχουν ο στρατός και η αστυνομία· τα άλλα φαίνονται ιδεολογίες και παλιομοδίτικη πολιτική. Είναι όμως; Συνέχεια ανάγνωσης