«Eνθέματα», ένα εγχείρημα συλλογικό

Standard

της  Συντακτικής Ομάδας των «Ενθεμάτων»

Με το σημερινό φύλλο, η Συντακτική Ομάδα που έβγαζε τα «Ενθέματα» τα τελευταία χρόνια (ο Μάνος Αυγερίδης, η Μαρία Καλαντζοπούλου, η Ιωάννα Μεϊτάνη, και ο επιμελητής Στρατής Μπουρνάζος) σας αποχαιρετάμε. Τα «Ενθέματα» θα συνεχίσουν στην «Αυγή», με άλλον επιμελητή και ομάδα. Ευχόμαστε καλή συνέχεια και κάθε επιτυχία.

 ***

Η Συντακτική Ομάδα των Ενθεμάτων, στο εντευκτήριον, Βαλτετσίου 50-52, Απρίλιος 2016.

Η Συντακτική Ομάδα των Ενθεμάτων, στο εντευκτήριον, Βαλτετσίου 50-52, Απρίλιος 2016.

Αποχαιρετισμός, όχι όμως απολογισμός. Γιατί νομίζουμε ότι κυρίως εσείς, οι αναγνώστες και οι αναγνώστριες, μπορείτε να αποτιμήσετε τι κάναμε και τι δεν κάναμε, τι πετύχαμε και τι όχι όλα αυτά τα χρόνια. Άλλωστε, στα μικρά κείμενα που ακολουθούν, ο καθένας και η καθεμιά μας κάνει ένα είδος δικού του απολογισμού.

Σας αποχαιρετάμε, γιατί η καθεμιά και ο καθένας από εμάς με τον τρόπο του, και όλοι μαζί, νιώθουμε ότι δεν μπορούμε πια να συνεχίσουμε αυτό που κάναμε: ότι δεν έχουμε  τη ζωτικότητα, την όρεξη, τη δύναμη να δημιουργούμε  (τουλάχιστον με τον τρόπο που το επιχειρούσαμε στα «Ενθέματα»)  ένα  χώρο όπου οι ιδέες και οι απόψεις συνυπάρχουν, αναπνέουν, συγκρούονται, και, μερικές φορές, συντίθενται.. Μέσα στη δίνη του τελευταίου χρόνου, με τις σταθερές μας κλονισμένες και τις ισορροπίες ακόμα δυσκολότερες, η προσπάθεια μας,  παρόλο που γινόταν ολοένα και πιο αγωνιώδης, έδειχνε στα μάτια μας όλο και πιο αναντίστοιχη ως προς το συλλογικό της αποτύπωμα.

Συλλογικό, εξάλλου, εγχείρημα ήταν τα «Ενθέματα» – κι αυτή η συλλογικότητα δεν περιοριζόταν σε εμάς τους τέσσερις· περιλάμβανε όλους και όλες εσάς που γράψατε κείμενα, που μεταφράσατε, που σας πήραμε τηλέφωνο μια Πέμπτη βράδυ για να στείλετε Παρασκευή πρωί το άρθρο σας. Όλες και όλους που μας είπατε μια ιδέα, μας προτείνατε ένα κείμενο, έναν άνθρωπο, μας είπατε μια καλή ή ενθουσιώδη κουβέντα, ή μας κάνατε σκληρή αλλά δίκαιη κριτική. Αυτή η συλλογική αντίληψη δεν  αποτυπωνόταν μόνο στο φύλλο. Μαζί δημιουργήσαμε μια κοινότητα, γλεντήσαμε στη βεράντα του εντευκτηρίου και τον κήπο των Αρχαιολόγων, κάναμε  εκδηλώσεις  μικρές και μεγάλες, συζητήσεις, προβολές, περιφέραμε τον Παστίτσιο διαβάσαμε αντιμνημονιακή ποίηση, μασκαρευτήκαμε – και άλλα πολλά. Συνέχεια ανάγνωσης

Πάρε τη λέξη μου

Standard

του Στρατή Μπουρνάζου

Σε τούτο, το τελευταίο μου κείμενο στα «Ενθέματα», θέλω να μιλήσω επί του προσωπικού.  Να πω γιατί η απόφασή μου να παραιτηθώ από την Αυγή και να γυρίσω στην παλιά μου δουλειά, τις διορθώσεις βιβλίων, είναι, για μένα, μια απόφαση δύσκολη, στενάχωρη, αλλά και λυτρωτική. Τη δυσκολία και τη λύπη τις καταλαβαίνετε, φαντάζομαι: Πώς εγκαταλείπεις μια δουλειά συναρπαστική, που κάνεις σε συνθήκες  πλήρους ελευθερίας, που ξέρεις ότι δεν θα ξαναβρείς; Αυτό ήταν για μένα τα «Ενθέματα», και νιώθω αληθινά ευγνώμων γι’ αυτό σε πολλούς – και  πρώτα απ’ όλα στην Αυγή.

ΤΙΝΑ κάνουμε; Εκδήλωση των Ενθεμάτων στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων, 8.10.2016. Φωτογραφία του Άγγελου Καλοδούκα

ΤΙΝΑ κάνουμε; Εκδήλωση των Ενθεμάτων στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων, 8.10.2016. Φωτογραφία του Άγγελου Καλοδούκα

Πώς όμως το αποφάσισα; Οι λόγοι είναι ένα κουβάρι· προσπαθώ να τους ξεμπλέξω. Νιώθω πια πολύ μακριά από τον Σύριζα και την κυβέρνηση,  πιστεύω ότι ο κορμός της πολιτικής τους είναι λάθος  και –κάτι ακόμα πιο βαρύ– δεν νιώθω πλέον πολιτική εμπιστοσύνη  απέναντί τους. Την ίδια στιγμή, ενώ είμαι βέβαιος για το λάθος, δεν ξέρω ποιο είναι το σωστό, τι θα έπρεπε να κάνει η κυβέρνηση. Κι αυτό το «δεν ξέρω» δεν είναι υπεκφυγή· είναι, για μένα, ανάγκη να σκεφτούμε και να αμφισβητήσουμε σκεφτούμε εκ βάθρων όσα λέγαμε και κάναμε τα προηγούμενα χρόνια· εμείς· εδώ· εγώ· όχι κάποιοι άλλοι, εκεί-έξω-πέρα-μακριά. Μετά τη συντριπτική ήττα του Ιουλίου τίποτα δεν είναι όπως πριν: δεν μπορείς να συνεχίσεις το ίδιο τροπάρι με μικρές «προσαρμογές», ούτε όμως να πας τον χρόνο πίσω και να καμωθείς ότι είσαι στον Δεκέμβρη του 2014 λέγοντας  πάλι το ίδιο τροπάρι, σαν να μη μεσολάβησε τίποτα.

Νιώθω κάθε μέρα να με πνίγουν  πολλά: το Άγιον Φως που έρχεται,  βουλευτές που κατακεραυνώνουν τα κανάλια της διαπλοκής και συγχρόνως είναι πρώτη μούρη εκεί, η αποτίμηση ως «θετικού» του πρώτου μήνα της ντροπιαστικής συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας, το παπαγάλισμα για τους αριθμούς που ευημερούν, ο κυνισμός της εξουσίας –και αυτά δεν μπορούν να «συμψηφιστούν» με όσα θετικά γίνονται. Κι όμως, στους φίλους μου που έγιναν υπουργοί ή ό,τι άλλο δεν μπορώ να κουνήσω το δάχτυλο, να τους βαράω ή να τους οικτίρω – ακόμα κι όταν τους αξίζει· δεν το έκανα ποτέ  αυτό στους φίλους μου. Ξέρω ότι πολιτικά γίνεται,  έχει νόημα, συχνά επιβάλλεται κιόλας. Κι όμως, δεν.

Και αν πάω παραπέρα, το κουβάρι μπλέκεται περισσότερο. Όταν βλέπω συντρόφους με τους οποίους συμπορεύτηκα χρόνια, όχι μόνο να αυτοακυρώνονται πολιτικά μιλώντας για «φασιστερά», αλλά –κάτι που με τσακίζει– να επιχαίρουν ηδονικά για την κατάντια της κυβέρνησης, ποντάροντας στο μίσος (όπως έκανε κι ο Σύριζα παλιότερα, βέβαια). Αλλά ούτε αυτούς έχω το κουράγιο να τους κοπανάω. Συνέχεια ανάγνωσης

Μια άλλη επιστημονική εκπαίδευση είναι δυνατή

Standard

του Μανώλη Πατηνιώτη

Αφορμή για τις σκέψεις που ακολουθούν είναι η προετοιμασία για τη διοργάνωση ενός μεγάλου συνεδρίου που θα πραγματοποιηθεί τον ερχόμενο Νοέμβριο στο Μαράσλειο Διδασκαλείο. Το θέμα του συνεδρίου είναι η συμβολή της Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών στη διδακτική των Φυσικών Επιστημών. Απευθύνεται στον κόσμο της εκπαίδευσης και έχει τον τίτλο: «Μια άλλη επιστημονική εκπαίδευση είναι δυνατή(;)» Το φετινό συνέδριο είναι το 9ο μιας σειράς συνεδρίων που ξεκίνησαν το 2001 και έχουν αποτελέσει σημείο αναφοράς για τους ανθρώπους που προβληματίζονται ως προς τους τρόπους με τους οποίους ο θεωρητικός στοχασμός γύρω από τις επιστήμες και την τεχνολογία μπορεί να εκβάλει στη σχολική τάξη και να γονιμοποιήσει τη σκέψη μαθητών και μαθητριών. Μια σημαντική ιδιαιτερότητα είναι ότι φέτος, για πρώτη φορά, τη διοργάνωση του συνεδρίου δεν την αναλαμβάνει ένα τμήμα Παιδαγωγικών, αλλά το τμήμα Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Ρενέ Μαγκρίτ, «Ντόνα», 1921

Ρενέ Μαγκρίτ, «Ντόνα», 1921

Ο ακαδημαϊκός χώρος που συζητά αυτά τα ζητήματα είναι ευρύς και δραστήριος, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς. Οργανώνει συνέδρια, συγκροτεί δίκτυα και εκδίδει έγκυρα επιστημονικά περιοδικά, τα οποία μάλιστα έχουν από τις μεγαλύτερες κυκλοφορίες στον χώρο των ανθρωπιστικών επιστημών. Όπως είναι φυσικό, οι απόψεις ποικίλλουν σημαντικά και δεν λείπουν οι ενδοακαδημαϊκές έριδες. Ωστόσο, κοινός παρονομαστής του εγχειρήματος είναι η επιδίωξη συγκρότησης ενός θεωρητικού λόγου που θα αναδεικνύει τη σημασία ενσωμάτωσης της ιστορίας και φιλοσοφίας της επιστήμης στα προγράμματα διδασκαλίας της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Μπορούν η ιστορία και η φιλοσοφία των επιστημών να συνυπάρξουν με τη διδασκαλία των επιστημών; Σε ποιο πλαίσιο είναι δυνατό να υλοποιηθεί αυτή η συνύπαρξη; Μπορεί ο θεωρητικός λόγος για τις επιστήμες να σταθεί αυτόνομα στα προγράμματα διδασκαλίας; Ποια θα ήταν η φύση και ο στόχος (τα «προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα») ενός τέτοιου κύκλου μαθημάτων; Συνέχεια ανάγνωσης

Το όγδοο χρώμα

Standard

του Μάνου Αυγερίδη

party

Πάρτυ των «Ενθεμάτων», Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων, 29.6.2012. Φωτογραφία του Άγγελου Καλοδούκα.

Στον Δισκόκοσμο, τον κόσμο που δημιούργησε ο Τέρι Πράτσετ στην ομώνυμη σειρά βιβλίων φαντασίας, το όκτρινο αποτελεί το όγδοο χρώμα του φάσματος, το βασικό χρώμα μπροστά στο οποίο όλα τα υπόλοιπα «είναι απλά σκιές που διαγράφονται στον συνηθισμένο τετρασδιάστατο χώρο». Το όκτρινο, ωστόσο, και ιδιαίτερα το βαθύ όκτρινο, λίγοι μπορούν να το διακρίνουν. Ανάμεσα σ’ εκείνους που έχουν τη σχετική ικανότητα είναι πλάσματα της φαντασίας, όπως οι γάτες και οι μάγοι – ακόμα και οι αποτυχημένοι μάγοι, που πέρασαν ένα φεγγάρι τις πύλες του Αθέατου Πανεπιστημίου αλλά αποδείχθηκαν ανίκανοι να απομνημονεύσουν έστω και το απλούστερο ξόρκι, σαν αυτό που σκοτώνει τις κατσαρίδες ή σε βοηθάει να ξύσεις την πλάτη σου χωρίς να χρησιμοποιήσεις τα χέρια σου.

Ο κόσμος του Πράτσετ αποτελείται, ως γνωστόν, από έναν τεράστιο δίσκο που στηρίζεται στις πλάτες τεσσάρων γιγάντιων ελεφάντων, οι οποίοι με τη σειρά τους συνιστούν το δυσβάσταχτο φορτίο που κουβαλάει στο πανάρχαιο κέλυφός της η Μεγάλη Κοσμική Χελώνα Α΄ Τουίν, κολυμπώντας αργά μέσα στο διαστρικό χάος. Έτσι, όπως είναι φυσικό, ο κόσμος αυτός «προσφέρει θεάματα πολύ πιο εντυπωσιακά από αυτά που βρίσκει κανείς σε σύμπαντα φτιαγμένα από Δημιουργούς με λιγότερη φαντασία και περισσότερο κατασκευαστικό ταλέντο». Συνέχεια ανάγνωσης

Τελευταία πράξη

Standard

της Μαρίας Καλαντζοπούλου

[Είσοδος, έναρξη μονολόγου]

DSCN4087new gros-1

Η Συντακτική Ομάδα των Ενθεμάτων, στο εντευκτήριον, Βαλτετσίου 50-52, Απρίλιος 2016.

Εν αρχή ήν το εν αγνοία μου ανεκτίμητο «προξενιό» που μου έκανε η Κατερίνα, μια καλή μας φίλη και άξια προκάτοχος Ενθεματίστρια. Μετά ήρθε η οικειότητα της παιδιόθεν γνωριμίας με τον Στρατή. Παράλληλα, κόχλαζε ο ανυπόκριτος θαυμασμός μου για τα πάθη του ταξιδιού του επιθεωρητή ΜακΦάρλαν,[1] θαυμασμός που βρήκε μεγάλη απήχηση στην συγκεκριμένη συντροφία αλλά και στον ευρύτερο κύκλο θαμώνων του κοσμαγάπητου εντευκτηρίου μας. Ύστερα, μια επίμονη πρόσκληση-παγίδα από τον επιμελητή («Μα έλα μια φορά από εδώ να δεις πως είναι μια συντακτική!»), μετά μια τελετουργική πρόποση (με τσικουδιά Χανίων) εις την βαπτιστική μου μύηση κι αυτό ήταν. Κάπως έτσι, φθινόπωρο του 2011, ξεκίνησε η ζωή μου να ακολουθεί ένα εβδομαδιαίο ημερολόγιο που ονομάζεται Ενθέματα.

Με δέος και αγαλλίαση εντάχθηκα λοιπόν σ’ αυτή την υπέροχη ομάδα του Στρατή, της Ιωάννας και του Μάνου, μη «επαγγελματιών» της δημοσιολογίας ή της Αριστεράς, που όμως έκαναν με σπάνιο επαγγελματισμό το κάθε τι, υπηρετώντας έναν ιστορικό και σεβαστό τίτλο όπως ήταν τα «Ενθέματα» της κυριακάτικης Αυγής. (Με ανακούφιση και ασφάλεια κάνει γενικά κανείς το οτιδήποτε εις το οποίον συμμετέχει, εγγυάται, κανοναρχεί, συντονίζει, ρακοχέει, ψέλνει, αλαλάζει κλπ. ο Μπουρνάζος. Αυτό ήταν, πράγματι, ένα έκτακτο προνόμιο στην όλη ιστορία, αλλά ας μείνει μεταξύ μας.) Συνέχεια ανάγνωσης

Μια θάλασσα πλατιά

Standard

της Ιωάννας Μεϊτάνη

4-saloni-C (2)…Τιμή δεν έχει κι η τιμή. Γιατί ήταν τιμή μου η αναπάντεχη πρόταση από τον Στρατή, το καλοκαίρι του ’10, να γίνω μέλος της ομάδας των «Ενθεμάτων» της Αυγής. Με κολάκεψε και τη δέχτηκα όχι από φιλαυτία, και όχι μόνο γιατί είχα εμπιστοσύνη στον Στρατή, που τότε ακόμη λίγο τον ήξερα. Τη δέχτηκα, γιατί τα «Ενθέματα» ήταν για μένα ένα σπίτι οικείο. Παρά την πενιχρή μου πολιτική δραστηριότητα και σκέψη, ένιωθα ότι ξαναμπαίνω σε έναν χώρο όπου συχνά βρισκόμουν από παιδί· εκεί όπου ήταν ο Άγγελος κι όλα αυτά τα πρόσωπα από τις Καθαρές Δευτέρες στην Αγία Παρασκευή, όλες και όλοι εσείς, που σας ξαναγνώριζα τώρα μέσα από την πολιτική σας σκέψη και όχι απλώς σαν φιγούρες σε μια θρυλική παρέα.

4-saloni-C Μέσα από τα κείμενά σας, τα σχόλιά σας. Και πολύ γρήγορα ένιωσα άνετα μέσα στα «Ενθέματα», κολυμπούσα στα γνωστά νερά της παιδικής μου ηλικίας, όπου όμως ταυτόχρονα ενηλικιωνόμουν πολιτικά, ανέπτυσσα τη σκέψη μου, την κρίση μου, τα κριτήριά μου. Ένας παλιός γενναίος κόσμος που γεννούσε καινούργιους, πολλούς. Συναρπαστικό. Τιμή μου, λοιπόν, που μεγάλωσα σ’ αυτή τη θάλασσα κι ενηλικιώθηκα πνευματικά στα βαθιά νερά της. Κέρδισα ένα σωρό πράγματα. Προχώρησα. Το ένα έφερε τα’ άλλο. Άλλαξα δουλειά – κι αυτό οφειλή.

***

«κι εκεί γρικά της θάλασσας και τ᾿ οὐρανού τα κάλλη

κι εκεί τραβά τον ήχο του μ᾿ όλα τα μάγια πόχει».

Υπήρχε, τελικά, απέναντι όχθη. Δεν το ήξερα καθώς κολύμπαγα. Κανείς μας δεν το ήξερε. Από κάποια στιγμή κι έπειτα ήταν σαφές ότι η θάλασσα όλο και αγρίευε. Ότι το κολύμπι γινόταν δυσκολότερο. Μια μέρα το φως του φάρου σ’ ένα γύρισμά του μάς έδειξε στεριά. Εδώ βγαίνουμε. Συνέχεια ανάγνωσης

Εικόνα του αρουραίου

Standard

ΝΕΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ

 Lucian Freud - Naked man with rat

Lucian Freud – Naked man with rat

Πόσο καιρό θα ζήσουμε σ’ αυτά τα βρώμικα σπίτια;

Περάσανε τα χρόνια ή μήπως κάνω λάθος;

Και όλα μέρα με τη μέρα γίνονται περισσότερο δύσκολα

και τα σκυλιά μυρίζουνε τις γυάλινες μπότες μας

και τα σκυλιά μυρίζουνε τις στάχτες που έχουν κολλήσει

κάτω από τις μπότες μας

στάχτες προτού γίνουν στάχτες.

 

Τώρα προσπαθούμε να ταΐσουμε τα παιδιά μας με τροφή

που παλαιότερα δεν θα δίναμε ούτε στις αγελάδες

όμως προχωράμε, έτσι δεν είναι; Προχωράμε

δεν μπορούμε να κάνουμε αλλιώς. Συνέχεια ανάγνωσης

H αυτονομία στην παιδεία ως οφθαλμαπάτη και παγίδα

Standard

του Χρήστου Χατζηιωσήφ

Οι αλλαγές στο ρυθμιστικό πλαίσιο και το περιεχόμενο της εκπαίδευσης είναι ένα φαινόμενο σύνηθες στις σύγχρονες κοινωνίες. Οι νέες νομοθετικές ρυθμίσεις και οι αλλαγές στο πρόγραμμα σπουδών θεωρούνται ως η αναγκαία προσαρμογή στη μεταβολή των πραγματικών συνθηκών στις εκάστοτε κοινωνίες και των θεωρητικών αντιλήψεων για την εκπαίδευση. Οι αλλαγές αυτές γίνονται αντικείμενο δημόσιων συζητήσεων και οι αντιπαραθέσεις των απόψεων σε αρκετές περιπτώσεις είναι έντονες ή και βίαιες, όπως συμβαίνει, σε τακτά πλέον διαστήματα, στη Γαλλία. Αυτό που ξεχωρίζει την ελληνική περίπτωση από τις άλλες ευρωπαϊκές δεν είναι τόσο η συχνότητα των «μεταρρυθμίσεων», αλλά το γεγονός ότι κατά κανόνα αναγορεύονταν σε υπαρξιακό ζήτημα για την κοινωνία, παρόλο που μπορούσε να αφορούν ένα επιμέρους μόνο ζήτημα της εκπαίδευσης.

Οι υπεραντιδράσεις αυτές οφείλονταν στην παραδοσιακή ισχύ των ιδεοκρατικών αντιλήψεων στην ελληνική κοινωνία, οι οποίες από τη δεκαετία του 1990 και μετά ενισχύθηκαν μπροστά στις αυξανόμενες δυσκολίες αναπαραγωγής του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού και στην αδυναμία της πολιτικής να τις αντιμετωπίσει, καθώς η ενσωμάτωση στο ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο της αφαιρούσε όλο και περισσότερα εργαλεία δράσης.

Τζόρτζιο ντε Κίρικο, "Το μυστήριο και η  μελαγχολία ενός δρόμου", 1914

Τζόρτζιο ντε Κίρικο, «Το μυστήριο και η μελαγχολία ενός δρόμου», 1914

Η παιδεία απέμενε ο μόνος τομέας στον οποίο μπορούσαν να επιχειρηθούν δομικές αλλαγές και εύλογα αναβαθμίσθηκε η σημασία της στη δημόσια συζήτηση. Σε αυτό συνέτεινε, την ίδια εποχή, και ο κυρίαρχος λόγος στην Ευρώπη περί οικονομίας και κοινωνίας της γνώσης. Ο τομέας της παιδείας θεωρείται έκτοτε η πηγή των προβλημάτων και ταυτόχρονα το κλειδί για τη λύση τους, αλλά καθώς η πολιτική αδυναμία γέννησε την κοινωνική ανασφάλεια οι αλλαγές που προτείνονταν για την παιδεία μέχρι και το 2014 στόχευαν κυρίως στην πειθάρχηση των νέων και στον έλεγχο των μηχανισμών παραγωγής ιδεολογίας. Συνέχεια ανάγνωσης

Στον κήπο του Ντεμπυσσύ

Standard

του Γιάννη Αλμπάνη

Ο καιρός του κήπου έχει φτάσει όταν την Πέμπτη το απόγευμα κοιτάζεις από το παράθυρο και ξαφνικά είναι ακόμα μέρα. Πάντα αναρωτιέσαι πού να βρίσκεται ο κήπος τον υπόλοιπο καιρό, αλλά πάντα λες «ας το ψάξω μια άλλη φορά», γιατί τώρα αυτό που πρέπει να κάνεις είναι να πάρεις το βιβλίο με τις τρεις χιλιάδες σελίδες και να πας προς τα εκεί.

Πάμπλο Πικάσο - Λουόμενες

Πάμπλο Πικάσο – Λουόμενες

Ο κήπος βρίσκεται εκεί που τα μωβ λουλούδια έχουν καλύψει τα ραγισμένα πλακάκια κι οι ηλιαχτίδες περνάνε μέσα από τα φύλλα για να ζεστάνουν το λευκό γατί που ξαπλώνει δίπλα από το τραπέζι — αρκετά κοντά για να έχει παρέα, αρκετά μακριά για να ’ναι μόνο του. Είναι εκεί που όταν ανοίγεις το βιβλίο με τις τρεις χιλιάδες σελίδες, οι νότες του Ντεμπυσσύ παίρνουν μια λεπτή, διάφανη κι ελαστική μορφή, για να απλωθούν στο χώρο και να τυλίξουν τον αέρα.

Ο κήπος βρίσκεται εκεί που απλώνεις το χέρι σου για να ακούσεις με τις άκρες των δαχτύλων τις νότες και να σε τραβήξουν στην παραλία του Μπαλμπέκ. Εκεί που κάνουν βόλτα τα κορίτσια με τα εμπριμέ φορέματα, κι εσύ δίνεις το λόγο σου ότι πάντα θα ψιθυρίζεις το όνομά της κάθε φορά που θα τη σκέφτεσαι — γιατί αυτό το όνομα έχει όλες τις σημασίες και τα άλλα δεν έχουν καμία. Συνέχεια ανάγνωσης

Η καθημερινότητα ανάμεσα σε Eurogroup και Mνημόνια

Standard

του Κωστή Χατζημιχάλη

Ρενέ Μαγκρίτ- Το ασημένιο άνοιγμα

Ρενέ Μαγκρίτ- Το ασημένιο άνοιγμα

Τα τρία Μνημόνια, δυο με τη Δεξιά και ένα με την Αριστερά και τα δεκάδες eurogroup εισέβαλαν με βίαιο τρόπο στη ζωή μας, την άλλαξαν και εγκατέστησαν μια αέναη αβεβαιότητα και αγωνία για το αύριο. Τα καθημερινά ερωτήματα πότε θα βρω δουλειά, κρεβάτι στην εντατική για τη μάνα μου, τι θα κάνω με τον γείτονα που πεινάει μπερδεύονται με τα πολιτικά. Τη δόση θα την πάρουμε σ’ αυτό ή στο επόμενο Eurogroup; Τι θα γίνει με τη διαπραγμάτευση, το χρέος, πόσα μέτρα θα υπομένουμε ακόμη; Για τους αριστερούς/ες οι αγωνίες, οι αβεβαιότητες και οι δικές μας αντιδράσεις δεν είναι ίδιες με τη Δεξιά ή την Αριστερά στην κυβέρνηση. Τώρα, οι προσωπικές αγωνίες αθροίζονται με τις πολιτικές, σφίγγουν στομάχια γιατί οι εκβιασμοί από τους δανειστές εξασκούνται ανενδοίαστα ενώ οι υποχωρήσεις της κυβέρνησης και η έλλειψη επαφής με το κόμμα και την κοινωνία διώχνουν κόσμο και υποσκάπτουν την αριστερή αξιοπιστία – όχι μόνο σήμερα αλλά και μακροπρόθεσμα. Μετά όμως από τα όποια αποτελέσματα του κάθε Eurogroup επιστρέφουμε στο τρέξιμο της καθημερινότητας, με τις μικρές και μεγάλες έγνοιες που κουβαλά ο καθένας και η καθεμιά. Και περνούν οι μήνες και τα χρόνια, διαψεύδονται ελπίδες. Συνέχεια ανάγνωσης

Νεοφιλελευθερισμός δεν είναι μόνο οι ιδιωτικοποιήσεις

Standard

του Δημήτρη Ιωάννου

Όπως ακριβώς η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 έφερε στο φως όλα τα προβλήματα του νεοφιλελεύθερου υποδείγματος και ταυτόχρονα πυροδότησε «παραδόξως» την πιο επιθετική φάση επιβολής του, έτσι και η «ελληνική» (και εσχάτως η προσφυγική) «κρίση» φέρνει μεν στο προσκήνιο μια μορφή «αλληλέγγυας» υποκειμενικότητας (ολιγαρκούς, αλτρουιστικής, προσανατολισμένης στη συλλογική δράση), αλλά παράλληλα βοηθά να εμπεδωθεί, και στο επίπεδο του υποκειμένου, ο νεοφιλελευθερισμός ως αξιακός και πρακτικός προσανατολισμός.

Cyril Edward Power -  Tube Train

Cyril Edward Power – Tube Train

Η παραπάνω σκέψη έχει εμπειρική αφετηρία. Προσωπικά, αυτό που μισώ ίσως περισσότερο όσο κατεβαίνω το σπιράλ στο οποίο ανελέητα με σπρώχνει η λιτότητα, είναι το πώς με βάζει αδιάκοπα να επανεξετάζω τις κεντρικές επιλογές της ως τώρα ζωής μου (και όχι μόνο της επαγγελματικής) με κριτήρια αυστηρά οικονομικά: θα ήμουν πιο «άνετος» αν…; κι ακολουθεί μια ατελείωτη λίστα διερωτήσεων στην οποία μπαίνει κάθε μικρή και μεγάλη απόφαση που κάποτε πήρα – ή δεν πήρα. Πρόκειται για πολύ ψυχοφθόρα, και φυσικά αδιέξοδη, άσκηση, η οποία απαιτεί πολλή αυτοκυριαρχία για να κρατιέται, γαβγίζοντας, στην από κει πλευρά της γραμμής της εμμονής. Συνέχεια ανάγνωσης

Killing in the name of

Standard

 

του Γιάννη Χατζηδημητράκη

Πριν λίγες μέρες βρέθηκα σε ένα φιλικό σπίτι, με ως επί το πλείστον άγνωστα σε μένα άτομα. Κάποια στιγμή, στο πλαίσιο μιας περί ανέμων και υδάτων συζήτησης, αναφερθήκαμε με μια φίλη στο πανέξυπνο βιντεάκι του Αιμόφιλου Τ. Ινφλουέντζα με τη στρατιωτική μπάντα να παίζει το «Killing in the name of» των Rage Αgainst the Μachine στη γιορτή των Ενόπλων Δυνάμεων, στην πλατεία Συντάγματος. Η προσπάθεια να εξηγηθεί το σουρεαλιστικό του πράγματος κατέληξε σε πλήρη αποτυχία, μιας ακόμα και το όνομα του συγκροτήματος ήταν άγνωστο στους υπόλοιπους/ες. Σα να μην έφτανε αυτό, έρχεται και η φοβερή ερώτηση από ένα άτομο της παρέας: «Και γιατί παρακαλώ έπαιζε η μπάντα στην πλατεία; Για να διασκεδάσουν οι πρόσφυγες;» Την ερώτηση ακολούθησε και ένα μίνι σχετικό οργισμένο λογύδριο.

CITY PLAZA, Απρίλιος 2016

CITY PLAZA, Απρίλιος 2016

Πέρα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του ρατσιστικού/αντιμεταναστευτικού λόγου (λ.χ. εμμονή στη χρήση του ακόμα και σε άσχετα ζητήματα, ανορθολογισμός κ.ά.) η ερώτηση αυτή, αν και βλακώδης, φανερώνει ένα ανησυχητικό στοιχείο που έχει αρχίσει να ενισχύεται το τελευταίο διάστημα: την επανανομιμοποίηση του ρατσιστικού-αντιμεταναστευτικού λόγου (μετά από την εποχή της ανόδου της Χρυσής Αυγής και τις διακυβέρνησης Σαμαρά) στον δημόσιο και ιδιωτικό λόγο. Γιατί, άραγε, το άτομο αυτό δεν αισθάνθηκε κανένα ενδοιασμό να εκφράσει ελεύθερα τις ρατσιστικές του πεποιθήσεις σε παντελώς άγνωστα του άτομα, έστω και με τη μορφή ηλίθιων ερωτήσεων; Συνέχεια ανάγνωσης

Το φως που καίει

Standard

του Κωστή Καρπόζηλου

Rene Magritte - The cicerone

Rene Magritte – The cicerone

H στιγμή της άφιξης του αεροσκάφους της Πολεμικής Αεροπορίας που μεταφέρει το Άγιο Φως στην Αθήνα συμπυκνώνει το αδιέξοδο με το οποίο είμαστε αντιμέτωποι: πλέον έχουμε συνηθίσει ότι τίποτα δεν έχει αλλάξει. Το στρατιωτικό άγημα, το κόκκινο χαλί, η παρουσία των κυβερνητικών εκπροσώπων και η τηλεοπτική κάλυψη έχουν μετατρέψει μια σχετικά πρόσφατη ιστορία σε «παράδοση» — τον ορισμό της επινοημένης παράδοσης που θα έγραφε ο Έρικ Χόμπσμπαουμ. Σ’ αυτό το πλαίσιο, τίποτα δεν φαντάζει ικανό να ανατρέψει τον παραλογισμό η ελληνική πολιτεία να επενδύει χρήματα και χρόνο στη μεταφορά μιας φλόγας μερικές χιλιάδες χιλιόμετρα προκειμένου να την υποδεχτεί «με τιμές αρχηγού κράτους». Παρακολουθώντας τη σκηνή, προσπαθούσα να σκεφτώ εναλλακτικές πολιτικές διαχείρισης του ετήσιου αυτού ανορθολογισμού. Δεν αναφέρομαι σε ασεβή σενάρια, αν και ο πειρασμός είναι μεγάλος, αλλά σε μια πολιτική ειλικρίνειας. Πόσο δύσκολο θα ήταν η πολιτεία να γνωστοποιήσει στους φορολογούμενους το κόστος της ιστορίας αυτής και να ανακοινώσει ότι διαθέτει το ποσό σε έναν ουσιαστικό σκοπό; Δεν έχει ιδιαίτερη σημασία αν είναι 1 ή 10.000 ευρώ. Πρόκειται –όπως και στην περίπτωση των παρελάσεων ή της διδασκαλίας των θρησκευτικών– για πρόσημο πολιτικού προσανατολισμού: τομή ή συνέχεια; Συνέχεια ανάγνωσης

H δύναμη της ισλανδικής μοναξιάς

Standard

Γράμμα από την Ισλανδία, 4.5.2016

του Δημήτρη Χριστόπουλου

Τον Απρίλιο του 2010, οι στάχτες ενός ισλανδικού ηφαιστείου του οποίου το όνομα κανείς δημοσιογράφος στον υπόλοιπο κόσμο δεν μπορούσε να προφέρει –Eyjafjallajökull– απλώθηκαν σε όλη τη Βόρεια Ευρώπη και τον Βόρειο Ατλαντικό με αποτέλεσμα ένα άνευ προηγουμένου αεροπορικό κυκλοφοριακό χάος μιας βδομάδας. Ήταν η δεύτερη φορά που η «πιο ειρηνική χώρα το κόσμου» (κατά το Global Peace Index) απασχολούσε την διεθνή επικαιρότητα, δύο μόλις χρόνια μετά το τραπεζικό κραχ του 2008, που την έφερε στην κορυφή της ατζέντας, μέχρις ότου ο όρος «κρίση» γίνει διεθνές συνώνυμο της ελληνικής ρουτίνας.

Έργο της Ισλανδής ζωγράφου Louisa Matthiasdottir

Έργο της Ισλανδής ζωγράφου Louisa Matthiasdottir

Μέχρι τότε, η Ισλανδία απλώς δεν υπήρχε ως σημείο παγκόσμιου ενδιαφέροντος, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Οι παλαιότεροι θα θυμούνται ότι στο Ρέικιαβικ έγινε η πρώτη προσπάθεια να λιώσουν οι πάγοι του Ψυχρού Πολέμου με τη Συνάντηση Κορυφής Ρήγκαν – Γκορμπατσόφ τον Οκτώβριο του 1986, καθότι η Ισλανδία στο μέσον της διαδρομής μεταξύ ΕΣΣΔ και ΗΠΑ. Οι νεότερες γενιές είναι ίσως πιο οικείες με την αλλόκοτη φωνή της Μπιόργκ που είναι η μοναδική Ισλανδή τραγουδίστρια η οποία έκανε διεθνή καριέρα με τους μουσικούς πειραματισμούς της. Συνέχεια ανάγνωσης

Πρόσφυγες: «Εμείς» και οι «άλλοι»

Standard

[web only]

του Βαγγέλη Καραμανωλάκη

Συκαμνιά Λέσβου, 24.11.2015. Φωτογραφία: Giles Duley/UNHCR

Συκαμνιά Λέσβου, 24.11.2015. Φωτογραφία: Giles Duley/UNHCR

Εκατοντάδες σακούλες με τρόφιμα, εθελοντές στους κάθε λογής καταυλισμούς, χρήματα από εράνους και εκδηλώσεις. Σκέφτομαι πως αν αύριο ο ιστορικός του μέλλοντος προσπαθούσε να  αποτυπώσει την εικόνα της υποδοχής των προσφύγων στη χώρα, σ’ αυτές τις εικόνες θα έμενε, όπως αναπαράγονται συνεχώς από τα ΜΜΕ. Αντίθετα, οι γουρουνοκεφαλές, οι πορείες όσων διαμαρτύρονται για την εγκατάστασή προσφύγων στην περιοχή τους, οι ξενοφοβικές δηλώσεις θα μοιάζουν μάλλον περιθωριακές, αντιδράσεις που δεν μπόρεσαν να μεταστρέψουν τη θετική κατά κύριο λόγο διάθεση και στάση της κοινής γνώμης. Συνέχεια ανάγνωσης