«Για τον Μαρξ»: η γενέθλια «στιγμή» του Αλτουσέρ

Standard

Με την ευκαιρία της έκδοσης των σημαντικότερων έργων του Λουί Αλτουσέρ στα ελληνικά

Συνέντευξη με τον Γιώργο Καλαμπόκα, από τις εκδόσεις Εκτός Γραμμής

Από τις εκδόσεις Εκτός Γραμμής κυκλοφόρησε μόλις το βασικό έργο του Λουί Αλτουσέρ Για τον Μαρξ, σε νέα μετάφραση Τάσου Μπέτζελου, πρόλογο Ετιέν Μπαλιμπάρ, επίμετρο Παναγιώτη Σωτήρη. Οι εκδόσεις Εκτός Γραμμής, ένα αριστερό, συλλογικό, μη κερδοσκοπικό εγχείρημα, στον χώρο του βιβλίου με αυτή την έκδοση μπαίνουν στα βαθιά. Και αντιλαμβανόμαστε τη σημασία και τη βάθος της προσπάθειας όταν μαθαίνουμε ότι σκοπεύουν, το επόμενο διάστημα, να εκδώσουν τα σημαντικότερα έργα του Αλτουσέρ στα ελληνικά (κάποια από αυτά για πρώτη φορά στα ελληνικά, κάποια άλλα σε νέες, σύγχρονες μεταφράσεις). Τους συγχαίρουμε και τους ευχόμαστε καλή δύναμη σε αυτό φιλόδοξο και σημαντικό, θεωρητικό και πολιτικό εγχείρημα.

Στρ. Μπ. 

Την Παρασκευή κυκλοφόρησε το Για τον Μαρξ και θα ακολουθήσουν άλλα δώδεκα σημαντικά έργα του Αλτουσέρ, από τις εκδόσεις Εκτός Γραμμής, το μεγαλύτερο μέρος του έργου του δηλαδή. Γιατί αυτή η επιλογή, γιατί επιλέγετε να εκδώσετε 13 τίτλους του Αλτουσέρ;

Ο πρώτος λόγος είναι ταυτόχρονα πολιτικός και θεωρητικός. Θεωρούμε το έργο του Αλτουσέρ ένα εκ των σημείων αναφοράς για μια ριζική, επαναστατική, ανανέωση του μαρξισμού. Ανανέωση που θα επιχειρήσει μια σύγχρονη ματιά στις κοινωνικές δομές και σχέσεις, στα πορίσματα του ιστορικού υλισμού και τις θέσεις της υλιστικής φιλοσοφίας, σε ρήξη αφενός με τις διάφορες εκδοχές (σταλινικές και μη) «σοβιετικού μαρξισμού», που ακόμα και σήμερα ευδοκιμούν και προσφέρουν «απαντήσεις» σε αγωνιστές και αγωνίστριες: απαντήσεις όμως που δεν σκιαγραφούν καμιά ριζική τομή με την κυρίαρχη (αστική) ιδεολογία και πρακτική, αντιθέτως, βραχυπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα, ηγεμονεύονται από αυτή. Και, αφετέρου, με παλαιότερες και νεότερες «αναθεωρητικές» απόπειρες που επιχειρούν είτε μια «ηρωική» έξοδο από τον μαρξισμό, προς όφελος ενίοτε αντιπολιτικών ενίοτε υπερπολιτικών ρευμάτων, είτε έναν «αφοπλισμό» του τελευταίου από το ριζοσπαστικό περιεχόμενό του, και την ανάδειξή του σε κάποια ακίνδυνη και αβλαβή «ανθρωπιστική» ιδεολογία ή ιδεολογία της «προόδου». Συνέχεια ανάγνωσης

Αντίποδες: ένας κόμβος βιβλίων, ιδεών, ανθρώπων

Standard

Ένας χρόνος εκδόσεις Αντίποδες

συνέντευξη του Κώστα Σπαθαράκη

με την ευκαιρία της γιορτής των Αντιπόδων για τον έναν χρόνο τους, την Τρίτη το βράδυ

 

Η Μάρω Κατσίκα, ο Θοδωρής Δρίτσας και ο Κώστας Σπαθαράκης στο τυπογραφείο

Φαντάζομαι ότι θα έχετε ακούσει τα ονόματα του Θοδωρή Δρίτσα και του Κώστα Σπαθαράκη. Αν όχι, θα ξέρετε τους Αντίποδες, τον εκδοτικό τους οίκο· και αν δεν τον ξέρετε (εδώ θα αρχίσω να γίνομαι καχύποπτος) σίγουρα θα έχετε διαβάσει το Γκιάκ Δημοσθένη Παπαμάρκου, το Περί βάθους του Αλεξάντερ Πόουπ, τον Κύριο Δ* του Άγη Πετάλα, το Φάντασμα του Αλεξάντρ Βολφ του Γκαζντάνοφ ή θα έχετε πέσει στα χέρια σας (καθώς μόλις κυκλοφόρησαν) η Δύσκολη τέχνη του Δημήτρη Ελευθεράκη, τα Αυτόματα του Κώστα Περούλη ή το Τολστόι ή Ντοστογιέφσκι του Στάινερ. Πέρα από τις εξαιρετικές μεταφράσεις και την απέριττη έκδοση, είναι κάτι άλλο εκείνο που κάνει αυτό τον εκδοτικό οίκο να ξεχωρίζει και να τον αγαπάμε. Διαβάζοντας όσα μου είπε ο Κώστας Σπαθαράκης (μεταξύ άλλων, παλιός φίλος και παλιό μέλος της Συντακτικής των Ενθεμάτων), νομίζω θα νιώσετε αυτή τη φλόγα που καίει και κάνει τους Αντίποδες να λάμπουν και να βγάζουν τέτοια βιβλία.

Στρ. Μπ.

 

Θα ξεκινήσω, κατευθείαν (και θα πούμε μετά πώς ξεκινήσατε κλπ) λέγοντας ωραίο και σημαντικό θεωρώ αυτή τη δύσκολη εποχή να υπάρχουν καινούργιοι εκδοτικοί οίκοι, σαν τους Αντίποδες, που βγάζουν καλά και ωραία βιβλία.

Προφανώς είναι σημαντικό να έχουμε, σε μια κατάσταση καταθλιπτική και πιεστική, καταφύγια ή σημεία παρηγοριάς. Είναι όμως λίγο περίεργο όταν το κάνεις εσύ αυτό, όταν έχεις μια σχεδόν ιδιοτελή χαρά από αυτό. Γιατί αυτή δηλητηριάζεται ή έχει κάτι μάταιο, αφού το να αντλείς αισθητική απόλαυση από την λογοτεχνία ή από ένα εξώφυλλο –που ασφαλώς αντλείς–, τη στιγμή που δίπλα σου πνίγονται άνθρωποι έχει, κατά βάθος, κάτι το ανήθικο. Ή, για να το πω αλλιώς, είναι σίγουρα προβληματικό το να έχεις συνεχώς το νου σου στα βιβλία, στις διορθώσεις, στα εξώφυλλα, στα οπισθόφυλλα, στην επιμέλεια ενός κειμένου, ενώ γύρω σου ανοίγονται ρήγματα και χάσματα και τα πράγματα δυσκολεύουν για πολλούς. Υπάρχει εδώ ένα εστέτ στοιχείο, το οποίο δεν μας εκφράζει και δεν είναι η λογική μας. Ισχύει ότι υπό οποιεσδήποτε συνθήκες πρέπει να συνεχίσεις να κάνεις σωστά τη δουλειά σου, όταν όμως επίκειται το ναυάγιο, είναι λίγο άχαρο να κάνεις σαν την μπάντα του «Τιτανικού» που παίζει βαλσάκια μέχρι την τελευταία στιγμή. Το επόμενο βιβλίο μας, Ναυάγιο με θεατή του Χανς Μπλούμενμπεργκ πραγματεύεται ακριβώς αυτό, αναλύοντας την ιστορία της μεταφοράς του ναυαγίου. Συνέχεια ανάγνωσης

Είναι συνετός, είναι αστυνομικοοόςς!

Standard

Για τη δίκη των Δελτάδων που είχαν εισβάλει στο «Δίκτυο»

του Στρατή Μπουρνάζου

8b diktyo

Στα γραφεία του Δικτύου, 5.5.2010. Αμέσως μετά την εισβολή των «Συνετών» (από το f/b του «Δικτύου)

«Eίναι κεφάτη, γυρίζει απ’ του Βερόπουλου!» Θα θυμάστε, οι παλιότεροι, εκείνη τη διαφήμιση της δεκαετίας του 1980 που έκανε θραύση. «Είναι συνετός, είναι α-στυ-νο-μι-κοοoόςς», σιγοτραγούδησαν την Τρίτη οι δικαστές του Τριμελούς Εφετείου.

Όχι, δεν αστειεύομαι, ακριβώς. Γιατί μπορεί μεν οι δικαστές να μην τραγούδησαν (άλλωστε τα άσματα και οι χοροί δεν συνηθίζονται εντός της δικαστικής αιθούσης, ειδάλλως μπορεί και να ράγιζαν από αγνό και δικαστικό ενθουσιασμό τα τσιμέντα, τα πλακάκια της Ευελπίδων), ωστόσο τα περί «σύνεσης» δεν είναι προϊόν φαντασίας. Τα είπε η εισαγγελέας, που τόνισε ότι ο μέσος συνετός αστυνομικός δεν προβαίνει σε αξιόποινες πράξεις, και άρα δεν είναι δυνατόν οι κατηγορούμενοι να διέπραξαν εκείνα για τα οποία κατηγορούνται! Όλα αυτά στη δίκη των αστυνομικών της Δέλτα που είχαν εισβάλει βάναυσα στις 5 Μαΐου 2010, μετά τη μεγάλη διαδήλωση και την τραγωδία της Marfin, στα γραφεία του Δικτύου για τα Κοινωνικά και Πολιτικά Δικαιώματα στα Εξάρχεια, χτυπώντας, τραυματίζοντας και καταστρέφοντας. Συνέχεια ανάγνωσης

Στα χριστουγεννιάτικα «Ενθέματα» αύριο 25 Δεκεμβρίου

Standard

 

Kείμενα των: Στρατή Μπουρνάζου, Κώστα Σπαθαράκη, Γιώργου Καλαμπόκα, Αριστείδη Καλάργαλη, Τάκη Κόντου, Παντελή Κυπριανού, Σωτήρη Κοσκολέτου, Φάνη Παπαγεωργίου, Ιάσονα Ρουσόπουλου, Σπύρου Γεωργάτου, Βασίλη Κρεμμυδά,

Kαρλ Λάρσον "Χριστουγεννιάτικο πρωϊνό" (1894)

Kαρλ Λάρσον «Χριστουγεννιάτικο πρωϊνό» (1894)

Αντίποδες: ένας κόμβος βιβλίων, ιδεών, ανθρώπων. Συνέντευξη. O Kώστας Σπαθαράκης μιλάει για τους «Αντίποδες», τον καινούργιο και διαλεχτό εκδοτικό οίκο που κλείνει έναν χρόνο ζωής: «Η λογική μας δεν έχει καμία σχέση με την εικόνα του εκδότη που περιδιαβαίνει στον κήπο της λογοτεχνίας, κορφολογώντας και διαλέγοντας τα ωραιότερα άνθη, προκειμένου να τα εκδώσει. Είναι πιο ενεργητική η εμπλοκή που έχουμε και η εμπλοκή που ζητάμε από τους συγγραφείς μας. Θέλουμε να λειτουργούμε και ως παραγγελιοδότες, να ζητήσεις από τον άλλο αυτό που θέλεις. Δεν έχουμε σήμερα αυτές τις διευρυμένες πνευματικές παρέες, τις λογοτεχνικές συντροφιές του παρελθόντος. Σε αυτό το αδιαμόρφωτο πεδίο οι άνθρωποι ψάχνουν σημεία προσανατολισμού και κυρίως κόμβους επικοινωνίας. Εμείς εξαρχής φιλοδοξήσαμε να λειτουργήσουμε ως ένας τέτοιος κόμβος. Θέλουμε οι Αντίποδες να είναι σημείο συνάντησης προσώπων ή ρευμάτων που προέρχονται από διαφορετικούς χώρους και διαφορετικές κατευθύνσεις. […] Προφανώς είναι σημαντικό να έχουμε, σε μια κατάσταση καταθλιπτική και πιεστική, καταφύγια ή σημεία παρηγοριάς. Είναι όμως λίγο περίεργο όταν το κάνεις εσύ αυτό, όταν έχεις μια σχεδόν ιδιοτελή χαρά από αυτό. Γιατί αυτή δηλητηριάζεται ή έχει κάτι μάταιο, αφού το να αντλείς αισθητική απόλαυση από την λογοτεχνία ή από ένα εξώφυλλο –που ασφαλώς αντλείς–, τη στιγμή που δίπλα σου πνίγονται άνθρωποι έχει, κατά βάθος, κάτι το ανήθικο. Ή, για να το πω αλλιώς, είναι σίγουρα προβληματικό το να έχεις συνεχώς το νου σου στα βιβλία, στις διορθώσεις, στα εξώφυλλα, στα οπισθόφυλλα, στην επιμέλεια ενός κειμένου, ενώ γύρω σου ανοίγονται ρήγματα και χάσματα και τα πράγματα δυσκολεύουν για πολλούς. Υπάρχει εδώ ένα εστέτ στοιχείο, το οποίο δεν μας εκφράζει και δεν είναι η λογική μας. Ισχύει ότι υπό οποιεσδήποτε συνθήκες πρέπει να συνεχίσεις να κάνεις σωστά τη δουλειά σου, όταν όμως επίκειται το ναυάγιο, είναι λίγο άχαρο να κάνεις σαν την μπάντα του «Τιτανικού» που παίζει βαλσάκια μέχρι την τελευταία στιγμή».

«Για τον Μαρξ»: η γενέθλια «στιγμή» του Αλτουσέρ. Συνέντευξη με τον Γιώργο Καλαμπόκα, από τις εκδόσεις Εκτός Γραμμής. Ο Γιώργος Καλαμπόκας, μιλάει για την έκδοση του «Για τον Μαρξ» (μόλις κυκλοφόρησε σε νέα μετάφραση Τάσου Μπέτζελου, πρόλογο Ετιέν Μπαλιμπάρ, επίμετρο Παναγιώτη Σωτήρη) και συνολικότερα την έκδοση στα ελληνικά των σημαντικότερων έργων του Αλτουσέρ από τις εκδόσεις «Εκτός Γραμμής»: «Ο πρώτος λόγος είναι ταυτόχρονα πολιτικός και θεωρητικός. Θεωρούμε το έργο του Αλτουσέρ ένα εκ των σημείων αναφοράς για μια ριζική, επαναστατική, ανανέωση του μαρξισμού. Ο δεύτερος λόγος της «επιστροφής» μας στον Αλτουσέρ είναι, τρόπον τινά, “εκδοτικός”: τα έργα του Αλτουσέρ λείπουν από την ελληνική μαρξιστική όσο και ευρύτερα, φιλοσοφική και θεωρητική, γραμματεία. “Λείπουν” γιατί, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, η μεγάλη πλειοψηφία τους –μπορώ να πω τα κυριότερα από αυτά– είτε μεταφράστηκαν κάποια στιγμή στο παρελθόν αλλά έχουν εξαντληθεί από καιρό, είτε –κι αυτό αφορά επίσης πολύ σημαντικά έργα, με τεράστια διεθνή απήχηση– δεν εκδόθηκαν ποτέ στα ελληνικά. Ο τρίτος λόγος, τέλος, είναι «αναγνωστικός»: θέλουμε να παρουσιάσουμε στο ελληνικό κοινό τον Αλτουσέρ σε νέες, σύγχρονες, μεταφράσεις, που θα αποδίδουν το ιδιαίτερο ύφος που τον κατέτασσε σε έναν από τους σπουδαιότερους μαρξιστές θεωρητικούς και ταυτόχρονα σε έναν από τους σημαντικότερους “γραφιάδες” του καιρού του». Συνέχεια ανάγνωσης

Νίκος Ποταμιάνος: Οι νοικοκυραίοι

Standard

Μαγαζάτορες και βιοτέχνες στην Αθήνα 1880 -1925

Σε συνέχεια της συνέντευξης του Νίκου Ποταμιάνου, συγγραφέα της μελέτης της ελληνικής μικροαστικήs τάξης «Oι νοικοκυραίοι» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης-ΠΕΚ), την οποία δημοσιεύσαμε στα «Ενθέματα» την Κυριακή 20.12.2015, δημοσιεύουμε την εισαγωγή του βιβλίου (όπως είναι προσιστή στην ιστοσελία των ΠΕΚ)

.

Τσαβισμός: το χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου;

Standard

της Ευγενίας Παλιεράκη

Ο «σοσιαλισμός του 21ου αιώνα» υπέστη την πρώτη μεγάλη εκλογική του ήττα στις 6 Δεκεμβρίου. Η αντιπολίτευση (Στρογγυλή Τράπεζα Δημοκρατικής Ενότητας, MUD) απέσπασε 112 από τις τις 167 κοινοβουλευτικές έδρες. Το Ενωμένο Σοσιαλιστικό Κόμμα της Βενεζουέλας (PSUV) του προέδρου Νικολάς Μαδούρο έχασε 43 έδρες και περιορίστηκε στις 55. Δύο μόλις εβδομάδες μετά τη νίκη του Μάκρι στην Αργεντινή, η ευρωπαϊκή και η λατινοαμερικανική Δεξιά πανηγύρισαν ξανά, προαναγγέλλοντας το τέλος της «αριστερής στροφής» της Λατινικής Αμερικής που είχε εγκαινιάσει το 1998 ο Τσάβες, εκλεγόμενος πρόεδρος της Βενεζουέλας. Ανήκει όμως ο «σοσιαλισμός του 21ου αιώνα» στο παρελθόν;

Σε μια γειτονιά του Καράκας, 5.3.2013. Φωτογραφία: Geraldo Caso/AFP/Getty Images

Σε μια γειτονιά του Καράκας, 5.3.2013. Φωτογραφία: Geraldo Caso/AFP/Getty Images

Η κρίση του τσαβισμού. Το εκλογικό αποτέλεσμα συνιστά αναμφίβολα συντριπτική ήττα για το PSUV και προσωπικά για τον Μαδούρο. Παράλληλα, επιβεβαιώνει τη φθίνουσα τάση του τσαβισμού από το 2013 και μετά. Στις προεδρικές εκλογές του Απριλίου εκείνης της χρονιάς, ο Μαδούρο συγκέντρωσε 7.587.579 ψήφους και στις δημοτικές εκλογές οκτώ μήνες αργότερα 5.713.111. Το PSUV νίκησε τότε τη μάχη των δημοτικών κυρίως εξαιτίας της αδυναμίας της αντιπολίτευσης να συσπειρώσει τους ψηφοφόρους που την είχαν στηρίξει στις προεδρικές εκλογές. Στις 6 Δεκεμβρίου 2015, 5.599.025 εκλογείς έδωσαν την ψήφο τους στο κυβερνών κόμμα. Με άλλα λόγια, το PSUV έχασε σχεδόν 2 εκατομμύρια ψήφους από τον Απρίλιο του 2013. Συνέχεια ανάγνωσης

Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο: Χτες, σήμερα, αύριο!

Standard

του Βασίλη Καρδάση

Ρόι Λιχτενστάιν, «Μορφές σε τοπίο», 1977

Ρόι Λιχτενστάιν, «Μορφές σε τοπίο», 1977

Το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ) βρίσκεται εδώ και καιρό στην επικαιρότητα των ειδήσεων που αναφέρονται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Κάτι η επικείμενη ψήφιση θεσμικών μεταρρυθμίσεων, κάτι το διακύβευμα της κατάργησης της κλήρωσης, κάτι η πίεση για αυτονόμηση του Ιδρύματος, όλα τούτα και άλλα πολλά το έφεραν ξαφνικά στο προσκήνιο. Και με αρκετή δόση πολεμικής από πολλούς. Το αποδεικνύουν οι περισσότερες από 25 ερωτήσεις, γραπτές και προφορικές, που κατατέθηκαν στη Βουλή μέσα σε διάστημα ενός μηνός… Αλλά και η στάση ορισμένων μελών ΔΕΠ και ΣΕΠ (Συμβουλευτικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό), που προφανώς δεν συμφωνούν με τα εξαγγελθέντα. Όλοι τους συνάδουν, κατατείνοντας σε ένα σημείο: να μη μεταβληθεί τίποτα στο ΕΑΠ, ή, εκ παραλλήλου, ότι η ηγεσία του Υπουργείου και η Διοικούσα Επιτροπή κινούνται αντιδημοκρατικά για να υπονομεύσουν την αυτοδυναμία του Ιδρύματος.

Ταυτόχρονα σχεδόν εμφιλοχώρησε και μια εκδοχή περί άγνοιας των «εμπλεκομένων», όπως διατυπώθηκε στο άρθρο του Μανώλη Πατηνιώτη, που δημοσιεύτηκε στα «Ενθέματα», στις 6.12.2015 — αφού οι απόψεις που προβάλλει έχουν ως αφετηρία τη φράση: «Ποια είναι τα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν και με ποια σειρά; Και ποιοι είναι αρμόδιοι να τα απαντήσουν; Δυστυχώς, από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη ελάχιστοι και ελάχιστες έχουν γνώση του ΕΑΠ εκ των ένδον». Ο ίδιος πάντως κρίνει εαυτόν, ως αρμόδιο να ιεραρχήσει τα ερωτήματα, προφανώς και τις απαντήσεις. Αφ’ υψηλού το λιγότερο θα λέγαμε, αλλά ας μη «σκοτωθούμε» μεταξύ μας! Ας μην ανησυχεί ο φίλος! Όσοι σήμερα εμπλέκονται με τη διοίκηση του ΕΑΠ, μάλλον το γνωρίζουν πολύ καλά. Συνέχεια ανάγνωσης