Δ. Και αγώνας και φόβος

Standard

Πέρασαν εβδομήντα χρόνια

του Βασίλη Κρεμμυδά

Στην πραγματικότητα επρόκειτο για τον πρώτο μετεμφυλιακό ξεσηκωμό της ελληνικής κοινωνίας· της ηττημένης στον Εμφύλιο ελληνικής κοινωνίας. Ήταν η πρώτη ευκαιρία: το γεγονός ότι ο αγώνας των Κυπρίων ήταν αντιαποικιακός βοηθούσε την ελληνική κοινωνία να εκφράσει, πρώτη φορά από την αλλαγή φρουράς (από Αγγλία σε ΗΠΑ), τα αντιαμερικανικά της αισθήματα· οι Αμερικανοί είχαν αρχίσει να αλωνίζουν με περισσή ασυδοσία.

Διαδήλωση για το Κυπριακό, 1957 (Αρχεία ΑΣΚΙ)

Διαδήλωση για το Κυπριακό, 1957
(Αρχεία ΑΣΚΙ)

Το δεκάχρονο παιδάκι του 1945, εικοσάχρονος φοιτητής πια, άρχισε να βλέπει καθαρά — όχι να συνειδητοποιεί, να βλέπει μόνον. Μπόρεσε, ας πούμε, με μικρή καθυστέρηση, λόγω πρότερου αφελούς βίου, να δει την κυρία, λίγα χρόνια μεγαλύτερή του, που τον πλησίασε και του έκανε τη «φίλη». Πρόσεξε ότι η συμπάθειά της, μέρα με τη μέρα, μεγάλωνε. Τον κάλεσε στο σπίτι της ένα μεσημέρι να του κάνει το τραπέζι· με κάτι πρόχειρο· να, κανένα αυτό τηγανητό… συγχρόνως ψηνόταν και μια τεράστια μπριζόλα! Σκέφτηκε ο εικοσάχρονος φοιτητής: «Εγώ αυγά και εκείνη μπριζόλα, έτσι φαίνεται κάνουν στο Ψυχικό όπου έμενε η κυρία»ݥ λάθος σκέψη· η μπριζόλα ήταν για τη Λιούμπα, τη σκύλα της· το όνομα της σκύλας το θυμάται, της κυρίας όχι!

Αμερικανοθρεμμένη η κυρία, ήταν, τελικά, ο ασφαλίτης φρουρός του: φορέθηκαν πολύ τα ψευδοερωτικά χαφιεδώματα τότε. Από παρέα, πάντως, δεν έχω παράπονο· πολλά βράδια που γυρνούσα στο σπίτι μου με περίμεναν ένας ή δύο· στέκονταν εκεί δήθεν αδιάφορα — ποτέ δεν μου είπαν κάτι. Εγώ όμως φοβόμουν, δεν ήξερα τι περίμεναν από μένα, δεν κατάλαβα.

Στο Πανεπιστήμιο είχα μπει με καλή σειρά επιτυχίας, με αποτέλεσμα να μου δώσουν από το ΙΚΥ (Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών) μια υποτροφία — με αυτήν, με κάτι ιδιαίτερα μαθήματα που παρέδιδα τα καλοκαίρια και με το «χαρτί» απορίας, ότι είμαι πολύ φτωχός δηλαδή, που είχα εξασφαλίσει και μου επέτρεπε να τρώω πολύ φτηνά στην Πανεπιστημιακή Λέσχη, μπόρεσα να τελειώσω τις σπουδές μου.

Η διατήρηση της ιδιότητας του υποτρόφου όμως είχε κάποιες προϋποθέσεις: να είμαι καλός φοιτητής, να «περνάω» τα μαθήματα, τέτοια. Και, βέβαια, να μην φανταστεί κανείς ότι δεν χρησιμοποίησαν και αυτό: Μια μέρα έλαβα πρόσκληση να παρουσιαστώ στο γραφείο του καθηγητή μου της γλωσσολογίας. Πήγα, βέβαια! Ο καθηγητής, με ύφος δέκα καρδιναλίων, μου δήλωσε ότι, αν δεν εγκαταλείψω τη ΔΕΣΠΑ, το συνδικαλισμό μ’ άλλα λόγια, θα με «έκοβε» στις εξετάσεις και θα έχανα την υποτροφία! Στις εξετάσεις, που ήταν προφορικές –υπήρχαν και μάρτυρες δηλαδή– απάντησα σωστά σε ό,τι με ρώτησε· δεν τόλμησε να με κόψει· αντί για δέκα όμως, άντε εννιά, με βαθμολόγησε με έξι! Γεώργιος Κουρμούλης ήταν το όνομά του.

Και ενώ νομίζεις ότι οι πιέσεις, η τρομοκρατία, ο φόβος έχουν φτάσει στο κατακόρυφο, σούρχεται μία κεραμίδα από κει που δεν το περίμενες και σε κάνει λιώμα. Μου λέει ένας φίλος, ομοϊδεάτης, εκτός συνδικαλισμού, μερικά χρόνια μεγαλύτερος: –«Δεν πάμε μια βόλτα από τα γραφεία να γνωριστείς»; τα γραφεία της ΕΔΑ εννοούσε. Πήγαμε και γνωρίστηκα με στέλεχος με υψηλή θέση, με τον οποίο, αφού είπαμε μερικά φιλικά λόγια γνωριμίας, με ρώτησε πού ψηφίζω· ήταν παραμονές των εκλογών του 1956. Και αφού του είπα ότι ψηφίζω στη γενέτειρά μου, σηκώθηκε και έφερε ένα πακέτο με ψηφοδέλτια της εκλογικής μου περιφέρειας· και ακολούθησε ο εξής διάλογος.

— «Αυτά, σύντροφε, θα τα πετάς κάτω από τις πόρτες».

— «Είναι μικρό το μέρος και θα με πιάσουν, θα πάω φυλακή».

— «Ε, σύντροφε, αυτά έχει ο Αγώνας».

Κάτι έπαθα εκείνη τη στιγμή· ότι ο Αγώνας σημαίνει να πάω φυλακή στα είκοσί μου δεν το είχα σκεφτεί και ενστικτωδώς δεν μπορούσα να το δεχτώ. Παράτησα τα ψηφοδέλτια και έφυγα. Ένιωσα σαν να έπεσε η στέγη του σπιτιού μου και να με πλάκωσε!

Ποτέ δεν είχα φιλοδοξήσει να γίνω ένας ήρωας, μάλιστα φυλακισμένος, ούτε «να σώσω οτιδήποτε κι αν σώζεται». Το μόνο που φιλοδόξησα ήταν να συνομιλήσω με την ιστορία. Μέσα εκεί, στις αλλεπάλληλες απογοητεύσεις, εξουθενωμένος και διωκόμενος από παντού, πήγα στη ΔΕΣΠΑ και παραιτήθηκα· μαζί, παρακάλεσα το συγχωριανό και φίλο μου Βασίλη Παναγιωτόπουλο να με πάει στα Γενικά Αρχεία του Κράτους· λίγο παλιότερος εκείνος, ήξερε τα κατατόπια. Με πήγε, μου έδειξε, είπε και στους υπαλλήλους τις καλές συστάσεις του για μένα και άρχισα να μελετώ παλιά έγγραφα — του το χρωστώ. Από αυτό προέκυψε το πρώτο μου δημοσίευμα — συμπληρώνονται δηλαδή εξήντα χρόνια δημοσιεύσεων επιστημονικών άρθρων και βιβλίων.

Η δεκαετία του 1950 έμοιαζε με ένα καμίνι· εκεί μέσα δοκιμάζονταν ιδεολογίες και συνειδήσεις. Οι νικητές του Εμφυλίου προσπαθούσαν να εδραιώσουν τη νίκη τους και οι ηττημένοι να διαχειριστούν την ήττα τους· τις φυλακίσεις και τις εξορίες — και το καινούργιο όμως· τα σχέδια των νικητών για αλλαγή της κοινωνίας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s