Τσαβισμός: το χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου;

Standard

της Ευγενίας Παλιεράκη

Ο «σοσιαλισμός του 21ου αιώνα» υπέστη την πρώτη μεγάλη εκλογική του ήττα στις 6 Δεκεμβρίου. Η αντιπολίτευση (Στρογγυλή Τράπεζα Δημοκρατικής Ενότητας, MUD) απέσπασε 112 από τις τις 167 κοινοβουλευτικές έδρες. Το Ενωμένο Σοσιαλιστικό Κόμμα της Βενεζουέλας (PSUV) του προέδρου Νικολάς Μαδούρο έχασε 43 έδρες και περιορίστηκε στις 55. Δύο μόλις εβδομάδες μετά τη νίκη του Μάκρι στην Αργεντινή, η ευρωπαϊκή και η λατινοαμερικανική Δεξιά πανηγύρισαν ξανά, προαναγγέλλοντας το τέλος της «αριστερής στροφής» της Λατινικής Αμερικής που είχε εγκαινιάσει το 1998 ο Τσάβες, εκλεγόμενος πρόεδρος της Βενεζουέλας. Ανήκει όμως ο «σοσιαλισμός του 21ου αιώνα» στο παρελθόν;

Σε μια γειτονιά του Καράκας, 5.3.2013. Φωτογραφία: Geraldo Caso/AFP/Getty Images

Σε μια γειτονιά του Καράκας, 5.3.2013. Φωτογραφία: Geraldo Caso/AFP/Getty Images

Η κρίση του τσαβισμού. Το εκλογικό αποτέλεσμα συνιστά αναμφίβολα συντριπτική ήττα για το PSUV και προσωπικά για τον Μαδούρο. Παράλληλα, επιβεβαιώνει τη φθίνουσα τάση του τσαβισμού από το 2013 και μετά. Στις προεδρικές εκλογές του Απριλίου εκείνης της χρονιάς, ο Μαδούρο συγκέντρωσε 7.587.579 ψήφους και στις δημοτικές εκλογές οκτώ μήνες αργότερα 5.713.111. Το PSUV νίκησε τότε τη μάχη των δημοτικών κυρίως εξαιτίας της αδυναμίας της αντιπολίτευσης να συσπειρώσει τους ψηφοφόρους που την είχαν στηρίξει στις προεδρικές εκλογές. Στις 6 Δεκεμβρίου 2015, 5.599.025 εκλογείς έδωσαν την ψήφο τους στο κυβερνών κόμμα. Με άλλα λόγια, το PSUV έχασε σχεδόν 2 εκατομμύρια ψήφους από τον Απρίλιο του 2013. Συνέχεια ανάγνωσης

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο: Χτες, σήμερα, αύριο!

Standard

του Βασίλη Καρδάση

Ρόι Λιχτενστάιν, «Μορφές σε τοπίο», 1977

Ρόι Λιχτενστάιν, «Μορφές σε τοπίο», 1977

Το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ) βρίσκεται εδώ και καιρό στην επικαιρότητα των ειδήσεων που αναφέρονται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Κάτι η επικείμενη ψήφιση θεσμικών μεταρρυθμίσεων, κάτι το διακύβευμα της κατάργησης της κλήρωσης, κάτι η πίεση για αυτονόμηση του Ιδρύματος, όλα τούτα και άλλα πολλά το έφεραν ξαφνικά στο προσκήνιο. Και με αρκετή δόση πολεμικής από πολλούς. Το αποδεικνύουν οι περισσότερες από 25 ερωτήσεις, γραπτές και προφορικές, που κατατέθηκαν στη Βουλή μέσα σε διάστημα ενός μηνός… Αλλά και η στάση ορισμένων μελών ΔΕΠ και ΣΕΠ (Συμβουλευτικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό), που προφανώς δεν συμφωνούν με τα εξαγγελθέντα. Όλοι τους συνάδουν, κατατείνοντας σε ένα σημείο: να μη μεταβληθεί τίποτα στο ΕΑΠ, ή, εκ παραλλήλου, ότι η ηγεσία του Υπουργείου και η Διοικούσα Επιτροπή κινούνται αντιδημοκρατικά για να υπονομεύσουν την αυτοδυναμία του Ιδρύματος.

Ταυτόχρονα σχεδόν εμφιλοχώρησε και μια εκδοχή περί άγνοιας των «εμπλεκομένων», όπως διατυπώθηκε στο άρθρο του Μανώλη Πατηνιώτη, που δημοσιεύτηκε στα «Ενθέματα», στις 6.12.2015 — αφού οι απόψεις που προβάλλει έχουν ως αφετηρία τη φράση: «Ποια είναι τα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν και με ποια σειρά; Και ποιοι είναι αρμόδιοι να τα απαντήσουν; Δυστυχώς, από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη ελάχιστοι και ελάχιστες έχουν γνώση του ΕΑΠ εκ των ένδον». Ο ίδιος πάντως κρίνει εαυτόν, ως αρμόδιο να ιεραρχήσει τα ερωτήματα, προφανώς και τις απαντήσεις. Αφ’ υψηλού το λιγότερο θα λέγαμε, αλλά ας μη «σκοτωθούμε» μεταξύ μας! Ας μην ανησυχεί ο φίλος! Όσοι σήμερα εμπλέκονται με τη διοίκηση του ΕΑΠ, μάλλον το γνωρίζουν πολύ καλά. Συνέχεια ανάγνωσης

«Εγώ δεν έκανα τίποτα, στην κουζίνα ήμουν»

Standard

Για την κατάθεση της Μπ. Τσέπε στη δίκη της ναζιστικής οργάνωσης NSU

Το 2011 αποκαλύφθηκε στη Γερμανία η δράση της ναζιστικής τρομοκρατικής οργάνωσης NSU (Εθνικοσοσιαλιστικό Υπόγειο Δίκτυο), με αφορμή την αυτοκτονία δύο από τα τρία μέλη του βασικού πυρήνα του, του Ούβε Μούντλος και του Ούβε Μπένχαρντ. Τρίτο μέλος ήταν η Μπεάτε Τσέπε, η οποία παραδόθηκε στην αστυνομία. Στη δίκη του NSU, που άρχισε πριν από δυόμισι χρόνια, βασική κατηγορούμενη είναι η επιζήσασα Τσέπε. Κύριο ζητούμενο για την Πολιτική Αγωγή και τους δικηγόρους των οικογενειών των δέκα δολοφονημένων και των πολλών άλλων θυμάτων των τρομοκρατικών επιθέσεων είναι να αποδειχτεί ότι οι δολοφονίες και τα χτυπήματα όχι μόνο ήταν προσεκτικά σχεδιασμένα από το NSU και το μεγάλο δίκτυο υποστήριξης που διέθετε σε ολόκληρη τη χώρα, αλλά και ότι μεγάλη ευθύνη φέρουν οι γερμανικές αρχές, οι οποίες επί πάνω από δέκα χρόνια έκλειναν τα μάτια στα ρατσιστικά εγκλήματα (εννιά από τα δέκα θύματα ήταν αλλοδαποί), θεωρώντας ότι ήταν «ξεκαθαρίσματα λογαριασμών» μέσα σε μεταναστευτικές κοινότητες.

Στις 9 Δεκεμβρίου η Τσέπε έσπασε τη σιωπή της με ένα κείμενο 53 σελίδων το οποίο ανέγνωσε στο δικαστήριο ένας συνήγορός της. Η ανακοίνωση για την επικείμενη δήλωση της Τσέπε είχε ερεθίσει, βεβαίως, τα γερμανικά ΜΜΕ, που την ημέρα εκείνη έκαναν ουρές προκειμένου να πάρουν διαπίστευση για τη δίκη, ώστε να καλύψουν την «κατάθεση» της Τσέπε, που αναμενόταν συγκλονιστική. Ωστόσο, άνθρακες ο θησαυρός (βλ. και «“Δεν ήξερε τίποτα» για τις δολοφονίες”», ΕφΣυν, 9.12.2015). Η δήλωση δεν ήταν παρά ένα σκηνοθετημένο μελό με το οποίο η Τσέπε προσπαθεί να παρουσιαστεί ως ανήξερη, ώστε να αποποιηθεί τις ευθύνες της.

Το κείμενο που μεταφράζουμε εδώ είναι η αντίδραση του γερμανικού Ερευνητικού Δικτύου «Γυναίκες και Ακροδεξιά» στη δήλωση της Μπεάτε Τσέπε (πηγή)

Iωάννα Μεϊτάνη

H Μπεάτε Τσέπε στο δικαστήριο

H Μπεάτε Τσέπε στο δικαστήριο

«Καλέ εγώ τίποτα δεν έκανα, στην κουζίνα ήμουν». Το παράθεμα είναι από φύλλο της κυριακάτικης Welt am Sonntag, τον περασμένο Ιανουάριο, και ανήκει στη Χίλντε Μίχνια, επόπτρια σε στρατόπεδο συγκέντρωσης των ναζί. Είναι συνταρακτικό πόσες αναλογίες υπάρχουν με τη δήλωση της Μπεάτε Τσέπε που αναγνώστηκε στο δικαστήριο στις 9.12.2015. Με διαφορετικά λόγια βέβαια, πάντως η βασική κατηγορούμενη στη λεγόμενη δίκη του NSU προσπαθεί να αποσείσει από πάνω της οποιαδήποτε ευθύνη για τους δέκα φόνους, τις πολλές βομβιστικές επιθέσεις και τις δεκαπέντε ληστείες που αποδίδονται στο NSU. Η Τσέπε χρησιμοποιεί με ανατριχιαστικό τρόπο το στερεότυπο της αφελούς γυναίκας που πέρασε δεκατρία χρόνια στην παρανομία και παρακολούθησε τους φόνους απλώς και μόνο από την αγάπη της για τους δυο άντρες θύτες. Στις 53 σελίδες της δήλωσής της η ίδια δεν εμφανίζεται ούτε στιγμή να έχει ενεργό ρόλο στα εγκλήματα. Συνέχεια ανάγνωσης

H Ιστορία στο εδώλιο;

Standard

του Πολυμέρη Βόγλη

«Όποιος με πρόθεση, δημόσια, προφορικά ή διά του τύπου, μέσω του διαδικτύου ή με οποιοδήποτε άλλο μέσο ή τρόπο, επιδοκιμάζει, ευτελίζει ή κακόβουλα αρνείται την ύπαρξη ή τη σοβαρότητα εγκλημάτων γενοκτονιών, εγκλημάτων πολέμου, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, του Ολοκαυτώματος και των εγκλημάτων του ναζισμού που έχουν αναγνωριστεί με αποφάσεις διεθνών δικαστηρίων ή της Βουλής των Ελλήνων […] τιμωρείται»

(Νόμος 4285/2014, άρθρο 2)

Aντρέ Μασόν, «Πασιφάη», 1937

Aντρέ Μασόν, «Πασιφάη», 1937

Υπάρχει ελευθερία της επιστημονικής έρευνας στην Ελλάδα του 2015; Αυτές τις μέρες ο Χ. Ρίχτερ δικάζεται με βάση το παραπάνω άρθρο του αντιρατσιστικού Νόμου 4285 για τις απόψεις που διατυπώνει στο βιβλίο του σχετικά με τη Μάχη της Κρήτης και τη διεξαγωγή αντιποίνων από την πλευρά των Γερμανών σε βάρος του άμαχου πληθυσμού. Ο συγγραφέας δεν είναι ένας δήθεν ιστορικός (ή «ιστορικός», όπως περιγράφηκε). Για χρόνια διετέλεσε καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Μάνχαϊμ και έχει εκδώσει πολλές μελέτες για τη νεότερη και σύγχρονη ιστορία· ανάμεσά τους (στα ελληνικά): Δύο επαναστάσεις και οι επαναστάσεις στην Ελλάδα 1936-1946· Η επέμβαση των Άγγλων στην Ελλάδα: από τη Βάρκιζα στον εμφύλιο πόλεμο· Η ιταλο-γερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδος, Αύγουστος 1939 – Ιούνιος 1941· Ιστορία της Κύπρου κ.ά. Συνέχεια ανάγνωσης

Οι Νοικοκυραίοι

Standard

Η παραδοσιακή μικροαστική τάξη στην Αθήνα, 1880-1925

συνέντευξη του Νίκου Ποταμιάνου

Μιλάει για την έννοια της τάξης, τον μικροαστικό ταξικό πόλο στην Ελλάδα, την πολιτισμική και πολιτική του έκφραση

«Οι Νοικοκυραίοι» του Νίκου Ποταμιάνου (δρ νεότερης και σύγχρονης Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κρήτης), που μόλις κυκλοφόρησε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης είναι ένα από τα σημαντικά ιστορικά βιβλία των τελευταίων χρόνων. Πρώτον, επειδή ο συγγραφέας μελετάει τη συγκρότηση, τους όρους ύπαρξης, τις αλλαγές, τους πολιτικούς και πολιτισμικούς ορίζοντες μιας τάξης με κομβική σημασία για την ελληνική κοινωνία του 20ού αιώνα: των μικροαστών. Ταυτόχρονα, επειδή, κατά τη μελέτη επεξεργάζεται, σε διαρκή διάλογο με τη διεθνή βιβλιογραφία και πηγές του, τα θεωρητικά του εργαλεία: την έννοια της τάξης, πρωτίστως. Τέλος, επειδή μας δείχνει πώς μια καλή διδακτορική διατριβή μπορεί να μετατραπεί σε ένα εξίσου καλό και ωραίο βιβλίο.

Στρ. Μπ.

Aρχίζω από τα ονόματα. Το βιβλίο επιγράφεται «Οι νοικοκυραίοι», ενώ ταυτόχρονα επιλέγεις τον όρο «μικροαστοί» και όχι «μεσαία στρώματα/τάξεις». Θα ήθελα να μας εξηγήσεις το γιατί αυτής της επιλογής, να μας μιλήσεις για αυτούς τους τρεις όρους.

Ο όρος «μικροαστός» έχει συσσωρεύσει πολλές υποτιμητικές χρήσεις, ήδη από την πρώτη εμφάνιση της έννοιας του petit bourgeois στη Γαλλία του 19ου αιώνα. Η μίμηση των φερσιμάτων των αστών εκ των πραγμάτων οδηγούσε σε παραφθορές, οι οποίες γίνονταν αντικείμενο χλεύης. Στην αριστερή παράδοση ο μικροαστός αποτέλεσε την αρνητική εικόνα ενός ιδεατού προλετάριου: με περιορισμένο ορίζοντα ριζοσπαστισμού, που προκρίνει την ατομική κοινωνική άνοδο και όχι τη συλλογική δράση κλπ. Η επικρατούσα σήμερα εκδοχή συνδέεται με έναν «πολιτισμικό μοντερνισμό» στον οποίο ο μικροαστισμός έχει αναδειχθεί σε συνώνυμο του κομφορμισμού, της συμβατικότητας και του συντηρητισμού στις συμπεριφορές και την ηθική.

Παρ’ όλ’ αυτά, προτίμησα να κάνω λόγο για «παραδοσιακή» (και «νέα») «μικροαστική τάξη», ακολουθώντας τη σχετική διάκριση του Πουλαντζά, παρά για «μεσαία τάξη». Η «μεσαία τάξη» έχει κι αυτή επενδυθεί με ποικίλα νοήματα, και φέρει ισοδύναμο, αν όχι μεγαλύτερο, πολιτικό και ιδεολογικό φορτίο: δείτε, για ένα εγχώριο παράδειγμα, τον ορισμό της μεσαίας τάξης από τον Αρίστο Δοξιάδη (Το αόρατο ρήγμα). Επιπλέον, χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη ασάφεια: η έννοια της μεσότητας δεν έχει συνδεθεί με την ίδια κοινωνική κατηγορία σε κάθε χώρα. Στην Αγγλία, θυμίζω, middle class είναι η αστική τάξη, στη Γερμανία Mittelstandt είναι η παραδοσιακή μικροαστική τάξη, ενώ στη Γαλλία και το Βέλγιο το σημαινόμενο των «classes moyennes» υπήρξε αρκετά ευμετάβλητο. Συνέχεια ανάγνωσης

Μπένεντικτ Άντερσον (1936-2015): Ο μεγάλος θεωρητικός του εθνικισμού, ένας στοχαστής χωρίς σύνορα

Standard

Ο Μπένεντικτ Άντερσον μιλάει για τις σπουδές και την πνευματική του διαμόρφωση, τον εθνικισμό, τον ρατσισμό και τον πατριωτισμό, τη μνήμη, την πολιτισμική στροφή στην Ιστορία

μετάφραση: Γιάννης Χατζηδημητράκης

Ο Benedict Anderson, ο μεγάλος θεωρητικός του εθνικισμού, ο στοχαστής που σφράγισε και άλλαξε την αντίληψή μας για τα έθνη και τον εθνικισμό, πέθανε στις 12 Δεκεμβρίου, σε ηλικία 79 ετών. Το ελληνικό κοινό τον γνώρισε μέσα από το βασικό του έργο Φαντασιακές κοινότητες, σε μετάφραση Ποθητής Χαντζαρούλα (εκδ. Νεφέλη). Δημοσιεύουμε σήμερα αποσπάσματα από μια εκτενή συνέντευξη που είχε δώσει στον Ρώσο ιστορικό Άλεξ Σεμυόνοφ, και είχε δημοσιευθεί στο περιοδικό Ab Imperio το 2003

Τα μαθητικά και φοιτητικά χρόνια

Πήρα το διδακτορικό μου το 1967, με αντικείμενο αυτό που το Κορνέιγ και το Χάρβαρντ εξακολουθούν να αποκαλούν «Government», αλλά στα περισσότερα αμερικανικά πανεπιστήμια είναι γνωστό ως πολιτικές επιστήμες. Μέχρι την ολοκλήρωση των βασικών σπουδών μου στο Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ η εκπαίδευσή μου ήταν ως επί το πλείστον στη λογοτεχνία και την ιστορία. Άρχισα να μαθαίνω λατινικά όταν ήμουν οχτώ χρονών, και αρχαία ελληνικά όταν ήμουν περίπου δώδεκα. Πήρα από το Καίμπριτζ πτυχίο κλασικής φιλολογίας.

Έχω μελετήσει γαλλικά εντατικά στο γυμνάσιο και επισκέφθηκα τη Γαλλία πολλές φορές κατά τη διάρκεια της εφηβείας μου. Ως έφηβος με είχε συναρπάσει η ρωσική λογοτεχνία, που διάβαζα από μεταφράσεις, όσο πήγαινα ακόμα γυμνάσιο Ως εκ τούτου, μελέτησα τη ρωσική γλώσσα και παρακολούθησα (μόνος!) ένα ειδικό καλοκαιρινό σχολείο για τη ρωσική γλώσσα στο οποίο δίδασκαν δύο γοητευτικές «Λευκές» γυναίκες, πρόσφυγες, λίγο πιο βόρεια από Δουβλίνο. Μάλιστα, έχω μεταφράσει στα αγγλικά ένα βαρετό κείμενο του Μπουχάριν, που δεν είχε προηγουμένως μεταφραστεί. Οι Ρώσοι συγγραφείς που πρωτοδιάβασα ήταν ο Λέρμοντοφ και ο Τουργκένιεφ, ακολούθησαν ο Γκοντάροφ και ο Ντοστογιέφσκι, λίγος Πούσκιν, και τελικά Τολστόι, Τσέχωφ και Γκόρκι. Αργότερα υπήρξα λάτρης του Μαγιακόφσκι και το μότο στο βιβλίο μου The Spectre of Comparison προέρχεται από ένα ποίημά του που ξέρω απέξω. Στα χρόνια της νιότης μου, αγαπημένη μου ταινία ήταν η τριλογία του Ντονσκόι που βασίστηκε στην αυτοβιογραφία του Γκόρκι — και πάντα ονειρευόμουν τη μέρα που θα έκανα βαρκάδα στον Βόλγα. Από τη στιγμή που βρέθηκα όμως στην Αμερική, τα ενδιαφέροντά μου μετατοπίστηκαν στη Νοτιοανατολική Ασία και δεν συνέχισα τα ρωσικά μου. Εξακολούθησα πάντως συνέχισα να διαβάζω ρωσική λογοτεχνία από μετάφραση — ιδιαίτερα Μπάμπελ και Λέσκοφ. Πολιτική συνείδηση απέκτησα όταν ήμουν είκοσι χρονών, με τις κρίσεις στο Σουέζ και την Ουγγαρία. Συνέχεια ανάγνωσης

Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή: τι είναι και τι θέλει

Standard

του Αποστόλη Φωτιάδη

Η δημιουργία νέας Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής, που συζητήθηκε στην πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε., αναβλήθηκε τελικά για το άμεσο μέλλον, σε αντίθεση με την επιθυμία της Επιτροπής να παρθούν αμέσως αποφάσεις. Ιδού μια ευκαιρία, λοιπόν, να μελετήσουμε την πρόταση της Επιτροπής, που είχε μεθοδευτεί εδώ και αρκετές μέρες, με σειρά αιφνιδιασμών και επίμονων διαρροών, ώστε να έχει δημιουργηθεί το κατάλληλο κλίμα, προτού ξεκινήσει η Σύνοδος. Η Ελλάδα χαρακτηρίστηκε ανίκανη να προστατεύσει τα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε., χωρίς, ωστόσο κανένας από τους επικριτές να έχει την πολιτική ακεραιότητα να διευκρινίσει γιατί ακριβώς την κατηγορεί και τι ακριβώς εννοεί ως φύλαξη των εξωτερικών συνόρων; Επαναπροώθηση στα υδάτινα όρια; Άρνηση εισόδου και παράτυπες απωθήσεις;

Έργο της Χάνα Χεχ, 1920

Έργο της Χάνα Χεχ, 1920

Έτσι, η Ελλάδα σύρθηκε, αναπόφευκτα, σε μια επικοινωνιακή ήττα και μετατράπηκε στο χειροπιαστό παράδειγμα που δικαιολογεί την έκτακτη δρομολόγηση της νέας υπηρεσίας. Βέβαια, η αλήθεια είναι πολύ πιο περίπλοκη και αφορά την επί της ουσίας αδυναμία της ηγεσίας της Ε.Ε. να σχεδιάσει και να εφαρμόσει μια ευρωπαϊκή αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης. Ωστόσο, οι Βρυξέλλες και οι μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως έχουν αποδείξει στα χρόνια του Μνημονίου, γνωρίζουν καλά πώς να μετατρέπουν την κρίση σε ευκαιρία. Συνέχεια ανάγνωσης