Is this a Coup?

Standard

Σκέψεις με αφορμή το ντοκιμαντέρ του Πωλ Μέισον και της Θεόπης Σκαρλάτου

 του Γιώργου Γιαννακόπουλου

Λονδίνο, Ιανουάριος 2016. Τις ημέρες του δημοψηφίσματος βρισκόμουν στην Ελλάδα. Βίωσα κι εγώ τις στιγμές της έντασης, των συναισθηματικών εκρήξεων, των υπαρξιακών διλημμάτων. Όσοι ζούμε τα τελευταία χρόνια στο Λονδίνο ή σε άλλες ευρωπαϊκές μητροπόλεις έχουμε συνηθίσει, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, το πρωτοφανές ενδιαφέρον των διεθνών media για την Ελλάδα της κρίσης. Την εβδομάδα του δημοψηφίσματος φίλοι από το Λονδίνο με βομβάρδιζαν με μηνύματα, ζητώντας επαφές για λογαριασμό δημοσιογράφων στην Ελλάδα, καθώς το σύνολο του ευρωπαϊκού Τύπου περιφερόταν στις κλειστές τράπεζες, ανά την επικράτεια. Θυμάμαι ακόμη να διαβάζω με κατάπληξη ανταπόκριση της Monde για μια τράπεζα στην Καλαμάτα, από την οποία λίγες ώρες νωρίτερα είχα βγάλει χρήματα.

Aπό το ντοκιμαντέρ

Aπό το ντοκιμαντέρ

Την ίδια περίοδο, ο Πωλ Μέισον (Paul Mason) και η συνεργάτιδά του Θεόπη Σκαρλάτου (Theopi Skarlatos), βρίσκονταν στην Αθήνα για τις ανάγκες ενός ντοκιμαντέρ, το οποίο ξεκίνησε ως αυτοχρηματοδοτούμενο project μέσω της διαδικτυακής πλατφόρμας indiegogo. Είχα την ευκαιρία να δω ένα μικρό πρώτο απόσπασμα, κάποιους μήνες πριν το δημοψήφισμα, τον Μάρτη του 2015, στο Λονδίνο, όταν η διαδικτυακή καμπάνια ήταν εν εξελίξει. Στη συζήτηση που ακολούθησε, μου είχε κάνει εντύπωση η μεγάλη απαισιοδοξία του Μέισον για τη δυνατότητα επίτευξης οποιουδήποτε συμβιβασμού και η αγωνία του για την ανυπαρξία ελληνικού σχεδίου εξόδου από την Ευρωζώνη.

Ο Μέισον, τα τελευταία χρόνια, έχει αναδειχθεί, στη Βρετανία, σε έναν από τους πιο έμπειρους σχολιαστές της οικονομικής κρίσης. H κάλυψη των γεγονότων, εκ μέρους του, ήταν πάντοτε σφαιρική, παρά το γεγονός ότι ήταν από τους λίγους δημοσιογράφους που βοήθησαν την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ σε άνισες αναμετρήσεις με εχθρικά ευρωπαϊκά και εγχώρια μέσα ενημέρωσης τις στιγμές διεξαγωγής κρίσιμων Eurogroup. Και πιστεύω ότι είναι ένας από τους ελάχιστους δημοσιογράφους, στον αγγλοσαξονικό χώρο, με ουσιαστική επίγνωση της συνθετότητας τόσο του «πειράματος» ΣΥΡΙΖΑ όσο και των πολιτικών διεργασιών στην Ελλάδα. Γι’ αυτό τον λόγο ανέμενα με μεγάλο ενδιαφέρον το ντοκιμαντέρ, την πρώτη φιλμική αποτύπωση της πορείας της πρώτης κυβέρνησης της Αριστεράς.

***

To ντοκιμαντέρ επιχειρεί τρία πράγματα: α) να αναλύσει το πολιτικό παρασκήνιο των αποφάσεων που οδήγησαν στο κλείσιμο των τραπεζών και την αποδοχή του Τρίτου Μνημονίου, εκμεταλλευόμενο την πρόσβαση του δημοσιογράφου στους κύριους πρωταγωνιστές, β) να φέρει στο προσκήνιο τους αφανείς πρωταγωνιστές της κρίσης, που πίστεψαν στη δυνατότητα πολιτικής αλλαγής, γ) να μιλήσει για την εμπειρία της αριστερής διακυβέρνησης στην Ελλάδα.

Δεν κρύβω ότι απογοητεύτηκα. Περίμενα περισσότερη τόλμη, κριτική ματιά και ανάλυση του πολιτικού πλαισίου, ιδιαίτερα στον βαθμό που το #this is a coup επικεντρώνει στην πρόσφατη πολιτική ιστορία της διαπραγμάτευσης. Ασφαλώς, σε καμία περίπτωση δεν συμμερίζομαι τους λίβελους και τα συνωμοσιολογικά σενάρια μερίδας του εγχώριου συστημικού Τύπου για τον υποτιθέμενο ρόλο του Μέισον και της ομάδας του. Ωστόσο –και παρότι δεν υποτιμώ τη σημασία του για ένα διεθνές κοινό που βομβαρδίζεται από επιθετικά στερεότυπα κατά των Ελλήνων και του Σύριζα– δεν νιώθω την ανάγκη να υπερασπιστώ ή να δικαιολογήσω ένα έργο με πολλά, κατά τη γνώμη μου, προβλήματα. Τρία σύντομα σχόλια.

Πρώτον, η πρόσβαση του συνεργείου στο παρασκήνιο των πολιτικών διεργασιών δεν φέρνει στο προσκήνιο τίποτα ουσιαστικό αναφορικά με τις διαφορετικές στρατηγικές επιλογές και αναλύσεις της κυβέρνησης. Οι εικόνες εξαντλούνται σε πλάνα συνεδριών του υπουργικού συμβουλίου, τυπικές συνεντεύξεις με τους κύριους «παίκτες» της διαπραγματευτικής ομάδας (Τσακαλώτο, Βαρουφάκη κλπ). H πιο ουσιώδης στιγμή ίσως είναι η παραδοχή Βαρουφάκη για το επικείμενο κλείσιμο των τραπεζών. Επίσης, απουσιάζει η ανάλυση για τις δραματικές στιγμές που οδήγησαν στο δημοψήφισμα. Το διαπραγματευτικό κρεσέντο που οδήγησε στην απόφαση για το δημοψήφισμα και οι μεταπτώσεις της εβδομάδας του δημοψηφίσματος θα αποτελούσαν εξαιρετικό υλικό για τον δημοσιογράφο-ερευνητή που λίγο καιρό μετά προσπαθεί να ανασυνθέσει το πλαίσιο των αποφάσεων.

Δεύτερον, η εστίαση σε μια μικρή ομάδα χαρακτήρων οι οποίοι, υποτίθεται, εκπροσωπούν μια «από τα κάτω» εικόνα των προσδοκιών όσων πίστεψαν στην δυνατότητα αλλαγής του πολιτικού πλαισίου, παραμένει θολή. Οι τρεις «πρωταγωνιστές» (μια δημοσιογράφος, μια ηθοποιός και ένας εργάτης), χρησιμοποιούνται απλώς ως οχήματα μεταφοράς της δράσης σε ένα άλλο επίπεδο, χωρίς κάποια ουσιαστική διερεύνηση της πολλά υποσχόμενης ανθρωπολογικής διάστασης. Για παράδειγμα, οι σκηνές που αφιερώνονται στο «χτίσιμο» των χαρακτήρων, στην οικογενειακή τους ζωή κλπ, αναλώνονται σε στερεοτυπικές, σχεδόν οριενταλιστικές, εξεικονίσεις της ελληνικής οικογένειας, των εθίμων του Πάσχα, του macho ανδρισμού της ναυπηγοεπισκευαστικής ζώνης στον Πειραιά.

Τρίτον, δεν υπάρχει κάποιο σχόλιο για τις απόπειρες μιας αριστερής (κατά τα δύο τρίτα) κυβέρνησης να επιβάλει στοιχειώδεις αλλαγές στη δομή και την καθημερινή λειτουργία του κράτους. Για παράδειγμα, θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον εάν ο Μέισον χρησιμοποιούσε την πρόσβασή του στα υπουργεία για να μας εξηγήσει το πολιτικό παρασκήνιο της κατάργησης της υγειονομικής διάταξης για τις οροθετικές. Μια τέτοια κίνηση θα έδινε μια καθαρότερη εικόνα, στο διεθνές και στο ελληνικό κοινό, των καθημερινών προκλήσεων που η κυβέρνηση του Σύριζα καλείται να αντιμετωπίσει.

Εν κατακλείδι, παρά την αδιαφιλονίκητη ποιότητα της δουλειάς του Μέισον ως οικονομικού αναλυτή, η ερευνητική απόπειρα των Mέισον και Σκαρλάτου διά του #this is a coup αποτυγχάνει να αποτυπώσει την πολυπλοκότητα των στιγμών και να θέσει κριτικά ερωτήματα για μια περίοδο που σφράγισε την πρόσφατη πολιτική ιστορία της Ελλάδας και της Ευρώπης. Όμως, όπως μάθαμε καλά το καλοκαίρι που μας πέρασε, οι αποτυχίες σε καμία περίπτωση δεν συνιστούν λόγο παραίτησης.

Ο Γιώργος Γιαννακόπουλος είναι ιστορικός, δρ. νεότερης ιστορίας του Queen Mary University of London. To σάιτ του, με κείμενα προς το παρόν κυρίως στα αγγλικά , είναι: geogian.com/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s