H δική μας πρώτη φορά

Standard

της Μαρίας Καλαντζοπούλου

1

Ανρί Μαγκέ, «H τσιγγάνα στο ατελιέ», 1906

 Είμαστε μια μέρα πριν από αποφασιστικής σημασίας επιλογές για το μέλλον μας. Μολονότι διακυβεύονται αύριο πολλά, σε όλες τις γεωγραφικές κλίμακες, θα επικεντρωθώ στο μέλλον μας σ’ αυτή την πόλη, ειδικά τώρα που κανείς μας δεν κινδυνεύει να κατηγορηθεί για αλίευση σταυρών προτίμησης.

Γιατί μοιάζει ίσως δύσκολο να πείσεις ότι υπάρχουν άνθρωποι ανιδιοτελείς στην αγωνία τους για την πόλη, στην προσπάθειά τους για μια προεκλογική προετοιμασία (και όχι «εκστρατεία»), που καταθέτουν απεριόριστο κόπο χωρίς να μοιράζουν υποσχέσεις, χωρίς να πληρώνονται γι’ αυτόν, χωρίς κανείς να κάνει κανέναν να ντρέπεται. Και όμως. Η δικιά μας πρώτη φορά είναι που μαζευτήκαμε τόσο πολλοί και πολλές, υποψήφιοι και μη, που δουλέψαμε με τρόπο που μας έκανε περήφανους και πριν και ασχέτως της επίδοσης στην κάλπη την προηγούμενη και την ερχόμενη Κυριακή. Ο τρόπος στον οποίο αναφέρομαι, δεν είναι πρωτόγνωρος στους ανθρώπους της Ανοιχτής Πόλης, η ευρύτητα όμως των συνεργασιών και το πάθος και η επαγγελματική σοβαρότητα ως προς την κλίμακά τους ήταν. Η ανοιχτότητα κι η ειλικρίνεια στην προσέγγιση της προσπάθειας αυτής είναι κάτι που χαρακτήρισε όλους μας, από τον αυριανό ελπίζω δήμαρχο, τον Γαβριήλ Σακελλαρίδη μέχρι τον κάθε συνεργάτη, φανερό ή αφανή, υποψήφιο ή μη. Συνέχεια ανάγνωσης

Η κάθοδος των τεσσάρων (στις δημοτικές εκλογές)

Standard

Υπεύθυνος δήλωσις

Μάνος Αυγερίδης, Μαρία Καλαντζοπούλου, Ιωάννα Μεϊτάνη, Στρατής Μπουρνάζος

[…] Οι φυσιολάτραι εψήφισαν υπέρ της καταργήσεως της υποταγής και ο κρουνός ενός εκάστου κατήντησε το προσκύνημα των λεπρών καθώς και των υγιεστέρων μονάδων. Στην κορυφή του ενδοξοτέρου λόφου ιδρύθη αμμωνιούχον αιλουροκομείον και εις το κυλικείον του επετράπη η είσοδος σε όλους τους καιρούς καθώς και η συμβίωσις των δεσποινίδων μετά των ορχουμένων ποντοπόρων του ενεστώτος έτους.

Ανδρέας Εμπειρίκος, «Τα σύρματα των αισθημάτων» (από την Υψικάμινο)

Εντγκάρ Ντεγκά, "Τέσσερις χορεύτριες", 1900

Εντγκάρ Ντεγκά, «Τέσσερις χορεύτριες», 1900

Τα «Ενθέματα» είναι πολλά πράγματα μαζί: είναι κομμάτι της «Αυγής», είναι κομμάτι μιας ιστορίας (που σαν ένθετο ξεκινάει το 1996, αλλά σαν ιδέες ασφαλώς πάει πολύ πιο πίσω), είναι διαθέσεις, ιδέες, κέφι, συζητήσεις και άλλα πολλά. Και φυσικά είναι οι άνθρωποί τους: οι άνθρωποι που τα γράφουν, οι άνθρωποι που τα επιμελούνται, οι άνθρωποι που τα διαβάζουν.

Εμείς λοιπόν, οι τέσσερις άνθρωποι που επιμελούμαστε τα «Ενθέματα», θέλουμε να πούμε κάτι σε όσους και όσες μας διαβάζουν. Να κάνουμε μια (υπεύθυνη) δήλωση: Κατεβαίνουμε υποψήφιοι στις δημοτικές εκλογές. Ο Μάνος Αυγερίδης στην Ηλιούπολη με το συνδυασμό «Ηλίου-Πόλις. Ανθρώπινη Πόλη» (υποψήφιος δήμαρχος: Χρήστος Κοκοτίνης), η Μαρία Καλαντζοπούλου, η Ιωάννα Μεϊτάνη και ο Στρατής Μπουρνάζος στον Δήμο της Αθήνας με τον συνδυασμό «Ανοιχτή Πόλη» (υποψήφιος δήμαρχος: Γαβριήλ Σακελλαρίδης).

Η απόφασή μας αυτή δεν είναι τυχαία, κάθε άλλο. Πέρα από τις προσωπικές διαδρομές του καθενός μας, υπάρχει κάτι κοινό σ’ αυτήν: Στις διπλές εκλογές του Μάη θέλουμε, με κάθε τρόπο, να εκτεθούμε. Να πάρουμε θέση, να προσφέρουμε τις όποιες δυνάμεις μας. Με την Αριστερά. Γιατί, όσο κι αν ακούγεται βαρύγδουπο, τις εκλογές αυτές τις αισθανόμαστε ως μια υπαρξιακή μάχη για την κοινωνία και τη ζωή μας. Και μας δίνει μεγάλη χαρά που τον αγώνα αυτόν τον δίνουμε μαζί με συνυποψήφιους και συνυποψήφιες (ανάμεσά τους και πολλοί φίλοι και φίλες, πολλοί συνεργάτες και συνεργάτριες των «Ενθεμάτων», καθώς και της Αυγής γενικότερα) που μας εμπνέουν με την αξιοσύνη, τη γνώση, τους αγώνες και την ανιδιοτέλειά τους.

Xέστερ βαν Ντάπερεν, "Τέσσερις χορευτές στα κόκκινα"

Xέστερ βαν Ντάπερεν, «Τέσσερις χορευτές στα κόκκινα»

Δεν πιστεύουμε σε δρόμους γεμάτους ροδοπέταλα ούτε θέλουμε να φιλοτεχνήσουμε ένα ειδυλλιακό αριστερό τοπίο με πολύχρωμες πεταλούδες· ξέρουμε τις δυσκολίες, τις υστερήσεις, τις κακοτεχνίες. Και όμως είμαστε βέβαιοι ότι μας αξίζει κάτι πολύ καλύτερο από αυτό που ζούμε. Και επειδή «είμεθα όλοι εντός του μέλλοντός μας», αυτό το μέλλον πρέπει επειγόντως να το επινοήσουμε, τώρα, συλλογικά, όλοι και όλες εμείς.

Καλή επιτυχία και καλούς αγώνες, λοιπόν, στους συνδυασμούς της Αριστεράς (άμποτε και ενωμένης) και τους υποψήφιούς τους. Κανείς μας δεν περισσεύει, αλλά και κανείς μας δεν (πρέπει να) είναι αναντικατάστατος.

Μάνος Αυγερίδης, Μαρία Καλαντζοπούλου, Ιωάννα Μεϊτάνη, Στρατής Μπουρνάζος

Θεσσαλονίκη: για μια δυναμική πορεία προς τα εμπρός

Standard

του Λόη Λαμπριανiδη

?????????????Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1980 η Θεσσαλονίκη παρουσίαζε έναν δυναμισμό εν πολλοίς επίπλαστο και εύθραυστο, βέβαια, καθώς στηριζόταν σε σημαντικό βαθμό στην παραγωγή προϊόντων έντασης εργασίας με υπεργολαβική σχέση για τη διεθνή αγορά. Από τη δεκαετία του 1990, όμως, η οικονομία της διαγράφει πορεία σχετικής αποδυνάμωσης. Αρκετές δυναμικές επιχειρήσεις της εξαγοράζονται από επιχειρήσεις των Αθηνών και τα κεντρικά γραφεία τους μεταφέρονται εκεί, άλλες υπολειτουργούν ή κλείνουν, άλλες μετεγκαθίστανται στα Βαλκάνια. Η αποβιομηχάνιση ήταν ιδιαίτερα έντονη, με αποτέλεσμα στο διάστημα 1993-2013 να μειωθεί το ποσοστό απασχόλησης στον δευτερογενή τομέα από 32,3% στο 15,7%.

Παράλληλα, παρατηρείται υποχώρηση της πόλης σε κρίσιμα χαρακτηριστικά για την πορεία ανάπτυξης: ανεργία επιστημόνων, αδυναμία να έλξει μεγάλες επιχειρήσεις και να συγκρατήσει ακόμη και τις έδρες των επιχειρήσεων που έχουν τη δραστηριότητα τους στη Θεσσαλονίκη· επίσης, δεν είναι ελκτική στις μεγαλύτερες επιχειρήσεις της χώρας, ενώ υποχωρεί η σημασία του λιμανιού και του αεροδρομίου της. Κυρίως όμως υφίσταται μια «διπλή διαρροή»: ένα μέρος του εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού της φεύγει στο εξωτερικό ή στην Αθήνα, γιατί η προοπτική επαγγελματικής απασχόλησης και η ποιότητα ζωής στη Θεσσαλονίκη είναι κατώτερες των προσδοκιών του. Το γεγονός αυτό την οδηγεί σε έναν φαύλο κύκλο περαιτέρω αποδυνάμωσης, γιατί σήμερα στοιχείο-κλειδί για την ανάπτυξη μιας οικονομίας είναι το «άυλο κεφάλαιο» δηλαδή το ανθρώπινο δυναμικό της. Συνέχεια ανάγνωσης

Οι πεζογέφυρες της Αθήνας

Standard

 Η ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑ ΩΣ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΣΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ-3

του Φαίδωνα Σόλωνα Καρυδάκη

Σχεδιασμός: Δημήτρης Αρβανίτης

Σχεδιασμός: Δημήτρης Αρβανίτης

H πιθανότητα θανάτου πεζού που παρασύρεται από αυτοκίνητο, για ταχύτητα οχήματος 70 χλμ./ώρα αγγίζει το 98%, ενώ για ταχύτητα 30 χλμ./ώρα πέφτει στο 20%, ποσοστό ασφαλώς μη αποδεκτό, αλλά σαφώς μειωμένο. Μέσα στον αστικό ιστό, λοιπόν, η ταχύτητα δεν πρέπει να ξεπερνά τα 30 χλμ., κάτι το οποίο αποτελεί διεθνή απαίτηση και έχει φέρει αποτελέσματα σε αρκετές χώρες που σέβονται την ανθρώπινη ύπαρξη.

Όταν μιλάμε για ταχύτητα, εννοούμε πραγματική ταχύτητα και όχι θεωρητικό όριο. Εφόσον όμως η υπάρχουσα πραγματικότητα απαιτεί, παράλογα και λανθασμένα, τη μετατροπή δρόμων, μέσα στον αστικό ιστό, σε οδούς «ταχείας κυκλοφορίας», απαιτείται, παράλληλα με τη μείωση των ορίων ταχύτητας, απόλυτος διαχωρισμός των πεζών από τα αυτοκίνητα σε όλο το μήκος της οδού. Απαιτείται η δημιουργία κλειστών οδών με ανισόπεδες πεζοδιαβάσεις. (Η οικονομικότερη λύση της κατασκευής δικτύου πεζογεφυρών καλύπτει μόνο εν μέρει την ανάγκη της ασφαλούς διάβασης, αμβλύνει υπό προϋποθέσεις το πρόβλημα, αλλά σαφώς δεν το λύνει).

Τον Δεκέμβριο του 2009, τέσσερα παιδιά, μαθητές της πρώτης λυκείου, πηγαίνοντας στον χορό του σχολείου τους, επιχειρούν να διασχίσουν την Κηφισίας, στο ύψος του Κολεγίου, από τη διάβαση πεζών. Στην περιοχή υπάρχουν συγκεντρωμένα δεκάδες σχολεία, με δεκάδες χιλιάδες μαθητές. Η μόνη πινακίδα είναι της ταχύτητας, με όριο 70 χλμ./ώρα, χαρακτηρίζοντας την Κηφισίας σε αυτή τη θέση, με τις δεκάδες χιλιάδες μαθητές, οδό ταχείας κυκλοφορίας.

Η κίνηση είναι μικρή. Ένας οδηγός, κινούμενος με υπερδιπλάσια της –ήδη παράλογα υψηλής– επιτρεπόμενης ταχύτητας, πέφτει πάνω τα παιδιά και εκτοξεύει τον έναν σε απόσταση 40 μέτρων. Στη συνέχεια, πιστός στην αγωνιστική-επιθετική του προσέγγιση, εγκαταλείπει το αιμόφυρτο θύμα του αβοήθητο στην άσφαλτο. Για να απονείμουμε τα εύσημα στη δικαιοσύνη, η πρωτόδικη εισαγωγή της υπόθεσης (κακούργημα) θα γίνει τον ερχόμενο Ιανουάριο, πάνω από πέντε χρόνια μετά το συμβάν! Συνέχεια ανάγνωσης

Το «καθεστώς» της γειτονιάς

Standard

της Όλγας Μπαλαούρα

«Άλλαξε τον κόσμο» είπε ο Μάρξ, «άλλαξε ζωή» είπε ο Ρεμπώ. «Για μας αυτά οι δύο στόχοι είναι ταυτόσημοι»: Αντρέ Μπρετόν. (Σύνθημα ([Γενάρης 2008], στην PlazadelasTresCulturasστην πόλη του Μεξικού, τόπο της σφαγής των φοιτητών από την αστυνομία το 1968)

2aaa

Ανρί Ματίς, «Ο παράξενος χορός της φαραντόλα», 1938

Με αφετηρία την αναγγελία ανάπλασης της Πανεπιστημίου (Rethink Athens) έχουν γραφεί πολλά από ακαδημαϊκούς, διανοούμενους, ανθρώπους της αυτοδιοίκησης κ.ά. Πολλοί τάχθηκαν κατά του έργου για λόγους που σχετίζονται με ζητήματα εγκυρότητας του διαγωνισμού, την προτεραιότητα αναγκών για την πόλη της κρίσης, την απουσία δημόσιας διαβούλευσης και παρέμβασης αρμόδιων φορέων, την αμφισβητούμενη χρησιμότητα και λειτουργικότητα της παρέμβασης, που στοχεύει σε έναν «βιώσιμο» αισθητικό εξωραϊσμό (beautification).

Στον αντίποδα, αρκετοί, με προεξάρχοντα τον δήμαρχο Αθηναίων, επικροτούν το έργο, εντάσσοντάς το στον άξονα παρεμβάσεων που, μαζί με το «Re-launchingAthens», θα «μεταμορφώσουν» την πόλη μέχρι το 2020 σε πόλη πρασίνου, με συρρικνωμένη παραβατικότητα. Ο Γ. Καμίνης, επικεφαλής της δημοτικής παράταξης «Δικαίωμα στην Πόλη» (όνομα εμπνευσμένο από το ιστορικό έργο του Ανρί Λεφέβρ), σύμφωνα με το προεκλογικό του πρόγραμμα, οραματίζεται το δικαίωμα στην πόλη σαν μια Αθήνα αφηρημένα πράσινη με χρήματα του ΕΣΠΑ, αναζωογονημένη από νέα ζευγάρια που θα την επανα-κατοικήσουν και επενδυτές που μέσω ΣΔΙΤ (πρόγραμμα Jessica) θα την αναμορφώσουν. Φυσικά, όλα αυτά δεν μπορούν να γίνουν αν δεν «αποκατασταθεί η ασφάλεια» με ηθικοπλαστικές φαντασιώσεις και κατασταλτικές επιχειρήσεις. Στο πνεύμα αυτό, η πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου αποτελεί κορωνίδα των παρεμβάσεων στο ιστορικό κέντρο. Συνέχεια ανάγνωσης

Η πόλη, το άστυ, ο δήμος

Standard

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ

του Νίκου Σαραντάκου

Έργο του Δημήτρη Τσουμπλέκα, από την ενότητα "Μελλοντική Αθήνα", 2004

Έργο του Δημήτρη Τσουμπλέκα, από την ενότητα «Μελλοντική Αθήνα», 2004

Σε δυο Κυριακές από σήμερα θα εκλέξουμε δημοτικές και περιφερειακές αρχές, οπότε το σημερινό σημείωμα θα είναι αφιερωμένο σε μερικές από τις λέξεις της πόλης, και ειδικότερα της Αθήνας. Η ίδια η λέξη πόλη, έρχεται από τα αρχαία ελληνικά, όπου ήταν πόλις, υπήρχε όμως και εναλλακτικός πανάρχαιος τύπος, πτόλις, που θα τον θυμόμαστε ίσως από το «Τροίης ιερόν πτολίεθρον» στην αρχή της Οδύσσειας. Η αρχική σημασία της λέξης πρέπει να ήταν το φρούριο, ο οχυρωμένος τόπος, η ακρόπολη. Στη συνέχεια, στην κλασική αρχαιότητα η λέξη δήλωνε μια πολιτική και θρησκευτική κοινότητα, μια κοινότητα κατοίκων, σε αντίθεση με τη λέξη «άστυ», επίσης πανάρχαια, που δήλωνε την πόλη ως οικιστική μονάδα. Συνέχεια ανάγνωσης

Άσυλο Αστέγων

Standard

 Σκέψεις με αφετηρία το Reactivate Athens

της Ελένης Τζιρτζιλάκη

«Στη χειρότερη κατάσταση είναι όπως πάντα εκείνοι που δεν έχουν επιλογή. Kατοικούν, αν όχι σε εξαθλιωμένες φτωχογειτονιές, σε μπαγκαλόους που αύριο κιόλας μπορεί να είναι καλύβες, τροχόσπιτα, αυτοκίνητα, κατασκηνώσεις, υπαίθρια καταλύματα. Το σπίτι έχει παρέλθει […] Δεν υπάρχει σωστή ζωή μέσα στην ψεύτικη».
Theodor Αdorno, «Άσυλο Αστέγων», Μinima Moralia
(μετ. Λευτέρης Αναγνώστου, εκδ. Aλεξάνδρεια)

tzirtzilaki

Αφίσα για την κατάληψη Ρότε Φλόρα

Στις σημερινές συνθήκες της βιοπολιτικής και της «γυμνής ζωής» (Τζόρτζιο Αγκάμπεν) δεν δίνεται η ίδια αξία σε όλες τις ζωές. H πόλη της Αθήνας είναι αντιπροσωπευτική αυτής της συνθήκης, όπου «δεν υπάρχει σωστή ζωή μέσα στην ψεύτικη». Κι αυτό ακριβώς επιβεβαιώνεται στο κέντρο της, με τους άστεγους, την επαιτεία, τους πλειστηριασμούς. Κάποιες ζωές δεν θεωρούνται ζωές, καθώς απειλούνται καθημερινά από τον «Ξένιο Δία», συλλαμβάνονται, οδηγούνται σε αστυνομικά τμήματα και αργότερα, συχνά, στα κέντρα κράτησης. Τι κι αν ανάμεσά τους βρίσκονται πρόσφυγες πολέμου…
Ο χώρος είναι ασυνεχής και συνεχώς απειλούμενος, όπως και οι κάτοικοί του. Οι συνθήκες σωματοποιημένες όσο ποτέ. Σύνορα, εμφανή ή αόρατα, μπαίνουν συνεχώς στον χάρτη της πόλης μέσα από τον «Ξένιο Δία» και το πρόγραμμα «Θέτις».

 Plataforma de Afectados por la Hipoteca

Plataforma de Afectados por la Hipoteca

Οι κινητοποιήσεις εμποδίζονται με βία, μια βία με την οποία πλέον η κυβέρνηση χειρίζεται το σώμα της πόλης και τα σώματα των διαδηλωτών.
Κάποιες ζωές δεν θεωρούνται ζωές. Κάποιες ζωές δεν έχουν δικαίωμα στην οδύνη ή στο πένθος. Η ιστορία των ανθρώπων που πνίγηκαν στο Φαρμακονήσι το απέδειξε. Οι διασωθέντες, φανερά συντετριμμένοι, διηγήθηκαν τις ιστορίες τους στη πλατεία Συνταγματος. Πώς μπορεί να λησμονήσει κανείς τα πρόσωπά τους;

Ο δημόσιος χώρος και τα ευάλωτα σώματα

Τα σώματα ευάλωτα, τρωτά, εκτεθειμένα στη δημόσια σφαίρα ρουφάνε αυτές τις επιδράσεις μιας πόλης σε συνθήκη εκτάκτου ανάγκης και επισφάλειας, ενώ πολλά κτίρια είναι άδεια, καθώς έχουν αγοραστεί για να «αξιοποιηθούν» την κατάλληλη στιγμή. Συνέχεια ανάγνωσης

Των αφανών

Standard

ME  ΤΗΝ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΚΡΙΣΙΜΗ ΤΕΧΝΗ-ΤΕΧΝΗ ΣΕ ΚΡΙΣΗ

του Βαγγέλη Καραμανωλάκη

Η έκθεση «Κρίσιμη Τέχνη-Τέχνη σε Κρίση» (με έργα Άννας Κινδύνη, Βλάση Κανιάρη, Γιάννη Ψυχοπαίδη, Δημήτρη Κατσούδα) συνεχίζεται μέχρι την Παρασκευή 7 Μαρτίου, στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων (Γερμανικού και Μυλλέρου, Μεταξουργείο). Δημοσιεύουμε σήμερα την ομιλία του ιστορικού Βαγγέλη Καραμανωλάκη στην εκδήλωση «Κρίση και σύγχρονη πόλη», που οργάνωσε, στο πλαίσιο της έκθεσης, η Πρωτοβουλία για την υπεράσπιση της Κοινωνίας και της Δημοκρατίας, στις 25.2.2014.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Έργο του Δημήτρη Κατσούδα, από την έκθεση

Έργο του Δημήτρη Κατσούδα, από την έκθεση

Κρίσιμη τέχνη-τέχνη στην κρίση. Κρίση και πόλη. Ιστορία, το παρελθόν: οδός Πειραιώς νυν Παναγή Τσαλδάρη, Πλατεία Κουμουνδούρου νυν Ελευθερίας, το Παλιό Βρεφοκομείο, η παλιά Δημοτική Πινακοθήκη, το παλιό μεταξουργείο, η νυν. Πώς μιλάς για το σήμερα έχοντας το νου σου στο χθες; Ιστορικός· ιστορώ στα μεταβυζαντινά χρόνια σήμαινε ζωγραφίζω. Οι άγιοι των εκκλησιών. Στον Άγιο Γεώργιο, το ναό που απόμεινε από το Ορφανοτροφείο Χατζηκώστα, εδώ δίπλα, απέναντι από την τράπεζα, παλιά Εμπορική τώρα Alpha Bank, στα παγκάκια του περιβόλου τα βράδια κοιμούνται άστεγοι. Το κτίριο, μετέπειτα φυλακή για ποινικούς, έχει πια γκρεμιστεί. Στη θέση του μια τεράστια πολυκατοικία, γεμάτη δορυφορικά πιάτα και Ασιάτες που κατακλύζουν τα διαμερίσματά της. Οι ανοιχτές τηλεοράσεις μιλούν κινέζικα στο πεζοδρόμιο. Το Oρφανοτροφείο έχει μεταφερθεί εδώ και χρόνια, τώρα κινδυνεύει να κλείσει λόγω οικονομικών προβλημάτων. Τα ορφανά στους δρόμους. Ο Τζων Χιλλ, προτεστάντης ιεραπόστολος στην κατεστραμμένη Αθήνα του 1830, έγραφε στους συγγενείς του στην Αμερική ότι δεκάδες ορφανά ζητιανεύουν, έχοντας χάσει τους δικούς τους στην Επανάσταση. Οι ανέστιοι πένητες διέτρεχαν την πόλη στα μέσα του 19ου αιώνα. Η αστυνομία τους συγκέντρωνε σε δυο τμήματα, στο Κακουργοδικείο και το 6ο, μαζί με φρενοβλαβείς και ποινικούς. Συνέχεια ανάγνωσης

Ιδιωτικοποίηση του σχεδιασμού

Standard

Κατάργηση του ΟΡΣΑ &   Reactivate Athens: Iστορίες παράλληλες αλλά όχι ασύμπτωτες

της Ντίνας Βαΐου

 EIKONA VAIOUΠριν λίγες μέρες, την Τετάρτη 12 Φεβρουαρίου, κατατέθηκε στη Βουλή σχέδιο νόμου που προβλέπει την κατάργηση μιας πλειάδας Οργανισμών του Δημοσίου. Ανάμεσά τους, ο Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας (ΟΡΣΑ), όπως και οι αντίστοιχοι Οργανισμοί για τη Θεσσαλονίκη και τα Γιάννενα. Ο σχεδιασμός του αστικού χώρου, με την κλίμακα και την πολυπλοκότητα των ζητημάτων που χειρίζεται και με τα εργαλεία παρέμβασης που έχει σταδιακά συγκροτήσει, έπεσε θύμα της νεοφιλελεύθερης μείωσης του «υπερτροφικού Δημοσίου», αλλά και μιας νέας αντίληψης για τον σχεδιασμό. Στο σύντομο αυτό κείμενο θα αναφερθώ σε δύο παραδείγματα, που αναδεικνύουν διαφορετικές πλευρές και κλίμακες παρέμβασης στην πόλη: την «πολεοδομική ωρίμανση», όπως προβλέπεται από τον Εφαρμοστικό Νόμο του Μνημονίου, και τις παρεμβάσεις στο κέντρο της Αθήνας που μελετώνται στο πλαίσιο του εργαστηρίου Reactivate Athens. Συνέχεια ανάγνωσης

Reactivate Athens: Ιδέες για την πόλη. Κι ο σχεδιασμός στα αζήτητα

Standard

του Άρη Καλαντίδη και της Μαρίας Παπαδημητρίου

Ρόι Λιχχτενστάιν, "Νεκρή φύση με παλέτα", 1972

Ρόι Λιχχτενστάιν, «Νεκρή φύση με παλέτα», 1972

Μέσα στον Ιανουάριο, βρεθήκαμε, ανεξάρτητα η μία από τον άλλον, να συμμετέχουμε σε δημόσιες εκδηλώσεις στο πλαίσιο του Reactivate Athens (το οποίο αυτοπαρουσιάζεται ως «ένα πρόγραμμα έρευνας και αρχιτεκτονικού σχεδιασμού», μια «διεπιστημονική ομάδα», ένα εργαστήρι «που θα αναλύσει κριτικά τη λειτουργία του κέντρου της Αθήνας», στοχεύοντας σε «ένα νέο στρατηγικό όραμα για την πόλη», βλ. http://www.reactivate-athens.com). Ήταν μια καλή ευκαιρία να συζητήσουμε πάλι για τον αστικό σχεδιασμό, για συμμετοχικές διαδικασίες και τον ρόλο των καλλιτεχνών σ’ αυτές. Στο άρθρο αυτό, συνοψίζουμε κάποιες σκέψεις μας, που είτε εκφράσαμε επιτόπου είτε συζητήσαμε εκ των υστέρων σχετικά με τα ζητήματα που αναπτύχθηκαν στις εκδηλώσεις.

***

Τα τελευταία χρόνια επικρατεί μια σύγχυση, που μπερδεύει τον σχεδιασμό με επιμέρους δράσεις μέσα στην πόλη, μια σύγχυση που σχετίζεται άμεσα με την υποχώρηση του κράτους-πρόνοιας. Ο σχεδιασμός που αναζητά ισορροπίες, που στρέφεται προς το μέλλον –ομολογουμένως μέσα σε πληθώρα δυσκολιών–, που γίνεται πεδίο διεκδίκησης και αντιπαράθεσης, ολοένα παραμερίζεται. Μέσα σε έναν πλαστό δυισμό –εκ των άνω/εκ των κάτω– καθετί «κρατικό» απορρίπτεται εξ ορισμού. Ομάδες πολιτών, καλλιτέχνες και ιδρύματα καλούνται να καλύψουν το θεσμικό κενό με μεμονωμένες δράσεις. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν υπάρχει χώρος για τέτοιες παρεμβάσεις μέσα στην πόλη· κάθε άλλο. Όμως, όπως ούτε ο καλλιτέχνης είναι απαραίτητα ακτιβιστής ούτε ο ακτιβιστής μπορεί να αντικαταστήσει την πολιτεία, έτσι και η μεμονωμένη δράση δεν μπορεί να αντικαταστήσει τους θεσμούς του σχεδιασμού. Συνέχεια ανάγνωσης

Kοινωνικές και χωρικές ανατροπές στην Αθήνα της κρίσης

Standard

της Ελένης Πορτάλιου

Μετά τα δακρυγόνα. Ο χορός της χαράς. «Αγανακτισμένοι», Σύνταγμα 2011

Μετά τα δακρυγόνα. Ο χορός της χαράς. «Αγανακτισμένοι», Σύνταγμα 2011

Η Αθήνα είναι μια πόλη σε ανθρωπιστική κρίση, σύμφωνα με τον ορισμό των Γιατρών του Κόσμου, που αναφέρεται σε μαζικές καταστάσεις φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού. Από κοινωνική-χωρική άποψη, η κρίση γίνεται αντιληπτή σε τρία αλληλοσυμπληρούμενα επίπεδα: α) την κοινωνία της πόλης, β) τον δημόσιο και ιδιωτικό αστικό χώρο, γ) την επιτήρηση της πόλης και τη γενικευμένη καταστολή (από την κρατική εξουσία και τις εγκληματικές συμμορίες).

Η φτωχοποίηση της κοινωνίας γενικεύεται και διαρκεί

kotziaΗ Αθήνα –ειδικότερα το Κέντρο– συγκέντρωνε πάντα ευπαθείς κοινωνικές ομάδες. Άνεργοι, πένητες, άστεγοι, χρήστες εξαρτησιογόνων ουσιών, πρόσφυγες και μετανάστες αναζητούσαν στην πόλη κοινωνικές δομές, εργασία, αλληλεγγύη των διερχομένων, γενικότερα στήριξη για την επιβίωσή τους. Σήμερα η κατάσταση αυτή έχει διαχυθεί σε όλο το σώμα της πόλης, αφορώντας ευρύτατα κοινωνικά στρώματα, που παλιότερα διέθεταν τα βασικά προς το ζην ή/και ευημερούσαν. Συνέχεια ανάγνωσης

Πού παίζουν τα παιδιά στις πόλεις;

Standard

ΑΝΤΙΚΛΙΜΑΚΑ

 Η παράσταση «Λέλα, Τζέλα, Κόρνας και ο Κλεομένης», για ανθρώπους από 6 ετών, παίζεται κάθε Κυριακή στο Θέατρο Πορεία

της Ιωάννας Μεϊτάνη

Φωτογραφία από την παράσταση (Azymmetry Pictures).

Φωτογραφία από την παράσταση (Azymmetry
Pictures).

Η παράσταση «Λέλα, Τζέλα, Κόρνας και ο Κλεομένης» είναι η καινούργια δουλειά της ομάδας που είχε ανεβάσει πριν από δυο χρόνια τη «Γιορτή στου Νουριάν», η οποία βρήκε μεγάλη ανταπόκριση στο κοινό και συνεχίζει και φέτος. Η φετινή παραγωγή είναι πάλι έργο του Φόλκερ Λούντβιχ, πάλι σε μετάφραση και διασκευή του Βασίλη Κουκαλάνι, ο οποίος έχει αγαπήσει, εκτιμήσει και πιστέψει στην αξία των έργων του Λούντβιχ και στον τρόπο δουλειάς του Grips Theater του Βερολίνου: θέατρο για ανθρώπους, όχι για παιδιά. Προβλήματα, και όχι παραμύθια. Λύσεις ρεαλιστικές και όχι μαγικά. Μέσα στο καζάνι της κοινωνίας και όχι στον πύργο της πριγκίπισσας.

Πολλά είναι αυτά που κάνουν το έργο επίκαιρο, ενώ έχει γραφτεί το 1971, πριν από σαράντα δύο χρόνια, από τον Γερμανό Φόλκερ Λούντβιχ. Προφανώς, για να αναφέρεται τότε ως πρόβλημα των παιδιών η έλλειψη ελεύθερου χώρου για παιχνίδι, θα ήταν πρόβλημα υπαρκτό, ακόμη και σε μια πόλη σαν το Βερολίνο, με τα αχανή πάρκα και τον απλόχωρο σχεδιασμό. Άρα, εκατό φορές πιο επίκαιρο είναι στις αθηναϊκές γειτονιές του σήμερα. Όπου οι παιδικές χαρές ορίζονται συνήθως από ψηλά κάγκελα (ενίοτε κλεισμένα με λουκέτο), έχουν συχνά πλαστικό δάπεδο, σπασμένες κούνιες και πλαστικές τσουλήθρες. Και όπου τα παιδιά δεν παίζουν μόνα τους, δεν ξεδίνουν, δεν βρομίζουν, δεν τρώνε χώμα (εδώ δεν φταίει μόνο το πλαστικό δάπεδο, αλλά αυτό είναι άλλη κουβέντα). Συνέχεια ανάγνωσης

Χειμώνας στην Αθήνα

Standard

του Παναγιώτη Νούτσου

Ο Παρθενώνας μετά τη βροχή. Φωτογραφάι του Φρεντ Μπουασονά, αρχές του 20ού αιώνα

Ο Παρθενώνας μετά τη βροχή. Φωτογραφάι του Φρεντ Μπουασονά, αρχές του 20ού αιώνα

Χειμώνας, κυριολεκτικά και μεταφορικά, στην πρωτεύουσα. Δεν υπήρξαν τάχα «αντίδοτα»;  Έστω «βραχύπνοα», ως προς το χρόνο ανάλωσής τους, και πάντως «μακρόπνοα» ως προς τον προβληματισμό που έθεταν; Άνετα κρατώ σημειώσεις, μια και το έλυτρον του αντίχειρα έχει επαναλειτουργήσει πλήρως χάρη στη γενναιόδωρη χειρουργική δεξιοτεχνία του Παναγιώτη Σουκάκου. Έτσι απομνημονεύω τα εξής:

α) Την κινηματογραφική παράσταση «Το κεφάλαιο» του Κώστα Γαβρά, ως «αντίσταση στη χυδαιότητα» της οικονομικής εξουσίας που επαυξάνει το τραπεζικό κεφάλαιο. Συνέχεια ανάγνωσης

O Γκυ Μπυρζέλ και το έργο του

Standard

WEB ONLY

με την ευκαιρία της αναγόρευσης του σήμερα σε επίτιμο δρ του ΕΜΠ
του Μηνά Αγγελίδη, της  Σοφίας Αυγερινού-Κολώνια και του Νίκου Μπελαβίλα

guyyyyΟ διάσημος πολεοδόμος και γεωγράφος Γκυ Μπυρζέλ  αναγορεύεται αύριο Δευτέρα Δευτέρα 10 Δεκεμβρίου και ώρα 17.30 επίτιμος διδάκτορας της Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ στην αίθουσα εκδηλώσεων του Κτιρίου Αβέρωφ. Η εκδήλωση ξεκινάει με ομιλία της  διευθύντριας του Τομέα Πολεοδομίας και Χωροταξίας Σοφία Αυγερινού-Κολώνια για το έργο του τιμώμενου, συνεχίζεται με συζήτηση με θέμα «Η Αθήνα σε κρίση» (Μηνάς Αγγελίδης, Άγις Αθανασιάδης, Θωμάς Μαλούτας, Νίκος Μπελαβίλας, Γιάννης Τσιώμης) και ολοκληρώνεται με ομιλίατου τιμώμενου Γκυ Μπυρζέλ με θέμα «Διάρκεια και αλλαγές στην ελληνική πρωτεύουσα». Με την ευκαιρία αυτή, τα «Ενθέματα» δημοσιεύουν την εισήγηση του Μηνά Αγγελίδη, της   Σοφίας Αυγερινού-Κολώνια και του Νίκου Μπελαβίλα προς τον Τομέα Πολεοδομίας και Χωροταξίας, με βάση την οποία ο Γκυ Μπυρζέλ αναγορεύεται επίτιμος διδάκτωρ. Το κείμενο αναφέρεται στην συνολική επιστημονική συνεισφορά  του Μπυρζέλ, με ιδιαίτερη αναφορά στην ενασχόλησή του με την Ελλάδα, ενώ στο τέλος περιέχει αναλυτική εργογραφία του.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

 

 Ο Guy Burgel, Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Paris Χ – Nanterre, έχει μια εξαιρετικά σημαντική συνεισφορά στις επιστήμες της πολεοδομίας και γεωγρα­φίας. Διετέλεσε Καθηγητής αστικής γεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο Paris X – Nanterre και θεμελίωσε τη συλλογή συγκριτικών μελετών του περιοδικού «Villes en parallèle» το 1980, η έκδοση του οποίου συνεχίζεται έως σήμερα. Διηύθυνε για μεγάλο διάστημα το Εργαστήριο αστικής γεωγραφίας (Laboratoire de géographie urbaine) του Πανεπιστημίου Paris X – Nanterre.Έχει συγγράψει πολύ μεγάλο αριθμό εργασιών για την πόλη, οι οποίες είχαν μεγάλη απήχηση στην διεθνή επιστημονική κοινότητα αλλά και σε ένα πολύ ευρύτερο κοινό.Του έχει απονεμηθεί ο τίτλος της γαλλικής «Académie d’architecture».

 Η έρευνα για την Ελλάδα

pobiaΟ καθηγητής Guy Burgel αφιέρωσε πολύ μεγάλο μέρος της επιστημονικής δραστηριότητάς του στην Ελλάδα. Συμμετείχε σε μεγάλο αριθμό σημαντικών ερευνών για την Αθήνα, τις ελληνικές πόλεις και γενικότερα τον ελληνικό χώρο, οι οποίες κα­τέληξαν σε βιβλία και δημοσιεύσεις επηρεάζοντας παράλληλα σε σημαντικό βαθμό την επιστημονι­κή σκέψη για την ελληνική πόλη και περιφέρεια για δεκαετίες.

Ειδικότερα, ο Guy Burgel, στις δεκαετίες του ’60 και του ’70, μέσα από μια σειρά συστηματικών ερευνών του μετασχηματισμού του αστικού όσο και του αγροτικού χώρου στην Ελλάδα, ανέλυσε συστηματικά τους πολυδιάστατους μηχανισμούς σχηματισμού της Αθήνας, μιας ιδιότυπης μεσογειακής μητροπολιτικής περιοχής, μέσα από διαδικασίες αποδυνάμωσης των περιφερειακών και τοπικών αναπτυξιακών και κοινωνικών δομών και των πολιτιστικών ταυτοτήτων που προϋπήρχαν. Μέσα από πρωτότυπες μεθόδους ανάλυσης των διασυνδέσεων ανάμεσα στο τοπικό και το υπερτοπικό, ανάμεσα στην οικονομία, την κοινωνία και τον καθημερινό βίο των ανθρώπων, επέτυχε να αναλύσει ολοκληρωμένα τους ιδιαίτερους μετασχηματισμούς των πόλεων και της υπαίθρου στην Ελλάδα. Η έμφαση στην ολοκληρωμένη προσέγγιση και στην εμβάθυνση στις ελληνικές ιδιαιτερότητες αποτέλεσαν ουσιαστική καινοτομική συνεισφορά του Guy Burgel  σε σχέση με την έως τότε εργογραφία για τις ελληνικές πόλεις. Συνέχεια ανάγνωσης

Οι τόποι του ρατσισμού

Standard

του Κωστή Χατζημιχάλη

Από το έργο του Ενκί Μπιλάλ, «Η τριλογία του Νικοπόλ»

 Το ιστορικό κέντρο της Αθήνας, οι πλατείες του Αγ. Παντελεήμονα, της Αμερικής και της Αττικής αναφέρονται συχνά ως τόποι εκδήλωσης ρατσιστικών επιθέσεων της Χρυσής Αυγής σε μετανάστες, εκεί εντοπίζεται η παράνομη και απροκάλυπτη βία, το αντριλίκι, η εθνικοφροσύνη, η ομοφοβία και ο σεξισμός των «λεβεντόπαιδων», όπως τους αποκαλεί έγκριτη πρωινή εφημερίδα. Μάλιστα η κυρίαρχη αφήγηση χρησιμοποιεί την παρουσία μεταναστών ως την κύρια αιτία υποβάθμισης των παραπάνω περιοχών. Η κατασκευή του προβλήματος οδηγεί και στις πολιτικές επίλυσής του και έτσι η εξουσία «νομιμοποιεί» τον Ξένιο Δία και τις φαραωνικές πεζοδρομήσεις και αναπλάσεις, εκεί ακουμπά και η Χρυσή Αυγή.

Ωστόσο οι τόποι του ρατσισμού έχουν και άλλες διαστάσεις. Είναι περιοχές όπου η παρουσία των μεταναστών είναι ορατή: τα σώματα τους με το διαφορετικό χρώμα δέρματος συναντιόνται με τους «άσπρους» γηγενείς, τα ρούχα, η ομιλία και το φέρσιμο είναι διαφορετικά, τα ονόματα είναι ξενικά, το ίδιο και τα μαγαζιά. Η επιτέλεση αυτών των δραστηριοτήτων στο δημόσιο χώρο της πόλης τους κάνει ορατούς, ενώ την ίδια στιγμή είναι αόρατοι για τη δικαιοσύνη και για τα πιο στοιχειώδη δικαιώματα, ακόμη και για το δικαίωμα στη ζωή. Φανταστείτε τώρα για μια στιγμή τους μετανάστες και τις μετανάστριες σαν αόρατους/ες και ως προς τα σώματα αλλά υπαρκτούς/ες: να δουλεύουν σε υπόγειες σήραγγες για τους «επάνω», σε ειδικά φτιαγμένους χώρους παραγωγής και κατοικίας, κάτω από την επιφάνεια αλλά στο κέντρο της πόλης. Όπως στα κόμικς του Μπιλάλ την εποχή που οι κυρίαρχοι των πόλεων είχαν κεφάλι γερακιού και ατσάλινα χέρια και οι επιζώντες άνδρες και γυναίκες δουλεύουν γι’ αυτούς στα υπόγεια του μετρό που έχει καταστραφεί. Συνέχεια ανάγνωσης

Το κέντρο της Αθήνας, τοπική εκδοχή της παγκόσμιας πόλης

Standard

ΝΕΕΣ ΥΒΡΙΔΙΚΕΣ ΖΩΝΕΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ

της Φωτεινής Μαργαρίτη

Σύμφωνα με την Σάσκια Σάσεν (Κοινωνιολογία της παγκοσμιοποίησης, 2007), η παγκοσμιοποίηση ως αλληλεξάρτηση αλλά και ως πλέγμα παγκόσμιων θεσμών και νέων σχηματισμών, που παράγουν πολύπλοκα και πολυσθενή αστικά στιγμιότυπα, εγκατοικεί στο εθνικό.

Στο Χουαξί, ένα χωριό 2.000 κατοίκων ΒΔ της Σαγκάης. 35.000 εσωτερικοί μετανάστες εργάζονται χωρίς άδεια παραμονής, αναγκασμένοι να διαμένουν έξω από τα όρια του.

Η πόλη είναι πλέον ένα στρατηγικό πεδίο όπου πολλαπλές υπερεθνικές πολιτικές και υπερσυνοριακές διαδικασίες διασταυρώνονται και παράγουν νέους χωρικούς σχηματισμούς.

Σ’ αυτή την κατεύθυνση, η μετάλλαξη του κέντρου της Αθήνας δεν συνιστά απλώς μια τοπική ιδιομορφία αλλά σε μεγάλο βαθμό την τοπικοποίηση του παγκόσμιου.

Μετανάστευση και υβριδικές μορφές του αστικού χώρου. Το παγκόσμιο κεφάλαιο και η νέα εργατική δύναμη των μεταναστών είναι δύο σημαντικές περιπτώσεις υπερεθνικών φορέων σήμερα. Η μετανάστευση αποτελεί αιχμή της παγκοσμιοποίησης. Ως εργαλείο προσέγγισης του αστικού χώρου, επιτρέπει να εντοπίσουμε πρωτόγνωρες υβριδικές μορφές, οι οποίες εξελίσσονται σε παγκόσμιο επίπεδο.

Στο κέντρο της Αθήνας.

Η παράνομη μετανάστευση, η βιομηχανία του σεξ ή το εξωθεσμικό εμπόριο, αποτελούν, σύμφωνα με την Σάσεν, φαινόμενο συστημικό, ισοδύναμο της απορρύθμισης στα ανώτατα επίπεδα της οικονομίας και συνιστούν «ρυθμιστικά χάσματα», αντί του εγκλήματος και της παραβατικότητας.

Το φαινόμενο καθίσταται ιδιαίτερα περίπλοκο, καθώς οι παραπάνω επικερδείς δραστηριότητες διευθύνονται από υπερεθνικά παγκόσμια δίκτυα, που εύκολα, λόγω των τεχνολογιών επικοινωνίας, διαφεύγουν της «επιτήρησης». Καταγράφονται μεν στο «περιθώριο» της θεσμικής παγκόσμιας οικονομίας, αλλά βρίσκονται σε στενή διαπλοκή μ’ αυτήν και τις αναλαμβάνει ένας πολυπληθής μετακινούμενος πληθυσμός που ζει σε καθεστώς συνεχούς μετάβασης στις πόλεις.

Ο ξένος, Ι: Στα σύνορα Μεξικού και ΗΠΑ. «Στον τόπο που δεν ξέρω το όνομά μου. Στον τόπο που είμαι, και δεν είμαι», λέει χαρακτηριστικά ο Κάρλος Φουέντες μιλώντας για τα σύνορα Μεξικού-ΗΠΑ. Συνέχεια ανάγνωσης

Αυτοσχέδια πολεοδομία σε καιρούς κρίσης

Standard

της Ελένης Κούκη

 Η έκθεση «Hands on Urbanism 1850-2012. TheRighttoGreen», που διοργάνωσε το Αρχιτεκτονικό Κέντρο της Βιέννης, ολοκληρώθηκε στα τέλη Ιουνίου, αλλά η οπτική της μπορεί να ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση, ειδικά σε πόλεις της κρίσης, όπως η Αθήνα.

Ma Shi Po Village, Νέες περιοχές στο Χονγκ Κογκ. © Shu-Mei Huang

Αρχικά, όταν βλέπεις στο κέντρο της Βιέννης τις τεράστιες αφίσες που αναγγέλλουν μια έκθεση για τον αστικό σχεδιασμό από το 1850 μέχρι και σήμερα, το μυαλό σου πηγαίνει στα μεγάλα πολεοδομικά προγράμματα που στα μέσα του 19ου αιώνα άλλαξαν για πάντα τη μορφή πόλεων όπως το Παρίσι και η Βιέννη, σάρωσαν τα μεσαιωνικά τους στοιχεία και τους άνοιξαν τον δρόμο για να γίνουν οι πρώτες εμβληματικές μητροπόλεις της νεωτερικότητας. Μετά, όμως, προσέχεις τον τίτλο της έκθεσης, «Hands on Urbanism, 1850-2012» (κατά προσέγγιση θα μεταφράζαμε «Αυτοσχέδιος εξαστισμός»), και συνειδητοποιείς πόσο πρωτότυπο είναι το εγχείρημα. Γιατί, αυτή τη φορά, το ζητούμενο ήταν να περιγραφεί η ιστορία της μοντέρνας πολεοδομίας από τα κάτω, να αναδειχθεί το πώς η αυτοοργάνωση ανθρώπων που βρίσκονταν σε θέση επισφάλειας έδωσε νέες λύσεις, πίεσε για την καλυτέρευση των συνθηκών διαβίωσης στις αχανείς μητροπόλεις του καπιταλισμού και, γιατί όχι, έθεσε τη βάση για μια πιο δημοκρατική αντίληψη της πολεοδομίας.

Μάλιστα, οι επιμελητές έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση σε εγχειρήματα που έχουν να κάνουν με τη διεκδίκηση δημόσιων χώρων πρασίνου, από το πασίγνωστο κίνημα των κοινοτικών κήπων στη Νέα Υόρκη μέχρι το κίνημα για την αστική γεωργία (UPA), στην Κούβα. Σύμφωνα με τους οργανωτές, η διεκδίκηση ενός χώρου πρασίνου από μια κοινότητα είναι πάντα μια περίπλοκη πράξη, που όχι μόνο της εξασφαλίζει καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, αλλά ενδυναμώνει τους δεσμούς στο εσωτερικό της και θεμελιώνει τον αυτοσεβασμό της. Συνέχεια ανάγνωσης

Ο Nτέιβιντ Χάρβεϋ και η πολιτική οικονομία του δημόσιου χώρου της Αθήνας

Standard

Ο Nτέιβιντ Χάρβεϋ βρέθηκε τις προηγούμενες μέρες στην Αθήνα και έδωσε τρεις πολύ επιτυχημένες ομιλίες. Την τρίτη από αυτές, με τίτλο «Οι πολιτικές επιπτώσεις της καπιταλιστικής κρίσης: Ο νεοφιλελευθερισμός ενάντια στη δημοκρατία» (που συνδιοργάνωσαν το Ινστιτούτο «Νίκος Πουλαντζάς», το RedNotebook και τα «Ενθέματα» στο κηπάκι της Τσαμαδού 10, μπορείτε να την παρακολουθήσετε στο https://enthemata.wordpress.com/harvey_video/ ‎). Με την ευκαιρία αυτή, δημοσιεύουμε ένα σχετικό κείμενο του Γ. Βελεγράκη.

EΝΘΕΜΑΤΑ

 του Γιώργου Βελεγράκη

Ρόι Λίχτενστάιν, «Οφθαλμαπάτη με κεφάλι Λεζέ και πινέ-
λο», 1973

Ένα από τα λιγότερο γνωστά, αλλά πολύ σημαντικά κατά τη γνώμη μου «χωρικά έργα» του Χάρβεϋ είναι το κείμενο Η πολιτική οικονομία του δημόσιου χώρου (The political economy of public space) που εκδόθηκε το 2006 στις ΗΠΑ ως μέρος του συλλογικού έργου Οι πολιτικές του δημόσιου χώρου (The politics of public space) υπό την επιμέλεια των Neil Smith και Setha Low.1 Το κείμενο διερευνά τη σχέση μεταξύ της φυσικής υπόστασης του αστικού δημόσιου χώρου και των πολιτικών αυτού που νοείται ως δημόσια σφαίρα. Η δημόσια σφαίρα για τον Χάρβεϋ, όπως και για το σύνολο των ριζοσπαστών γεωγράφων, δεν είναι καθολική και αχωρική, ώστε στο πλαίσιό της να τελείται απρόσκοπτα ο δημόσιος δημοκρατικός διάλογος της αστικής δημοκρατίας, αλλά, αντίθετα, υπόκειται στις συγκεκριμένες γεωγραφικές και ιστορικές δεσμεύσεις του φυσικού χώρου. Γι’ αυτό ο σχεδιασμός και η φυσική υλικότητα της χωρικής οργάνωσης δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον ζήτημα ή εκτός θέματος. Οι διάφορες γεωγραφίες του χώρου (και ειδικά στην πόλη ο σχεδιασμένος και οργανωμένος δημόσιος χώρος) είναι αυτές που επιβεβαιώνουν, αναιρούν ή αλλάζουν τις κοινωνικές και πολιτικές σχέσεις της δημόσιας σφαίρας. Συνεπώς, είναι εύλογα τα ερωτήματα πώς ο φυσικός σχεδιασμός του δημόσιου χώρου της πόλης αντιστοιχεί σε πιο αυταρχικές ή πιο δημοκρατικές μορφές διακυβέρνησης2 και πώς σχετίζεται με τη δυνατότητα πολιτικής κινητοποίησης.

Ο Χάρβεϋ, μελετώντας την εμβληματική προσπάθεια αναδόμησης του Παρισιού από τον Οσμάν τις δεκαετίες του 1850 και του 1860, αναδεικνύει τη σχέση της οργάνωσης του δημόσιου χώρου με τις μεγάλες κοινωνικοοικονομικές αλλαγές εκείνης της περιόδου. Οι νέες τεράστιες λεωφόροι και τα εμπορικά κέντρα που τότε ξεφυτρώνουν, συνδέονται και υπηρετούν την ανάδειξη της μεσαίας τάξης, τον ευρύτερο χωρικό διαμοιρασμό του πληθυσμού με ταξικά κριτήρια και τη διακυβέρνηση μέσω της εικόνας του μεγαλείου και της νέας καπιταλιστικής αφθονίας.

To Παρίσι εισέρχεται στην κατά Χομπσμπάουμ «εποχή του κεφαλαίου». Τα έργα ανοικοδόμησής του ήταν μεγάλες δημόσιες δαπάνες, σχεδιασμένες για να αναζωογονήσουν την οικονομία και, μέσω κυρίως της εξασφάλισης του ιδιωτικού κέρδους και την εκμετάλλευση της αστικής γης. Δημιουργείται μια νέα φαντασιακή αναπαράσταση για την πόλη: η πόλη του θεάματος (νέα μπαρ, καφέ, καμπαρέ και θέατρα), του ιμπεριαλιστικού μεγαλείου της Γαλλίας (στις μεγάλες λεωφόρους πραγματοποιούνται δημοτικές τελετές, στρατιωτικές παρελάσεις, «αριστοκρατικοί» γάμοι) και του κατά Μπένγιαμιν «προσκυνήματος του φετιχισμού του εμπορεύματος»3 (νέα μεγάλα εμπορικά κέντρα). Συνέχεια ανάγνωσης

Μικροί ουρανοξύστες στην Αθήνα

Standard

Όψιμη… ανακάλυψη της Αμερικής

της Φωτεινής Μαργαρίτη

Κατεδάφιση «μικρών ουρανοξυστών» σε προάστιο του Παρισιού.

Τελευταία έχουν έρθει συχνά στη δημοσιότητα απόψεις που υπεραμύνονται  της  οικοδόμησης «μικρών ουρανοξυστών» στην Αθήνα. Ο αναπληρωτής υπουργός περιβάλλοντος  Ν. Σηφουνάκης παρουσιάζοντας το νέο γενικό οικοδομικό κανονισμό (ΓΟΚ), τόνισε πως «πρέπει να διαμορφωθεί μια νέα στρατηγική που θα προτάσσει την καθ’ ύψος οικοδόμηση προκειμένου να υπάρξει συμπύκνωση της δόμησης και απελευθέρωση του εδάφους».

Σύμφωνα με την παραπάνω άποψη, η στρατηγική αυτή προϋποθέτει την μεγάλης κλίμακας κατεδάφιση κτιρίων που έχουν κλείσει τον «φυσιολογικό» κύκλο της ζωής τους: «Πρέπει να αναβαθμίσουμε το κτιριακό απόθεμα λαμβάνοντας υπόψη ότι ο χρόνος εξάντλησης της ζωής των κτιρίων από οπλισμένο σκυρόδερμα ολοένα και πλησιάζει. Βρισκόμαστε ένα βήμα πριν την υποχρέωση κατεδάφισης των πρώτων προβληματικών πολυκατοικιών» (Τα Νέα, 29.2.2012).

Το πρόσχημα της διάρκειας ζωής του σκυροδέματος. Η παραπάνω άποψη για τη διάρκεια ζωής των κτιρίων από σκυρόδεμα δεν μπορεί όμως να γενικευθεί. Η ανθεκτικότητα μιας κατασκευής δεν εξαρτάται μόνο από το υλικό, αλλά και την ποιότητά της, τη χρήση και τη συντήρηση των κτιρίων κλπ.  Η διεθνής μάλιστα εμπειρία από την κατεδάφιση ανάλογων κτιρίων αποδεικνύει  πως συχνά δεν γίνεται για τεχνικούς λόγους, αλλά για λόγους κοινωνικής δυσλειτουργίας της πόλης, με χαρακτηριστικό το παράδειγμα των προαστίων του Παρισιού, όπου κτίρια είκοσι  μόλις ετών κατεδαφίστηκαν..

Από την κοινωνική στην επιχειρηματική πολεοδομία. Μετά το 1945 και  την αποτυχία της καθολικής ουτοπίας του Μεσοπολέμου στην Ευρώπη,  δόθηκε προβάδισμα στην επιχειρηματική διάσταση της πόλης και στη σταδιακή εγκατάλειψη της κοινωνικής πολεοδομίας. Αυτή η λογική  επικράτησε στην Αμερική, η οποία ας μην ξεχνάμε πως βιώθηκε σαν την παρθένα γη, όπου μπορείς να ξαναρχίσεις την ιστορία από το μηδέν, όπου η «καινοτομία» είναι αξία και έκφραση μιας συνεχούς αντίστασης  εναντίον του παρελθόντος. Ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα, οι ουρανοξύστες λειτούργησαν ως μοντέλο ανοικοδόμησης μιας ολόκληρης πόλης. Σήμερα, το μοντέλο της επιχειρηματικής πόλης, με επίκεντρο τα ψηλά κτίρια, επεκτείνεται με ταχύτατους ρυθμούς στις αναδυόμενες παγκόσμιες μητροπόλεις, συμπαρασύροντας σαν «τσουνάμι» όλες τις  ιδιαιτερότητες.

Από τη δεκαετία του 1980, στον ευρωπαϊκό χώρο αναπτύσσονται γόνιμες απόψεις και εφαρμογές, οι οποίες αντιτάσσουν στο αμερικανικό μοντέλο της καθ’ ύψος οικοδόμησης, το μοντέλο της αστικής πυκνότητας και της ανάμιξης των χρήσεων που χαρακτήριζαν την παλιά ευρωπαϊκή πόλη.

Η ευρωπαϊκή εξαίρεση. Στην Ευρώπη δεν έγινε ποτέ  μαζική ανοικοδόμηση ουρανοξυστών. Σοβαρός όμως είναι και ο κριτικός αντίλογος για την παγκόσμια γενίκευση των ουρανοξυστών, η οποία διαφοροποιείται ακόμη και από το αμερικανικό μοντέλο. Η πρώτη κάθετη ανοικοδόμηση των αμερικανικών πόλεων (Σικάγο, Ν. Υόρκη κλπ.) εμπεριείχε, σ’ ένα βαθμό, τα ψήγματα της κοινωνικής πολεοδομίας, εργαζόταν δηλαδή με την έννοια της αστικής πυκνότητας. Οι παλιοί ουρανοξύστες Art Deco, με τη χωροθέτησή τους, αλλά και με τη διαμόρφωση μιας διαφορετικής όψης στο επίπεδο του δρόμου, φρόντιζαν να δημιουργήσουν την οικειότητα και φυσικότητα των κοινωνικών αποστάσεων, εναρμονίζονταν με τα περιβάλλοντα κτίρια, διατηρούσαν ένα χαρακτήρα «πολιτισμένο», στοιχεία που σήμερα έχουν πλήρως εγκαταλειφθεί.

Ελληνική περιχαράκωση. Τις τελευταίες δεκαετίες η Ελλάδα φαίνεται να μην παρακολουθεί τον παραπάνω προβληματισμό. Προηγήθηκε μια περίοδος όπου κυριάρχησε  ένα είδος υβριδικής σκέψης, που εκφράστηκε κατεξοχήν με μια μιντιακή γλώσσα «θανάτου του κοινωνικού». Εξιδανίκευσε την εικόνα μιας Αθήνας-Μητρόπολης σε σαθρές βάσεις, όπως αποδεικνύει το πρόβλημα του κέντρου (και όχι μόνο), με ευθύνη κατεξοχήν της πολιτείας, αλλά και των ειδικών επιστημόνων (αρχιτεκτόνων κλπ.), οι οποίοι πάσχουν συχνά από ένα είδος μεγαλομανίας, που  αγνοεί ότι η τέχνη τους είναι έντονα «μολυσμένη» από την ζωή και την κοινωνία. Συνέχεια ανάγνωσης

Να μην αντέξεις

Standard

του Σπύρου Παπαδόπουλου  («Bυτίου»)

 

Φωτογραφία του Γιάννη Καφκά, από την ενότητα «open wound» (από το μπλογκ του diffusedlight.blogspot.com

Έγραφε πριν λίγους μήνες ο Ν. Ξυδάκης στην Καθημερινή: «Εφόσον γράφεις δημοσίως, οφείλεις πάραυτα να αφηγηθείς την κρίση: πώς επελαύνει και μορφοποιείται σταδιακά ως μόνιμο χαρακτηριστικό του βίου, πώς αλλάζει την πολιτική ατζέντα, πώς αλλάζει τις εννοιολογήσεις, πώς κλονίζει τις βεβαιότητες, πώς πυροδοτεί παθιασμένες ή απελπισμένες συζητήσεις, ακόμη και πώς διαιρεί παρέες και ανθρώπινα σύνολα». Τρεις μήνες μετά, το ερώτημα («πώς γράφουμε για την κρίση;») μεταβάλλεται, αλλάζει και αγγίζει τον πυρήνα της περίφημης καθημερινότητας. Πώς ζούμε στην κρίση;

Αριστεροί, αριστεριστές και ανένταχτοι συμπαθούντες, βρίσκονται μπροστά στους πιο ιλιγγιώδεις γκρεμούς. Τα νούμερα είναι αμείλικτα. Ο αριθμός των ανέργων, των φτωχών, των άστεγων. Ειδήσεις για απολυμένους, για γονείς που αφήνουν τα παιδιά τους σε ιδρύματα και νοσοκομεία γιατί δεν μπορούν να τα φροντίσουν, για αυτοκτονίες. Η πραγματικότητα είναι ακόμη πιο αμείλικτη. Δυσκολεύεσαι να περπατήσεις στο κέντρο. Όχι γιατί φοβάσαι ίσως, όχι γιατί κινδυνεύεις ίσως, αλλά γιατί κάθε βόλτα πια αποβαίνει αφόρητη. Στο Πανεπιστήμιο, χυμένοι άνθρωποι ανάμεσα στα σκαλιά. Σφιγμένα μπράτσα με λάστιχο. Πόδια που έχουν αφεθεί στο έλεος κάποιας παλιάς πληγής. Άστεγοι ξαπλωμένοι σε στενά πεζοδρόμια, μισοκοιμισμένοι ή μισολιπόθυμοι, με απλωμένο το χέρι. Παιδιά κοιμούνται στην Ακαδημίας. Και πέρα απ’ τα προφανή δράματα. Στα τραπέζια μετριόμαστε να δούμε πόσοι ψάχνουν για δουλειά. Ύστερα πόσοι είναι ανασφάλιστοι. Στο τέλος πόσοι είναι καλά.

Διστάζω να διαβάσω Μιχάλη Κατσαρό. Στην πραγματικότητα, «παραμένω εν πλήρη συγχύσει ένοχος». Σφαλιάρες πέφτουν με φόρα χιλιάδων χιλιομέτρων στα πρόσωπά μας. Πόσα πενηντάλεπτα να δώσεις; Σε πόσες κινήσεις πολιτών να συμμετάσχεις; Σε πόσες συνελεύσεις γειτονιών να πάρεις μέρος; Πόσα ρούχα να βγάλεις απ’ την ντουλάπα;  Πόσες αναλύσεις να διαβάσεις; Σε πόσες απεργίες να πάρεις μέρος;

Τίποτα δεν μοιάζει αρκετό, μπροστά σ’ αυτά που βλέπουμε να συμβαίνουν, αν και το όποιο λίγο μπορεί να δώσει ο καθένας είναι «πολύ» μπροστά στο τίποτα που έχει αυτός που το λαμβάνει. Ωστόσο, τίποτα δεν ανακουφίζει, όταν πια ξέρεις καλά, όταν αντικρίζεις με όλες σου τις αισθήσεις την κοινωνική εξαθλίωση.

«Σου ζητούν πράξεις, αποδείξεις, έργα, και το μόνο που μπορείς να δώσεις είναι δάκρυα μετασχηματισμένα» (Ε. Σιοράν).

Δίνεις δάκρυα μετασχηματισμένα σε αλληλεγγύη, φιλανθρωπία, ανθρωπιά, αγάπη, καθήκον, συνήθεια, ιδεολογία. Όλα μαζί ανακατεμένα και ξεχωριστά. Στέκουμε με ένα σάστισμα και μια φωνή έτοιμη να εκραγεί. Κριτικάρουμε τις δηλώσεις ενός υπουργού, στηλιτεύουμε άλλη μια περικοπή, οργανωνόμαστε απέναντι σε ένα εντελώς άδικο χαράτσι, καταδεικνύουμε τις θεσμικές εκτροπές. Μας λείπει ένα φρένο αληθινό, κάτι που θα σταματήσει την πτώση. Συνέχεια ανάγνωσης