Η Αριστερά του δημοκρατικού σοσιαλισμού

Standard

Στον Σταύρο Κωνσταντακόπουλο. Αξεθώριαστη μνήμη

του Στέφανου Δημητρίου

Ζαν Μέτζινγκερ, «Γυναίκα στον καθρέφτη», 1916

Ζαν Μέτζινγκερ, «Γυναίκα στον καθρέφτη», 1916

Η κρίση της πολιτικής. Η κρίση του πολιτικού συστήματος κατέστη κρίση της δημοκρατίας και της ίδιας της πολιτικής. Το πολιτικό σύστημα –όχι ως έννοια περιγράφουσα την οργάνωση της πολιτικής εξουσίας, αλλά ως όρος που περιγράφει και εξηγεί την κατανομή της σε συνθήκες κρίσης, ορίζοντας το πραγματικό κέντρο εξουσίας– διεύρυνε την απόσταση ανάμεσα στην πολιτική εξουσία και την κοινωνία. Η κυβέρνηση της Αριστεράς συνιστά ριζοσπαστική τομή ως προς την αναμέτρηση με το πολιτικό σύστημα. Η νεοφιλελεύθερη πολιτική, μαζί με την κατάργηση των κοινωνικών και εργασιακών δικαιωμάτων, εδραίωσε τη στυγνή εκμετάλλευση της εργασίας. Η κρίση της πολιτικής μένει ανεξήγητη, χωρίς την εξηγητική παράμετρο της επιθετικής πολιτικής του κεφαλαίου· αυτή έχει προϋπόθεση την κατακρήμνιση των θεσμικών εγγυήσεων των κοινωνικών κεκτημένων. Τα πλειστάκις, μέχρι πέρυσι, διασυρθέντα κοινωνικά δικαιώματα, από τα ΜΜΕ, είναι δημοκρατικά κεκτημένα. Η περιστολή των κοινωνικών δικαιωμάτων, τα οποία αποτελούν όρο για την αναπαραγωγή της κοινωνίας, συνιστά πολιτική προϋπόθεση για την αναπαραγωγή του ίδιου του κεφαλαίου. Αποστεώνονται οι αρχές της ελευθερίας και της ισότητας και ανακαθορίζεται η σχέση τους ως προς την κυριαρχία, άρα, σε ό,τι αφορά τη δημοκρατία, η ουσιώδης σχέση τους με τη λαϊκή κυριαρχία, κανονιστική αρχή της δημοκρατίας. Οι αρχές αυτές εξασθενούν περιοριζόμενες στο τυπικό τους κέλυφος. Όμως, εντός αυτού, οι αντιθέσεις της αστικής κοινωνίας (όπως η αντίθεση ισότητας-ιδιοκτησίας, αλλά και πολιτικής-οικονομίας) είχαν προεξοφλημένη έκβαση: ξέρουμε ποιος έχασε. Συνέχεια ανάγνωσης

Σκέψεις για τα περιφερειακά πανεπιστήμια

Standard

της Τόνιας Κιουσοπούλου

στη μνήμη του Σταύρου Κωνσταντακόπουλου

Η δίκη του Γερμανού ιστορικού Χ. Ρίχτερ τελείωσε την προπροπερασμένη εβδομάδα με την αθώωσή του. Τα γεγονότα είναι γνωστά. Τα εθνικής εμβέλειας ΜΜΕ, εφημερίδες και ιστοσελίδες, άλλωστε, αφιέρωσαν αρκετά άρθρα σε αυτή την ιστορία, που κλόνισε πολλά από όσα θεωρούσαμε αυτονόητα.

Μαρκ Σαγκάλ, «Πάνω από την πόλη», 1918

Μαρκ Σαγκάλ, «Πάνω από την πόλη», 1918

Η δημοσιότητα όμως που δόθηκε στη δίκη του Ρίχτερ αγνοεί μια διάσταση της υπόθεσης που τη ζουν καθημερινά όσοι και όσες εργαζόμαστε στο Πανεπιστήμιο Κρήτης στο Ρέθυμνο. Σε αυτήν τη διάσταση θέλω επιγραμματικά να σταθώ. Γιατί η υπόθεση Ρίχτερ αποκάλυψε ένα ρήγμα στις σχέσεις του Πανεπιστημίου με την τοπική κοινωνία: ακριβέστερα, ένα ρήγμα ανάμεσα στο Πανεπιστήμιο και σε αυτούς που επιδιώκουν να την εκφράσουν. Χαρακτηριστικά, κρητική ηλεκτρονική εφημερίδα σε άρθρο της με τίτλο «Ποιος είναι ο ρόλος του Πανεπιστημίου;» σημείωνε: «Πότε θα καταλάβουν στο Πανεπιστήμιο Κρήτης ότι δεν είναι δυνατόν να λειτουργούν ανεξάρτητα από την τοπική κοινωνία που τους φιλοξενεί, μία τοπική κοινωνία που με την προσφορά της πριν από μερικές δεκαετίες ήταν αυτή που το εδραίωσε στο Ρέθυμνο και του δίνει σήμερα τη δυνατότητα να υπάρχει και να παράγει επιστημονικό έργο και επομένως οφείλει το ίδιο να αναδεικνύει και τον απαιτούμενο κοινωνικό του χαρακτήρα;» Συνέχεια ανάγνωσης

Παράξενα Φρούτα

Standard

Mια (δυτική) ιστορία του λιντσαρίσματος

 της Πηνελόπης Πετσίνη

«Τα δέντρα του Νότου έχουν παράξενα φρούτα» τραγουδούσε το 1939 η Billie Holiday: «Αίμα στα φύλλα κι αίμα στη ρίζα, μαύρα κορμιά αιωρούνται στην αύρα του νοτιά… Άρωμα μανόλιας, γλυκό και φρέσκο, και μετά, η ξαφνική μυρωδιά καμένης σάρκας. Τούτη εδώ είναι μια παράξενη και πικρή σοδειά». Γραμμένο το 1937 από την Abel Meeropol, το «Strange Fruit» αναφερόταν σε μια από τις πιο σκοτεινές πτυχές της αμερικανικής συλλογικής μνήμης. Στα τέλη του δέκατου ένατου και στις αρχές του εικοστού αιώνα, ο όχλος υπέβαλε συχνά ανθρώπους σε δημόσια παρατεταμένα τρομακτικά βασανιστηρια και ακρωτηριασμούς με μια τελετουργική διαδικασία στην οποία η κτηνωδία μετατρέπονταν σε θέαμα που έγινε γνωστή ως λιντσάρισμα. Αν και άνθρωποι από όλες τις φυλές έπεσαν κατά καιρούς θύματα λιντσαρίσματος, η πρακτική αυτή υπήρξε ιδιαίτερα σκληρή για τους μαύρους του Αμερικάνικου Νότου: σχεδόν 5.000 βρήκαν το θάνατο στα χέρια του όχλου μεταξύ του 1890 και του 1960.

1.Εμπορική καρτποστάλ από λιντσάρισμα στο Duluth της Minnesota, 1920

1. Εμπορική καρτποστάλ από λιντσάρισμα στο Duluth της Minnesota, 1920

Το λιντσάρισμα του Sam Hose στο Νιούμαν της Τζόρτζια, το 1899, ήταν ένα από τα πρώτα και πιο μακάβρια γεγονότα αυτού του είδους. O Hose δούλευε ως εργάτης στο κτήμα ενός λευκού αγρότη, του Alfred Cranford, και κατηγορήθηκε για τη δολοφονία του και το βιασμό της συζύγου του. Τα εθνικά μέσα ενημέρωσης παρακολούθησαν στενά το ανθρωποκυνηγητό και τη σύλληψή του. Ένας ένοπλος όχλος τον συνέλαβε και τον μετέφερε στο Newnan. Εκεί, μπροστά σε ένα μεγάλο πλήθος, ο Hose ακρωτηριάστηκε βάναυσα και πυρπολήθηκε: οι επικεφαλής του λιντσαρίσματος τον ξεγύμνωσαν και τον αλυσόδεσαν σε ένα δέντρο στοιβάζοντας ξύλα γύρω του και λούζοντας τα πάντα με κηροζίνη. Στη συνέχεια ο όχλος του έκοψε τα αυτιά, τα δάχτυλα και τα γεννητικά όργανα και έγδαρε το δέρμα από το πρόσωπό του πριν του βάλουν φωτιά. Παρακολουθούσαν, όπως ανέφερε μια εφημερίδα, «με απροκάλυπτη ικανοποίηση» καθώς ο άνθρωπος καιγόταν ζωντανός. Όταν τελικά πέθανε, ο όχλος αφαίρεσε την καρδιά και το συκώτι του, μοιράζοντας τα κομμάτια μεταξύ τους, πουλώντας θραύσματα οστών και ιστών σε όσους δεν μπορούν να παρευρεθούν. Λέγεται ότι οι αρθρώσεις του είχαν τοποθετηθεί σε δημόσια θέα στη βιτρίνα ενός μπακάλικου στην Ατλάντα. Κανείς δεν είχε καλυμμένο το πρόσωπό του και κανείς δεν τιμωρήθηκε. Μεταγενέστερη έρευνα απέδειξε ότι ο Hose δεν είχε μπει ποτέ στο σπίτι του λευκού, πόσο μάλλον διέπραξε βιασμό εκεί. Συνέχεια ανάγνωσης

«Μνημονικοί νόμοι» και ιστορικοί: η ευρωπαϊκή εμπειρία

Standard

της Έφης Αβδελά

Τη μέρα που εκδόθηκε η αθωωτική απόφαση στη δίκη Ρίχτερ (10.2.2016), η Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού-περ. «Μνήμων» οργάνωσε, με αφετηρία τη δίκη, συζήτηση με θέμα «Ιστορία καθ’ υπαγόρευσιν; Νόμοι και διώξεις για το περιεχόμενο της ιστορικής αφήγησης». Μίλησαν η Έφη Αβδελά, η Δήμητρα Λαμπροπούλου και ο Στρατής Μπουρνάζος, με συντονιστή τον Βαγγέλη Καραμανωλάκη. Το άρθρο της Έφης Αβδελά, που δημοσιεύουμε σήμερα, αποτελεί συνοπτική εκδοχή της τοποθέτησή της· σε επόμενο φύλλο θα δημοσιεύσουμε και το αντίστοιχο άρθρο της Δήμητρας Λαμπροπούλου. Τα κείμενα, στην πλήρη τους μορφή, θα περιληφθούν στον επόμενο τόμο του περιοδικού «Μνήμων».

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Ρενέ Μαγκρίτ, «Μνήμη», 1948

Ρενέ Μαγκρίτ, «Μνήμη», 1948

Ότι το παρελθόν συνιστά στοιχείο ταυτότητας το ξέρουμε, αν μη τι άλλο από τον τρόπο με τον οποίο συγκροτήθηκαν τα έθνη-κράτη τον 19ο αιώνα. Στήριξαν τη διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας στη συστηματική επεξεργασία ενός συνεκτικού εθνικού αφηγήματος για το παρελθόν, διαμορφώνοντας έτσι και μια νέα γνωστική πειθαρχία, την επιστήμη της ιστορίας. Ωστόσο εδώ και καιρό η ενιαία εθνική ιστορική αφήγηση έχει σε πολλές περιπτώσεις υποστεί ρωγμές και έχει γίνει διακύβευμα στο δημόσιο χώρο. Η ιστορία έχει αντικατασταθεί από τη μνήμη, τη διεκδίκηση της συμπερίληψης ή/και της δικαίωσης για τα δεινά του παρελθόντος. Οι σχετικές διεργασίες εμφανίζουν τρεις αλληλένδετες διαστάσεις: τους «πολέμους για την ιστορία», που αφορούν κυρίως το περιεχόμενο του σχολικού μαθήματος∙ τις πράξεις δημόσιας συγνώμης από ηγέτες κρατών για τα δεινά που η χώρα τους επιφύλαξε σε διάφορες ομάδες πληθυσμού στο παρελθόν∙ και τους «μνημονικούς νόμους». Πρόκειται για ενιαίο φαινόμενο, που ως τέτοιο απορρέει από τη σύγχρονη ερμηνευτική ρευστότητα της ιστορίας, την οποία έχει επιφέρει η παγκοσμιοποίηση, η πολιτική των ταυτοτήτων και η αποδόμηση των μεγάλων αφηγήσεων. Η τελευταία διάσταση, που βρέθηκε πολύ πρόσφατα στη δημοσιότητα, εγείρει τις σοβαρότερες αμφισβητήσεις, καθώς αναγορεύει μία εκδοχή του παρελθόντος σε «υποχρεωτική» ιστορία. Συνέχεια ανάγνωσης

Δ. Και αγώνας και φόβος

Standard

Πέρασαν εβδομήντα χρόνια

του Βασίλη Κρεμμυδά

Στην πραγματικότητα επρόκειτο για τον πρώτο μετεμφυλιακό ξεσηκωμό της ελληνικής κοινωνίας· της ηττημένης στον Εμφύλιο ελληνικής κοινωνίας. Ήταν η πρώτη ευκαιρία: το γεγονός ότι ο αγώνας των Κυπρίων ήταν αντιαποικιακός βοηθούσε την ελληνική κοινωνία να εκφράσει, πρώτη φορά από την αλλαγή φρουράς (από Αγγλία σε ΗΠΑ), τα αντιαμερικανικά της αισθήματα· οι Αμερικανοί είχαν αρχίσει να αλωνίζουν με περισσή ασυδοσία.

Διαδήλωση για το Κυπριακό, 1957 (Αρχεία ΑΣΚΙ)

Διαδήλωση για το Κυπριακό, 1957
(Αρχεία ΑΣΚΙ)

Το δεκάχρονο παιδάκι του 1945, εικοσάχρονος φοιτητής πια, άρχισε να βλέπει καθαρά — όχι να συνειδητοποιεί, να βλέπει μόνον. Μπόρεσε, ας πούμε, με μικρή καθυστέρηση, λόγω πρότερου αφελούς βίου, να δει την κυρία, λίγα χρόνια μεγαλύτερή του, που τον πλησίασε και του έκανε τη «φίλη». Πρόσεξε ότι η συμπάθειά της, μέρα με τη μέρα, μεγάλωνε. Τον κάλεσε στο σπίτι της ένα μεσημέρι να του κάνει το τραπέζι· με κάτι πρόχειρο· να, κανένα αυτό τηγανητό… συγχρόνως ψηνόταν και μια τεράστια μπριζόλα! Σκέφτηκε ο εικοσάχρονος φοιτητής: «Εγώ αυγά και εκείνη μπριζόλα, έτσι φαίνεται κάνουν στο Ψυχικό όπου έμενε η κυρία»ݥ λάθος σκέψη· η μπριζόλα ήταν για τη Λιούμπα, τη σκύλα της· το όνομα της σκύλας το θυμάται, της κυρίας όχι! Συνέχεια ανάγνωσης

Η μεταναστευτική πολιτική της Ε.Ε. ή πώς να αποφύγουμε τα ίδια λάθη

Standard

του ΒTS Αnonymous

Σύμφωνα με την Ε.Ε. και τα κράτη-μέλη της που αποτελούν τους βασικούς παίκτες του παιχνιδιού, η λύση στην ευρωπαϊκή προσφυγική κρίση βρίσκεται οπουδήποτε αλλού, εκτός από το εσωτερικό της Ε.Ε. Πιο συγκεκριμένα, όπως δείχνουν οι συζητήσεις για την συμφωνία 3 δισ. ευρώ με την Άγκυρα, που προχωράει, τώρα η λύση φαίνεται να βρίσκεται στην Τουρκία.

Λέσβος, Οκτώβριος 2015. Φωτογραφία του Giles Duley για την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (Πηγή: www.legacyofwar.com)

Λέσβος, Οκτώβριος 2015. Φωτογραφία του Giles Duley για την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (Πηγή: http://www.legacyofwar.com)

Δυστυχώς, η Ε.Ε. δεν δείχνει να μαθαίνει από τα λάθη της. Παρόλο που πλασάρει τη νέα συνεργασία της με την Τουρκία ως μια καινοτόμο συντονισμένη απάντηση σε μια «άνευ προηγουμένου κρίση», δεν υπάρχει τίποτα καινούργιο σ’ αυτήν: είναι ένα ακόμα επεισόδιο, στη μακρά παράδοση της διαχείρισης της μετανάστευσης σε μια τρίτη χώρα με αμφίβολο ιστορικό στο ζήτημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Με άλλα λόγια, δεν έχουμε τίποτε περισσότερο από μια ακόμη διαχειριστική προσπάθεια μεταφοράς του μεταναστευτικού εκτός Ε.Ε, εντός της περιοχής της Μεσογείου.

Σχεδόν ένα χρόνο πριν, τον Νοέμβριο του 2014 μια παρόμοια συμφωνία ήταν υπό διαπραγμάτευση μεταξύ της Ε.Ε. και αρκετών χωρών της Βορείου Αφρικής. Στη συνέχεια, το σχέδιο ήταν να ενισχυθεί η ιδιότητα του «φύλακα» για τις χώρες διέλευσης, με στόχο την παρακολούθηση και αναχαίτιση των ροών παράτυπων μεταναστών. Επιπλέον, υπήρχε ο στόχος να δημιουργηθούν κέντρα υποδοχής όπου θα γινόταν η διαλογή και ο διαχωρισμός των μικτών μεταναστευτικών ροών και οι λεγόμενοι «οικονομικοί μετανάστες» να επιστρέφονται γρήγορα στις χώρες καταγωγής τους. Συνέχεια ανάγνωσης

Γιατί η δράση του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο αντίκειται στο διεθνές δίκαιο

Standard

Με βάση τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, του ΟΗΕ και τις διεθνείς συμβάσεις

 του Τόμας Σπιγκερμπόερ

μετάφραση: Αγάπιος Λάνδος, Γιάννης Χατζηδημητράκης

Την Πέμπτη 11 Φεβρουαρίου, το ΝΑΤΟ ανακοίνωσε ότι τα πλοία του θα αναπτυχθούν τάχιστα στο Αιγαίο προκειμένου να καταπολεμηθεί η παράνομη μετανάστευση, σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές και τη Frontex. Στις 23 Φεβρουαρίου, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Γ. Στόλτενμπεργκ δήλωσε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: «Όταν διασώζουμε αυτούς τους ανθρώπους, εκείνο που συμφωνήσαμε με την Τουρκία, σε επίπεδο υπουργών, είναι ότι αν αυτοί οι άνθρωποι ήρθαν από την Τουρκία, τότε μπορούμε να τους επιστρέψουμε στην Τουρκία». Ο Στόλτενμπεργκ επανέλαβε τις ίδιες δηλώσεις την επόμενη μέρα. Είναι κάτι τέτοιο συμβατό με το διεθνές δίκαιο;

Syrian refugees on a dinghy drift in the Aegean sea off the Greek island of Kos in Greece

Μια διαφορετική πανσέληνος στο Αιγαίο, 11.8.2015. Σύροι πρόσφυγες αντικρίζουν το γεμάτο φεγγάρι, καταμεσής του πελάγους, καθώς το σκάφος τους έχει ξεμείνει έξω από την Κω. Φωτογραφία: Γιάννης Μπεχράκης/ Reuters

Το Politico.eu ανέφερε ότι μια ομάδα πέντε πλοίων (από τη Γερμανία, την Ιταλία, τον Καναδά, την Τουρκία και την Ελλάδα) βρίσκονται ήδη στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Δανία και η Ολλανδία λέγεται ότι έχουν υποσχεθεί να στείλουν σκάφη. Ο γ.γ. του ΝΑΤΟ δήλωσε ότι η Τουρκία και η Ελλάδα δεν θα δρουν η μία στα χωρικά ύδατα της άλλης, αντιμετωπίζοντας έτσι ένα θέμα πολιτικά ευαίσθητο. Η εντολή της αποστολής δεν θα είναι να αναχαιτίζει ή να επιστρέφει τα σκάφη με τους πρόσφυγες αλλά να συμμετάσχει σε επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης (οι οποίες όμως, όπως κατέστησε σαφές ο Στόλτενμπεργκ στις 23 και 24 Φεβρουαρίου, μπορεί να περιλαμβάνουν την αναχαίτιση και την επιστροφή). Οι ενέργειες αυτές επρόκειτο να λάβουν χώρα εντός των τουρκικών χωρικών υδάτων.

Μια σειρά ερωτήματα ανακύπτουν, προκειμένου να εκτιμηθεί η νομιμότητα της πράξης αυτής υπό το πρίσμα του διεθνούς δικαίου: Τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ ασκούν δικαιοδοσία; Υπάρχουν εμπόδια που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο; Υπάρχουν τρόποι να παρακαμφθούν οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τη δικαιοδοσία και την τήρηση του διεθνούς δικαίου; Συνέχεια ανάγνωσης