Πρόσφυγες: «Εμείς» και οι «άλλοι»

Standard

[web only]

του Βαγγέλη Καραμανωλάκη

Συκαμνιά Λέσβου, 24.11.2015. Φωτογραφία: Giles Duley/UNHCR

Συκαμνιά Λέσβου, 24.11.2015. Φωτογραφία: Giles Duley/UNHCR

Εκατοντάδες σακούλες με τρόφιμα, εθελοντές στους κάθε λογής καταυλισμούς, χρήματα από εράνους και εκδηλώσεις. Σκέφτομαι πως αν αύριο ο ιστορικός του μέλλοντος προσπαθούσε να  αποτυπώσει την εικόνα της υποδοχής των προσφύγων στη χώρα, σ’ αυτές τις εικόνες θα έμενε, όπως αναπαράγονται συνεχώς από τα ΜΜΕ. Αντίθετα, οι γουρουνοκεφαλές, οι πορείες όσων διαμαρτύρονται για την εγκατάστασή προσφύγων στην περιοχή τους, οι ξενοφοβικές δηλώσεις θα μοιάζουν μάλλον περιθωριακές, αντιδράσεις που δεν μπόρεσαν να μεταστρέψουν τη θετική κατά κύριο λόγο διάθεση και στάση της κοινής γνώμης. Συνέχεια ανάγνωσης

Συμφωνία Ε.Ε.-Τουρκίας: Σαν ένα νέο και πιο βαρύ Μνημόνιο

Standard

#Is This a Coup?  #StopTheDeal

του Στρατή Μπουρνάζου

 Διαμαρτυρία προσφύγων, που κάθονται στις γραμμές του τρένου, κρατώντας λουλούδια στα χέρια.Ειδομένη,,1.3.2016.Φωτογραφία EFE


Διαμαρτυρία προσφύγων, που κάθονται στις γραμμές του τρένου, κρατώντας λουλούδια στα χέρια.Ειδομένη,,1.3.2016.Φωτογραφία EFE

Σαν ένα καινούργιο Μνημόνιο – κι αυτό ακόμα πιο βαρύ. Έτσι έλεγε μια φίλη την Τρίτη, όταν βρεθήκαμε στην υποστήριξη του διδακτορικού ενός καλού μας φίλου, ότι νιώθει με την υπογραφή της συμφωνίας Ε.Ε.-Τουρκίας. Ασφαλώς, η αναλογία με όρους ακριβείς δεν στέκει· οι διαφορές είναι σοβαρές και οι επιπτώσεις τους αρκετά διαφορετικές. Ωστόσο, όσοι το λένε –και διαπίστωσα, τις επόμενες μέρες, ότι δεν είναι λίγοι, εντός, εκτός και πέριξ του Σύριζα– έχουν λόγο, ενώ οι όποιες διαφορές επιδεινώνουν την κατάσταση. Γιατί τότε, αν μη τι άλλο, δόθηκε μια μακρά μάχη, και η κυβέρνηση δεν δέχθηκε την «ιδιοκτησία του Μνημονίου», αφού ήταν αποτέλεσμα «πραξικοπήματος» (This is a Coup). Το πλήγμα  όμως της τωρινής συμφωνίας  είναι πιο βαρύ, και επειδή έρχεται σωρευτικά, και επειδή το προσφυγικό-μεταναστευτικό-δικαιωματικό ήταν ένα κρίσιμο πεδίο για την κυβέρνηση και τον Σύριζα. Όχι τόσο για λόγους παράδοσης, αξιακούς  και ευαισθησίας, αλλά και για λόγους ατόφια πολιτικούς: ήταν ένα βασικό πεδίο που έδειχνε τη διαφορά από τη «Δεξιά», αποτελούσε βασικό δίαυλο με τον οποίο η  κυβέρνηση αυτή επικοινωνούσε με τους αλληλέγγυους και τα κινήματα, στην Ελλάδα και την Ευρώπη, βρίσκοντας απήχηση στην κοινωνία. Και το πλήγμα μοιάζει ασήκωτο, επειδή, τούτη τη φορά η κυβέρνηση διεκδικεί την ιδιοκτησία της συμφωνίας, θεωρώντας τη «διπλωματική επιτυχία» και θετικό, έστω δειλό, βήμα.

Δεν χρειάζεται, νομίζω, να αναλύσω ξανά τη συμφωνία (τις σκέψεις μου για μια πρώτη αποτίμηση τις έγραψα στα περασμένα Ενθέματα· βλ. «Όχι πια πρόσφυγες, μόνο “παράτυποι», Τα προβλήματά της τα έχουν αναδείξει πολλοί, η Διεθνής Αμνηστία οργανώνει καμπάνια εναντίον της με τίτλο «Don’t Trade Refugees», ο Καρίμ Λαχιτζί, πρόεδρος  της Διεθνούς Ομοσπονδίας για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (FIDH), μιλάει για «ελεεινή επίδειξη κυνισμού».

Θα σταθώ σε δύο σημεία. Πρώτον, βασική επιδίωξη και  κορμός της συμφωνίας, όπως αναφέρεται με σαφήνεια, είναι η μείωση των ροών από την Τουρκία προς τα ελληνικά νησιά. Ξέρουμε, όμως, ότι οι ροές αυτές είναι στη συντριπτική τους πλειονότητα προσφυγικές (κατά 90%, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ)· επομένως, μείωσή τους σημαίνει μείωση των προσφυγικών ροών. Με όποιον τρόπο δηλαδή και αν επιτευχθεί η μείωση (περισσότερο ή λιγότερο νομότυπο –διότι νόμιμος δεν υπάρχει–, εξατομικευμένο, συλλογικό, με επαναπροωθήσεις, χάρη στην παρουσία των νατοϊκών πλοίων, με το χτύπημα των διακινητών και το κλείσιμο των παράνομων οδών, επομένως και  κάθε οδού, αφού νόμιμη οδός δεν υπάρχει κ.ο.κ.), αυτή θα αφορά πρόσφυγες. Συνέχεια ανάγνωσης

«Είμαστε σπίτι μας οπουδήποτε υπάρχουν αθώα θύματα» *

Standard

Μυτιλήνη, Γενάρης 2016

 της Ηλέκτρας Αλεξανδροπούλου

Θα πάω ανάποδα. Είναι καλύτερα έτσι.

Μυτιλήνη, Γερνάρης 2016. Φωτογραφία της Ηλ. Αλεξανδροπούλου

Η Μυτιλήνη είναι, εδώ και μήνες, ένα μέρος που φτιάχνεται από καθαρή ζωή. Παίρνει τις αντιφάσεις και σου τις πετάει στη μούρη χωρίς δισταγμούς, ούτε τύψεις, ούτε τίποτα. Αυτό είναι η ζωή, και πάρε νάχεις. Έτσι λέει. Στη Μυτιλήνη το παρόν είναι τόσο παρόν που δεν ζηλεύει το μέλλον, δεν μπορεί να το φανταστεί, δεν προλαβαίνει, δεν ασχολείται καθόλου. Στη Μυτιλήνη η ζωή νικάει την πολιτική. Μέχρι σήμερα, και βλέπουμε. Γιατί είναι και τα ΦΕΚ που θα καταγράφουν τους εθελοντές· τα βλέπουμε. Έτσι δε λένε στην πόκα και σε άλλα τέτοια παιχνίδια της τύχης; «Τα βλέπω». Θα δούμε λοιπόν.

Η εξουσία ανακατεύει τη λάσπη. Στη Μυτιλήνη η εξουσία, όλες οι εξουσίες, ανακατεύουν πρώτα τον βυθό της θάλασσας και μετά ανακατεύουνε τη λάσπη από τη βροχή πάνω στα συρματοπλέγματα στη Μόρια, τη σκόνη από τα χαλίκια στα γραφεία των παραμάγαζων στο Καρά Τεπέ που πουλάνε τα εισιτήρια στους πρόσφυγες πάντα πιο ακριβά, λίγο πιο ακριβά, έτσι για την αλητεία, τη σκουριά στα κάγκελα στο κρατητήριο όπου κρατούνται ένας, δύο, τρεις διακινητές, πού τι θα γίνει μ’ αυτούς ρε παιδιά; Ε, τι να γίνει, τα γνωστά: θα δικαστούν, θα καταδικαστούν και σε λίγους μήνες θα είναι πάλι έξω, τη μυρωδιά από τα λεφτά που σκορπάει απλόχερα η σταρ των ΜΚΟ, το IRC, σε ολόκληρο το νησί και Μόλυβος, Μυτιλήνη, Εφταλού υποκλίνονται στο πέρασμά του… Και τη λάσπη στο μυαλό που έχουνε κάτι προύχοντες που κρατάνε πόστα χρόνια τώρα, πολλά χρόνια, σε ναυσιπλοΐες, τηλεοράσεις του Αιγαίου και ραδιόφωνα, κάτι άθλιοι που θα τους ξεχάσεις αμέσως. Συνέχεια ανάγνωσης

Περί πιστοποιήσεων ο λόγος

Standard

της Μυρτώς Μπολώτα 

Πλάτανος, Λέσβος. Φωτογραφία του Νίκου Μαλιάκου.

Πλάτανος, Λέσβος. Φωτογραφία του Νίκου Μαλιάκου.

Δεν θα ξεκινήσω απαριθμώντας τα προβλήματα. Μας πιέζουν όλους. Θα ξεκινήσω από τις χιλιάδες γυναίκες και άντρες που τα τελευταία χρόνια αποφάσισαν να βγουν μπροστά, συγκροτώντας τελικά ένα πολύμορφο και ζωηρό κίνημα αλληλεγγύης. Ενεπλάκησαν εν σώματι, διέθεσαν και εξακολουθούν να διαθέτουν το απόθεμα της ψυχής και του κουράγιου τους, δημιουργώντας μια καινοφανή και σπουδαία κοινωνική δυναμική. Και κυρίως μορφοποίησαν την ελπίδα ότι ενεργοποιούμενοι, οργανωνόμενοι, συμμετέχοντας, εφευρίσκοντας, παρεμβαίνοντας θα μπορέσουμε να αλλάξουμε την τροχιά στην οποία έχει μπει αυτή η μικρή γωνιά της Γης.

Πετύχαμε όμως και κάτι ακόμα, εξίσου σπουδαίο: με την ενεργό παρουσία μας να ανακόψουμε την επέλαση του εκφασισμού, είτε ως κοινωνικού αυτοματισμού είτε ως πολιτικής εκφοράς. Η έμπρακτη έκφραση της αλληλεγγύης από χιλιάδες πολίτες συνέβαλε στην υπαρκτή και υπάρχουσα ριζοσπαστικοποίηση σημαντικού τμήματος της ελληνικής κοινωνίας. Συνέχεια ανάγνωσης

Solitaire ou Solidaire? (Μόνος ή Αλληλέγγυος;) Ένα ντοκυμανταίρ για το Κοινωνικό Ιατρείο Αλληλεγγύης της Θεσσαλονίκης

Standard

συνέντευξη με τη  δημοσιογράφο Σταυρούλα Πουλημένη

«Solitaire ou Solidaire?», «Μόνος ή Αλληλέγγυος;», είναι ο τίτλος του ντοκυμανταίρ με θέμα το Κοινωνικό Ιατρείο Αλληλεγγύης της Θεσσαλονίκης, που αυτές τις μέρες βρίσκεται στο τελικό στάδιο της παραγωγής. Το ντοκυμανταίρ αποτελεί συλλογική προσπάθεια μιας ομάδας παιδιών από τη Θεσσαλονίκη — δημοσιογράφων, φωτογράφων, κινηματογραφιστών και τεχνικών εικόνας και ήχου. Λίγες μέρες πριν από την ολοκλήρωσή του, η ομάδα χρειάζεται τη στήριξή μας. Τους τρόπους μπορεί τους βρει κανείς επισκεπτόμενος τη σελίδα ΚΙΑ Documentary Film-Greece στο facebook – και συστήνουμε ενθέρμως να το πράξετε.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Το Κοινωνικό Ιατρείο Αλληλεγγύης  (ΚΙΑ) λειτουργεί στη Θεσσαλονίκη από το 2012 και είναι ήδη «θεσμός». Πριν προχωρήσουμε στο ντοκyμανταίρ, πες μας δυο λόγια για το ΚΙΑ: πώς ξεκίνησε, τι έχει κάνει όλα αυτά τα χρόνια και πώς συνεχίζει;

Από το ντοκιμαντέρ

Από το ντοκιμαντέρ

Το Κοινωνικό Ιατρείο ξεκίνησε στην Θεσσαλονίκη με πρωτοβουλία των υγειονομικών που συμμετείχαν ως αλληλέγγυοι στην απεργία πείνας των 300 μεταναστών το 2011 σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Ήδη από τότε προωθούνταν μέτρα αποκλεισμού από το ΕΣΥ, που αφορούσαν αρχικά στους μετανάστες χωρίς χαρτιά, τάση που στη συνέχεια γενικεύτηκε για όλους τους ανασφάλιστους. Το Κοινωνικό Ιατρείο όλα αυτά τα χρόνια κατάφερε να παρέχει δωρεάν πρωτοβάθμια περίθαλψη σε όλους, μετανάστες και έλληνες, που έβρισκαν κλειστές τις πόρτες του ΕΣΥ. Παράλληλα, έδωσε και συνεχίζει να δίνει έναν πολιτικό αγώνα για το δικαίωμα στην καθολική και δωρεάν πρόσβαση, ανεξαρτήτως της οικονομικής και ασφαλιστικής κατάστασης του κάθε ασθενή. Δεν επιδίωξε, δηλαδή, ποτέ να υποκαταστήσει ένα υπό κατάρρευση σύστημα υγείας – αντίθετα, προσπάθησε, και σε ένα βαθμό τα κατάφερε να κρατήσει τον κόσμο ζωντανό μέσα στην κρίση. Επιπλέον, για τα μέλη του ΚΙΑ αλλά και για πολλούς συμπολίτες που συμμετείχαν σε τέτοιου τύπου δομές, ήταν στοίχημα ο από κοινού αγώνας γιατρών και ασθενών, για ένα πραγματικά καθολικό σύστημα υγείας. Συνέχεια ανάγνωσης

Τα ασυνεχή σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Standard

του Φελίτσε Μομέτι και της Σίντζια Αρούζα

μετάφραση: Γιάννης Χατζηδημητράκης

Το ξεκίνημα. Αλληλέγγυοι Aυστριακοί φορτώνουν τα αυτοκίνητά τους στη Βιέννη, για να ξεκινήσουν το ταξίδι προς την Ουγγαρία, 6.9.2015 (πηγή: www.vice.com/)

Το ξεκίνημα. Αλληλέγγυοι Aυστριακοί φορτώνουν τα αυτοκίνητά τους στη Βιέννη, για να ξεκινήσουν το ταξίδι προς την Ουγγαρία, 6.9.2015 (πηγή: http://www.vice.com/)

Η δυνατή εικόνα των χιλιάδων μεταναστών να βαδίζουν μαζί στον αυτοκινητόδρομο μεταξύ Βουδαπέστης και Βιέννης, την πρώτη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου, είναι μια από εκείνες τις εικόνες που σηματοδοτούν ένα σημείο καμπής. Κάνει ορατή την παντελή αποτυχία των ευρωπαϊκών πολιτικών για τη μετανάστευση και το πολιτικό άσυλο, ενώ συμβολίζει τη συνεχιζόμενη ανοιχτή αμφισβήτηση των συνόρων της Ευρώπης-φρούριο. Ως μέρος αυτής της αμφισβήτησης, χιλιάδες εθελοντές οργάνωσαν ένα κομβόι αυτοκινήτων για να οδηγήσουν τους πρόσφυγες εκτός της Ουγγαρίας, όπου κινδυνεύουν με κράτηση σε ανασφαλή και υπερπλήρη στρατόπεδα: μια πράξη αλληλεγγύης, και, ταυτόχρονα, μια πράξη περιφρόνησης, αφού στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού δικαίου η πρωτοβουλία αυτή θα μπορούσε να θεωρηθεί ως διακίνηση ανθρώπων. Συνέχεια ανάγνωσης

Αλληλεγγύη, «χειροπιαστή» και «συμβολική»: δύο όψεις

Standard

της Δέσποινας Μπίρη

Πολλές φορές τον τελευταίο καιρό, ιδιαίτερα ενόψει της σύναψης νέου Μνημονίου, έχει τονιστεί η ανάγκη ενίσχυσης των δομών αλληλεγγύης ως ανάχωμα στους επαχθείς όρους που επιβλήθηκαν. Αυτή η ενίσχυση άλλοτε προεξοφλεί  και άλλοτε όχι την ιδεολογική σύμπλευση των αλληλέγγυων δομών και πρωτοβουλιών με τον ΣΥΡΙΖΑ και την κυβέρνηση. Με αφορμή κάποιες εισηγήσεις στο συνέδριο «Democracy Rising», που  οργάνωσε πρόσφατα το GCAS στην Αθήνα, θεωρώ χρήσιμο να εμβαθύνουμε στη σημασία που οι ίδιοι οι αλληλέγγυοι δίνουν στη δράση τους και στο ιδεολογικό πρόσημο που αυτή ίσως έχει.

Πεδίον του Άρεως, Ιούλιος 2015. Φωτογραφία του Άγγελου Καλοδούκα

Πεδίον του Άρεως, Ιούλιος 2015. Φωτογραφία του Άγγελου Καλοδούκα

Ας ξεκινήσουμε με την παρουσίαση, στο συνέδριο, εκτενών ανθρωπολογικών μελετών που πραγματοποιήθηκαν και πραγματοποιούνται σε αλληλέγγυες δομές, στην Ελλάδα, τα χρόνια της κρίσης. Οι ομιλητές (Δημήτρης Θεοδοσόπουλος, Χιθ Κάμποτ, Ανδρομάχη Παπαϊωάννου, Θόδωρος Ρακόπουλος) διαπίστωσαν ότι η πολιτικοποίηση της δράσης και της έμπρακτης προσφοράς δεν μπορεί να προεξοφληθεί. Και τόνισαν ότι οι ίδιοι οι αλληλέγγυοι συχνά αποφεύγουν να εντάξουν τη δράση τους στην πολιτική ή κομματική τους ταυτότητα. Ένα ερώτημα που αποτέλεσε κοινό σημείο αναφοράς σε όλες τις εισηγήσεις της συνεδρίας αυτής αφορά τη σχέση μεταξύ κρατικών και αλληλέγγυων δομών. Μερίδα αλληλέγγυων υποστηρίζουν ότι ιδεολογικά είναι αντίθετοι στην υποβοήθηση ή και αντικατάσταση του κράτους από αλληλέγγυες πρωτοβουλίες. Ταυτόχρονα, αναγνωρίζουν ότι υπάρχει σοβαρή ανθρωπιστική ανάγκη, η οποία δεν μπορεί να καλυφθεί από τις υπάρχουσες κρατικές δομές, ιδιαίτερα σε καιρούς κρίσης. Η δράση τους λοιπόν φιλτράρεται μέσα από αυτή την αντίθεση μεταξύ των επιπέδων της ιδεολογίας και της πράξης. Συνέχεια ανάγνωσης