Καλλιτεχνική δημιουργία και πολιτική διαμαρτυρία

Standard

του Στάθη Παυλόπουλου

Αφίσα του ΠΑΜ (από το ημερολόγιο 2013 "Αυγής" και ΑΣΚΙ)

Αφίσα του ΠΑΜ (από το ημερολόγιο 2013 «Αυγής» και ΑΣΚΙ)

Μπορεί άραγε να συνυπάρξει η καλλιτεχνική δημιουργία με την πολιτική διαμαρτυρία; Μπορεί ένα έργο που τέρπει τις αισθήσεις να είναι συγχρόνως και μια γροθιά σηκωμένη ενάντια σε ένα ολοκληρωτικό καθεστώς; Είναι δυνατόν ένα εφήμερο χρηστικό αντικείμενο όπως η αφίσα να διέπεται από κανόνες καλλιέπειας και συγχρόνως να καθίσταται καίριο μέσο πολιτικής διαμαρτυρίας; Τα παραπάνω ερωτήματα γονιμοποίησαν την εκδήλωση των ΑΣΚΙ, την Παρασκευή 18 Ιανουαρίου, στοn Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων. Αφορμή στάθηκε η παρουσίαση του ημερολογίου των ΑΣΚΙ και της Αυγής με θέμα «Πολυτεχνείο 1973: 40 χρόνια μετά. Αφίσες από τον αντιδικτατορικό αγώνα στο εξωτερικό».

Στην εκδήλωση συζήτησαν ο γραφίστας Δημήτρης Αρβανίτης, γραφίστας, ο σκηνοθέτης-συγγραφέας Θανάσης Σκρουμπέλος και ο σκηνοθέτης Γιώργος Ζώης, με συντονίστρια την ιστορικό Χριστίνα Αγριαντώνη. Οι ομιλητές, είτε από τη ματιά του ειδικού είτε μέσω βιωματικών καταθέσεων, όπως στην περίπτωση του Θανάση Σκρουμπέλου, σκιαγράφησαν τον ρόλο που διαδραμάτισε η αφίσα ως μέσο πολιτικής διαμαρτυρίας και εναντίωσης στη Δικτατορία των Συνταγματαρχών. Ανέδειξαν, επιπλέον, τη σημασία των αφισών για τη δημοσιοποίηση της κοινωνικής και πολιτικής κατάστασης στην Ελλάδα στην εκτός συνόρων κοινή γνώμη. Μια διαδικασία ουδόλως εύκολη, όπως μας υπενθύμισε ο Δημήτρης Αρβανίτης, καθότι η «κανονικότητα» της παρανομίας ούτε δημιουργικά ατελιέ περιελάμβανε ούτε άνεση χρόνου για φροντισμένο σχεδιασμό και εκτυπωτική επιμέλεια των αφισών. Το μήνυμά τους άλλωστε κατίσχυε του εικαστικού περιγράμματος. Συνέχεια ανάγνωσης

Αντι-μεταπολίτευση

Standard

39 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

του Δημοσθένη Παπαδάτου-Αναγνωστόπουλου

Αντιδικτατορική αφίσα του ΠΑΜ. Από το αφιέρωμα των ΑΣΚΙ στο Πολυτεχνείο. Στην ιστοσελίδα τους (www.askiweb.eu) και στο http://www.facebook.com/askigr?fref=ts

 Χάνει κανείς το μέτρημα προσπαθώντας να λογαριάσει πόσες φορές έπεσαν, εδώ και τέσσερις δεκαετίες, οι τίτλοι τέλους της μεταπολίτευσης. Το πρώτο «τέλος» εντοπίστηκε στα 1981, με τη νίκη των ηττημένων του Εμφυλίου επί της Δεξιάς∙ το επόμενο διαπιστώθηκε το ’89, με τον Ιστορικό Συμβιβασμό αλά ελληνικά∙ ένα ακόμα πανηγυρίστηκε το ’96, με την επικράτηση των «εκσυγχρονιστών» επί του «λαϊκισμού»∙ το τελευταίο δε βεβαιώθηκε προ διετίας, με την αυτοακύρωση της Βουλής χάριν του εθνοσωτήριου Μνημονίου.

Παρά τις διαφορές, όλες οι προαναφερθείσες περιπτώσεις είχαν έναν κοινό παρονομαστή: κανένα «τέλος» από τα αναγγελλόμενα δεν υπαινισσόταν επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση. Ο χώρος της νοσταλγίας των συνταγματαρχών ήταν το περιθώριο, καθώς η μνήμη των φρικαλεοτήτων όπως και η γελοιότητά τους ήταν νωπές· άλλωστε, πολλά θα μπορούσε να προσάψει κανείς στην περίφημη «ελληνική πολιτική κουλτούρα», όχι όμως ροπή προς τον στρατωνισμό.

Αυτό που αντίθετα υπήρξε διάχυτο όλα αυτά τα χρόνια, και παραδόξως έπειθε ακροατήρια με τις πιο διαφορετικές πολιτικές αναφορές (περισσότερο, τουλάχιστον, από το γραφικό «Ένας Παπαδόπουλος μας χρειάζεται»), ήταν ο ψόγος της μεταπολίτευσης.

Για πολλούς αριστερούς, η μεταπολίτευση υποτιμήθηκε, αρχικά ως «αλλαγή νατοϊκής φρουράς» και πιο πρόσφατα ως «Χούντα που δεν τελείωσε». Η εκτίμηση ήταν εντελώς εσφαλμένη, έβρισκε –και βρίσκει– ωστόσο ερείσματα: στη λειψή αποχουντοποίηση και τον φόβο ενός νέου πραξικοπήματος, στα περίφημα «σταγονίδια» και στα ίχνη συνέχειας του παλιού (προδικτατορικού) κόσμου, που προσδιόριζαν και τις συντεταγμένες του καινούριου, και βέβαια, στον αυταρχισμό και την αναγωγή μιας στρατιωτικοποιημένης Αστυνομίας σε πυλώνα του πολιτεύματος. Συνέχεια ανάγνωσης

Ελεύθεροι Αγωνιζόμενοι Φοιτητές – Ελεύθεροι Αγωνιζόμενοι Έλληνες: μέρες του 1973 στα ΑΣΚΙ

Standard

Από το κατειλημμένο Πολυτεχνείο Νοέμβρης 1973

Μέρες του Πολυτεχνείου, 2012. Τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ), τριάντα εννιά χρόνια μετά, ετοίμασαν ένα εικονογραφικό αφιέρωμα  (όπως είχαν κάνει και στην επέτειο της 28ης Οκτωβρίου)  στην εξέγερση του Νοέμβρη του 1973, και γενικότερα στον αντιδικτατορικό αγώνα. Με φωτογραφίες, έντυπα, τρικάκια και αφίσες της περιόδου.

Το αφέρωμα έχει τίτλο τίτλο «Ελεύθεροι Αγωνιζόμενοι Φοιτητές – Ελεύθεροι Αγωνιζόμενοι Έλληνες: μέρες του 1973 στις συλλογές των ΑΣΚΙ» στην ιστοσελίδα τους (www.askiweb.eu) και στη σελίδα τους στο facebook http://www.facebook.com/askigr?fref=ts

Εμείς, θέλουμε συγχαρούμε τα ΑΣΚΙ, όσους και όσες δούλεψαν για το αφιέρωμα και να τους ζητήσουμε να συνεχίσουν, με το ίδιο κέφι, και με άλλες ευκαιρίες.

Από το αφιέρωμα αυτό προέρχεται και το σκιτσάκι, που έγινε μέσα στο κατειλημμένο Πολυτεχνείο, Συνέχεια ανάγνωσης

Από τον αντιδικτατορικό αγώνα στους ορίζοντες της Αριστεράς του 21ου αιώνα

Standard

συνέντευξη του Θανάση Αθανασίου

Ο Θανάσης Αθανασίου δεν χρειάζεται ασφαλώς ιδιαίτερες συστάσεις για τους αναγνώστες της «Αυγής». Γνωστός και αγαπητός από την πολύχρονη αγωνιστική του δράση, τα βιβλία και την αρθρογραφία του, το μεταφραστικό του έργο, τη δημόσια παρουσία του στον χώρο της Ανανεωτικής Αριστεράς, που με πάθος, νηφαλιότητα και συνέπεια υπηρέτησε για χρόνια. Στα τέλη Νοεμβρίου είχαμε τη χαρά να πάρουμε στα χέρια δύο βιβλία του: Πρώτον, τον Δρόμο που περπάτησα (πρόλογος: Χρόνης Μίσσιος, συνέκδοση των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας και του Βιβλιοράματος), μια γλαφυρή μαρτυρία που ξεκινάει από την παιδική ηλικία του συγγραφέα στην Αλόννησο και καταλήγει στη μεταπολίτευση, επικεντρωνόμενη στα χρόνια του αντιδικτατορικού αγώνα.  Δεύτερον, τον τόμο Για μια Αριστερά του 21ου αιώνα. Πολιτικά σύμμεικτα (πρόλογος: Στέφανος Στεφάνου, εκδ. Επίκεντρο), μια συναγωγή πολιτικών δοκιμίων, ένα «πανόραμα και μάχη ιδεών, για την κρίση της Αριστεράς, την περιπέτεια του εκσυγχρονισμού της, την πολιτική πρακτική της, τα ελλείμματα της θεωρίας, σ’ έναν καμβά αγωνίας για ανίχνευση νέων δρόμων τον 21ο αιώνα», όπως λέει ο ίδιος. Τα δύο βιβλία παρουσιάστηκαν στην κατάμεστη αίθουσα της ΕΣΗΕΑ, στις 30 Νοεμβρίου 2010, από τον Παύλο Κλαυδιανό, τον Φώτη Κουβέλη, τον Στέφανο Στεφάνου και τον Γιώργο Τσιάκαλο, με συντονιστή τον Νικηφόρο Σταματάκη· παρουσιάστηκαν από κοινού, καθώς, όπως τόνισαν οι ομιλητές, παρά τις διαφορές τους, υπάρχει ένα κοινό νήμα που τα συνδέει στενά. Με την αφορμή αυτή, και εκκινώντας από το κοινό αυτό, αξιακό και πολιτικό νήμα, μιλήσαμε με τον Θανάση Αθανασίου, για τις μνήμες του χθες και τις αναζητήσεις του σήμερα, με το βλέμμα στο αύριο, την Αριστερά του 21ιου αιώνα.

Στρ. Μπ.

 

Τα δύο βιβλία, παρόλο που ανήκουν σε διαφορετικό αφηγηματικό είδος το καθένα, έχουν ένα κοινό υπόστρωμα, πολλά σημεία επαφής. Μίλησέ μας γι’ αυτό το κοινό νήμα που συνδέει τα δύο βιβλία.

Ανρί Ματίς, "Μικρός χορευτής σε κόκκινο φόντο", 1938

Τα δύο πονήματα είναι διαφορετικές όψεις του ίδιου νομίσματος. Το κοινό υπόστρωμα δεν είναι άλλο από τον αγώνα, την αντίσταση, με φυσική και πνευματική συμμετοχή, με την καρδιά και το μυαλό,  κόντρα στη λογική της συμμόρφωσης και της υποταγής σε μια πολιτική πραγματικότητα βαρβαρότητας και αθλιότητας.

Είναι, ταυτόχρονα, προσπάθεια να ανιχνεύσω εναλλακτικές διαδρομές για την  Αριστερά, μια Αριστερά  που μας πληγώνει και μας καταθλίβει, ανεξάρτητα, πιστεύω, από κομματική ή μη ένταξη: Ανεπάρκεια, αδυναμία εντοπισμού και ανάδειξης των τραγικών παθογενειών της ελληνικής κοινωνίας, απουσία έμπνευσης και, κυρίως, εναλλακτικών προτάσεων και ενός άλλου στρατηγικού σχεδίου για την ελληνική κοινωνία τού σήμερα.  Όταν οι εναλλακτικές προτάσεις, η έμπνευση και το όραμα  απουσιάζουν, τότε η Αριστερά συρρικνώνεται απελπιστικά και αυτοπεριθωριοποιείται. Στο Για μια Αριστερά του 21ου αιώνα αποτυπώνονται, διαχρονικά, σκέψεις και αγωνία για την πολιτική, τα κόμματα, την Αριστερά, από τη μεταπολίτευση μέχρι πρόσφατα.

 

Η μαρτυρία, με τον εύγλωττο τίτλο Ο Δρόμος που περπάτησα, μας μιλάει για την προσωπική σου ιστορία, που παράλληλα  είναι η ιστορία μιας ολόκληρης γενιάς που πάλεψε με αξιοπρέπεια, ιδανικά και οράματα. Ποιος είναι αυτός ο Δρόμος, ποια είναι τα στοιχεία που έκαναν  αυτή τη γενιά ξεχωριστή;

Με «όχημα» και «σκηνικό» προσωπικές διαδρομές και επιλογές, δράσεις και περιστατικά, το σημαινόμενο είναι πως ο άνθρωπος εξανθρωπίζεται, αποκτά ταυτότητα και ουσία μέσα από οράματα, αξίες, συλλογικότητα, από τον ανιδιοτελή αγώνα για το κοινό καλό. Αυτό είναι το νόημα: η αντιστασιακή στάση ζωής ακόμη και όταν ο δρόμος αυτός έχει αγκάθια, ατραπούς και ματαιώσεις.  Αυτός, λοιπόν,  είναι ο δρόμος και αυτόν ακολούθησε, σε μεγάλο βαθμό, η γενιά μου, μια γενιά που δεν ξέρω αν είναι, πράγματι, ξεχωριστή, αλλά, βέβαιο είναι, ότι έζησε σε εποχές ξεχωριστές. Σε εποχές με ατραπούς και ανήφορους, αλλά δημιουργικές, αγωνιστικές, αισιόδοξες, εποχές ανάτασης. Ελπίζω οι νεότερες γενιές να μπορέσουν να βγουν νικητές απ’ τα σκοτάδια, από το νέο Μεσαίωνα και τα αδιέξοδα στα οποία ο άπληστος καπιταλισμός-καζίνο τους ετοιμάζει για να ζήσουν. Όσοι προσεγγίζουν τη σημερινή νεολαία με αλαζονεία και «αφ’ υψηλού» είναι οι ίδιοι «μικροί» και ανιστόρητοι!  Η νεολαία, σε κάθε περίπτωση, είναι πάντα το πιο υγιές τμήμα της κοινωνίας, είναι το σήμερα και το αύριο. Χρειάζεται, όμως, ταγούς, πρότυπα, δημιουργικούς εναλλακτικούς δρόμους που, δυστυχώς, δεν φαίνονται, ακόμη, στον ορίζοντα…

 

Το άλλο βιβλίο, Για μια Αριστερά του 21ου αιώνα, αποτελεί επίσης αποτύπωση μιας μακροχρόνιας διαδρομής στο χώρο της ανανεωτικής Αριστεράς, από τα χρόνια της Χούντας μέχρι σήμερα. Ποια νομίζεις ότι είναι τα βασικά επιτεύγματα  και οι βασικές αδυναμίες της Ανανεωτικής Αριστεράς όλα αυτά τα χρόνια;

Μεγάλο το «κεφάλαιο» αυτό που θέτει το ερώτημά σου, για να απαντηθεί σε λίγες λέξεις. Πρέπει κανείς να διατρέξει τα σχετικά μέρη του βιβλίου για να αντιληφθεί πληρέστερα τι ακριβώς έχει συμβεί με τη διαδρομή της Ανανεωτικής Αριστεράς. Ωστόσο, θα έλεγα ότι, θεωρητικά, η Ανανεωτική Αριστερά συνιστά την απόπειρα για την καθολική αναπροσαρμογή του αριστερού κινήματος στις σύγχρονες ιστορικές συνθήκες του καπιταλισμού, για πλήρη αποκοπή από την τριτοδιεθνιστική παράδοση και τον λεγόμενο «υπαρκτό σοσιαλισμό» σε κάθε εκδοχή του, για την υιοθέτηση του δημοκρατικού δρόμου προς τον σοσιαλισμό με ενσωμάτωση της έννοιας της δημοκρατίας ως αυταξίας και, εν τέλει, συνιστά μια απόπειρα για ένα άλλο πολιτικό πολιτισμό. Ωστόσο, τις θεμελιώδεις αυτές επιλογές δεν τις υπηρέτησε πάντα με συνέπεια, ούτε τις γονιμοποίησε πολιτικά αποτελεσματικά. Η αυτονομία του χώρου τραυματίστηκε, πολλές φορές, η Ανανεωτική Αριστερά, ετεροκαθορίστηκε, άλλες φορές λειτούργησε φοβικά και κυρίως δεν εμβάθυνε στις τρομακτικές παθογένειες της ελληνικής κοινωνίας αλλά παρέμεινε, εν πολλοίς, σε ένα λόγο ασαφή, γενικόλογο, ατεκμηρίωτο και καταγγελτικό.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: Το ρωμαϊκό καλοκαίρι των ναυαγίων

Standard

του Δημήτρη Καραχάλιου

Την επόμενη εβδομάδα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Βιβλιόραμα» σε συνεργασία με τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας ένα ακόμη βιβλίο της σειράς «Μαρτυρίες», που ξεκίνησε ο Άγγελος Ελεφάντης και συνεχίζει ο Στρατής Μπουρνάζος. Πρόκειται για το Ρωμαϊκό καλοκαίρι των ναυαγίων του Δημήτρη Καραχάλιου, μέλους του γραφείου της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, που έχοντας γλυτώσει τη σύλληψη τις πρώτες φοβερές ημέρες της δικτατορίας των συνταγματαρχών, καταφεύγει, τον Ιούνιο του 1967, στη Ρώμη. Εκεί, στην «Pensione San Michele», μαζί με άλλους Έλληνες αριστερούς, φοιτητές αλλά και παλαιότερους  αγωνιστές, θα έρθει σε επαφή με τις πολιτικές και πνευματικές αναζητήσεις της ιταλικής αριστεράς, αλλά και θα αντιμετωπίσει το αμιγώς κομματικό πνεύμα που βλέπει με καχυποψία τους Λαμπράκηδες και την ΕΔΑ. Στο Ρωμαϊκό καλοκαίρι των ναυαγίων αποτυπώνεται όλη η ατμόσφαιρα των πρώτων μηνών της ελληνικής δικτατορίας στη Ρώμη των Ελλήνων εξορίστων, αλλά και οι πολιτικές αντιθέσεις και αποκλίσεις που θα οδηγήσουν, λίγο μετά, στη διάσπαση του 1968. Πρόκειται άλλωστε για την πρώτη από τις «Μαρτυρίες» που δεν αφορά τα βιώματα του Αλβανικού, της Αντίστασης και του Εμφυλίου. Ο Δημήτρης Καραχάλιος αφηγείται με διεισδυτικότητα, χιούμορ και χαμηλούς τόνους, αποτυπώνοντας με ενάργεια τους ανθρώπινους τύπους και το κλίμα εκείνων των παράξενων και μετέωρων ημερών.

Κ. Σπαθαράκης

Ο Δημήτρης Καραχάλιος (δεξιά) με τον δημοσιογράφο Θόδωρο Μαργαρίτη, στη Ρώμη, στα χρόνια της Χούντας

Η απογευματινή μελέτη στο «σπουδαστήριο» μου είναι πια μια συνήθεια. Τα περιοδικά που διαβάζω πληθαίνουν, καθώς η γνώση της γλώσσας προχωρεί. Πρώτ’ απ’ όλα παίρνω κάθε δεκαπέντε μέρες τη Rinascita, το θεωρητικό περιοδικό του κόμματος. Και καθώς προχωρώ σιγά σιγά όλο και πιο πολύ, από δεκαπενθήμερο σε δεκαπενθήμερο στην κατανόηση των άρθρων και των κειμένων, μένω κατάπληκτος. Πλούτος ιδεών, ελευθερία σκέψης, ελευθερία γνώμης, ελευθερία έκφρασης. Πράγματα άγνωστα σε μας. Χωρίς να το θέλω μου ’ρχονται στο νου τα φτωχά, μονότονα, πληκτικά άρθρα των «παρόμοιων» δικών μας περιοδικών. Εδώ που είμαστε, παίρνουμε τακτικά τον Νέο Κόσμο, το αντίστοιχο, υποτίθεται, περιοδικό τού ΚΚΕ. Τραγωδία. Σου ’ρχεται να κλαις από απόγνωση. Δέκα- δεκαπέντε άρθρα από ισάριθμους «θεωρητικούς», λες κι είναι γραμμένα με καρμπόν. Απλώς, ο αγγλικός ιμπεριαλισμός έχει γίνει ιμπεριαλισμός των ΕΠΑ. Ο μοναρχοφασισμός, ελληνική ολιγαρχία. Μόνο ο όρος «αντίδραση» ζει και βασιλεύει. Κατά τα άλλα σε πνίγει η πλήξη και η έλλειψη μιας δροσερής σκέψης, μιας πρωτότυπης φράσης.

Συνέχεια ανάγνωσης

Ο δημοσιογράφος Τάσος Δήμου: Ένας σπουδαίος αγωνιστής της δημοκρατίας

Standard

του Κώστα Παπαϊωάννου

Αθήνα, 14.11.1973,10.30 το πρωί: τα τανκς κατεβαίνουν στην Ομόνοια (Αρχείο Β. Καραμανώλη-Μ. Κατσίγερας, «Ελλάδα 20ός αιώνας. Οι φωτογραφίες», εκδ. Ποταμός)

Ο αξέχαστος Τάσος Δήμου

Γεννήθηκε το 1924 στο Επταχώριο Καστοριάς, πρωτοδούλεψε ως δημοσιογράφος σε αντιστασιακά φύλλα της Κατοχής, το 1946 στον Ριζοσπάστη και από το 1952 στην Αυγή, στο εργατικό ρεπορτάζ, όπου έγινε ο κορυφαίος. Η χούντα τον βρήκε γραμματέα της Ενώσεως Συντακτών Αθηναϊκού Τύπου (ΕΣΑΤ) που είχε ιδρυθεί το 1935 και αριθμούσε 450 μέλη (το σύνολο των συντακτών των περιοδικών και μέρος των συντακτών των εφημερίδων: κάποιους που δεν έγραφε η ΕΣΗΕΑ λόγω «αριστερών φρονημάτων» και κάποιους που δεν ήθελαν να γραφτούν εκεί) και της Ομοσπονδίας Εργαζομένων Τύπου Ελλάδος με συμμετοχή δημοσιογράφων (πλην ΕΣΗΕΑ), τυπογράφων, υπαλλήλων κλπ. (που ήταν προσωπικό δημιούργημά του), παραλίγο όμως να τον βρει… στη φυλακή!

Ήταν ο κύριος ομιλητής στη συγκέντρωση που οργάνωσε η Ομοσπονδία Τύπου στο Θέατρο Διάνα στις 20 Αυγούστου, μετά την οποία έγιναν εκτεταμένα επεισόδια στην Αθήνα, έδρασαν προβοκάτορες και απειλήθηκε στρατιωτική επέμβαση. Θεωρήθηκε… υποκινητής των επεισοδίων, (ίσως γιατί στην ομιλία του έλεγε ότι «χρέος μας είναι να υπερασπιστούμε τις Θερμοπύλες της Δημοκρατίας, να αποτρέψουμε την επερχόμενη δικτατορία που πρώτος στόχος της θα είναι ο Τύπος») και καταδικάστηκε σε δύο χρόνια φυλακή.

Συνέχεια ανάγνωσης