Σκέψεις πάνω στο προσφυγικό 100 χρόνια μετά ή όταν η εθνική κυριαρχία εξακολουθεί να σκοτώνει

Standard

του Δημήτρη Παρσάνογλου

«[1922]. Πιο τραγικό θέαμα δεν μπορεί κανείς να φανταστεί. Είδα 7.000 ανθρώπους μέσα σε ένα πλοίο που χωρούσε το πολύ 2.000. Ήταν στοιβαγμένοι σαν σαρδέλες στο κατάστρωμα, μία ζωντανή, παλλόμενη μάζα ανθρώπινης δυστυχίας. Ταξίδευαν επί τέσσερις μέρες. Δεν είχαν χώρο να ξαπλώσουν για να κοιμηθούν, ούτε φαγητό να φάνε. Δεν υπήρχε πρόσβαση σε τουαλέτες. Επί τέσσερα μερόνυχτα πολλοί από αυτούς στέκονταν όρθιοι στο κατάστρωμα, μούσκεμα από την φθινοπωρινή βροχή, με τον παγωμένο νυχτερινό αέρα να τους τρυπάει τα κόκαλα και τον ήλιο του μεσημεριού να τους τσουρουφλίζει».

Χένρυ Μοργκεντάου (παρατίθεται στο Bruce Clark, Δυο φορές ξένος: Οι μαζικές απελάσεις που διαμόρφωσαν την σύγχρονη Ελλάδα και Τουρκία, μετ. Βίκη Ποταμιάνου, Ποταμός 2007, σ. 193).

,

Το εξώφυλλο της «Τσιγγάνικης Ορχήστρας» του Γιάννη Καλαϊτζή (εκδ. Πολύτυπο, 1984)

Το εξώφυλλο της «Τσιγγάνικης Ορχήστρας» του Γιάννη Καλαϊτζή (εκδ. Πολύτυπο, 1984)

Θα μπορούσε να γράψει κανείς ένα κείμενο απολύτως επίκαιρο, που να περιγράφει με ακρίβεια αυτό που συμβαίνει τους τελευταίους μήνες στις ευρωπαϊκές θάλασσες και στεριές, χρησιμοποιώντας αυτούσια αποσπάσματα από μαρτυρίες ανθρώπων που βίωσαν το προσφυγικό δράμα στις αρχές του 20ού αιώνα. Δεν ξέρω για τον Μεσοπόλεμο, σήμερα πάντως αυτό το κάτι που μένει από τη μυρωδιά των πτωμάτων που ξεβράζουν ή κρατάνε στον βυθό οι θάλασσές μας είναι μια χρυσή ευκαιρία να συλλογιστούμε πάνω στους εαυτούς μας ως Ευρωπαίους. Για μια ακόμα φορά, συγκρούονται, σύμφωνα με το συλλογικό μας φαντασιακό, τουλάχιστον δυο Ευρώπες: η Ευρώπη-φρούριο και η Ευρώπη της Αλληλεγγύης. Πάνω στα πτώματα, ων ουκ έστιν αριθμός, λοιπόν, οικοδομείται ένας διάλογος για την ψυχή μας: μια ανθρωπιστική κρίση μετατρέπεται σε μια ευκαιρία αναστοχασμού και ενδοσκόπησης, από αυτές που χρόνια τώρα αδράχνουμε ως «υπερεθνικοί» πολίτες, ιδίως όποτε η υπερεθνικότητά μας έρχεται ενώπιον ζητημάτων πιο δυσάρεστων από ό,τι οι ανταλλαγές φοιτητών ή η δυνατότητα να ταξιδεύεις χωρίς διαβατήριο. Συνέχεια ανάγνωσης

Παρουσίαση της «Θεωρίας του χρήματος» του Ι. Ρούμπιν την Τρίτη

Standard

Οι εκδόσεις Εκτός Γραμμής  (ένα μη κερδοσκοπικό, πολιτικό και θεωρητικό εγχείρημα στον χώρο του βιβλίου, που μας έχει χαρίσει και άλλες ωραίες εκδόσεις, με πιο πρόσφατη το «Για τον Μαρξ» του Αλτουσέρ),  μάς  προσκαλούν στην παρουσίαση του βιβλίου του Ισαάκ Ιλίτς Ρούμπιν, «Μελέτες για τη θεωρία του χρήματος στον Μαρξ» (μετάφραση: Δημήτρης Δημούλης  και Τάσος Κυπριανίδης, πρόλογος: Γιάννης Μηλιός). Θα μιλήσουν: Λεωνίδας Βατικιώτης (οικονομολόγος, δημοσιογράφος), Γιάννης Μηλιός (καθηγητής πολιτικής οικονομίας, ΕΜΠ), Σάββας Μιχαήλ (συγγραφέας), Δημήτρης Παπαφωτίου («Εκτός Γραμμής»). Η παρουσίαση γίνεται την Τρίτη 23 Φεβρουαρίου, ώρα 19.30, στο Art Garage (Σολωμού 13, Εξάρχεια, 3ος όροφος).

Όπως σημειώνουν οι εκδότες, «στο ανά χείρας δοκίμιο ο Ισαάκ Ιλίτς Ρούμπιν αναλύει τις βασικές έννοιες της μαρξικής θεωρίας ως το αποτέλεσμα μιας δομής σχέσεων παραγωγής, όπου το χρήμα δεν αποτελεί ένα απλό μέσο αντιπραγματισμού/ανταλλαγής αλλά το στοιχείο συγκρότησης της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας. Το έργο του Σοβιετικού θεωρητικού αποτελεί καθοριστικό σημείο αναφοράς για όλες τις σύγχρονες αναγνώσεις του Κεφαλαίου του Μαρξ, εγκαινιάζοντας μια νέα πρόσληψη του μαρξικού έργου, επιστημονική και όχι ιστορικιστική, και αναδεικνύοντας την έννοια της αξιακής μορφής σε ακρογωνιαίο λίθο της μαρξικής θεωρίας».

Εικόνα: Σκίτσο του Γιάννη Καλαϊτζή από τον «Τυφώνα»

Ο Ισαάκ Ιλίτς Ρούμπιν γεννήθηκε το 1896. Νεαρός  προσχώρησε στην Bund, και  αργότερα έγινε μέλος της αριστερής πτέρυγας του κόμματος των μενσεβίκων. Σπούδασε νομικά, έγινε καθηγητής στο πρώτο Πανεπιστήμιο της Μόσχας (1921) και συμμετείχε στη Λαϊκή Επιτροπή Εκπαίδευσης, ενώ δίδαξε πολιτική οικονομία στο Ινστιτούτο Κόκκινης Καθηγεσίας, στο Ινστιτούτο Οικονομίας και στο Κομμουνιστικό Πανεπιστήμιο Σβερντλόφ. Εργάστηκε ως ερευνητής στο Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς της Μόσχας υπό τον Νταβίντ Ριαζάνοφ (1926-30), η συνεργασία με τον οποίο καθόρισε το έργο αλλά και τη ζωή του. Δημοσίευσε σειρά μελετών, ενώ μετέφρασε στα ρωσικά σημαντικά έργα του Μαρξ. Έπειτα από διαδοχικές συλλήψεις και φυλακίσεις, καταδικάστηκε σε θάνατο από το σταλινικό καθεστώς και εκτελέστηκε στις 27.11.1937.

Για τα προγράμματα σπουδών του ΕΑΠ – και όχι μόνο

Standard

του Κυριάκου Αθανασίου

Σε πρόσφατα φύλλα των «Ενθεμάτων», φιλοξενήθηκαν παρεμβάσεις του προέδρου της Διοικούσας Επιτροπής του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου (ΕΑΠ) Βασίλη Καρδάση (20.12.2015) και του μέλους ΣΕΠ Μανώλη Πατηνιώτη (6.12.2015 και 10.1.2016), παρεμβάσεις που δείχνουν πως έχει ξεκινήσει μια διαδικασία προβληματισμού. Τα σημεία αιχμής στα οποία φαίνεται να εστιάζεται η ανάγκη διορθωτικών παρεμβάσεων σχετίζονται με τον τρόπο διοίκησης, τα προγράμματα σπουδών, την επιλογή των μελών ΣΕΠ, καθώς και την επιλογή των υποφηφίων σπουδαστών.

Από την «Τσιγγάνικη Ορχήστρα» του Γιάννη Καλαϊτζή (εκδ. Πολύτυπο, 1984)

Από την «Τσιγγάνικη Ορχήστρα» του Γιάννη Καλαϊτζή (εκδ. Πολύτυπο, 1984)

Για τον τρόπο διοίκησης, τονίστηκε ήδη η ανεδαφικότητα του να εφαρμοστεί το μοντέλο διοίκησης και εκλογής οργάνων των υπολοίπων δημόσιων ΑΕΙ και στο ΕΑΠ. Στους λόγους που αναφέρθηκαν, θα επιθυμούσα να προσθέσω και έναν ακόμη: μου είναι φανερό πως η ex officio διοίκηση ενός τόσο μεγάλου ΑΕΙ από τόσο λίγους εμπεριέχει τον κίνδυνο της αυθαιρεσίας και της συναλλαγής, ιδιαίτερα όταν μια τέτοια διοίκηση συνεπάγεται επιλογή και διορισμό ανθρώπων σε αμοιβόμενες θέσεις. Θα αποτολμούσα να πω, ίσως καθ’ υπερβολήν, ότι η μετατροπή του ΕΑΠ σε αυτοδιοικούμενο ΑΕΙ κινδυνεύει να το μετατρέψει σε ιδιωτική ανώνυμη εταιρεία με πενήντα προνομιούχους μετόχους. Συνέχεια ανάγνωσης

Η πολύτιμη συγκομιδή του Δημήτρη Σπάθη

Standard

του Νικηφόρου Παπανδρέου

Ο Δημήτρης Σπάθης (1925-2014), θεμελιωτής της ελληνικής θεατρολογίας, σπουδαίος λόγιος, δάσκαλος, ακούραστος εργάτης, αριστερός διανοούμενος του 20ού αιώνα, μας αποχαιρέτησε για πάντα τον Δεκέμβρη του 2014. Το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ) συγκέντρωσε, σε έναν ωραίο και ογκώδη τόμο (825 σ.), με επιμέλεια του Νικηφόρου Παπανδρέου, το μεγαλύτερο μέρος του έργου του, διάσπαρτου μέχρι σήμερα. Ο τόμος, με τίτλο «Από τον Χορτάτση στον Κουν. Μελέτες για το νεοελληνικό θέατρο», παρουσιάζεται την Τετάρτη 24 Φεβρουαρίου, ώρα 18.30 στο Μουσείο Μπενάκη (Κουμπάρη 1). Θα μιλήσουν: Πλάτων Μαυρομούστακος (Παν. Αθηνών), Νικηφόρος Παπανδρέου (ΑΠΘ), Αλέξης Πολίτης (Παν.Κρήτης), Άννα Σταυρακοπούλου (ΑΠΘ). Δημοσιεύουμε ένα εκτενές απόσπασμα από το εισαγωγικό κείμενο του τόμου, που υπογράφει ο Ν. Παπανδρέου.

 ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Ένας από τους θεμελιωτές της ελληνικής θεατρολογίας, ένας πρωτοπόρος που με την ερευνητική και διδακτική του δράση συνέβαλε αποφασιστικά σ’ αυτή την άνθηση [της νεαρής επιστήμης στη χώρα μας], μας πλούτισε με έργο υποδομής, και άνοιξε δρόμους για τους νεότερους είναι ο συγγραφέας των κειμένων που ακολουθούν. Συνέχεια ανάγνωσης

Χρησιμοποιώντας μια βαριοπούλα για να σπάσουμε καρύδια

Standard

της Μπάρμπαρα Βέζελ

μετάφραση: Στρ. Μπουλαλάκης

Κάποιες ιδέες  δεν μπορούν παρά να εξηγηθούν μόνο από την απογοήτευση που αισθάνονται οι εμπνευστές τους. Η καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ και ο Τούρκος πρωθυπουργός Αχμέτ Νταβούτογλου, πρέπει και οι δύο να νιώθουν εξουθενωμένοι – ο καθένας για τους δικούς τους λόγους.

 

09_sel32

Από την «Τσιγγάνικη Ορχήστρα» του Γιάννη Καλαϊτζή (εκδ. Πολύτυπο, 1984)

Και οι δύο ηγέτες ζητούν βοήθεια για να αντιμετωπίσουν την προσφυγική κρίση, και το θέμα δεν απαιτεί πρακτικά οφέλη, αλλά αντ’ αυτού, πολιτικές πρωτοβουλίες. Δεδομένου ότι δεν έχει σημειωθεί πρόοδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι δύο ηγέτες να χτυπούν την πόρτα μιας άλλης συμμαχίας.

Δεν είναι δουλειά του ΝΑΤΟ. Πρώτα απ’ όλα, τα μέλη του ΝΑΤΟ αιφνιδιάστηκαν όταν άκουσαν την πρόταση: Η καταπολέμηση της λαθραίας διακίνησης ανθρώπων δεν είναι στρατιωτικό καθήκον, και σίγουρα επίσης δεν είναι μια αρμοδιότητα που μπορεί να επωμιστεί η στρατιωτική συμμαχία. Συνέχεια ανάγνωσης

Tι σημαίνει η παρέμβαση του ΝΑΤΟ

Standard

WEB ONLY

της Άννα-Μαρία Μερλό

μετάφραση: Γιάννης Χατζηδημητράκης

Είναι η πρώτη φορά που το ΝΑΤΟ δεσμεύεται επίσημα σε μια δράση σχετική με πρόσφυγες. Μέχρι τώρα ήταν πάντα αρνητικό, υποστηρίζοντας ότι η Ατλαντική Συμμαχία δεν έχει καμία αρμοδιότητα παρακολούθησης συνόρων ή καταπολέμησης εγκληματικών οργανώσεων.

Η παρέμβαση αποτελεί ένα ακόμα σημάδι της αδυναμίας της Ε.Ε να αντιμετωπίσει την αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης. Σε αντίθεση με την Ευρώπη που σπατάλησε μήνες αντιπαραθέσεων για τις ποσοστώσεις επανεγκατάστασης ενώ οι πρόσφυγες πνίγονταν, το ΝΑΤΟ μέσα σε λίγες ώρες οργάνωσε μια μεγάλη στρατιωτική αντίδραση.

Σκίτσο του Γιάννη Καλαϊτζή από το «Το μαύρο είδωλο της Αφροδίτης»

Σκίτσο του Γιάννη Καλαϊτζή από το «Το μαύρο είδωλο της Αφροδίτης»

Το τελευταίο σχέδιο επανεγκατάστασης προσφύγων, που έχει προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μοιάζει με νεκρό γράμμα. Τα σύνορα εντός Ε.Ε κλείνουν το ένα μετά το άλλο (η Αυστρία έκλεισε τα σύνορά της την Πέμπτη), και το σύστημα Σένγκεν βρίσκεται σε όλο και μεγαλύτερο κίνδυνο. Η ιδέα μιας ευρωπαϊκής στρατιωτικής αποστολής, στα ελληνικο-μακεδονικά σύνορα, μελετήθηκε πριν λίγες ημέρες από τους υπουργούς Εξωτερικών της Ε.Ε και απορρίφθηκε κατόπιν αντιρρήσεων της Ελλάδας και του Λουξεμβούργου. Συνέχεια ανάγνωσης

Το γυμνό ανθρώπινο σώμα είναι τέχνη

Standard

από μια συνέντευξη του Αντρέι Ζουλάφσκι

Στη μνήμη του σπουδαίου Πολωνού σκηνοθέτη Αντρέι Ζουλάφσκι, που πέθανε την Τετάρτη 17.2.2016, δημοσιεύουμε μικρά αποσπάσματα από μια συνέντευξή του στη Margaret Barton-Fumo, η οποία δημοσιεύθηκε στο www.filmcomment.com, στις 6.3.2012.

«Ε»

.

μετάφραση: Γιάννης Χατζηδημητράκης

Για τoν πολιτισμό

Η ζωή μου είναι συνυφασμένη με τη λογοτεχνία, τη ζωγραφική, τη μουσική. Είναι κάτι έμφυτο — από την οικογένειά μου, από όλη τη διαδρομή της ζωής μου. Αν ξαφνικά έπρεπε να κάνω μια ταινία για έναν Ουκρανό ή έναν Αμερικάνο εργάτη εργοστασίου, θα βρισκόμουν σε σύγχυση, καθώς δεν μπορούσα να καταλάβω τι σημαίνει αυτό. Εκείνο που γνωρίζω σε βάθος είναι ο κόσμος της κουλτούρας, –μισώ αυτή τη λέξη, εντάξει;– ο οποίος εξακολουθεί να είναι ο κόσμος μου, και ως εκ τούτου, εναντιώθηκα σε αυτόν σχεδόν όσο και τον υποστήριξα στις ταινίες μου. Συνέχεια ανάγνωσης

Γιατί τα θωρηκτά δεν είναι λύση για την προσφυγική κρίση

Standard

του Ρούμπεν Άντερσον

μετάφραση: Δημήτρης Ιωάννου

Από  «Το Μαύρο είδωλο της Αφροδίτης»  του Γιάννη Καλαϊτζή (εκδ. Ars Longa, 1990)

Από «Το Μαύρο είδωλο της Αφροδίτης» του Γιάννη Καλαϊτζή (εκδ. Ars Longa, 1990)

Ακόμα μια εβδομάδα πέρασε, και μας έφερε ακόμα ένα σχέδιο που γράφτηκε στο πόδι για να επιλύσει, υποτίθεται, την προσφυγική κρίση. Το καινούριο αυτό σχέδιο είναι το «στείλτε τα θωρηκτά».[1]

Η πανικόβλητη απόφαση να εμπλακεί το ΝΑΤΟ στην προσφυγική κρίση δεν είναι μόνο ένα πρωτοφανές στάδιο στη συνεχιζόμενη στρατικοποίηση των ευρωπαϊκών συνόρων, αλλά ταιριάζει επίσης και στη μακραίωνη πλέον τάση να θεωρούνται οι πρόσφυγες και οι μετανάστες που φτάνουν στις ακτές μας με βαρκούλες ως μια επείγουσα κατάσταση που μπορεί να αντιμετωπιστεί μονάχα με αύξηση της συνοριακής ασφάλειας.

Από τη στιγμή που λανσαρίστηκε η συμφωνία Σένγκεν για την ελεύθερη διακίνηση τη δεκαετία του 1990, οι κυβερνήσεις εστίασαν στο καθήκον να αυξήσουν την ασφάλεια των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ ως υποκατάστατο μιας πραγματικά κοινής προσέγγισης των πολιτικών μετανάστευσης και ασύλου. Υπάρχει μόνο ένα πρόβλημα με αυτή τους τη σπουδή: δεν έφερε κανένα αποτέλεσμα. Όπως ακούραστα επαναλαμβάνουν πολλοί ερευνητές[2] (μεταξύ τους κι εγώ), οι προσπάθειες να περιοριστεί η μετανάστευση δια της αστυνόμευσης των συνόρων και της ανακοίνωσης πολιτικών αποτροπής δεν μπορούν να φέρουν αποτελέσματα από τη στιγμή που δεν αντιμετωπίζονται οι ριζικές αιτίες του φαινομένου – από τις εντεινόμενες παγκόσμιες ανισότητες ως τη ζήτηση φτηνού εργατικού δυναμικού στις χώρες προορισμού, κι από τα διασυνοριακά δίκτυα συγγένειας ως τη βία και την καταπίεση. Αντίθετα, κάνουν την κατάσταση χειρότερη – πιο χαοτική, πιο θανατηφόρα, πιο αρπακτική. Συνέχεια ανάγνωσης