Γιατί η Τουρκία δεν είναι «ασφαλής χώρα»

Standard

των Εμμανουέλα Ρομαν, Θίοντορ Μπερντ, Τάλια Ράντκλιφ

Το ζήτημα του ορισμού μιας χώρας ως «ασφαλούς τρίτης» είναι κομβικό για το προσφυγικό και τα δικαιώματα. Σήμερα, στο συγκεκριμένο πλαίσιο, που ορίζει η συμφωνία μεταξύ Ε.Ε.-Τουρκίας, η οποία έχει βασική επιδίωξη τον περιορισμό με κάθε τρόπο των προσφυγικών ροών από την Τουρκία, το αν η Τουρκία είναι «ασφαλής τρίτη χώρα» συνιστά κλειδί για την εφαρμογή της. Το είπε, πολύ καθαρά και κυνικά, την Τρίτη, η εκπρόσωπος Τύπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Νατάσα Μπερτό: «Η Τουρκία πρέπει να αναγνωρίσει την Τουρκία σαν “ασφαλή τρίτη χώρα”, έτσι ώστε να μπορούν να κηρυχθούν απαράδεκτα τα αιτήματα ασύλου στην Ελλάδα και επομένως οι αιτούντες να επιστρέφονται στην Τουρκία». Το ζήτημα έχει μεγάλη σημασία, και το ότι ο νόμος για το άσυλο που ψηφίστηκε την Παρασκευή δεν αναγνωρίζει η Τουρκία ως «ασφαλής τρίτη χώρα» δεν προσφέρεται για κανέναν εφησυχασμό, διότι, πολύ απλά, ο νόμος, από τη φύση του, δεν θα καθόριζε ποιες χώρες είναι ασφαλείς και ποιες όχι. Παραθέτουμε αποσπάσματα από μια πολυσέλιδη ανάλυση των νομικών Emanuela Roman Theodore Baird, Talia Radcliffe (ερευνήτριες και οι τρεις στο Vrije Universiteit Amsterdam), που με σαφή νομική γλώσσα και τεκμηρίωση αναλύουν το ζήτημα. Η ανάλυση δημοσιεύθηκε, στις 10.2.2016 (στο μπλογκ των Ενθεμάτων δημοσιεύεται μαζί με τις σχετικές παραπομπές).

Στρ. Μπουρνάζος

Σύροι πρόσφυγες στην Άγκυρα, Δεκέμβριος 2014. Φωτογραφίες του Jonny Hogg, από το flickr

Σύροι πρόσφυγες στην Άγκυρα, Δεκέμβριος 2014. Φωτογραφία του Jonny Hogg, από το flickr

Σε γενικές γραμμές, σήμερα «τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου στην Τουρκία βρίσκονται στο χειρότερο επίπεδο που έχω δει στα δώδεκα χρόνια που δουλεύω για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Τουρκία», διαπιστώνει η Emma Sinclair-Webb, ερευνήτρια του Human Right Watch για την Τουρκία. Από την έναρξη των «επιχειρήσεων ασφαλείας» το καλοκαίρι του 2015, το Κουρδιστάν έχει υποστεί έντονη κρατική βία σε αστικές περιοχές, με θανάτους αμάχων, που οδηγούν σε νέες μετακινήσεις πληθυσμών στην περιοχή. Πανεπιστημιακοί που υπέγραψαν μια έκκληση για ειρήνη, μπήκαν στο στόχαστρο της κυβέρνησης, κατηγορούμενοι για «προπαγάνδιση της τρομοκρατίας» και «προσβολή της Τουρκικής Δημοκρατίας».

Η Τουρκία φιλοξενεί περίπου 2 εκατομμύρια εκτοπισμένους Σύρους, και εφαρμόζει ένα προσωρινό καθεστώς προστασίας που περιορίζει τα δικαιώματά τους, συνεργαζόμενη με την Ε.Ε. για την αποφυγή της δευτερογενούς μετακίνησης των Σύρων προς την Ευρώπη, με την ανάπτυξη των πλοίων του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο. Τον Φεβρουάριο του 2016, η επίθεση της συριακής κυβέρνησης στο Χαλέπι –που πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη της Ρωσίας– οδήγησε δεκάδες χιλιάδες να εγκαταλείψουν την περιοχή και να κινηθούν προς την Τουρκία. Ωστόσο, η Τουρκία διατήρησε κλειστά τα σύνορα για τους περισσότερους, επιτρέποντας μόνο σε σοβαρά τραυματίες να αναζητήσουν παροχή βοήθειας σε στρατόπεδα κατά μήκος των συνόρων με τη Συρία. Συνέχεια ανάγνωσης

Στα «Ενθέματα» αύριο Κυριακή 3 Απριλίου

Standard

Κείμενα των: Ζύγκμουντ Μπάουμαν, Γ.Π. Στάμου, Θανάση Καλαφάτη, Κωστή Τσιτσελίκη, Εμμανουέλα Ρομάν, Θίοντορ Μπερντ, Τάλια Ράντκλιφ, Νίκου Σαραντάκου, Κατερίνας Γκίκα, Απόστολου Καρακάση.

Victor Brauner-Η αρραβωνιαστικιά του Νύχτας (1937)

Victor Brauner, «Η αρραβωνιαστικιά της Νύχτας»(1937)

Ο οξύμωρος «πόλεμος» κατά της τρομοκρατίας. Ο Ζύγκμουντ Μπάουμαν γράφει για την τρομοκρατική επίθεση στις Βρυξέλλες. «Οι τρομοκράτες έχουν καταφέρει –δυστυχώς με τη βοήθειά μας– να διασφαλίσουν πως, όπου και να χτυπήσει η ωμότητά τους, τα αποτελέσματά της θα αντηχήσουν σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σήμερα, τα διαδοχικά τρομοκρατικά χτυπήματα είναι, ειρωνικά θα έλεγε κανείς, οι πιο ισχυροί ενοποιητικοί παράγοντες για τα μέλη μιας Ένωσης που κατά τα άλλα ξηλώνεται από παντού. Ο φόβος, η διάθεση όλο και μεγαλύτερου όγκου κονδυλίων στην ανέγερση τειχών, στη διατήρηση ενός μεγεθυνόμενου στρατού οργάνων ασφαλείας και στην παραγγελία, αγορά και εγκατάσταση όλο και περισσότερων εξόχως δαπανηρών κατασκοπευτικών τεχνολογιών σε μια απέλπιδα προσπάθεια να αποτραπεί η επόμενη και μόνο η επόμενη τρομοκρατική επίθεση: όλο αυτό επηρεάζει, όχι μόνο τα μέρη που δέχονται την επίθεση, αλλά και τα πιο απομακρυσμένα σημεία στις ευρωπαϊκές χώρες «δεύτερης ταχύτητας», τις οποίες οι τρομοκράτες –έχοντας ψυχρά υπολογίσει το πιθανό ποσοστό κόστους/οφέλους– δεν έχουν καμία πρόθεση να χτυπήσουν.[…] Οι ισλαμιστές φονταμενταλιστές απ’ την άλλη, ανίκανοι να παράσχουν στους ομοθρήσκους τους ζωές με κάποιο νόημα (και με εμάς απρόθυμους ή παραμελώντας να το κάνουμε), τους προσφέρουν τη δεύτερη καλύτερη (έστω και υποτιθέμενη) συνταγή για τη σωτηρία της πληγωμένης τους αξιοπρέπειας και αυτοεκτίμησης: έναν θάνατο με νόημα. Πολλοί (αν και δεν πρέπει να ξεχνάμε, προς υπεράσπιση των μουσουλμάνων γειτόνων μας, ότι αυτοί οι «πολλοί» ήταν και ακόμα είναι μια μικρή μειονότητα ανάμεσα στους μουσουλμάνους που έχουν γεννηθεί και μεγαλώσει σε ευρωπαϊκές χώρες) παραδίνονται στον πειρασμό, έχοντας δοκιμάσει άλλους δρόμους προς την ανθρώπινη αξιοπρέπεια που όμως έχουν βρει αδιάβατους». (μετάφραση Δημήτρης Ιωάννου) Συνέχεια ανάγνωσης

Πώς οι άνθρωποι βοηθούν ο ένας τον άλλον την κρίσιμη στιγμή

Standard

To μαζικό έγκλημα στις Βρυξέλλες, 3

του Κρις Κόκινγκ

2-blegium

Μηνύματα συμπαράστασης στο οδόστρωμα, έξω από την αγορά των Βρυξελλών. Φωτογραφία Geert Vanden Wijngaert / AP/Press Association Images

Ο όρος «πανικός» χρησιμοποιείται ευρέως από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης για να περιγράψει τις αντιδράσεις του πλήθους σε μαζικές τρομοκρατικές επιθέσεις, και οι Βρυξέλλες δεν αποτέλεσαν εξαίρεση με το βίντεο κινητού τηλεφώνου που δείχνει ξεκάθαρα τους ανθρώπους να προσπαθούν να ξεφύγουν από τον σταθμό του αεροδρομίου Zaventem. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχει καμία απόδειξη αντιδράσεων που θα μπορούσαν να συνδέονται με «πανικόβλητη» συμπεριφορά — όπως σπρωξίματα ή τσαλαπατήματα άλλων στον δρόμο προς την έξοδο.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η ταχύτητα των ανθρώπων την ώρα της διαφυγής από την σκηνή των επιθέσεων ήταν μια λογική αντίδραση σε μια υπαρκτή απειλή. Οι Βρυξέλλες προετοιμάζονταν και οι ίδιες για μια τρομοκρατική επίθεση στον απόηχο των επιθέσεων του Νοεμβρίου στο Παρίσι, και ήταν σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής μετά τις πρόσφατες επιδρομές κατά της τρομοκρατίας.

Ενώ τα μέσα ενημέρωσης προβλέπουν συχνά «μαζική υστερία» μετά από τέτοια γεγονότα, κάτι τέτοιο σχεδόν ποτέ δεν συμβαίνει. Πολλοί από εμάς που εμπλέκονται στη μελέτη και την πρακτική των απαντήσεων του σχεδιασμού έκτακτης ανάγκης θα ήθελαν να δουν αυτόν τον όρο να εξαφανίζεται από τις περιγραφές τέτοιων γεγονότων. Είναι πάρα πολύ βαρύς και σπάνια περιγράφει τα γεγονότα με ακρίβεια. Συνέχεια ανάγνωσης

Η σφαγή των αθώων

Standard

To μαζικό έγκλημα στις Βρυξέλλες, 2

του Χαμίντ Νταμπάσι

2b-belgiumΜέσα σε λίγες ώρες, υποστηρικτές του ISIS/ISIL ανέλαβαν την ευθύνη μέσω ενός λογαριασμού Twitter. «Η ομάδα υποστηρικτών του ISIL ανέλαβαν την ευθύνη για τις επιθέσεις στις Βρυξέλλες» διαβάζουμε στις ειδήσεις. «Έχουμε έρθει για σφαγή». Αυτός είναι ένας ψηφιακός πόλεμος στην πράξη, με πραγματικά θύματα, τρόμο που παραλύει, και εικονική ανάληψη ευθύνης.

Κάθε χαζοβιόλης με ένα λογαριασμό Twitter μπορεί να τιτιβίσει «Γαμ… το Βέλγιο. Το Βέλγιο ήθελε να βομβαρδίσει το Ισλαμικό Κράτος. Τώρα απολαύστε αυτό που έχουν σπείρει τα χέρια σας».

Ακριβώς τα ίδια tweets με τη σειρά τους χρησιμοποιήθηκαν από καλά χρηματοδοτούμενες, δεξιούς, ισλαμοφοβικούς μηχανισμούς προπαγάνδας για να καταγγείλουν το Ισλάμ, να στιγματίζουν τους μουσουλμάνους, και να ρίξουν περαιτέρω λάδι στην φωτιά του ξενοφοβικού μίσους με καλύτερο παράδειγμα αυτό των Ρεπουμπλικάνων υποψηφίων, όπως ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Τεντ Κρουζ. Συνέχεια ανάγνωσης

Γιατί το Βέλγιο;

Standard

 Το μαζικό έγκλημα στις Βρυξέλλες-1

του Τζέισον Μπερκ

Tου Plantu, από τη "Monde"

Tου Plantu, από τη «Monde»

Το Βέλγιο φαντάζει αταίριαστο μέρος για σταυροδρόμι της ευρωπαϊκής εξτρεμιστικής βίας. Yπάρχουν  όμως αρκετοί λόγοι για τους οποίους πλήθος εξτρεμιστικών δραστηριοτήτων συγκεντρώνονται σ’ αυτό το μικρό κράτος. Πολλά από τα προβλήματα που οδηγούν σε μαχητικές αντιδράσεις είναι κοινά σε όλο τον κόσμο, ανεπτυγμένο και αναπτυσσόμενο και, αν και μπορεί να διαφέρουν σε σοβαρότητα, έχουν τα ίδια επακόλουθα. Για παράδειγμα, μια μεγάλη και ελλιπώς ενσωματωμένη μουσουλμανική μειονότητα, υψηλά επίπεδα ανεργίας των νέων σε αυτή την κοινότητα, διαθεσιμότητα όπλων, ένα πολύ ανεπτυγμένο δίκτυο επικοινωνιών και μεταφοράς, αρχές συχνά επαναπαυμένες και σταθερά με ανεπαρκείς πόρους, εγχώρια πολιτική αστάθεια.

Όπως και άλλες χώρες, έτσι και το Βέλγιο έχει δει τη φανερή ραγδαία εξάπλωση μιας βίαιης ιδεολογίας μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και μεταξύ συνομήλικων που αν δεν ενθαρρύνουν άμεσα τη βία, σίγουρα προωθούν μια γεμάτη μίσος, μισαλλόδοξη και βαθιά συντηρητική κοσμοθεωρία. Συνέχεια ανάγνωσης

Πίσω στις πηγές: ληστές, γενίτσαροι, στρατιώτες και μισθοφόροι πριν το ’21

Standard

του Μαρίνου Σαρηγιάννη

8-marinos 1

Μισθοφόροι του «Αλβανικού Συντάγματος» 1807-1814 (Ε.L. Bucquoy, «Les Uniformes du Premier Empire: Gardes d’Honneur et Troupes Etrangeres»).

Η ιστορία της Επανάστασης του 1821 είναι μια ιστορία που ολοένα εξαγγέλλεται: έχουν προταθεί ερμηνευτικά σχήματα, ερευνητικές ατζέντες, προτάσεις για προγράμματα – χωρίς ωστόσο να έχει αναλάβει κανείς το τιτάνιο πλέον έργο που απαιτείται για να ξαναγραφτεί ολόκληρη η ιστορία της περιόδου, ενσωματώνοντας την έρευνα των τελευταίων δεκαετιών. Αν υπάρχει πάντως κάτι που ξεχωρίζει την ιστοριογραφική παραγωγή της τελευταίας δεκαετίας σχετικά με την Επανάσταση, αυτό είναι η επιστροφή στις αρχειακές πηγές, είτε αυτή αφορά τη δημοσίευσή τους είτε τη χρήση όσων παραμένουν αδημοσίευτες. Είδαμε πρόσφατα την έκδοση αδημοσίευτου μέχρι τώρα υλικού για την επανάσταση στη Μολδοβλαχία, τον Φεβρουάριο του 1821, ενώ η μνημειώδης δημοσίευση του ελληνόγλωσσου αρχείου του Αλή Πασά αριθμεί ήδη έξι χρόνια ζωής χωρίς ακόμα, απ’ όσο ξέρω, να το έχουν πραγματικά εκμεταλλευθεί οι ιστορικοί.[1]

Πρόσφατα κυκλοφόρησαν άλλες δύο μελέτες που αφορούν, όχι ακριβώς την Επανάσταση, αλλά την προεπαναστατική περίοδο και εδράζονται γερά σε άγνωστο αρχειακό υλικό. Η πρώτη, του Γιάννη Σπυρόπουλου με τον τίτλο Οθωμανική διοίκηση και κοινωνία στην προεπαναστατική δυτική Κρήτη: αρχειακές μαρτυρίες (1817-1819) (Ρέθυμνο, Γενικά Αρχεία του Κράτους-Αρχεία Νομού Ρεθύμνης. 2015),[2] αντικατοπτρίζει την αλματώδη ανάπτυξη των οθωμανικών σπουδών στην Ελλάδα την τελευταία εικοσαετία, μια και ο συγγραφέας (απόφοιτος του προγράμματος μεταπτυχιακών σπουδών στην Τουρκολογία του Πανεπιστημίου Κρήτης και του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών του ΙΤΕ) δημοσιεύει σε μετάφραση ένα ολόκληρο κατάστιχο με αποφάσεις του Βαχίτ Πασά, διοικητή της δυτικής Κρήτης την περίοδο 1817-1819 (του ίδιου που διέταξε τη Σφαγή της Χίου το 1822), το οποίο εντόπισε στην Κωνσταντινούπολη. Η πηγή αυτή είναι σήμερα σχεδόν η μοναδική για την εποχή της, ενώ αποτελεί και το μοναδικό γνωστό οθωμανικό κατάστιχο επαρχιακής διοίκησης. Οι πληροφορίες που μας δίνει έχουν ιδιαίτερη σημασία για την κατανόηση της ταραγμένης αυτής περιόδου. Όπως σημειώνει στην εκτενή εισαγωγική μελέτη του ο Σπυρόπουλος, ήδη από τις αρχές της οθωμανικής κυριαρχίας το μεγαλύτερο μέρος του μουσουλμανικού πληθυσμού ανήκε στις τάξεις των γενιτσάρων, με σκοπό την απαλλαγή από τη φορολογία και τη συμμετοχή στη νομή της εξουσίας. Επανεξετάζοντας την κυρίαρχη άποψη της τοπικής ιστοριογραφίας, ότι δηλαδή η βία εκπορευόταν καταρχάς από το μουσουλμανικό στοιχείο με την υποστήριξη της οθωμανικής διοίκησης (μέχρι τουλάχιστον τις αρχές του 19ου αιώνα και τις αντιγενιτσαρικές διώξεις), ο Σπυρόπουλος προσπαθεί να ανιχνεύσει τη βία ως πολυδιάστατο φαινόμενο με αναφορά στις ιδιαιτερότητες της εποχής και της κρητικής κοινωνίας: ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο καθεστώς των Σφακίων και τα παιχνίδια εξουσίας (αλλά και τις βεντέτες μεταξύ χωριών) που σχετίζονταν με αυτό. Όπως επισημαίνει ο συγγραφέας, η γενιτσαρική βία δεν έπληττε μόνο τους χριστιανούς του νησιού· ωστόσο οι συγκεντρωτικές πολιτικές του Μαχμούτ Β΄ φαίνεται να συσπείρωσαν τους μουσουλμάνους της Κρήτης γύρω από τους γενίτσαρους, κάτι που δεν είναι απίθανο να συνέβαλε καθοριστικά στην αύξηση της πόλωσης μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων στις παραμονές της Επανάστασης. Η παρατήρηση αυτή είναι πολύτιμη, ιδίως αν ιδωθεί σε συνδυασμό με την πρόταση του Μπακί Τεζτζάν ότι η «πρωτοδημοκρατική» λειτουργία του διευρυμένου γενιτσαρισμού έδωσε μεν στους μουσουλμάνους υπηκόους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας την αίσθηση της συμμετοχής στη νομή της εξουσίας, αποξένωσε όμως ταυτόχρονα τους χριστιανούς.[3]

Η δεύτερη μελέτη,  Έλληνες μισθοφόροι στην υπηρεσία της επαναστατικής Γαλλίας (1789-1815) του Φοίβου Οικονόμου (Θεσσαλονίκη, University Studio Press 2016), δεν εκδίδει αρχειακό υλικό, βασίζεται όμως σε τέτοιο, και καταφέρνει έτσι να ρίξει νέο φως σε ένα θέμα που ήταν μεν γνωστό, είχε όμως μελετηθεί μέχρι τώρα με τρόπο  αποσπασματικό και δειγματοληπτικό. Ο συγγραφέας μελέτησε επισταμένως γαλλικά κυρίως αρχεία στο Παρίσι, την Κέρκυρα και την Αθήνα, με αποτέλεσμα να συνεισφέρει πλήθος στοιχείων και την πρώτη λεπτομερή μελέτη της ιστορίας, οργάνωσης και προσωπογραφίας των Ελλήνων μισθοφόρων στην υπηρεσία της Γαλλίας. Είναι σχετικά γνωστή η ελληνοαλβανική μισθοφορία των stradioti από τον 16ο μέχρι τον 18ο αιώνα, καθώς και (χάρη στον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη) το ελληνικό σώμα του αγγλικού στρατού στη Ζάκυνθο (1810-16)· λιγότερο γνωστή είναι η ύπαρξη Ελλήνων (και Αλβανών) μισθοφόρων στις τάξεις της επαναστατικής Γαλλίας, από τις πρώτες λεγεώνες της Αιγύπτου το 1798 (επισήμως το 1800) μέχρι τους Chasseurs dOrient το 1802 και τα σώματα των Ιονίων νήσων, και η συμμετοχή τους στις γαλλικές εκστρατείες στη Δαλματία (1806-1809, εναντίον της Ρωσίας και του Μαυροβουνίου) και την Αδριατική (1809-1814, εναντίον της Αυστρίας και της Βρετανίας),  υπό την ηγεσία της συναρπαστικής μορφής του Νικόλαου Παπάζογλου (1758-1819). Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι ο Οικονόμου δεν περιορίζεται να εξετάσει την ελληνική μισθοφορία από στρατιωτική άποψη: προχωρά σε μια ανάλυση της κοινωνικής προέλευσης των μισθοφόρων, της νοοτροπίας τους (με έμφαση στο σύστημα αξιών τους, τη σημασία της σύγκρουσης και της ατομικότητας), αλλά και πτυχών της καθημερινότητάς τους. Είναι εντυπωσιακή η παρατήρηση ότι οι πολεμικές τακτικές των μισθοφόρων ήταν άριστα προσαρμοσμένες στον καθιερωμένο τρόπο διεξαγωγής του πολέμου στα Βαλκάνια και ελάχιστα επηρεάστηκαν από τα ευρωπαϊκά πρότυπα, σε αντίθεση με τον κοινό τόπο που θέλει την μισθοφορική υπηρεσία στις ευρωπαϊκές δυνάμεις στρατιωτικό «προπαιδευτήριο» του 1821 (το ίδιο μπορεί να πει κανείς και για τις τακτικές επιβίωσης των στρατιωτών με παράλληλες αγροτικές ή ναυτικές δραστηριότητες). Η έμφαση που δίνει ο συγγραφέας στα κοινωνικά αίτια της μισθοφορίας, διαφορετικά μεν σε κάθε περίπτωση πλην όμως σαφή και καθοριστικά, εξηγεί πειστικά το φαινόμενο με όρους «ώθησης»· αξίζει να σημειωθεί αυτό, κατά τη γνώμη μου, σε μια εποχή όπου η κυρίαρχη τάση είναι τέτοιες συμπεριφορές (όπως για παράδειγμα και το φαινόμενο των κλεφτών της ηπειρωτικής Ελλάδας) να ερμηνεύονται με όρους «έλξης», με άλλα λόγια πελατειακής σχέσης και πατροπαράδοτης «ανομίας».

Για να επιστρέψουμε στην αρχική παρατήρηση: ίσως είναι πράγματι νωρίς να ξαναγραφτεί η ιστορία του 1821. Αν μη τι άλλο, η συνειδητοποίηση της αναγκαιότητας χρήσης των οθωμανικών πηγών και του γεγονότος ότι είναι αδύνατο να αποσυνδεθεί η Επανάσταση από την ποικιλόμορφη και ακόμα εν πολλοίς άγνωστη προϊστορία της επιβάλλουν υπομονή: είναι πολλά ακόμα αυτά που πρέπει να μάθουμε, πριν αποπειραθούμε μια νέα ερμηνεία του επαναστατικού γεγονότος. Πέρα από αυτό, προβάλλει επιτακτική νομίζω η ανάγκη να γνωρίζουμε πολύ καλά τις πηγές μας πριν προχωρήσουμε σε θεωρητικά σχήματα, να μη βιαζόμαστε να προχωρήσουμε χωρίς να έχουμε σιγουρέψει τα θεμέλιά μας: παρατήρηση που ίσως έχει και άλλες εφαρμογές σήμερα.

O Μαρίνος Σαρηγιάννης είναι ιστορικός, ερευνητής στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών/ΙΤΕ.

Σημειώσεις

[1] Β. Παναγιωτόπουλος (επιμ.), Δύο πρίγκιπες στην Ελληνική Επανάσταση. Επιστολές αυτόπτη μάρτυρα και ένα υπόμνημα του πρίγκιπα Γεωργίου Καντακουζηνού, μετάφρ. Χ. Οικονόμου, Αθήνα: Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών/Ασίνη, 2015 (βλ. και την πρόσφατη παρουσίαση από τον Τάσο Κωστόπουλο στην «Εφημερίδα των Συντακτών», 21.02.2016)· Β. Παναγιωτόπουλος, Δ. Δημητρόπουλος, Π. Μιχαηλάρης (επιμ.), Αρχείο Αλή Πασά Γενναδείου Βιβλιοθήκης, 4 τόμοι, Αθήνα: Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών 2010. Στις δημοσιεύσεις ανέκδοτων πηγών αξίζει να προσθέσουμε και τις εκδόσεις του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων για τα συνταγματικά κείμενα της Επτανήσου Πολιτείας (2008) και της Ηγεμονίας της Σάμου (2013).

[2] Το βιβλίο, σε ηλεκτρονική μορφή, είναι διαθέσιμο δωρεάν από τη διεύθυνση gak.reth.sch.gr/Actvt/ekdosi/othom.pdf

[3] B. Tezcan, The Second Ottoman Empire: Political and Social Transformation in the Early Modern World, Νέα Υόρκη 2010, σ. 235-37.

Γιατί η Τουρκία δεν είναι ασφαλής «τρίτη χώρα»

Standard

Νομική γνωμοδότηση με βάση το ενωσιακό δίκαιο

του  Ράινχαρντ Μαρξ

μετάφραση: Δημήτρης Ιωάννου

 Το κείμενο που ακολουθεί είναι η κατάληξη ενός πολυσέλιδου υπομνήματος (bit.ly/1RjSvzn)  που συνέταξε ο δρ Reinhard Marx, για λογαριασμό της οργάνωσης ProAsyl. Αντικείμενό του το αν είναι παραδεκτό, με  βάση το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης το σχέδιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να ανακηρύξει την Τουρκία «ασφαλή τρίτη χώρα».

«Ε»

Στρατόπεδο προσφύγων στο Σουρούτς. Πηγή: www.thestar.com

Στρατόπεδο προσφύγων στο Σουρούτς. Πηγή: http://www.thestar.com

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη-μέλη δεν πρέπει να αντιμετωπίζουν την Τουρκία ως «ασφαλή τρίτη χώρα». Και μόνο το γεγονός ότι έχει επικυρώσει τη Σύμβαση για το Καθεστώς των Προσφύγων (ΣΚΠ) με γεωγραφικό περιορισμό κατά το άρθρο 1 Β αυτής, αποτρέπει από τον χαρακτηρισμό της ως «ασφαλούς τρίτης χώρας». Ομολογουμένως, μόνο το άρθρο 39(2)a) της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2013/32/ΕΕ απαιτεί την άνευ όρων επικύρωση της ΣΚΠ. Ωστόσο, το άρθρο 38(2)c) της ίδιας Οδηγίας προβλέπει επίσης την τήρηση της «αρχής της μη επαναπροώθησης» σύμφωνα με το άρθρο 33(1) της ΣΚΠ, η οποία δίνει τη δυνατότητα στους αιτούντες άσυλο να υποβάλλουν αίτηση αναγνώρισης προσφυγικού καθεστώτος και, εάν αυτό τους αποδοθεί, να λάβουν προστασία υπό την ΣΚΠ. Και αυτή η διαδικασία προϋποθέτει την άνευ όρων επικύρωση της ΣΚΠ και την εφαρμογή της για όλους τους πρόσφυγες, ανεξαρτήτως της χώρας προέλευσής τους. Συνέχεια ανάγνωσης

Ελληνική Επανάσταση του 1821: ο πόλεμος και η νίκη της νεωτερικότητας

Standard

Με την ευκαιρία της κυκλοφορίας της «Ελληνικής Επανάστασης του 1821» (εκδ. Gutenberg)

Συνέντευξη του Βασιλη Κρεμμυδά

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς σπίτι του. Φωτογραφία: Πάρις Ταβιτιάν/LIFO

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς σπίτι του. Φωτογραφία: Πάρις Ταβιτιάν/LIFO

Ο ιστορικός Βασίλης Κρεμμυδάς είναι, ασφαλώς, ένας από τους καλύτερους γνώστες της Τουρκοκρατίας και της Επανάστασης του 1821. Από τις πρώτες του ήδη μελέτες, πέρα από τη συστηματική γνώση των πηγών και του αντικειμένου, ξεχωρίζει επειδή –σε αντίθεση με την κρατούσα τότε τάση στη νεοελληνική ιστοριογραφία– εκκινεί από την οικονομία, για να μελετήσει τις αλλαγές στην κοινωνία και την πολιτική. Ακάματος ερευνητής και συγγραφέας, το τελευταίο έργο που μας χάρισε είναι Η Ελληνική Επανάσταση του 1821. Τεκμήρια, αναψηλαφήσεις, ερμηνείες (εκδ. Gutenberg). Στις 225 σελίδες του τόμου, σε μια ωραία αφήγηση, διανθισμένη με προσεκτικά επιλεγμένα τεκμήρια και τις χρειαζούμενες σημειώσεις, μας προσφέρει τον αποσταγμένο καρπό της πολύχρονης ενασχόλησής του με την κοινωνία της Τουρκοκρατίας στον ελλαδικό χώρο και την Επανάσταση του 1821. Η κυκλοφορία του βιβλίου ήταν η αφορμή για τη σημερινή συνέντευξη.

Στρ. Μπουρνάζος

4-kremmydas-A

Ελληνική μαρτιγάνα, 1807 (J.L.S. Bartholdy, «Voyage en Grèce…», Ι, Παρίσι 1807, όπως παρατίθεται στο «Η Θεσσαλονίκη του 18ου αιώνα», Θεμέλιο, Αθήνα 1996)

Θα ξεκινήσω από το εξώφυλλο, που κοσμεί –όπως και τον κολοφώνα– ένα χαρακτικό του Τάσσου.

Βασίλης Κρεμμυδάς: Το εξώφυλλο, όπως και ο κολοφώνας (που ίσως, μάλιστα, μου αρέσει ακόμα περισσότερο) φέρουν τη σφραγίδα της τέχνης του εξαιρετικού Γιάννη Μαμάη. Το χαρακτικό του εξωφύλλου είναι του Τάσσου, του 1953, με τίτλο «Γυναίκες του Μεσολογγίου». Το δράμα του Μεσολογγίου ήταν ένα δράμα, και από μια άποψη λύτρωση, που συγκίνησε, που ταρακούνησε την Ευρώπη. Το νερό στο αυλάκι, για την απελευθέρωση, βέβαια, είχε μπει από πριν: όπως είχε γράψει μια γαλλική εφημερίδα της εποχής, από τη στιγμή που η βρετανική κυβέρνηση έδωσε την άδεια σε ιδιώτες –γιατί ήταν ιδιώτες οι δανειστές τότε– να δανείσουν τους επαναστατημένους Έλληνες, καθώς ξέρουμε και από άλλες ανάλογες περιπτώσεις, οι Έλληνες πρέπει να θεωρούνται ελεύθεροι.

Και έτσι, ερχόμαστε κατευθείαν στη σημασία των δανείων.

Β.Κ.: H σημασία των δανείων δεν είναι τόσο οικονομική όσο πολιτική. Γιατί το να αναμιχθεί μια μεγάλη δύναμη δανείζοντας τους επαναστάτες, ήταν πολύ σημαντικό ζήτημα. Άλλωστε, ήδη από το 1823, η αγγλική κυβέρνηση που έλεγχε το Ιόνιο Πέλαγος, είχε αποφασίσει ότι τα ελληνικά επαναστατικά καράβια που πλέουν σ’ αυτό πρέπει να αντιμετωπίζονται από τις βρετανικές δυνάμεις ως καράβια εμπόλεμου έθνους. Πρέπει να πω, εδώ, ότι όλα αυτά είναι αποτέλεσμα της εξωτερικής πολιτικής της Επανάστασης, η οποία είχε σαν βάση της ότι οι επαναστατημένοι δεν πρόκειται να στηριχθούν σε καμία Μεγάλη Δύναμη αποκλειστικά. Ζητούσαν τη βοήθειά τους από κοινού, κάτι που προξενούσε τον ανταγωνισμό μεταξύ τους. Το σκεπτικό ήταν το εξής: Όλοι ισχυρίζεστε ότι από τους αρχαίους Έλληνες πήρατε τα φώτα, άρα χρωστάτε σε μας που είμαστε απόγονοι εκείνων που σας φώτισαν, σας έδωσαν επιστήμες κλπ. και όλα αυτά. Αυτό ήταν, αν θες, το περιτύλιγμα της εξωτερικής πολιτικής. Συνέχεια ανάγνωσης

Η «ήπειρος» Αλτουσέρ: για τη νέα μετάφραση του αλτουσεριανού έργου

Standard

(Ξανα)διαβάζοντας τον Αλτουσέρ σήμερα

συνέντευξη του Τάσου Μπέτζελου

Ποιες είναι οι μεταφραστικές προϋποθέσεις και απαιτήσεις για τη μετάφραση του έργου του Αλτουσέρ στα ελληνικά; Ποιες ιδιαιτερότητες και δυσκολίες θεωρείς ότι υπάρχουν;

στρατηςΠαρότι κάθε κείμενο ή βιβλίο του Αλτουσέρ έχει τα δικά του, ενικά θα λέγαμε, χαρακτηριστικά, πρωτίστως σε επίπεδο ύφους και ορολογίας, εντούτοις όλα, στον έναν ή τον άλλον βαθμό, βρίσκονται σε διάλογο αφενός με τη συγκυρία (ο Αλτουσέρ στοχάζεται κατεξοχήν υπό τη συγκυρία, και όχι για τη συγκυρία) και αφετέρου με τον μαρξισμό και τη φιλοσοφία (ενδεχομένως, η ιδιαιτερότητα του Αλτουσέρ έγκειται σε αυτό το τελευταίο «και»…). Προκύπτει μια πυκνή, συνεκτική και παραστατική γραφή, η οποία αναζητά δρόμους ανανέωσης και απελευθέρωσης για τον μαρξισμό και κατ’ επέκταση για τον κομμουνισμό, ως τάση εγγεγραμμένη στην ίδια την κοινωνική πραγματικότητα. Πρόκειται για γραφή χωρίς επιτήδευση, και αυτό ακριβώς είναι το πρώτο στοιχείο που καλείται να διαφυλάξει κάθε εγχείρημα μετάφρασης του Αλτουσέρ στα ελληνικά ή σε οποιαδήποτε άλλη γλώσσα.

Παράλληλα, ζητούμενο για τη μετάφραση αυτών των βιβλίων ή κειμένων είναι ακριβώς να αποτυπώσει, σε αντιστοιχία με το πρωτότυπο, αυτό το πλέγμα σχέσεων, αναφορών, νύξεων, εντάσεων και περιορισμών, όπως βέβαια και γραμμών (ενίοτε υπόγειων) που προεκτείνονται από το ένα γραπτό στο άλλο ή και διακόπτονται κατά μήκος ενός γραπτού. Τέτοιες γραμμές έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα σε ζητήματα ύφους, και όχι μόνο ορολογίας, εφόσον μιλάμε για τον Αλτουσέρ. Επομένως, η μετάφραση καλείται να είναι ενιαία και συνεκτική, ώστε να αποτυπώνονται οι αλλαγές, οι διορθώσεις, οι προτιμήσεις και γιατί όχι οι εμμονές του Αλτουσέρ, βοηθώντας τον αναγνώστη να εντοπίσει και εκείνος με τη σειρά του άλλα νήματα, άλλα ερωτήματα, και ενδεχομένως άλλες γραμμές ρήξης ή συνέχειας στο πεδίο της γραφής του Αλτουσέρ. Συνέχεια ανάγνωσης

(Ξανα)διαβάζοντας τον Αλτουσέρ σήμερα: Ένας φιλόσοφος μαρξιστής και κομμουνιστής συνάμα

Standard

Οι εκδόσεις «Εκτός Γραμμής», για τις οποίες έχουμε ξαναμιλήσει, έχουν αναλάβει, μεταξύ άλλων, το μέγα εγχείρημα να εκδώσουν, σε νέες μεταφράσεις το σύνολο σχεδόν του έργου του Αλτουσέρ. Στο πλαίσιο αυτό, οργανώνουν το διήμερο «(Ξανα)διαβάζοντας τον Αλτουσέρ σήμερα» στις 2 και 3 Απριλίου. Με την ευκαιρία, μιλήσαμε με τον Παναγιώτη Σωτήρη, δρ φιλοσοφίας, έναν από τους ανθρώπους έχουν ασχοληθεί συστηματικά με τον Αλτουσέρ (συγγραφέα της μελέτης Κομμουνισμός και φιλοσοφία. Η θεωρητική περιπέτεια του Λουί Αλτουσέρ) και τον μεταφραστή της σειράς των έργων του Αλτουσέρ στις εκδόσεις «Εκτός Γραμμής», Τάσο Μπέτζελο.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Ένας φιλόσοφος μαρξιστής και κομμουνιστής συνάμα

συνέντευξη του Παναγιώτη Σωτήρη

 Το εκδοτικό του «Εκτός Γραμμής» μετά την έκδοση του «Για τον Μαρξ» του Αλτουσέρ (Δεκέμβριος 2015). Από αριστερά: Δέσποινα Παρασκευά-Βελουδογιάννη, Γιώργος Καλαμπόκας, Παναγιώτης Σωτήρης, Τάσος Μπέτζελος, Αντώνης Βαρσάμης.


Το εκδοτικό του «Εκτός Γραμμής» μετά την έκδοση του «Για τον Μαρξ» του Αλτουσέρ (Δεκέμβριος 2015). Από αριστερά: Δέσποινα Παρασκευά-Βελουδογιάννη, Γιώργος Καλαμπόκας, Παναγιώτης Σωτήρης, Τάσος Μπέτζελος, Αντώνης Βαρσάμης.

* Οι εκδόσεις «Εκτός Γραμμής» θα μεταφράσουν και θα εκδώσουν στα ελληνικά όλα τα σημαντικά έργα του Αλτουσέρ, και οργανώνουν το διήμερο. Γιατί αυτή η «εμμονή» στον Αλτουσέρ;

Η «εμμονή» μας προκύπτει από τη διαπίστωση ότι η σκέψη του Αλτουσέρ παραμένει επίκαιρη και δραστική, πολιτικά και θεωρητικά σήμερα. Είτε πρόκειται για την αναζήτηση μιας υλιστικής πρακτικής της φιλοσοφίας, στο πλευρό των αγώνων των καταπιεσμένων, είτε για την αναμέτρηση με την κρίση του μαρξισμού, είτε για την προσπάθεια στοχασμού του αστάθμητου της συγκυρίας, είτε, τέλος, για ένα αναγκαστικά νέο κίνημα χειραφέτησης που θα γενικεύσει τα «χνάρια του κομμουνισμού» μέσα στις σημερινές αντιστάσεις, μπορούμε να σκεφτούμε πολλά ψηλαφώντας τη θεωρητική περιπέτεια του Αλτουσέρ. Σε αυτό ακριβώς ελπίζουμε να συμβάλουν και οι «συναντήσεις θεωρίας» που οργανώνουμε στις 2 και 3 του Απρίλη.

* Ποια θέση κατέχει το αλτουσεριανό έργο στη μαρξιστική φιλοσοφία και θεωρία;

Εδώ και πάνω από πενήντα χρόνια, το έργο του Αλτουσέρ σφραγίζει τη μαρξιστική συζήτηση. Συνέβαλε στο να αναδειχτεί το υλιστικό φορτίο της μαρξιστικής θεωρίας σε τομή με κάθε ιστορικισμό και θεωρητικό ανθρωπισμό. Συγκρούστηκε με τον οικονομισμό (προτεραιότητα των παραγωγικών δυνάμεων κ.λπ.) και την εργαλειακή αντίληψη του κράτους που κυριαρχούσαν στον «επίσημο μαρξισμό», επιμένοντας στην αναλυτική προτεραιότητα της ταξικής πάλης. Ανέδειξε τη διαλεκτική όχι ως ιστορική μεταφυσική ή οντολογία αλλά ως αναμέτρηση με τον άνισο, επικαθορισμένο και αστάθμητο χαρακτήρα των κοινωνικών σχέσεων ως συγκρούσεων και αντιφάσεων. Έδωσε ένα παράδειγμα για την αξία της αυτοκριτικής ως φιλοσοφικής στρατηγικής. Αποδόμησε τη δογματική εικόνα ενός μαρξισμού απαλλαγμένου από ιδεαλιστικά στοιχεία. Επέμεινε ότι η «επιστημονικότητα» του μαρξισμού προκύπτει ακριβώς επειδή είναι μια θεωρία εξαρχής «μεροληπτική» που εκπροσωπεί την οπτική των δυνάμεων της εργασίας. Πάνω από όλα, έδειξε ότι πάλη για τον κομμουνισμό σημαίνει άλλη πρακτική της φιλοσοφίας, της θεωρίας, της πολιτικής. Συνέχεια ανάγνωσης

Η αποστυχία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου και η Συμφωνία Ε.Ε. Τουρκίας.

Standard

των Μάαρτεν ντεν Χέιερ, Γιόρριτ Ρέιπμα και  Τόμας Σπέικερμπουρ

μετάφραση: Μαρία Καλαντζοπούλου

Ειδομένη, 22.3.2016. AP Photo/Darko Vojinovic (Source: www.refugeesdeeply.org)

Ειδομένη, 22.3.2016. AP Photo/Darko Vojinovic (Source: http://www.refugeesdeeply.org)

Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί επιχειρούν, με πολλαπλούς τρόπους, να θέσουν υπό έλεγχο τον αριθμό των προσφύγων – τις τελευταίες βδομάδες ειδικότερα, κυρίως μηχανορραφώντας μαζί με την Τουρκία. Η ίδια η Ε.Ε. αποσυντίθεται, η Σένγκεν μπορεί να μην επιβιώσει και ένα πλήθος κρατών-μελών δεν είναι πια διατεθειμένο να συμμορφωθεί με τις διεθνείς νομικές του υποχρεώσεις. Παρ’ όλα αυτά, ο αριθμός των προσφύγων καθαυτός δεν μπορεί να είναι το πρόβλημα. Συνιστούν σήμερα περί το 0,3% του ευρωπαϊκού πληθυσμού. Η Ευρώπη θέλει να κρατηθούν οι πρόσφυγες στην Τουρκία, στην Ιορδανία και στον Λίβανο, όμως αυτές οι χώρες φιλοξενούν 10 έως 100 φορές περισσότερους πρόσφυγες απ’ ότι η Ευρώπη. Πώς λοιπόν μπορεί να θεωρείται αυτό κρίση;  Συνέχεια ανάγνωσης

Για τι πράγμα μιλάμε όταν μιλάμε για ποπ κουλτούρα; Το παράδειγμα των Bernie Bros *

Standard

με την ευκαιρία της εκδήλωσης του περιοδικού ΣΚΡΑ-punk «Πολιτική και ποπ κουλτούρα: Βίοι παράλληλοι», 31.3.2016, στο Kreuzberg

του Χρήστου Τριανταφύλλου

7-triantafylloyΗ ποπ κουλτούρα αποτελεί μία από τις πλέον νεφελώδεις έννοιες του σύγχρονου, παγκοσμιοποιημένου, ψηφιοποιημένου κόσμου. Δημιουργεί συζητήσεις για την ουσία, την εννοιολόγηση, την καταγωγή και τη χρήση της. Προκαλεί εντάσεις και αφορισμούς σχετικά με την αξία της, τη θέση της στον σύγχρονο κόσμο και τη σχέση της με άλλα αντίστοιχα φαινόμενα. Αλλά εκτός από αυτά, η ποπ κουλτούρα παράγει και λόγους για την εξουσία, την πολιτική, την ιστορία, και πολλά άλλα, χωρίς να αναγνωρίζεται ότι αυτοί οι λόγοι αφορούν και φιλτράρονται μέσα από αυτήν. Με άλλα λόγια, όταν μιλάμε για την ποπ κουλτούρα, συνήθως μιλάμε για πράγματα που αυτή περικλείει, αλλά όχι για την ίδια. Αυτό συμβαίνει γιατί η ποπ κουλτούρα, όπως κάθε είδος κουλτούρας, είναι ένα «δίκτυο σημασιών» –όπως έλεγαν οι ανθρωπολόγοι της δεκαετίας του 1970–, οπότε είναι πολύ πιο απτό να μιλήσει κανείς για σημασίες, παρά για το ίδιο το δίκτυο που τις συγκροτεί και τους δίνει νόημα.

160202_USERS_BernieFans.jpg.CROP.promo-xlarge2Το κρίσιμο σημείο, όμως, σε δημόσιο επίπεδο δεν είναι τι είναι η ποπ κουλτούρα, ούτε από πού προέρχεται. Αυτό που θεωρώ ως κρίσιμο είναι να συζητήσουμε γιατί είναι σημαντική η ποπ κουλτούρα. Εστιάζω σε αυτό το σημείο γιατί εν πολλοίς η ποπ κουλτούρα αντιμετωπίζεται ως κάτι ανούσιο και δευτερεύον, από ανθρώπους που στην πραγματικότητα μιλούν γι’ αυτήν χωρίς να το συνειδητοποιούν. Ο λόγος είναι ότι εν μέσω μαζικής δημοκρατίας και παγκοσμιοποιημένου ψηφιακού καπιταλισμού, η επιρροή της ποπ κουλτούρας στον τρόπο με τον οποίο συγκροτούνται τα νοητικά μας πλαίσια για τον κόσμο έχει μεγεθυνθεί σημαντικά. Σίγουρα η αντίληψη των ανθρώπων επηρεαζόταν και παλαιότερα από το πολιτισμικό τους περιβάλλον, αλλά πλέον, κυρίως λόγω της κυριαρχίας του ίντερνετ, η ποπ κουλτούρα διαχέεται παντού και ταχύτατα, επανασημασιοδοτώντας ό,τι αγγίζει και, στη συνέχεια, μεταβάλοντας και τους όρους παραγωγής της γνώσης, της πολιτικής και των καθημερινών πρακτικών. Δεν πρόκειται για μια απλή επιτάχυνση της πληροφορίας, αλλά για έναν θεμελιωδώς νέο τρόπο για να κατανοούμε και να κρίνουμε ό,τι βλέπουμε γύρω μας. Θεωρώ σημαντικό να επισημανθεί πως ποπ κουλτούρα δεν είναι μόνο ο κινηματογράφος, η τηλεόραση, η μουσική και άλλα αντίστοιχα πολιτισμικά προϊόντα. Όταν μιλάμε για ποπ κουλτούρα, μιλάμε για ένα δίκτυο από προϊόντα, συμπεριφορές, τελετουργίες, πρακτικές και δραστηριότητες που αλληλοεξαρτώνται. Ο τρόπος που θα σχολιαστεί και θα χρησιμοποιηθεί σε άλλα πεδία η βασική ιδέα μιας τηλεοπτικής σειράς ανήκει στην ποπ κουλτούρα εξίσου με την ίδια την σειρά. Συνέχεια ανάγνωσης

Συμφωνία Ε.Ε.-Τουρκίας: Σαν ένα νέο και πιο βαρύ Μνημόνιο

Standard

#Is This a Coup?  #StopTheDeal

του Στρατή Μπουρνάζου

 Διαμαρτυρία προσφύγων, που κάθονται στις γραμμές του τρένου, κρατώντας λουλούδια στα χέρια.Ειδομένη,,1.3.2016.Φωτογραφία EFE


Διαμαρτυρία προσφύγων, που κάθονται στις γραμμές του τρένου, κρατώντας λουλούδια στα χέρια.Ειδομένη,,1.3.2016.Φωτογραφία EFE

Σαν ένα καινούργιο Μνημόνιο – κι αυτό ακόμα πιο βαρύ. Έτσι έλεγε μια φίλη την Τρίτη, όταν βρεθήκαμε στην υποστήριξη του διδακτορικού ενός καλού μας φίλου, ότι νιώθει με την υπογραφή της συμφωνίας Ε.Ε.-Τουρκίας. Ασφαλώς, η αναλογία με όρους ακριβείς δεν στέκει· οι διαφορές είναι σοβαρές και οι επιπτώσεις τους αρκετά διαφορετικές. Ωστόσο, όσοι το λένε –και διαπίστωσα, τις επόμενες μέρες, ότι δεν είναι λίγοι, εντός, εκτός και πέριξ του Σύριζα– έχουν λόγο, ενώ οι όποιες διαφορές επιδεινώνουν την κατάσταση. Γιατί τότε, αν μη τι άλλο, δόθηκε μια μακρά μάχη, και η κυβέρνηση δεν δέχθηκε την «ιδιοκτησία του Μνημονίου», αφού ήταν αποτέλεσμα «πραξικοπήματος» (This is a Coup). Το πλήγμα  όμως της τωρινής συμφωνίας  είναι πιο βαρύ, και επειδή έρχεται σωρευτικά, και επειδή το προσφυγικό-μεταναστευτικό-δικαιωματικό ήταν ένα κρίσιμο πεδίο για την κυβέρνηση και τον Σύριζα. Όχι τόσο για λόγους παράδοσης, αξιακούς  και ευαισθησίας, αλλά και για λόγους ατόφια πολιτικούς: ήταν ένα βασικό πεδίο που έδειχνε τη διαφορά από τη «Δεξιά», αποτελούσε βασικό δίαυλο με τον οποίο η  κυβέρνηση αυτή επικοινωνούσε με τους αλληλέγγυους και τα κινήματα, στην Ελλάδα και την Ευρώπη, βρίσκοντας απήχηση στην κοινωνία. Και το πλήγμα μοιάζει ασήκωτο, επειδή, τούτη τη φορά η κυβέρνηση διεκδικεί την ιδιοκτησία της συμφωνίας, θεωρώντας τη «διπλωματική επιτυχία» και θετικό, έστω δειλό, βήμα.

Δεν χρειάζεται, νομίζω, να αναλύσω ξανά τη συμφωνία (τις σκέψεις μου για μια πρώτη αποτίμηση τις έγραψα στα περασμένα Ενθέματα· βλ. «Όχι πια πρόσφυγες, μόνο “παράτυποι», Τα προβλήματά της τα έχουν αναδείξει πολλοί, η Διεθνής Αμνηστία οργανώνει καμπάνια εναντίον της με τίτλο «Don’t Trade Refugees», ο Καρίμ Λαχιτζί, πρόεδρος  της Διεθνούς Ομοσπονδίας για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (FIDH), μιλάει για «ελεεινή επίδειξη κυνισμού».

Θα σταθώ σε δύο σημεία. Πρώτον, βασική επιδίωξη και  κορμός της συμφωνίας, όπως αναφέρεται με σαφήνεια, είναι η μείωση των ροών από την Τουρκία προς τα ελληνικά νησιά. Ξέρουμε, όμως, ότι οι ροές αυτές είναι στη συντριπτική τους πλειονότητα προσφυγικές (κατά 90%, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ)· επομένως, μείωσή τους σημαίνει μείωση των προσφυγικών ροών. Με όποιον τρόπο δηλαδή και αν επιτευχθεί η μείωση (περισσότερο ή λιγότερο νομότυπο –διότι νόμιμος δεν υπάρχει–, εξατομικευμένο, συλλογικό, με επαναπροωθήσεις, χάρη στην παρουσία των νατοϊκών πλοίων, με το χτύπημα των διακινητών και το κλείσιμο των παράνομων οδών, επομένως και  κάθε οδού, αφού νόμιμη οδός δεν υπάρχει κ.ο.κ.), αυτή θα αφορά πρόσφυγες. Συνέχεια ανάγνωσης

Στα Ενθέματα αύριο 26 Μαρτίου

Standard

Στα «Ενθέματα» της 27ης Μαρτίου

(που κυκλοφορούν εκτάκτως με την κυριακάτικη «Αυγή» το Σάββατο 26 Μαρτίου)

Κείμενα των: Στρατή Μπουρνάζου,  Ράινχαρντ Μαρξ, Τζέισον Μπερκ, Χαμίτ Νταμπάσι,  Μάαρτεν ντεν Χέιερ, Κρις Κόκινγκ, Γιόριτ Ρέιπμα, Τόμας Σπέικερμπουρ, Βασίλη Κρεμμυδά, Παναγιώτη Σωτήρη, Τάσου Μπέτζελου, Χρήστου Τριανταφύλλου, Μαρίνου Σαρηγιάννη

ΤΟ ΜΑΖΙΚΟ ΕΓΚΛΗΜΑ ΣΤΟ ΒΕΛΓΙΟ

Εδουάρδος Σακαγιάν, «Λουόμενοι και οθόνες», 2005

Εδουάρδος Σακαγιάν, «Λουόμενοι και οθόνες», 2005

* Γιατί το Βέλγιο;  Γράφει ο Τζέισον Μπερκ: «Ωστόσο, όπως και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ήταν ο πόλεμος στη Συρία που λειτούργησε σαν καταλύτης σε μεγάλα υφιστάμενα προβλήματα. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, από το Βέλγιο προέρχεται ο υψηλότερος κατά κεφαλήν αριθμός μαχητών στη Συρία από οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα. Οι περισσότεροι εντάχθηκαν στο Ισλαμικό Κράτος, ενώ μερικοί επέλεξαν το παρακλάδι της Αλ Κάιντα, Αλ Νούσρα» (μετάφραση: Γιάννης Χατζηδημητράκης).

**Η σφαγή των αθώων. Γράφει ο Χαμίντ Νταμπάσι: «Χρειάζεται είναι να σπάσουμε αυτόν τον φαύλο κύκλο. Η σφαγή των αθώων στις Βρυξέλλες είναι η επέκταση της σφαγής των αθώων στον ισλαμικό κόσμο, όχι απάντηση ή εκδίκηση γι’ αυτήν. Το ISIL δεν είναι απάντηση στον μιλιταρισμό των ΗΠΑ ή της ΕΕ. Είναι ένα λογισμικό των μηχανημάτων του θανάτου και της καταστροφής. Το ISIL δεν δημιουργήθηκε από την CIA ή οποιαδήποτε άλλη υπηρεσία, όπως οι γελοίες θεωρίες συνωμοσίας ισχυρίζονται. Το ISIL είναι η λογική προέκταση των μιλιταρισμού των ΗΠΑ, όχι η συνωμοτική εφεύρεσή του. Είμαστε όλοι –Γάλλοι ή Άραβες, Χριστιανοί ή Μουσουλμάνοι, Βέλγοι ή Τούρκοι– πανομοιότυπα θύματα μίας και μόνο επιθετικής ιδεολογίας που μας σημαδεύει και μας σκοτώνει με την ίδια αρρωστημένη επιμονή. Καθώς θρηνούμε τα θύματα οποιαδήποτε πράξης του φαύλου κύκλου βίας στις Βρυξέλλες ή στη Βηρυτό, στο Παρίσι ή στο Χαλέπι, στο Σαν Μπερναντίνο ή στην Κωνσταντινούπολη, πρέπει να παραμείνουμε ακλόνητοι και να μην πέσουμε θύματα της κουτοπόνηρης νοητικής παγίδας του φαύλου κύκλου της βίας που έχει φτιαχτεί για να διαιωνίζει τον εαυτό της μεταξύ “τρομοκρατίας” και “πoλέμου κατά της τρομοκρατίας”» (μετάφραση: Γιάννης Χατζηδημητράκης).

*** Πώς οι άνθρωποι βοηθούν ο ένας τον άλλον την κρίσιμη στιγμή. Γράφει ο Κρις Κόκινγκ: «Ενώ τα μέσα ενημέρωσης προβλέπουν συχνά «μαζική υστερία» μετά από τέτοια γεγονότα, κάτι τέτοιο σχεδόν ποτέ δεν συμβαίνει. […] Ένας δημοσιογράφος του BBC τουιτάρισε εικόνες ενός χειριστή αποσκευών ο οποίος βοήθησε στην απομάκρυνση τραυματιών από τον αεροσταθμό, μετά την έκρηξη. Επίσης, πολλοί μίλησαν για τους εργαζόμενους σε ξενοδοχείο κοντά στο σταθμό του μετρό που έφεραν πετσέτες και σεντόνια για να βοηθήσουν τους τραυματίες, καθώς έβγαιναν στην επιφάνεια. Δεν θέλω, βέβαια, να πω ότι ο καθένας συμπεριφέρεται σαν υπερήρωας. Απλώς ότι η συχνά ήρεμη (σε αντίθεση με την «πανικοβλημένη») φύση των ανθρώπων σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης σημαίνει ότι η συνεργασία γίνεται ένας ψυχολογικός κανόνας. Ατομικές εγωιστικές ή αντι-κοινωνικές συμπεριφορές, συνήθως απορρίπτονται από το πλήθος ως σύνολο. Γιάννης Χατζηδημητράκης).

ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ Ε.Ε.-ΤΟΥΡΚΙΑΣ

* Σαν ένα νέο και πιο βαρύ Μνημόνιο #Is This a Coup? #StopTheDeal. Γράφει ο Στρατής Μπουρνάζος: «Σαν ένα καινούργιο Μνημόνιο – κι αυτό ακόμα πιο βαρύ. Έτσι έλεγε μια φίλη ότι νιώθει για την υπογραφή της συμφωνίας Ε.Ε.-Τουρκίας. Ασφαλώς, η αναλογία με όρους ακριβείς δεν στέκει. Ωστόσο, όσοι το λένε, έχουν λόγους, ενώ οι όποιες διαφορές χειροτερεύουν την κατάσταση. Το πλήγμα  της συμφωνίας είναι πιο βαρύ, και επειδή έρχεται σωρευτικά, και επειδή το προσφυγικό-μεταναστευτικό-δικαιωματικό ήταν ένα κρίσιμο πεδίο για την κυβέρνηση και τον Σύριζα. Όχι τόσο για λόγους παράδοσης και αξιακούς, αλλά ατόφια πολιτικούς: υπήρξε βασικό πεδίο που έδειχνε τη διαφορά από τη “Δεξιά”, δίαυλος με τον οποίο η  κυβέρνηση αυτή επικοινωνούσε με τους αλληλέγγυους και τα κινήματα, βρίσκοντας απήχηση στην κοινωνία. Και το πλήγμα μοιάζει ασήκωτο επειδή, τώρα, η κυβέρνηση διεκδικεί την “ιδιοκτησία” της συμφωνίας, θεωρώντας τη “διπλωματική επιτυχία” και θετικό, έστω δειλό, βήμα.

Όσον αφορά την ουσία της συμφωνίας, βασική επιδίωξη και  κορμός της είναι η μείωση των ροών από την Τουρκία. Ωστόσο, οι ροές είναι στη συντριπτική τους πλειονότητα προσφυγικές· επομένως, μείωσή τους σημαίνει μείωση των προσφυγικών ροών. Με όποιον τρόπο δηλαδή και αν επιτευχθεί η μείωση (περισσότερο ή λιγότερο νομότυπο, εξατομικευμένο, συλλογικό, με επαναπροωθήσεις, χάρη στην παρουσία των νατοϊκών πλοίων, με το χτύπημα των διακινητών κ.ο.κ.), αυτή θα αφορά πρόσφυγες».

** Τα τέσσερα λάθη του ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου και η Συμφωνία Ε.Ε.-Τουρκίας. Ανάλυση των Μάαρτεν ντεν Χέιερ, Γιόρριτ Ρέιπμα και  Τόμας Σπέικερμπουρ: «Η συμφωνία με την Τουρκία είναι χαρακτηριστική ως προς το δεύτερο και το τρίτο συστημικό σφάλμα. Οι πρόσφυγες που προσεγγίζουν από τη θάλασσα θα επαναπροωθούνται άμεσα, με αντάλλαγμα το ότι κάποιες (ποιες;) ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να δεχτούν κάποιους (ποιους;) Σύρους από την Τουρκία. Όσο η Ε.Ε. δεν αίρει τους περιορισμούς στη βίζα για τα άτομα τουρκικής υπηκοότητας, είναι εντελώς ασαφές το γιατί η Τουρκία θα έχει συμφέρον να κάνει κάτι τέτοιο. Επιπλέον, η Τουρκία είναι απολύτως μια μη ασφαλής χώρα. Η τελευταία φορά που η Τουρκία καταδικάστηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για απάνθρωπη μεταχείριση αιτούντα άσυλο ήταν στις 15 Δεκεμβρίου του περασμένου χρόνου. Έτσι, οι πρόσφυγες θα εξακολουθήσουν να έχουν έννομο συμφέρον να συνεχίσουν το ταξίδι τους προς τις άλλες χώρες. Το κύριο πρόβλημα στην Τουρκία δεν είναι η έλλειψη χρημάτων, αλλά η έλλειψη ενός σωστού συστήματος απονομής δικαιοσύνης καθώς και η διασύνδεση των προσφύγων με ζωτικά πολιτικά ζητήματα όπως το Κουρδικό» (μετάφραση: Μαρία Καλαντζοπούλου).

*** WEB ONLY Γιατί η Τουρκία δεν είναι ασφαλής «τρίτη χώρα». Νομική γνωμοδότηση με βάση το ενωσιακό δίκαιο. O δρ Reinhard Marx, για λογαριασμό της οργάνωσης ProAsyl, εξηγεί γιατί δεν είναι παραδεκτό, με  βάση το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το σχέδιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να ανακηρύξει την Τουρκία «ασφαλή τρίτη χώρα» (μετάφραση: Δημήτρης Ιωάννου).

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821

* Ελληνική Επανάσταση του 1821: ο πόλεμος και η νίκη της νεωτερικότητας. Συνέντευξη του Βασίλη Κρεμμυδά, με την ευκαιρία της κυκλοφορίας του βιβλίου του Η Ελληνική Επανάσταση του 1821. Τεκμήρια, αναψηλαφήσεις, ερμηνείες (εκδ. Gutenberg). Μιλάει για τις οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές που οδηγούν στην Επανάσταση,  την πάλη παραδοσιακού-νεωτερικού, την πεφωτισμένη δεσποτεία του Καποδίστρια: «Ασχολούμαι με την Τουρκοκρατία από το 1955, οπότε είναι το πρώτο μου δημοσίευμα, το μόνο στην καθαρεύουσα, παραλίγο να με παρασύρει σε ατραπούς παραδοσιακούς. Και ο ιστορικός που μελετά την Τουρκοκρατία –μιλάω με βάση την προσωπική μου εμπειρία, βέβαια– στο βάθος, και χωρίς μερικές φορές να το συνειδητοποιεί, ψάχνει πως φτάσαμε στην Επανάσταση του 1821. Βλέπεις τις αλλαγές –εγώ τα βλέπω πεντακάθαρα πια. Και υποσυνείδητα ακόμα, το αίτημα το δικό μου, μελετώντας τον 18ο, τον 19ο αιώνα ήταν αυτό:  μέσα από ποιες διαδικασίες, ποιες αλλαγές φτάσαμε στην Επανάσταση».

** Πίσω στις πηγές: ληστές, γενίτσαροι, στρατιώτες και μισθοφόροι πριν το ’21. Ο Μαρίνος Σαρηγιάννης γράφει με αφετηρία δύο μελέτες που κυκλοφόρησαν πρόσφατα, αφορούν την προεπαναστατική περίοδο και εδράζονται γερά σε άγνωστο αρχειακό υλικό: του Γιάννη Σπυρόπουλου Οθωμανική διοίκηση και κοινωνία στην προεπαναστατική δυτική Κρήτη  (όπου δημοσιεύεται σε ολόκληρο κατάστιχο με αποφάσεις του Βαχίτ Πασά, διοικητή της δυτικής Κρήτης την περίοδο 1817-1819 και  Έλληνες μισθοφόροι στην υπηρεσία της επαναστατικής Γαλλίας (1789-1815) του Φοίβου Οικονόμου και καταλήγει: «Ίσως είναι πράγματι νωρίς να ξαναγραφτεί η ιστορία του 1821. Αν μη τι άλλο, η συνειδητοποίηση της αναγκαιότητας χρήσης των οθωμανικών πηγών και του γεγονότος ότι είναι αδύνατο να αποσυνδεθεί η Επανάσταση από την ποικιλόμορφη και ακόμα εν πολλοίς άγνωστη προϊστορία της επιβάλλουν υπομονή: είναι πολλά ακόμα αυτά που πρέπει να μάθουμε, πριν αποπειραθούμε μια νέα ερμηνεία του επαναστατικού γεγονότος. Πέρα από αυτό, προβάλλει επιτακτική νομίζω η ανάγκη να γνωρίζουμε πολύ καλά τις πηγές μας πριν προχωρήσουμε σε θεωρητικά σχήματα, να μη βιαζόμαστε να προχωρήσουμε χωρίς να έχουμε σιγουρέψει τα θεμέλιά μας: παρατήρηση που ίσως έχει και άλλες εφαρμογές σήμερα».

(ΞΑΝΑ)ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΑΛΤΟΥΣΕΡ ΣΗΜΕΡΑ

Με τη ευκαιρία του διημέρου «(Ξανα)διαβάζοντας τον Αλτουσέρ σήμερα», που οργανώνουν οι εκδόσεις «Εκτός Γραμμής» στις 2 και 3 Απριλίου, συζητάμε, εκ μέρους των εκδόσεων, με τον Παναγιώτη Σωτήρη και τον Τάσο Μπέτζελο:

** Ένας φιλόσοφος μαρξιστής και κομμουνιστής συνάμα. Λέει ο Παναγιώτης Σωτήρης, απαντώντας στην ερώτηση «Τι θα έλεγες σε έναν νέο άνθρωπο, έναν νέο αγωνιστή, που έρχεται σήμερα για πρώτη φορά σε επαφή με το έργο του Αλτουσέρ»: «Να τον διαβάσει ως ένα φιλόσοφο που προσπάθησε να είναι μαρξιστής και κομμουνιστής συνάμα. Να τον διαβάσει κριτικά, με επίγνωση ότι οι εντάσεις, οι αντιφάσεις, τα διαρκή αυτοκριτικά «λυγίσματα του ραβδιού προς την άλλη πλευρά» είναι ακριβώς η ένδειξη της πάλης με το πώς μπορούμε να έχουμε θεωρία που να συμβάλει στη απελευθέρωση των πρακτικών των υποτελών τάξεων. Να τον διαβάσει όχι ως θεωρητική αναφορά απλώς, αλλά ως αφετηρία για να αναμετρηθεί και με τη μαρξιστική θεωρία αλλά και την πρακτική και τη στράτευση στον αγώνα για το χειραφέτηση και τον κομμουνισμό».

** Η «ήπειρος» Αλτουσέρ: για τη νέα μετάφραση του αλτουσεριανού έργου. Ο Τάσος Μπέτζελος, σχετικά με τη νέα μετάφραση του αλτουσεριανού έργου στα ελληνικά: «Παρότι κάθε κείμενο ή βιβλίο του Αλτουσέρ έχει τα δικά του, ενικά θα λέγαμε, χαρακτηριστικά, πρωτίστως σε επίπεδο ύφους και ορολογίας, εντούτοις όλα, στον έναν ή τον άλλον βαθμό, βρίσκονται σε διάλογο αφενός με τη συγκυρία (ο Αλτουσέρ στοχάζεται κατεξοχήν υπό τη συγκυρία, και όχι για τη συγκυρία) και αφετέρου με τον μαρξισμό και τη φιλοσοφία (ενδεχομένως, η ιδιαιτερότητα του Αλτουσέρ έγκειται σε αυτό το τελευταίο «και»…). Προκύπτει μια πυκνή, συνεκτική και παραστατική γραφή, η οποία αναζητά δρόμους ανανέωσης και απελευθέρωσης για τον μαρξισμό και κατ’ επέκταση για τον κομμουνισμό, ως τάση εγγεγραμμένη στην ίδια την κοινωνική πραγματικότητα. Πρόκειται για γραφή χωρίς επιτήδευση, και αυτό ακριβώς είναι το πρώτο στοιχείο που καλείται να διαφυλάξει κάθε εγχείρημα μετάφρασης του Αλτουσέρ στα ελληνικά ή σε οποιαδήποτε άλλη γλώσσα».

Για τι πράγμα μιλάμε όταν μιλάμε για ποπ κουλτούρα; Το παράδειγμα των Bernie Bros. Ο Χρήστος Τριανταφύλλου (με την ευκαιρία της εκδήλωσης του περιοδικού ΣΚΡΑ-punk για την ποπ κουλτούρα και την πολιτική, που θα γίνει στις 31.3) αναλύει την αντιπαράθεση γύρω από τους Bernie Bros (όρος συνδεόμενος με την καταφανώς μεγαλύτερη υποστήριξη που λαμβάνει ο Σάντερς από λευκούς μεσοαστούς νέους σε σχέση με την Κλίντον) και καταλήγει: «Αν δούμε τα ζητήματα της ποπ κουλτούρας ως αποπροσανατολισμό από άλλα σημαντικότερα, ως κουτσομπολιό ή ως προβλήματα ανθρώπων που δεν έχουν άλλα προβλήματα (όπως ακούστηκε για το θέμα με τα Όσκαρ), τότε θα χάσουμε την μεγάλη εικόνα: μέσα από νέα κανάλια, οι άνθρωποι μπορούν πλέον να θίγουν και νέα ζητήματα, να τα συνδέουν με παλαιότερα και να συζητούν για το τι τους διαμορφώνει ως άτομα και ως μέλη μιας κοινωνίας που είναι πολύ πιο άνιση σε πολλαπλά επίπεδα (ταξικά, έμφυλα, φυλετικά). Και ειδικά από μια αριστερή σκοπιά, η μαζική –όπως αποκαλούνταν παλαιότερα– κουλτούρα μπορεί να αποτελέσει ένα από τα βασικότερα διακυβεύματα».

ΠΓΔ της Μακαρονάδας (*)

Standard

του Στρατή Μπουρνάζου

Mπαστ, "Μεγαλέξανδρος και Ρωξάνη"

Mπαστ, «Μεγαλέξανδρος και Ρωξάνη»

«Ο υπουργός μετανάστευσης της Ελλάδας παραιτήθηκε, σύμφωνα με πληροφορίες, επειδή αποκάλεσε “Μακεδονία” τη Μακεδονία» (πηγή: businessinsider.com). O τίτλος συμπυκνώνει, νομίζω, τον τρόπο με τον οποίο όλος ο πλανήτης (δεν) αντιλαμβάνεται την «υπόθεση Μουζάλα», καθώς και τον τραγέλαφο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στο ζήτημα της γειτονικής χώρας. Όποια εγκυκλοπαίδεια ή ξένη εφημερίδα κι ανοίξει κανείς, με όποιον κι αν μιλήσει στο εξωτερικό διαπιστώνει ότι όλος ο κόσμος αποκαλεί τη γειτονική χώρα Macedonia. Ούτε FYROM ούτε φυσικά «Σκόπια» Άλλωστε κι εμείς δεν λέμε «Βασίλειο των Κάτω Χωρών» αλλά Ολλανδία, δεν λέμε «Γαλλική Δημοκρατία» αλλά Γαλλία, δεν λέμε «Ηνωμένες Πολιτείες του Μεξικού» αλλά Μεξικό — έτσι και την (παλιά Γιουγκοσλαβική) «Δημοκρατία της Μακεδονίας» τη λένε παντού Μακεδονία.

Αυτό το γνωρίζουν όλοι, μα όλοι, οι πολιτικοί και διπλωμάτες της χώρας μας. Γιατί, απλούστατα, σε οποιαδήποτε συζήτηση ο συνομιλητής τους για «Μακεδονία» μιλάει. Δεν ξέρω πώς ακριβώς το χειρίζονται οι Έλληνες συνομιλητές. Είμαι πάντως σίγουρος ότι δεν βγάζουν λογύδρια υπέρ της ελληνικότητας της Μακεδονίας ούτε τους διαβάζουν εκλεκτές περικοπές του Μέρτζου. Πιθανότατα, και οι ίδιοι τον ίδιο ακατανόμαστο όρο χρησιμοποιούν. Γιατί, σύμφωνοι, να πεις FYROM (παρότι, βέβαια, όπως αναρωτιόταν η Μαρία Λυκούρα, το «Μ» της FYROM σημαίνει Μακαρονάδα;) Αλλά μετά; Θα λες για φυρομιανή κυβέρνηση, φυρομιανές αρχές, ελληνοφυρομιανά σύνορα; Συνέχεια ανάγνωσης

Oι ελίτ και ο φόβος των μαζών

Standard

Άρθρο του Martin Wolf και επιστολές των Andrew Cichocki και Michael Williams (εδώ με περικοπές) που δημοσιεύθηκαν στους «Financial Times» στις 27.1.2016, στις 29.1.2016 και στις 2.2.2016

Οι χαμένοι εξεγείρονται εναντίον των ελίτ

του Μάρτιν Γουλφ 

Βέρνερ Τύμπκε, «Εργατική τάξη και ιντελιγκέντσια», 1972-1973

Βέρνερ Τύμπκε, «Εργατική τάξη και ιντελιγκέντσια», 1972-1973

Και οι χαμένοι ψηφίζουν. Αυτό σημαίνει δημοκρατία — και σωστά. Εάν αισθάνονται αρκετά εξαπατημένοι και ταπεινωμένοι, θα ψηφίσουν τον Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ, τη Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία, τον Νίγκελ Φάρατζ στο Ηνωμένο Βασίλειο. Υπάρχουν εκείνοι, ιδιαίτερα η ντόπια εργατική τάξη, οι οποίοι γοητεύονται από το τραγούδι των σειρήνων των πολιτικών που συνδυάζουν τον πρωτογονισμό της σκληρής Δεξιάς, τον κρατισμό της σκληρής Αριστεράς και τον αυταρχισμό αμφότερων. Πάνω απ’ όλα, απορρίπτουν τις ελίτ που κυριαρχούν στην οικονομική και πολιτιστική ζωή των χωρών τους, όπως αυτές που μαζεύτηκαν πριν λίγες βδομάδες στο Νταβός για το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ. Οι πιθανές συνέπειες είναι τρομακτικές. Οι ελίτ πρέπει να επεξεργαστούν έξυπνες απαντήσεις. Ίσως να είναι ήδη πολύ αργά.

Οι ελίτ έχουν σταματήσει να ασχολούνται με ανησυχίες που αφορούν εσωτερικά ζητήματα, σχηματίζοντας μια παγκόσμια υπερ-ελίτ. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί οι απλοί άνθρωποι, κυρίως οι γηγενείς άνδρες, αισθάνονται αποξενωμένοι. Είναι χαμένοι, τουλάχιστον συγκριτικά. Δεν μοιράζονται εξίσου τα κέρδη. Αισθάνονται ότι τους εκμεταλλεύτηκαν και τους καταχράστηκαν. Μετά την οικονομική κρίση και την αργή ανάκαμψη του βιοτικού επιπέδου, θεωρούν τις ελίτ ανίκανες και επιθετικές. Η έκπληξη δεν έγκειται στο ότι πολλοί είναι θυμωμένοι, αλλά το γεγονός ότι πολλοί δεν είναι. Συνέχεια ανάγνωσης

Μια γυναίκα επαναπροσδιορίζει τον χώρο

Standard

Ντορίν Μάσεϊ (3.1.1944-11.3.2016)

της Μαρίνας Πρεντουλή

Τον θάνατο της Ντορίν Μάσεϊ, πριν ακόμα τον ανακοινώσουν η οικογένεια και οι κοντινοί της άνθρωποι, τον μάθαμε από τα social media. Μια ειρωνεία της τύχης (η Ντορίν, σημειωτέον, δεν χρησιμοποιούσε social media) ή μια ακόμα υπενθύμιση για τον επαναπροσδιορισμό των κοινωνικών μας σχέσεων σε μια εποχή που η έννοια του χώρου/χρόνου συμπυκνώνεται διαρκώς. Ως γεωγράφος, η Ντ. Μάσεϊ επαναπροσδιόρισε την έννοια του χώρου: του χώρου ως προϊόντος των νέων συσχετισμών που έφερε η παγκοσμιοποίηση, του χώρου που διαμορφώνεται μέσα από δίκτυα κοινωνικών σχέσεων, αισθημάτων και αντιλήψεων, του πολικού και του νομικού χώρου.

Σε ένα από τα βιβλία της, το Κίλμπερν, η γειτονιά του Λονδίνου όπου έμενε εδώ και χρόνια, αποτελούσε ένα γλαφυρό παράδειγμα της σχέσης παγκόσμιου/τοπικού. Ενάντια στην αναζήτηση μιας συνεκτικής ταυτότητας που προσδιορίζει τη «μοναδικότητα» κάθε περιοχής, ο κεντρικός δρόμος γίνεται σημείο συνάντησης πολλαπλών ταυτοτήτων, διαφορετικών ιστορικών στιγμών: το μαγαζί με τα ινδικά σάρι στη βιτρίνα, υπενθύμιση της αποικιοκρατικής βρετανικής ιστορίας, ενώ το τοπικό περίπτερο με εφημερίδες από την «ελεύθερη Ιρλανδία» και η παμπ λίγο πιο κάτω με ιρλανδική επαναστατική μουσική ανακαλούν τους αγώνες για ανεξαρτησία και την αγγλική καταστολή. Από πάνω, ένα αεροπλάνο που ετοιμάζεται να προσγειωθεί στο Χίθροου, με σημείο εκκίνησης ποιος ξέρει πιο σημείο του πλανήτη, και παρακάτω η κεντρική αρτηρία που οδηγεί στον Αγγλικό «Βορρά» — στο Μάντσεστερ ίσως, τον τόπο γέννησης της Ντορίν. Πολλαπλές διαδρομές, ιστορικές και πολιτικές σχέσεις, που δομούν την ιδιαιτερότητα της περιοχής. Συνέχεια ανάγνωσης

Ο μετασχηματισμός των γεωμετριών της εξουσίας

Standard

Ντορίν Μάσεϊ (3.1.1944-11.3.2016)

της Χιλαρυ Γουεϊνραϊτ

H Ντορίν Μάσεϊ, σοσιαλίστρια και φεμινίστρια, αφοσιωμένη γεωγράφος και δημόσια διανοούμενη μεγάλη επίδραση, πέθανε τη νύχτα της 11ης Μαρτίου, στα 72 της. Τα κοινωνικά δίκτυα γέμισαν αφιερώσεις: «Τώρα καταλαβαίνουμε τι ένιωσε ο υπόλοιπος κόσμος όταν πέθανε ο Μπόουι», έγραψε κάποιος σε μια προσπάθεια να δείξει το μέγεθος της απώλειας. Το σώμα της Ντορίν μπορεί να έμοιαζε εκ κατασκευής εύθραυστο, αλλά το μυαλό της ήταν λαμπρό και αλύγιστο. Ως χαρακτήρας ήταν δυνατή, παθιασμένη, ξέχειλη από περιέργεια αλλά και μετριοφροσύνη κι ευγένεια. Ακτινοβολούσε πολιτική ενεργητικότητα και ανθρωπισμό, που τα συνδύαζε με ένα πνεύμα οξυδερκές και ασεβές.

Με μια σταθερή ροή βιβλίων (For Space, The anatomy of job loss, και Space, Place and Gender) και πολύτιμες συνεισφορές σε βιβλία άλλων όπως το Digging Deeper του Χιου Μπέινον (μια συλλογή άρθρων για τη μεγάλη απεργία των Βρετανών μεταλλωρύχων το 1984-85), δούλεψε μαζί με συναδέλφους της όπως ο Ντέιβιντ Χάρβεϊ για να καθιερώσει τη γεωγραφία ως πολύτιμη διανοητική πηγή μιας ισχυρής και συνεκτικής κριτικής του αρπακτικού καπιταλισμού στην εποχή της κλιματικής αλλαγής και της ελεγχόμενης από τις πολυεθνικές παγκόσμιας αγοράς.

Η ακαδημαϊκή της βάση ήταν το Open University στο οποίο έμεινε μέχρι τέλους πιστή εκτιμώντας το πόσο ανοιχτό και προσβάσιμο ήταν σε όποιον είχε επιθυμία για γνώση. Απέρριψε δε επανειλημμένα προσφορές άλλων πανεπιστημίων, μεταξύ των οποίων και η Οξφόρδη, ακριβώς γιατί τα θεωρούσε πολύ κλειστά και ελιτίστικα για τη δική της ευρεία εκπαιδευτική αποστολή. Συνέχεια ανάγνωσης

«Pass-world»: Ξεκλειδώνοντας τον κόσμο

Standard

Ένα νέο σάιτ κριτικής ενημέρωσης και ανάλυσης για τη διεθνή πραγματικότητα 

Το Pass-world.gr εμφανίστηκε στον διαδικτυακό γαλαξία πριν λίγους μήνες. Είναι ένα σάιτ που τυπικά θα λέγαμε ότι ασχολείται με τα «διεθνή», ωστόσο αυτή η κατηγοριοποίηση μάλλον το αδικεί. Γιατί σε αυτό  θα βρει κανείς συνεντεύξεις, μεταφράσεις και  πρωτότυπες αναλύσεις που αναδεικνύουν φωνές από όλο τον πλανήτη, φωτίζοντας γωνίες που συχνά μένουν αθέατες, προσεγγίσεις που εμβαθύνουν την επικαιρότητα, αναζητώντας την ιστορική προοπτική και τις ιδεολογικές και κοινωνικές ρίζες των τεκταινόμενων. Συνεντεύξεις, λ.χ., του Φώτη Μπενλισόι και του Ορχάν Παμούκ για την Τουρκία, του Νίκου Μούδουρου για το Κυπριακό, του Νόαμ Τσόμσκι για τον Ντόναλντ Τραμπ, του  Κόλιν Κράουτς για τη μεταδημοκρατία. Επίσης, αναλύσεις για τους άστεγους στην Ευρώπη, το στρατόπεδο του Καλαί ως «εργαστήριο αρχιτεκτονικής», τα ανεξάρτητα συνδικάτα στην Αίγυπτο (το τελευταίο άρθρο του ερευνητή Giulio Regeni που δολοφονήθηκε στο Κάιρο τον Φλεβάρη), μουσουλμάνους κατά του ISIS, μια γκέι ποδοσφαιρική ομάδα στην Αγγλία,  ένα hashtag που έγινε κίνημα (#BlackLivesMatter) το yin και το yang του ηχητικού πεδίου, την αγορά χρυσού στα χρόνια της κρίσης και άλλα πολλά. Και όλα αυτά από μια ομάδα ανθρώπων που το κάνουν στα περιθώρια του χρόνου τους, και όχι σαν βασική απασχόληση. Τα καλά πράγματα, που πληθαίνουν στα χρόνια της κρίσης, πρέπει να τα  αναδεικνύουμε και να τα στηρίζουμε, γι’ αυτό δείτε το σάιτ — αξίζει.

Συνέντευξη των Αδάμου Ζαχαριάδη,  Βασιάννας Κωνσταντοπούλου, Γιάννη Παπαδόπουλου, Κωνσταντίνου Τσαλακού

 

Δώστε μας με λίγα λόγια την ταυτότητα του εγχειρήματος: Ποιοι είστε, γιατί το κάνατε, ποια είναι η φιλοδοξία σας; 

To σάιτ ξεκίνησε από μια ομάδα τεσσάρων ατόμων (Γιάννης Παπαδόπουλος, Κωνσταντίνος Τσαλακός, Βασιάννα Κωνσταντοπούλου, Αδάμος Ζαχαριάδης), μέσα από την επιθυμία να προσφέρουμε στο ελληνικό διαδικτυακό κοινό πρόσβαση σε εναλλακτικές οπτικές και αναλύσεις πάνω σε διεθνή θέματα. Η ιδέα προέκυψε το καλοκαίρι του 2015 και βασίστηκε στην κοινή μας διαπίστωση ότι η εμβάθυνση και η εποπτεία εξελίξεων και δυναμικών του διεθνούς πλαισίου, που κινείται πέρα από το πρώτο επίπεδο της είδησης, αποτελεί αναγκαίο αναλυτικό εργαλείο για την κατανόηση των πολιτικών και κοινωνικών διακυβευμάτων της συγκυρίας. Τα τελευταία χρόνια, μέσα στο κλίμα της μνημονιακής κρίσης και των πολιτικών εξελίξεων της διαπραγμάτευσης, κυριάρχησε –ως έναν βαθμό και τουλάχιστον από τα κυρίαρχα μέσα– ένας ελληνοκεντρισμός στην προσέγγιση της πληροφορίας, αφήνοντας μεγάλο κενό στο επίπεδο μιας πιο διεθνοποιημένης οπτικής. Ταυτόχρονα, ένας από τους βασικούς μας στόχους ήταν το άνοιγμα του ορίζοντα και πέραν του δυτικού πλαισίου: στα κοινωνικά κινήματα, τις μορφές αντίστασης και τους ιστορικούς μετασχηματισμούς που γεννιούνται για παράδειγμα σε χώρες της Ασίας, της Αφρικής, της Λατινικής Αμερικής, αμφισβητώντας ή διαταράσσοντας το ηγεμονικό δυτικό «βλέμμα». Συνέχεια ανάγνωσης

Συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας: χωρίς καμιά ιστορική επίγνωση

Standard

WEB ONLY

του Τόμας Κλάου

μετάφραση: Γιάννης Χατζηδημητράκης

Eιδομένη, Μάρτιος 2016. Φωτογραφία του Κωνσταντίνου Τσακαλίδη/SOOC (πηγή: Al Jazeera)

Eιδομένη, Μάρτιος 2016. Φωτογραφία του Κωνσταντίνου Τσακαλίδη/SOOC (πηγή: Al Jazeera)

Χάος και θάνατος στην Ειδομένη: πρόσφυγες διωγμένοι από τον πόλεμο, τον εμφύλιο πόλεμο, την τρομοκρατία και γενοκτονικών εκκαθαρίσεων προσπαθούν απεγνωσμένα να καταφέρουν να φτάσουν στην Ευρώπη προτού εμείς οι Ευρωπαίοι, κάτοικοι μιας από τις πλουσιότερες και πιο ισχυρές περιοχές του πλανήτη, κλείσουμε την πόρτα στα μούτρα τους. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες οδηγούν την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα ανθρώπινα δικαιώματα σε οριακό σημείο και εκλιπαρούν την τουρκική ηγεσία που κινείται ολοένα και περισσότερο στα χνάρια του Πούτιν, να μετατρέψει τη χώρα της σε νοτιοανατολικό προπύργιο της Ευρώπης, σε έναν τόπο απελπισίας κι όχι ελπίδας για εκατομμύρια ξεριζωμένους ανθρώπους, χωρίς κανέναν πόρο, από τη Συρία, το Ιράκ, το Αφγανιστάν, το Μπανγκλαντές ή την Αφρική.

Οι εικόνες του πόνου, του εκτοπισμού και του θανάτου στα σύνορα της Ευρώπης, και μάλιστα εντός των ορίων της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παραμένουν φρικιαστικές, αλλά έχουν χάσει την αιχμηρότητά τους, μεταμορφωμένες σε μια νέου είδους ζοφερή ευρωπαϊκή κανονικότητα.

Μια πολιτισμική επιλογή

Η καγκελάριος της Γερμανίας, Άνγκελα Μέρκελ, με τη μοναδική της ικανότητα να διαβάζει τις διαθέσεις της κοινής γνώμης, και αντιλαμβανόμενη το σημείο σύγκλισης των κοινωνικών και πολιτικών διεργασιών, φρόντισε στη συνέχεια να ξεφορτωθεί παλιές αλήθειες, όταν η απόκλισή τους από την πραγματικότητα τις έκανε μη ρεαλιστικές, και κατέληξε, τις τελευταίες εβδομάδες στο δικό της ζοφερό συμπέρασμα για τη νέα μεγάλη πολιτισμική επιλογή που κάνει συλλογικά η Ευρώπη. Εγκαταλείποντας το ρόλο του agent provocateur για ένα ανθρώπινο άνοιγμα προς τους πρόσφυγες και την ανάγκη τους να ξαναδημιουργήσουν τις ζωές τους, η Μέρκελ στάθμισε τις διαθέσεις των ηγετών της ΕΕ και διαπίστωσε ότι, μεταξύ των 28, σχεδόν μόνο αυτή αντιλαμβανόταν το μεγάλο προσφυγικό δράμα της εποχής μας πρωτίστως ως ανθρωπιστικά επιτακτικό και δευτερευόντως ως πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό δίλημμα.

Στη συνέχεια, η συμφωνία μεταξύ Ε.Ε. και Τουρκίας, που εκπονήθηκε υπό την καθοδήγηση της Μέρκελ, θέτει πάρα πολλά νομικά και πρακτικά ζητήματα, για να θεωρηθεί ως ένα ακλόνητο θεμέλιο της μελλοντικής πολιτικής της Ε.Ε. σχετικά με το δικαίωμα ασύλου και προστασίας. Ωστόσο, οι πολιτικές και κοινωνικές ευρωπαϊκές δυναμικές από την οποία έχει προκύψει, είναι πλέον ξεκάθαρες.

Ο πολιτισμός της μνησικακίας Συνέχεια ανάγνωσης