O στρίγκλος που έγινε αρνάκι

Standard

του Στρατή Μπουρνάζου

Έβλεπα προχθές ένα βιντεάκι από μια συνέντευξη. Ο πολιτικός που μιλούσε έλεγε μεταξύ άλλων:

Σχέδιο του H.C. Selous για τη «Στρίγκλα που έγινε αρνάκι» του Σαίξπηρ, 1830

Σχέδιο του H.C. Selous για τη «Στρίγκλα που
έγινε αρνάκι» του Σαίξπηρ, 1830

«Δεν πρέπει να φύγουμε από την Ε.Ε. Δεν μπορείς να φύγεις έτσι εύκολα, από τη στιγμή που βρίσκεσαι 34 ακριβώς χρόνια, και η ελληνική οικονομία έχει σήμερα διάρθρωση σύμφωνα με την Ε.Ε. Ούτε από το ευρώ μπορούμε να φύγουμε αυτή τη στιγμή.

Οι γερμανικές αποζημιώσεις είναι πολύ σοβαρό θέμα, [ωστόσο οι Γερμανοί] είχαν δώσει κάποια χρήματα. Και υπάρχει και ένα πρόβλημα λογικό. Σου λέει ο άλλος: Καλά, ρε παιδιά τώρα το θυμηθήκατε, μετά από εβδομήντα χρόνια;

Δεν είπα εγώ να βυθίσουμε τα πλοία [των μεταναστών και προσφύγων]. Προειδοποιητική βολή δεν σημαίνει ότι βαράς στο ψαχνό. Αν βουλιάξει μια βάρκα, δεν θα τους αφήσεις να πνιγούν, θα τους σώσεις. Έχουν πνιγεί, δυστυχώς, παιδιά».

Όταν ο δημοσιογράφος τον ρωτάει για ενέργειες του κόμματός του «που δεν είναι απόλυτα συμβατές με τη δημοκρατία σαν μάχη ιδεών και δημιούργησαν δυσφορία στον κόσμο», απαντάει: «Κοιτάξτε να δείτε, περισσότερο ήταν ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάστηκαν κάποια γεγονότα, παρά τα ίδια τα γεγονότα. Aυτοκριτική οπωσδήποτε έχει γίνει».

***

Το απόσπασμα δεν παρουσιάζει, αφεαυτού, μεγάλο ενδιαφέρον — το αντίθετο μάλλον. Το παραθέτω για να κάνουμε ένα κουίζ: Ποιος πολιτικός τα λέει όλα αυτά; Θα πόνταρα σε διάφορους, από κάμποσα κόμματα, εκτός ενός: της Χρυσής Αυγής. Και όμως, εκείνος που μιλάει είναι ο Νίκος Μιχαλολιάκος, στο Kontra News (28.8.2015). Kαι θα προσθέσει, μάλιστα ότι, όπως έλεγε από καιρό στις εκπομπές του κ. Κουρή, ο οποίος «είχε την ευγένεια (sic), την καλοσύνη (sic) και το δημοκρατικό ήθος (sic sic)» να τον καλεί στο στούντιο, τα επεισόδια στον Άγιο Παντελεήμονα δεν ήταν οργανωμένα από τη Χρυσή Αυγή, απλώς «βρεθήκαμε και εμείς εκεί» — άλλωστε «αυτά δεν προσέφεραν τίποτα στο πρόβλημα το λαθρομεταναστευτικό, το οποίο προσεγγίζουμε πλέον υπεύθυνα, με προτάσεις».

Αμέσως, το χωρίον αποκτά ενδιαφέρον. Ο Μιχαλολιάκος υπέρ του ευρώ, κατά των γερμανικών αποζημιώσεων, υπέρ της διάσωσης προσφύγων, κριτικός για τα Τάγματα Εφόδου στον Άγιο Παντελεήμονα! Τι συμβαίνει; Αν εκπλησσόμαστε, ίσως έχουμε χάσει κάποια επεισόδια.

Κι αυτό γιατί η Χρυσή Αυγή, μετά τον Γενάρη, ακολούθησε μια αρκετά διαφοροποιημένη πορεία στον δημόσιο λόγο της. Άρχισε να εκπέμπει ένα νέο στίγμα που συνέθεταν η αποφυγή των ακροτήτων και των τραμπουκισμών, το μαλάκωμα της κριτικής ειδικά προς την Αριστερά (στις προγραμματικές ήταν πολύ ήπια, σχεδόν υποστηρικτική στην κυβέρνηση), η «σοβαρότητα». Oι δηλώσεις Μιχαλολιάκου συμπυκνώνουν αυτό το νέο κλίμα.

 Ασφαλώς, πρόκειται για μια έκφανση του λεγόμενου «διττού λόγου». Όπως έχει δείξει ο Δ. Ψαρράς στο Κρυφό χέρι του Καρατζαφέρη (εκδ. Αλεξάνδρεια), οι ακροδεξιοί ηγέτες, με πρώτο διδάξαντα τον Ζαν Μαρί Λεπέν, αλλιώς μιλάνε στις εσωτερικές συγκεντρώσεις των μελών και αλλιώς στο εθνικό ακροατήριο. Έτσι, και στην περίπτωση Μιχαλολιάκου όλη αυτή η «μετατόπιση» αφορά τις δημόσιες εμφανίσεις· δεν έχουμε λόγους να υποθέσουμε ότι στις συνάξεις τους οι Χρυσαυγίτες σταμάτησαν να χαιρετάνε ναζιστικά ή να μιλάνε για «υπανθρώπους». Βέβαια, και πάλι το φαινόμενο χρήζει ερμηνείας. Ο ίδιος ο Μιχαλολιάκος πριν τρία χρόνια δημοσίως χαιρετούσε ναζιστικά, μιλούσε για τις ξιφολόγχες ακονίζονται στα πεζοδρόμια κλπ. Γιατί αίφνης ημέρεψε;

Ταυτόχρονα, η Χρυσή Αυγή εμφανίζεται συγκρατημένη δημοσκοπικά. Χωρίς να ξέρουμε βέβαια τι θα γίνει στις κάλπες, και ενώ το 5-7% των δημοσκοπήσεων δεν είναι διόλου ασήμαντο, πάντως οι νεοναζί δεν καλπάζουν όπως το 2012-2013. Παράλληλα η δημόσια παρουσία τους είναι κι αυτή σε ύφεση, παρά τις σποραδικές επιδρομές που πραγματοποιούν, ενώ σαφώς επηρεάζουν πολύ λιγότερο την ατζέντα. Πώς εξηγούνται όλα αυτά, μια εποχή μάλιστα που δύο κρίσιμοι παράγοντες (τα κύματα των προσφύγων και η υπογραφή του τρίτου Μνημονίου), θα περιμέναμε να τους έχουν εκτινάξει; Κάποιες πρώτες σκέψεις.

Πρώτον, η ποινική δίωξη. Παρά τα λεγόμενα, ούτε «ηρωοποίησε» ούτε «χαλύβδωσε» τους νεοναζί. Είχε αποτελέσματα στην αντίθετη κατεύθυνση: ανέδειξε την εγκληματική τους δράση, ανάγκασε τα κανάλια να μιλήσουν γι’ αυτήν, απομάκρυνε οπαδούς, απορροφάει μεγάλο μέρος της δράσης των ηγετών, και επέδρασε καθοριστικά στον περιορισμό της δράσης των Ταγμάτων.

Δεύτερον, το ευρύτερο αντιφασιστικό κίνημα, παρά τις αδυναμίες του, κατάφερε να αναδείξει τόσο τον ναζιστικό όσο και τον εγκληματικό χαρακτήρα της Χρυσής Αυγής, στενεύοντας τα όρια δράσης της.

Τρίτον, η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση. Παρότι ο ΣΥΡΙΖΑ και η κυβέρνηση έκαναν πολύ λίγα στο εν λόγω πεδίο (και αυτό είναι μεγάλη απογοήτευση), συνετέλεσαν με δύο τρόπους, έμμεσα αλλά καταλυτικά. Πρώτον η Ελπίδα που ερχόταν, ήδη από το 2014, όχι μόνο προσανατόλισε ένα κομμάτι της διαμαρτυρίας στον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά έδινε τον τόνο. Στο κλίμα αυτό, που έδιωχνε την απόγνωση και τον φόβο, γεννώντας την προσμονή της αλλαγής, οι κραυγές των νεοναζί ξεθώριαζαν. Δεύτερον, όταν ο ΣΥΡΙΖΑ έγινε κυβέρνηση, σε ένα κρίσιμο –και γενικά αλλά και για τη συζήτησή μας ειδικά– θέμα, το προσφυγικό, αλλάξαμε σελίδα. Από τις φωτογραφίες του Σαμαρά στον φράχτη του Έβρου πήγαμε στο ανοιχτό κέντρο του Ελαιώνα, από τους «λαθρομετανάστες» στους πρόσφυγες (και φυσικά η πρόσφατη αλλαγή πολιτικής της Γερμανίας έχει κομβική σημασία). Κι αυτό μας έδειξε, άλλη μια φορά, από την αντίστροφη τώρα, πόσο καθοριστικό ρόλο παίζει, στην ανάπτυξη της Ακροδεξιάς, αν ο ρατσισμός και η μισαλλοδοξία κυριαρχούν ή όχι στον λόγο και τις πρακτικές του κράτους.

***

Με τα παραπάνω δεν θέλω σε καμιά περίπτωση να πω ότι όλα βαίνουν καλώς. Πέραν του ότι πολλά δεν ξέρουμε (πώς κινείται η Χρυσή Αυγή στις γειτονιές, πώς οργανώνεται, αν δείχνει σημεία ανασυγκρότησης) ουδείς μπορεί να προβλέψει τη συνέχεια, καθώς μάλιστα η ελπίδα απομακρύνεται ταχέως, το πολιτικό σύστημα παραπέει, οι κοινωνικές εντάσεις οξύνονται, τα οικονομικά και κοινωνικά δεινά των Μνημονίων εμπεδώνονται. Άλλωστε τα εξάρια και τα εφτάρια των δημοσκοπήσεων δεν είναι καθόλου μικρά, ειδικά αν σκεφτούμε τα ποσοστά ΠΑΣΟΚ και Ποταμιού (για να μην πούμε των ΑΝΕΛ). Οι δημοσκοπήσεις προσφέρονται, άλλωστε, σε δύο αναγνώσεις. Η μία είναι η ανακοπή της ανόδου που ανέπτυξα παραπάνω, η άλλη της σταθεροποίησης και αντοχής της Χρυσής Αυγής (τη δεύτερη εξηγεί πειστικά η Βασιλική Γεωργιάδου, «Γιατί δεν υποχωρούν τα ποσοστά της Χρυσής Αυγής», metarithmisi.gr, 10.9.2015). Νομίζω ισχύουν αμφότερες.

Πολλές σκέψεις, και ακόμα περισσότερες αμφιβολίες. Για ένα όμως είμαι σίγουρος: ο αντιφασιστικός αγώνας πρέπει να συνεχιστεί αμείωτος. Εδώ η υποβάθμιση ή και απουσία του θέματος Χρυσή Αυγή από τον προεκλογικό στίβο (αν εξαιρέσουμε το ΚΚΕ και την ΑΝΤΑΡΣΥΑ) είναι ανησυχητική. Όπως και το μάλλον υποτονικό κλίμα στο οποίο πλησιάζει η επέτειος της δολοφονίας Φύσσα.

Ο αντιφασιστικός αγώνας δεν μπορεί παρά να είναι προτεραιότητα το επόμενο διάστημα. Όχι μόνο, επειδή, όπως ακούμε συχνά, η ένταση της κρίσης θα δυναμώσει τη Χ.Α., η οποία θα συνεχίσει να ψαρεύει στα θολά νερά του αντιμνημονίου. Αλά για έναν ακόμα πιο σημαντικό λόγο: δεν μπορούμε (ως αριστεροί, ως δημοκράτες, αλλά και απλώς ως τίμιοι άνθρωποι) να κοιμόμαστε ήσυχοι όσο τους νεοναζί τους ψηφίζουν χιλιάδες, όσο κατεβάζουν συνδυασμούς σε όλη τη χώρα, εμφανίζονται στην τηλεόραση κλπ. Αυτοτελώς.

Καθήκοντα λοιπόν! Η δίκη, που συνεχίζεται αύριο, είναι αποφασιστικής σημασίας. Όπως έχει ειπωθεί πολλές φορές, δεν θα «πάει» από μόνη της. Λόγω πολλών παραγόντων (της διάρκειάς της, της παρελκυστικής τακτικής της Χ.Α., της απουσίας των ηγετικών στελεχών της) κινδυνεύει να διεξαχθεί εν μέσω γενικής αδιαφορίας. Το αντιφασιστικό κίνημα πρέπει να αναδεικνύει τη σημασία της, να την κρατάει στην επικαιρότητα, να φανερώνει την πολιτική της σημασία. Αδιαλείπτως και με ψυχή.

Ο φαύλος κύκλος της «αγανάκτησης»

Standard

                                                Η Χρυσή Αυγή έναντι του νόμου                                                 Η σημασία και οι συνέπειες της δίκης-6

της Ιωάννας Δρόσου 

Ήταν το 2010, λίγο πριν τις δημοτικές εκλογές, όταν όλα τα κυρίαρχα ΜΜΕ εμφάνιζαν «αγανακτισμένους κατοίκους» στα τηλεοπτικά παράθυρα να εκφράζουν τον φόβο τους για τη ζωή και την περιουσία τους. Παράλληλα, βλέπαμε εικόνες από μετανάστες στην Ομόνοια, την Αττική, τον Άγιο Παντελεήμονα. Τότε γινόντουσαν αμέτρητες τηλεσυζητήσεις για το αίσθημα ασφάλειας του πολίτη και πώς η αστυνόμευση θα το ενισχύσει. Λίγους μήνες αργότερα, αυτοί οι «αγανακτισμένοι πολίτες», απόλυτα εξαγνισμένοι από τα ΜΜΕ, πρωταγωνίστησαν στα πογκρόμ στο κέντρο της Αθήνας. Λίγα χρόνια αργότερα βρέθηκαν υποψήφιοι με τη Χρυσή Αυγή, με ορισμένους, μάλιστα, να εκλέγονται βουλευτές ή δημοτικοί/διαμερισματικοί σύμβουλοι. Οι ίδιοι, από αύριο, θα κάθονται στο εδώλιο με την κατηγορία της ίδρυσης και συμμετοχής στην εγκληματική οργάνωση «Χρυσή Αυγή».

Ήταν τον Σεπτέμβρη του 2013, ύστερα από τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, όταν τα κυρίαρχα ΜΜΕ δημοσιοποιούσαν τις υπόλοιπες δολοφονικές/ρατσιστικές επιθέσεις μελών της Χρυσής Αυγής, έκαναν λόγο για τον φασισμό που κλιμακώνεται στη χώρα μας και έκλεισαν τα μικρόφωνα στους πρώην «αγανακτισμένους» και νυν «φασίστες». Για πρώτη φορά, με ελάχιστες εξαιρέσεις στο παρελθόν, δόθηκε μαζικά ο λόγος στις μεταναστευτικές κοινότητες και τις αντιρατσιστικές οργανώσεις, αυτή τη φορά με φόντο τις συλλήψεις και προφυλακίσεις. Συνέχεια ανάγνωσης

Καμιά χαρά στην «παιδική χαρά» του Αγίου Παντελεήμονα

Standard

Who is the boss?

της Κλειώς Παπαπαντολέων

 Λιτλ Ροκ, Άρκανσο, Σεπτέμβριος 1957. Στρατιώτες του 327 Τάγματος Πεζικού διασφαλίζουν την είσοδο μαύρων μαθητών στο κεντρικό Γυμνάσιο του Λιτλ Ροκ.

Λιτλ Ροκ, Άρκανσο, Σεπτέμβριος 1957. Στρατιώτες του 327 Τάγματος Πεζικού διασφαλίζουν την είσοδο μαύρων μαθητών στο κεντρικό Γυμνάσιο της πόλης.

Το 1954 εκδόθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών η ιστορική απόφαση Brown v. Board of Education, η οποία αποτέλεσε τομή για το ζήτημα των φυλετικών διακρίσεων στη χώρα. Η απόφαση αυτή έκρινε ότι οι νόμοι που θέσπιζαν χωριστά δημόσια σχολεία για λευκούς και μαύρους ήταν αντισυνταγματικοί, καθώς η ίδια η ύπαρξη των χωριστών σχολείων παραβίαζε την αρχή της ισότητας, ανατρέποντας έτσι το περίφημο δόγμα «χωριστά αλλά ίσοι» (separate but equal) που κυριαρχούσε ήδη από το 1896.[1]

Η εφαρμογή της απόφασης αυτής, κυρίως στις νότιες Πολιτείες των ΗΠΑ, ήταν ιδιαίτερα δυσχερής και ουσιαστικά επιτεύχθηκε πλήρως μετά από χρόνια, καθώς υπήρξαν έντονες κοινωνικές αντιδράσεις υποστηριζόμενες από πολιτειακούς παράγοντες. Στην περίπτωση της Βιρτζίνια οι αρχές προέκριναν το κλείσιμο των σχολείων, προκειμένου να αποφευχθεί η «ανίερη» συνεύρεση λευκών και μαύρων, ενώ στο Άρκανσο, ο τοπικός κυβερνήτης κάλεσε την Εθνική Πολιτοφυλακή να παρεμποδίσει την είσοδο μαύρων παιδιών στα έως τότε λευκά –και βεβαίως– αμόλυντα σχολεία. Η απάντηση του τότε Προέδρου των ΗΠΑ Ντ. Αϊζενχάουερ ήταν να στείλει τον στρατό, όχι για να συνδράμει την Εθνική Πολιτοφυλακή, αλλά για να διασφαλίσει ότι τα έγχρωμα παιδιά δεν θα παρεμποδιστούν κατά την είσοδό τους και το σχολείο θα λειτουργήσει απρόσκοπτα ως οφείλει. Η κινητοποίηση του μηχανισμού καταστολής για τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων των μαύρων και την εμπέδωση της ισότητας στην πράξη φαντάζει, ακόμα και σήμερα, σχεδόν ανεκδοτολογική.

Θυμήθηκα αυτό το κομμάτι της αμερικανικής δικαστικής, πολιτικής και συνταγματικής ιστορίας περνώντας την Κυριακή των εκλογών από την «παιδική χαρά» του Αγίου Παντελεήμονα — όποιος έχει δει τη θλιβερή εικόνα αυτού του μη-τόπου αντιλαμβάνεται τα εισαγωγικά. Η Χρυσή Αυγή, πριν λίγα χρόνια, αποφάσισε να κλείσει την παιδική χαρά, να την κλειδώσει, όχι συμβολικά και προσωρινά, αλλά πραγματικά και επί χρόνια, για να περάσει το δικό της πολιτικό μήνυμα: οι μετανάστες και τα παιδιά τους, δηλαδή οι δικοί μας «νέγροι», δεν χωράνε στην πατρίδα μας, δεν χωράνε στη γειτονιά μας, δεν έχουν δικαίωμα στη χαρά. Έτσι έπραξε η Χρυσή Αυγή. Συνέχεια ανάγνωσης

Άγιε μου Παντελεήμονα, τι αυγή μας ξημερώνει;

Standard

της Μαρίας Καλαντζοπούλου

 Μέρες που ’ναι, έχουμε βομβαρδιστεί επαρκώς με ποικιλώνυμα φασιστικά προεκλογικά μηνύματα και πάμπολλες προσεγγίσεις για την άνοδο της ακροδεξιάς, κι εδώ κι αλλού. Όντας γέννημα θρέμμα μιας συνοικίας-λίκνου για το σχετικό «αυγό», θέλησα να καταγράψω τις σκέψεις μου γι’ αυτή τη διαδικασία εκκόλαψης που έχει χρονικό και ποιοτικό βάθος πολύ μεγαλύτερο από αυτό που ενδεχομένως αντιλαμβάνονται όσοι τη γνώρισαν από τις ειδήσεις στην τηλεόραση και τον Τύπο τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Το κοινωνικό προφίλ που περιγράφεται δεν είναι ασφαλώς η μοναδική ταυτότητα της περιοχής, ούτε και περιορίζεται μόνο σ’ αυτή τη γειτονιά. Αποτελεί όμως πραγματικό και χαρακτηριστικό υπόστρωμα για την ανάλυση ενός ιδιαίτερα επικίνδυνου φαινομένου.

Οι «προστάτες» εν δράσει.

Ο Άγιος Παντελεήμονας, λοιπόν: μια γειτονιά που συγκατοικούνταν κάποτε από νοικοκυραίους οικογενειάρχες, εμπόρους, μορφωμένους δημόσιους υπαλλήλους και ελεύθερους επαγγελματίες, μεροκαματιάρηδες και φοιτητές από την επαρχία, στο μοτίβο της γνωστής κατ’ όροφο κοινωνικής διαστρωμάτωσης της αθηναϊκής πολυκατοικίας. Στα ισόγεια, εμπόριο γειτονιάς για κάθε μικρο-μεσοαστική ανάγκη, βιοτική ή και πολυτελείας (είδη δώρων, γκαλερί κ.ά.), η απαραίτητη για την κατοικία «μη οχλούσα» μεταποίηση, κυρίως σε ημιυπόγειους βιοτεχνικούς χώρους, και όλα τα αναγκαία μαστόρια οικιακής χρήσης (τσαγκάρηδες, μοδίστρες, ηλεκτρολόγοι, υδραυλικοί κ.ά.). Ένας αυτάρκης μικροαστικός μικρόκοσμος δηλαδή, στα όρια του κέντρου. Αυτά μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’70, οπότε και ολοκληρώνεται εν πολλοίς η εικόνα του δομημένου χώρου που βλέπουμε και σήμερα.

Κάτι τα λεφτά που έβαλαν στην άκρη ή και το δάνειο, κάτι η αισιοδοξία που γέννησε το κοινωνικοπολιτικό κλίμα της μεταπολίτευσης, κάτι το όραμα της «υγιεινής» ζωής στα πράσινα αναπτυσσόμενα τότε προάστια, μακριά από τη θορυβώδη και ρυπαρή Αθήνα του «νέφους» και του «κυκλοφοριακού» και, σιγά σιγά, οι λιγότερο «δεμένοι» με το κέντρο εν-κατεστημένοι κάτοικοι, αποχωρούν οικογενειακώς προς νέες μικρο-μεσοαστικές κοιτίδες, κυρίως στα βορειοανατολικά του Λεκανοπεδίου (Πεύκη, Χαλάνδρι, Χολαργός, Μελίσσια κλπ.). Το φαινόμενο εντάθηκε ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του ’80. Οι υπόλοιποι παραμένουν, μεγαλώνουν και γερνάνε στην περιοχή, σταδιακά μόνοι, χωρίς τα παιδιά και τα εγγόνια τους. Το κενό πληρώνεται αρχικά από έναν «τράνζιτ» πληθυσμό νεαρών, ημεδαπών οπωσδήποτε, «νοικοκυριών» εργένηδων ή νεαρών ζευγαριών. Δεν είναι λίγα λοιπόν τα διαμερίσματα που μένουν κενά για μεγαλύτερα ή μικρότερα διαστήματα. Συνέχεια ανάγνωσης

Κοινωνικές συγκρούσεις και νέες συλλογικότητες στον χώρο

Standard

της Τόνιας Κατερίνη

Πριν λίγες εβδομάδες, τα «Ενθέματα» παρουσίασαν την έκθεση «Κενά και πλήρη. Η δυναμική της πόλης. Η περίπτωση του Αγ. Παντελεήμονα», που οργάνωσε η αρχιτεκτονική ομάδα της Κίνησης Κατοίκων του Έκτου Δημοτικού Διαμερίσματος Αθηνών. Είχαμε υποσχεθεί ότι θα επανέλθουμε, παρουσιάζοντας τη σημαντική αυτή επιστημονική και πολιτική δραστηριότητα. Σήμερα λοιπόν,  με μεγάλη χαρά, δημοσιεύουμε μια συζήτηση με πέντε μέλη της ομάδας και τρία σχετικά κείμενα που, με αφετηρία τη δραστηριότητα της Κίνησης, αναδεικνύουν γενικότερα ζητήματα σχετικά με τη γειτονιά, την καθημερινότητα, την πόλη και τις παρεμβάσεις πολιτών και πολιτείας.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Φωτογραφία του Σπύρου Δρίβα

Τα τελευταία δύο τουλάχιστον χρόνια έχει ξαναφουντώσει η συζήτηση για την υποβάθμιση του κέντρου της Αθήνας, με άξονα την αύξηση της εγκληματικότητας, της διακίνησης ναρκωτικών, της πορνείας, την αύξηση του ελλείμματος ασφάλειας. Ταυτόχρονα, επισημαίνεται ως πρόβλημα η αλλαγή της πληθυσμιακής σύνθεσης, με αύξηση των μεταναστών και εγκατάλειψη πολλών κατοικιών από τους παλαιούς κατοίκους τους. Πριν από λίγους μήνες, μάλιστα, η οργάνωση «Γιατροί του κόσμου» πρότεινε να αναλάβει μια πρωτοβουλία δράσης στο κέντρο της Αθήνας, στο πλαίσιο αυτού που οι παγκόσμιοι οργανισμοί χαρακτηρίζουν «ανθρωπιστική κρίση».

Τι όμως είναι αλήθεια από τα παραπάνω και τι κατασκευή, και πώς σχετίζονται με τις επίσημες στρατηγικές για την απάντηση στην κρίση που η συζήτησή τους βρίσκεται στο κέντρο της επικαιρότητας το τελευταίο διάστημα;

Η συζήτηση για την υποβάθμιση του κέντρου της Αθήνας έχει ξεκινήσει από τις αρχές της μεταπολίτευσης, με πρώτη ενέργεια από τη μεριά της πολιτείας το διάταγμα χρήσεων γης και προστασίας της Πλάκας, με αποτέλεσμα μια Πλάκα προστατευμένη, χωρίς οπτική και ηχητική ρύπανση, με ευρεία ανακαίνιση κτισμάτων, αλλά και με υψηλές αξίες γης και πλέον τόπο κατοικίας υψηλών εισοδημάτων. Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 η συζήτηση αυτή βρέθηκε πάλι στο προσκήνιο, με έμφαση στην υποβάθμιση του ιστορικού κέντρου λόγω της ύπαρξης βιοτεχνίας και χονδρεμπόριου (τότε ξεκίνησε και η συζήτηση για την πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου). Η εκδίωξη και στη συνέχεια η παρακμή αυτών των χρήσεων στο ιστορικό κέντρο άνοιξε τον δρόμο για την σημερινή εξέλιξη της περιοχής του Ψυρρή. Εξάρχεια, Γκάζι , Μεταξουργείο, Γεράνι, Αγ. Παντελεήμονας, Φυλής ακολουθούν σε αυτή την συζήτηση. Σε αντίθεση με το Μεταξουργείο και το Γκάζι, τα Εξάρχεια αντιστάθηκαν στην επίθεση που ξεκίνησε το 1985, όταν εμφάνιζαν έντονα σημάδια παρακμής, χάρη στην υψηλή κοινωνική συσπείρωση των κατοίκων. Συνέχεια ανάγνωσης

Η Κίνηση Κατοίκων στο Έκτο Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου Αθηναίων

Standard

των Γιάννη Βλαχάκη, Ηλία Γιαννίρη, Γιώργου Νίνου

από το μπλογκ kinisikatoikonektou.wordpress.com

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια συνεχής υποβάθμιση της ποιότητας ζωής στο κέντρο της Αθήνας. Οι πολίτες νιώθουν εγκαταλειμμένοι από την πολιτεία, το ενδιαφέρον της οποίας εξαντλείται τις περισσότερες φορές στη διατύπωση προθέσεων και προεκλογικών εξαγγελιών. Συνειδητοποιώντας όλο και περισσότερο τις ευθύνες που τους αναλογούν και τη σημασία της συμμετοχής τους, συσπειρώνονται γύρω από μικρούς ή μεγάλους στόχους για τη βελτίωση του περιβάλλοντος στο οποίο ζουν. Εμφανίζονται συνεχώς νέες ομάδες πολιτών που, δηλώνοντας έμπρακτα το ενδιαφέρον τους για την πόλη μας, ενεργοποιούν τις δυνάμεις τους με οριζόντιες δράσεις για τη διάσωση των λιγοστών ελεύθερων χώρων που έχουν απομείνει, για τα δικαιώματα των πεζών, για τη χρήση του ποδηλάτου, για την κατάργηση των κεραιών κινητής τηλεφωνίας κ.ά. Συνέχεια ανάγνωσης

Από τη γειτονιά στην πόλη: κενά κτίρια, καταγραφή και επανάχρηση

Standard

Η Τόνια Κατερίνη (αρχιτέκτων), εκ μέρους των «Ενθεμάτων», συζητάει με τους αρχιτέκτονες Γιάννη Βλαχάκη, Δανάη Ιωαννίδη, Θάλεια Νινιού, Γιώργο Νίνο και τον εικαστικό Νικόλα Κόσκορο, μέλη της αρχιτεκτονικής ομάδας της Κίνησης Κατοίκων του 6ου Διαμερίσματος (Στην αρχιτεκτονική ομάδα μετέχουν ακόμα η Χρυσάνθη Καστάνη, αρχιτέκτων, και η Ήρα Βλαχάκη  εικαστικός)

 Τόνια Κατερίνη: Πώς συναντήθηκε η Κίνηση Κατοίκων με την αρχιτεκτονική ομάδα;

Γιώργος Νίνος: Η πρωτοβουλία ήταν της Μαρίνας Βήχου. Μετά την ιστορία του πάρκου Κύπρου και Πατησίων, σκεφτόμασταν τι άλλο μπορούσαμε να κάνουμε. Διατυπώθηκε η ιδέα να καταγράψουμε τα αξιόλογα κτίρια του διαμερίσματος, ξεκινώντας από τον Αγ. Παντελεήμονα. Αρχίσαμε την άνοιξη του 2010· στην αρχή μετείχα μόνο εγώ σαν αρχιτέκτονας.

Τόνια: Πώς μπήκαν οι υπόλοιποι;

Μακέτα της αρχιτεκτονικής ομάδας, με τα κενά κτίρια, από την έκθεση στην γκαλερί "Ηώς"

Γιάννης Βλαχάκης: Ήταν κάπως σαν σκυταλοδρομία. Εγώ μετείχα σε μια ομάδα που ετοίμαζε την έκθεση «Κρυμμένη Αθήνα», στο TAF. Περπατώντας στην περιοχή, συνάντησα μια κυρία από την Κίνηση. Είχε τελειώσει η καταγραφή και οργανώσαμε τη συζήτηση «Τα κενά και τα πλήρη της πόλης: η περίπτωση του Αγ. Παντελεήμονα». Η ιδέα προήλθε από ένα γεγονός που μας εντυπωσίασε: από τα 376 καταγεγραμμένα κτίρια, τα 105 ήταν κενά. Έγινε μια πρώτη επεξεργασία από τον Ηλία Γιαννίρη, και στη συζήτηση, που συντόνισα εγώ, συμμετείχαν ο Θόδωρος Ρουμπάνης, ο Ηλίας Γιαννίρης, η Ελένη Πορτάλιου και ο Σταύρος Σταυρίδης. Η συζήτηση έθεσε πολλά ζητήματα σχετικά με την πόλη και την επανάχρηση των κτιρίων. Η πρόκληση ήταν πώς από τη μικρή κλίμακα περνάμε στη μεγάλη, από τη γειτονιά στην πόλη. Το εγχείρημα ξεκίνησε από ένα κίνημα συγκεκριμένων ανθρώπων του διαμερίσματος και προχώρησε και σε πιο θεωρητικό επίπεδο.

Ετοιμάζοντας τις εκθέσεις για την κρυμμένη Αθήνα, σκεφτήκαμε να γίνει μια έκθεση με το ίδιο θέμα για τον Άγιο Παντελεήμονα, όπου επεξεργαστήκαμε τα στοιχεία της καταγραφής με αρχιτεκτονικά μέσα: σχέδια, χάρτες, μακέτα και στατιστικές ταξινομήσεις. Εκεί δημιουργήθηκε η αρχιτεκτονική ομάδα της Κίνησης Κατοίκων.

Δανάη Ιωαννίδη: Η συγκεκριμενοποίηση της δουλειάς ολοκληρώθηκε με τη δεύτερη έκθεση, στη Χέυδεν. Εκεί άνοιξε μια συζήτηση με τους κατοίκους και τα μέλη της Κίνησης για το τι θα κάνουμε μετά, τι προοπτικές υπάρχουν.

Θάλεια Νινιού: Ο λόγος που επιλέξαμε τον Άγ. Παντελεήμονα ήταν τα κρυμμένα στοιχεία της περιοχής, που δεν φαίνονται πια, ενώ φαίνονται άλλα. Οι άνθρωποι της Κίνησης ήταν εκεί, ενθουσιασμένοι, καθώς στην αρχική καταγραφή δεν είχαν φανεί όλα τα στοιχεία που αναδείχτηκαν με τα διαγράμματα.

Γιώργος: Ήταν πολύ σημαντικό το υλικό της επεξεργασίας μετά την καταγραφή. Οι κάτοικοι το περίμεναν, και περιμένουν και τη συνέχεια, λ.χ. να ασχοληθούμε με ένα επόμενο κομμάτι του διαμερίσματος.

Γιάννης: Στα εγκαίνια έγινε χαμός. Το κοινό ήταν πολύ ευρύτερο από τα μέλη της Κίνησης, και ακόμη περισσότερο στη συζήτηση που οργανώθηκε μετά. Στο TAF το γεγονός ήταν πιο κοσμικό και εικαστικό.

Νικόλας Κόσκορος: Ας μην υποτιμούμε το εικαστικό. Το έκθεμα ήταν υπέροχο, ήταν το κέντρο της έκθεσης και τραβούσε τον κόσμο σαν μαγνήτης. Νομίζω ότι επικοινώνησε πολύ καλά το θέμα. Δεν ξέρω τι συνέπειες είχε, αν υπήρξε κάποια ευαισθητοποίηση, αλλά σίγουρα δεν ήταν ξένο σώμα.

Γιάννης: Η δουλειά μας έχει έναν ακτιβισμό, ο οποίος μπορεί να συνοδεύεται από μια εικόνα εικαστικά ενδιαφέρουσα. Παρ’ όλα αυτά, η παρέμβαση επιτόπου στον χώρο είναι αυτό που μας ενδιαφέρει περισσότερο.

Τόνια: Ξέρουμε ότι στην περιοχή υπάρχει μια ένταση. Εισπράξατε κάτι τέτοιο;

Γιώργος: Το αντίθετο. Οι άνθρωποι μας έβαζαν σπίτι τους, μας έλεγαν τις ιστορίες τους, μας έδιναν το τηλέφωνό τους, είχαν μια διάθεση πολύ φιλική που έδειχνε ενδιαφέρον για τη γειτονιά.

Τόνια: Γιατί επιλέξατε αυτό το κομμάτι του διαμερίσματος;

Γιώργος: Κάποιοι μέναμε εδώ και υπήρχε γνώση του κομματιού, και βέβαια γιατί η περιοχή έχει προβλήματα και είναι κάπως φορτισμένη. Θέλαμε να δείξουμε ότι, ανάμεσα στα προβλήματα, υπάρχει και κάτι άλλο που ο κόσμος δεν το ξέρει, να το προβάλουμε και να το διατηρήσουμε.

Τόνια: Έτσι εξηγείται και η επιλογή να καταγράψετε τα κτίρια μέχρι τον Πόλεμο;

Γιώργος: Ναι, αλλά υπάρχει και ένας πρακτικός λόγος: είναι δύσκολο για κάποιον μη ειδικό να καταλάβει αν ένα κτίριο είναι του ’50 ή του ’60.

Τόνια: Σε σχέση όμως με την ιδέα της επανάχρησης, το λέτε και στα κείμενά σας, υπάρχει και στα νεότερα κτίρια ένας εν δυνάμει σημαντικός κοινωνικός εξοπλισμός: άδεια καταστήματα, διαμερίσματα κλπ. Υπάρχει πρόθεση να καταγραφούν;

Θάλεια: Ασφαλώς, υπάρχουν και άλλα που πρέπει να καταγραφούν. Καταρχάς, οι ελεύθεροι χώροι, τους οποίους δεν τους αγνοήσαμε, αλλά προτιμήσαμε να δώσουμε περισσότερη σημασία στα κτίρια. Σκοπός μας είναι να επεκταθεί η καταγραφή σε όλο το εύρος του λανθάνοντος δυναμικού της περιοχής. Συνέχεια ανάγνωσης

Ο Άγιος Παντελεήμονας πριν από την αντιπαροχή

Standard

μια έρευνα και έκθεση της Αρχιτεκτονικής Ομάδας  της Κίνησης Κατοίκων του Έκτου Δημοτικού Διαμερίσματος

Από την  Τετάρτη 9 Μαρτίου και μέχρι τις 23 Μαρτίου  παρουσιάζεται  στον χώρο τέχνης Ηώς (Χέυδεν 38α, πλατεία Βικτωρίας,) η έκθεση «Κενά και πλήρη. Η δυναμική της πόλης. Η περίπτωση του Αγ. Παντελεήμονα», έρευνα του προ αντιπαροχής κτιριακού αποθέματος της περιοχής (Ιουλιανού-Πατησίων- Αγίου Μελετίου-Λιοσίων- Δομοκού- Κωνσταντινουπόλεως), από την Αρχιτεκτονική Ομάδα της Κίνησης Κατοίκων του Έκτου Δημοτικού Διαμερίσματος.

Αντιδρώντας  ουσιαστικά στην πολιτική συνεχούς υποβάθμισης της περιοχής, η Κίνηση Κατοίκων και η ομάδα ειδικών που συνεργάζονται μαζί της διαπιστώνουν  βήμα-βήμα τα πραγματικά προβλήματα της περιοχής, και απαντούν  στις ξενοφοβικές και  συχνά ρατσιστικές ερμηνείες.

Η δουλειά αυτή αποτελεί μια μοναδική και πολύτιμη κατάγραφή του οικιστικού δυναμικού της περιοχής ως τον πόλεμο, με στόχο να αναγνωριστεί το κτιριακό απόθεμα, να προτατευθούν τα αξιόλογα κτίρια, να επαναχρησιμοποιηθούν για τις πολλαπλες ανάγκες της περιοχής σε κοινωνικό εξοπλισμό, να αντιμετωπιστούν εστίες μόλυνσης και να διαμορφωθούν νέοι ελεύθεροι χώροι. Στην έκθεση παρουσιάζεται η πλήρης καταγραφή των κτιρίων με χάρτες και μακέτα, καθώς και η ποιοτική τους αξιολόγηση.

Η  δουλειά αυτή αποτελεί σημαντική μεθοδολογική παρακαταθήκη για όσες και όσους δουλεύουν πάνω στα προβλήματα της πόλης. Δείτε την όσο είναι ακόμα καιρός… Τα «Ενθέματα» σε επόμενο φύλλο θα παρουσιάσουν αναλυτικά την ερευνητική αυτή παρέμβαση.

Χώρος Τέχνης «Ηώς» (Χέυδεν 38α). Ώρες λειτουργίας: Τρίτη-Παρασκευή: 12:00-20:00 και Σάββατο: 11:00-15:00.

Τ.Κ.