Ο Τσε, ο «άνθρωπος-μάρτυρας» και άλλες σκέψεις για την Αριστερά του σήμερα

Standard

της Μαρίας Χαϊδοπούλου-Βρυχέα

Ι. Μήπως ήρθε η ώρα να αποκαθηλώσουμε τον Τσε;

Γκούσταβ Κλίμτ, «Η λαχτάρα για την Ευτυχία βρίσκει απαντοχή στην Ποίηση (από τη «ζωφόρο του Μπετόβεν»), 1902

Γκούσταβ Κλίμτ, «Η λαχτάρα για την Ευτυχία βρίσκει απαντοχή στην Ποίηση (από τη «ζωφόρο του Μπετόβεν»), 1902

Μετά από δεκαετίες συζητήσεων για πολλαπλές ταυτότητες, όταν έρθουν τα δύσκολα, μοιάζει η αριστερά σε όλες τις αποχρώσεις της και ο χώρος εν γένει (ας επιτραπούν τα πεζά) να αναδιπλώνονται και να επιστρέφουν σε μια παλιότερη εποχή: το «υπέρτατο υποκείμενο» είναι οι εργαζόμενοι-εργάτες, κινητοποίηση σημαίνει (μόνο) πορεία / συγκέντρωση / απεργία, δυνατοί είναι όσοι αντέχουν περισσότερο χρόνο σε διαδικασίες. Σαν να έχουμε ανάγκη να γυρίσουμε μέσα μας, στον πυρήνα της σκέψης μας, εκεί που αισθανόμαστε σίγουροι/ες και ασφαλείς.

Καταρχάς, είναι εξοργιστικό σε μια τέτοια εποχή να πρέπει για άλλη μια φορά να αυτοπροσδιοριστούμε με ένα μόνο κομμάτι της καθημερινότητάς μας και του εαυτού μας, την έμμισθη εργασία, που μπορεί και να μην το έχουμε (και αυτό όχι μόνο λόγω κοινωνικών συνθηκών, αλλά και άλλων παραγόντων, όπως η ηλικία).

Δεν είναι δυνατόν το 2016 να σκεφτόμαστε με βάση τα πολιτικά υποκείμενα του παρελθόντος, τότε που οι γυναίκες δεν μίλαγαν, δεν υπήρχαν ομοφυλόφιλοι, λεσβίες, ανάπηροι, περίεργοι, τρανς και άλλες… παρά μόνο ένας νέος λευκός εργάτης εξαρτώμενος ως προς τη φροντίδα από μια σύζυγο νοικοκυρά, τα παιδιά στο μπαγκράουντ – και μετά, το κενό.

Μετά από τόσους αγώνες και ζυμώσεις η καλή υγεία, οι αντοχές, το ευέλικτο πρόγραμμα, ο άφθονο ελεύθερος χρόνος εξακολουθούν να είναι προαπαιτούμενα της αντίστασης. Και θεωρείται αποδεκτό ότι μία/ένας γονιός μικρού παιδιού αποκλείεται από διαδικασίες που απαιτούν (πολύωρη καθημερινή) ενασχόληση σε οργανωτικά ραντεβού/ ομάδες εργασίας/ συνελεύσεις/ επιτροπές (ιδίως έτσι όπως έχουμε συνηθίσει να γίνονται).

Και, βέβαια, το αέναο πρότυπο παραμένει ο Τσε. Η αφίσα των εφηβικών –και όχι μόνο– δωματίων: όμορφος, αγέραστος, γενναίος, πάντα έτοιμος να τα παρατήσει όλα για τον αγώνα. Δεν λέω, γοητευτικότατος, αλλά ας προχωρήσουμε λίγο παραπέρα ως προς τις πρακτικές μας. Είναι δύσκολο, αλλά ήρθε η ώρα επιτέλους να το κάνουμε.

ΙΙ. Αν το πρότυπο του καπιταλισμού είναι ο οικονομικός άνθρωπος, τότε η δικιά μας πρόταση δεν μπορεί να είναι ο «άνθρωπος-μάρτυρας». Όσο αφηρημένος είναι ο οικονομικός άνθρωπος άλλο τόσο αφηρημένος είναι και ο «άνθρωπος-μάρτυρας»: ένας άνθρωπος, δηλαδή, εκτός πρακτικών μιας συλλογικής καθημερινότητας, χωρίς σώμα, χωρίς σχέσεις, χωρίς «προσωπική» ζωή, χωρίς ανάγκες, φίλους και συγγενείς, εκτός πολιτισμικών πλαισίων.

Οι συνήθεις ήρωες μόνο την υπέρτατη στιγμή τα καταφέρνουν και εξυψώνονται πέρα από τα ιδιαίτερά τους χαρακτηριστικά. Τον υπόλοιπο καιρό αποτυγχάνουν να αντεπεξέλθουν ως πατέρες, ως φίλοι, ως σύντροφοι.

Δεν μπορεί να είναι αυτή η δικιά μας πρόταση. Ο δικός μας άνθρωπος ή «ανθρώπισσα» ή άτομο ή ό,τι άλλο αποφασίσουμε να το ονομάσουμε, έχει καθημερινότητα και σχέσεις και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και ανάγκες και επιθυμίες.. Και μέσα από αυτή την επαφή με το συλλογικό ονειρεύεται έναν καλύτερο κόσμο. (Γι’ αυτό κι ο τόπος, όπου μεγαλώνουμε, όπου ζούμε, έχει σημασία – αλλά αυτό είναι μια άλλη συζήτηση).

Θαυμάζω κάποιες γυναίκες, συχνά χωρίς δημόσιο πολιτικό λόγο, που παλεύουν όλη τους τη ζωή και βγαίνουν νικήτριες, γιατί έχουν πλάσει τον κόσμο στην καθημερινότητα και τον κάναν καλύτερο, πιο δίκαιο και συλλογικό.

Καινούργιες πρακτικές πρέπει να ψάξουμε που να χωράνε όλες και όλους. Κάποιες φορές θα μοιάζουνε με τις παλιές, κι άλλες θα είναι τελείως αλλαγμένες. Ας ανοίξουμε τα μάτια μας. Μαζί με τα «αόρατα» πολιτικά υποκείμενα, υπάρχουν γύρω μας, αλλά θέλουν δουλειά, ζύμωση και χρόνο.

Κι ας μη λησμονούμε ότι για να δημιουργήσουμε κάποια στιγμή με διαφορετικά πολιτικά υποκείμενα μια κοινή γλώσσα, πρέπει πρώτα να αποδεχτούμε ότι δεν θα είναι η δική μας.

Και για να μην ξεχνιόμαστε:

ΙΙΙ. Κι όταν ο τελικός στόχος γίνεται η πολιτική ανάλυση και οι πρακτικές διαμορφώνονται ανάλογα, έρχεται το ιστορικό γίγνεσθαι και ανατρέπει το συλλογισμό μας (ας θυμηθούμε τον Καστοριάδη).

Ή, αλλιώς: Οι αντιλήψεις διαμορφώνονται στο κάθε μέρα κι έτσι σιγανά αλλάζει ο κόσμος. Συμβαίνει δίπλα μας….

Ειλικρινά, δεν μπορώ να αποδεχτώ την οργή, εκατέρωθεν, όχι γιατί δεν εξηγείται αλλά γιατί δεν μας αντιστοιχεί ως πολιτική κουλτούρα. Κανείς και καμιά δεν είπε ότι θα ’τανε εύκολο.

Πρέπει να παραδεχτούμε ότι ήμασταν απροετοίμαστοι/ες. Όλοι και όλες μας. Ότι τα περιμέναμε αλλιώς. Πιο εύκολα και πανηγυρικά, πιο γιορτινά και εύθυμα. Ας αποδεχτούμε ότι δεν τα καταφέραμε όπως προσδοκούσαμε. Οι αναλύσεις αποδείχτηκαν διαφορετικές από την πραγματικότητα.

Η πύκνωση του πολιτικού χρονοχώρου, τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο, μας επιβάλλει να συγκροτηθούμε γρήγορα και να πάμε για άλλα παραμύθια, για άλλα όνειρα, όχι λιγότερα ή περισσότερα, αλλά σε αυτούς τους τόπους, σε αυτή τη συγκυρία, σε αυτές τις εποχές που μας έλαχαν.

Κι ας αναλογιστούμε την ιστορία της φιλίας μας, για να επαναπροσδιορίσουμε τι μας χωρίζει και τι μας ενώνει.

Πρέπει να ονειρευτούμε ξανά, όλες και όλοι μας, ακόμα κι αν είναι οι τρόποι μας διαφορετικοί. Και στον εφιάλτη της επιστροφής της Ευρώπης του μίσους, ας προσπαθήσουμε, με όλες μας τις πίκρες, να φτιάξουμε ένα πρακτικά ενιαίο μέτωπο ενάντια στον φασισμό. Γιατί αυτός είναι ο κόσμος που θέλουμε.

Αλλιώς… καληνύχτα!

ΥΓ. Και, ναι, δεν βρίσκω κι έναν καλύτερο πλανήτη να μεταναστεύσω.

Η Μαρία Χαϊδοπούλου-Βρυχέα είναι δρ πολιτισμικής γεωγραφίας, επιστημονική συνεργάτρια του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς. Από τις εκδόσεις νήσος κυκλοφορεί το βιβλίο της «Για τη σημασία της καθημερινότητας».

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s