Από τη Λαμπεντούζα στη Λέσβο: η πολιτική στρατηγική του Πάπα

Standard

του Μαρτιν Λαφοργκε

μετάφραση: Μαρία Δαμηλάκου

Ο Πάπας στο στρατόπεδο της Μόριας. Φωτογραφία: Getty Images

Ο Πάπας στο στρατόπεδο της Μόριας. Φωτογραφία: Getty Images

Η πρόσφατη επίσκεψη του Πάπα στη Λέσβο δεν ήταν ούτε τυχαία ούτε είχε καθαρά θρησκευτικό χαρακτήρα. Από όταν ο Φραγκίσκος ανέλαβε το παπικό αξίωμα τον Μάρτιο του 2013, επανέκτησε, για λογαριασμό της Καθολικής Εκκλησίας, τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο πεδίο των διεθνών σχέσεων τον οποίο τόσο έντονα είχε επιτελέσει ο Ιωάννης Παύλος Β΄ κατά την πρώτη δεκαετία της μακράς θητείας του (1978-2005). Αλλά ενώ η πολιτική παρακαταθήκη του πολωνού Πάπα είναι κυρίως η αποφασιστική συμβολή του στην πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων και η καταδίωξη των εκπροσώπων της λατινοαμερικανικής Θεολογίας της Απελευθέρωσης –έχοντας εξασφαλίσει τη συμμαχία των αμερικανών ρεπουμπλικανών προέδρων Ρέιγκαν και Μπους–, ο αργεντινός Πάπας ξεδιπλώνει μια πολιτική και κοινωνική ατζέντα που έχει ξαφνιάσει και ενθουσιάσει τους προοδευτικούς κοινωνικούς τομείς ενώ αντίθετα προκαλεί την απόρριψη συντηρητικών τμημάτων της κοινωνίας λόγω του περιεχομένου της, του τολμηρού της χαρακτήρα και της αποτελεσματικότητάς της.

Σε αντίθεση με τον προκάτοχό του Βενέδικτο (2005-2013) που εστίασε τη δράση του στο ιστορικό «κέντρο» του καθολικισμού (την Ευρώπη) φροντίζοντας –χωρίς επιτυχία– να πολεμήσει τον πολιτισμικό σχετικισμό και την εκκοσμίκευση της κοινωνίας, ο Φραγκίσκος επικεντρώνει τις μεγαλύτερες προσπάθειές του «στην περιφέρεια της περιφέρειας» όπου ο νεοφιλελευθερισμός είχε τα πιο καταστροφικά αποτελέσματα. Ας θυμηθούμε την πρώτη επίσκεψη του Πάπα εκτός Ρώμης: πήγε στη Λαμπεντούζα, άλλο ένα νησί –όπως και η Λέσβος– με υψηλό συμβολισμό καθώς το τελευταίο διάστημα έχουν καταφτάσει εκεί χιλιάδες αφρικανοί μετανάστες. Εκείνη η επίσκεψη σφράγισε την αρχή της κοινωνικής ατζέντας του Φραγκίσκου, η οποία στο εξής θα είχε στο επίκεντρό της τους μετανάστες, τους πρόσφυγες και γενικά τους αποκλεισμένους. Στις θρησκευτικές επισκέψεις του έδωσε προτεραιότητα στη Λατινική Αμερική (και μάλιστα στην «περιφέρειά» της: το Εκουαδόρ, τη Βολιβία, την Παραγουάη και τις πιο φτωχές περιοχές του Μεξικού), στην Αφρική (Κένυα, Ουγκάντα και Κεντροαφρικανική Δημοκρατία) και στην Ασία (Φιλιππίνες, Σρι Λάνκα, Κορέα). Η ομιλία του στη Σάντα Κρουζ ντε λα Σιέρρα της Βολιβίας ενώπιον εκπροσώπων των κοινωνικών κινημάτων, τον Ιούλιο του 2015, ερμηνεύτηκε από τμήματα της λατινοαμερικανικής Αριστεράς ως ένα ξεκάθαρο πολιτικό μανιφέστο που συνοψίζεται στο τρίπτυχο «γη, στέγη, εργασία».

Η διπλωματική δραστηριότητα του Πάπα έχει ήδη σημειώσει δύο ιστορικές επιτυχίες: πρώτον, συντέλεσε σημαντικά στην αποτροπή της αμερικανικής επίθεσης στη Συρία χάρη στην επιστολή που απηύθυνε στους ηγέτες των G20 τον Σεπτέμβριο του 2013 και δεύτερον, συνέβαλε στο να μπει τέλος στην επονείδιστη πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι στην Κούβα. Επιπλέον, προωθεί πραγματιστικές συμμαχίες (με τον Πούτιν για τη Μέση Ανατολή, με τον Ομπάμα για το θέμα της Κούβας, με τους αριστερούς λατινοαμερικανούς προέδρους) πάνω σε καλά μελετημένους και μακροπρόθεσμους στόχους.

Στον κόσμο της παγκόσμιας Αριστεράς αναδύονται διάφορα ερωτήματα γύρω από αυτό το νέο κεφάλαιο της Καθολικής Εκκλησίας και τον ρόλο του Φραγκίσκου. Για την ώρα, πάντως, παρατηρούνται αλληλοσυγκρουόμενες στάσεις και απαντήσεις απέναντι σε μια σειρά από κρίσιμα ερωτήματα όπως τα εξής: έχει τελικά σημασία ο λόγος του Πάπα; Μπορεί όντως η στάση του να έχει πρακτικά πολιτικά αποτελέσματα; Μπορεί η Καθολική Εκκλησία και ιδίως οι ανώτεροι αξιωματούχοι της που παραδοσιακά θεωρούνται αντιδραστικοί –και όχι αδικαιολόγητα– να γίνουν φορέας αλλαγής; 

O Μαρτίν Λαφόργκε είναι κοινωνιολόγος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s