Κου – κου – τζα

Standard

της Ιωάννας Μεϊτάνη

 eyrobpyleytes-pshfodeltioΜπορεί να συνέβη και σ’ εσάς. Στον Δήμο Αθηναίων πάντως, στο τμήμα μου, την περασμένη Κυριακή, ο εκλογικός αντιπρόσωπος του ΚΚΕ χαιρόταν κάθε φορά που έβγαινε άκυρο μέσα απ’ το φάκελο — ειδικά αν ήταν άκυρο με ψηφοδέλτιο του ΚΚΕ.

Έχει γραφτεί και ξαναγραφτεί: η στάση του ΚΚΕ είναι απαράδεκτη. Κι όσο περνάει ο καιρός και τα πράγματα γίνονται πιο σοβαρά, πιο πολωμένα, αλλά και πιο κοντά σε μια αλλαγή, η στάση αυτή γίνεται ακόμη πιο αχαρακτήριστη. Δεν είναι βέβαια ανεξήγητος ο στείρος αντισυριζισμός του ΚΚΕ: προδίδει φόβο, φόβο να μη χαθούν οι ψηφοφόροι προς ένα σχήμα που αναγνωρίζουν ως πιο κοντινό στα δικά τους πιστεύω — ευτυχώς οι ψηφοφόροι, όπως δείχνει ο δεύτερος γύρος, είναι εμφανώς πιο λογικοί από την ηγεσία του κόμματος. Ως εδώ η κατάσταση είναι λυπηρή μεν, γνωστότατη δε. Τον τελευταίο καιρό μάλιστα, παροξυμένη. Αντιμετωπίζουμε την απίθανη (θα έλεγα γελοία, αν δεν ήταν τρομακτική) κατάσταση κύριο αντικείμενο της κριτικής του ΚΚΕ να είναι ο ΣΥΡΙΖΑ, και όχι η κυβέρνηση και οι επιλογές της. Και να θεωρείται εξίσου βλαπτική, ισοβαρώς, η πολιτική τους. Συνέχεια ανάγνωσης

Τα αιθέρια έλαια των εκλογών

Standard

της Ιωάννας Μεϊτανη

Έργο του Ρόμπερτ Μπερένυ

Έργο του Ρόμπερτ Μπερένυ

Σήμερα, έπειτα από μια σχετικά σύντομη προεκλογική περίοδο και μια μεγαλύτερη περίοδο ζυμώσεων, ψηφίζουμε στις αυτοδιοικητικές εκλογές. Όλες και όλοι, τουλάχιστον αν μιλάμε για τους αναγνώστες αυτής της εφημερίδας, περιμένουμε να εκφραστεί το λεγόμενο μήνυμα της κοινωνίας· ένα μήνυμα το οποίο θα ακουστεί δυνατότερο στον δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών, θα γίνει πιο ανάγλυφο και τρανταχτό με το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών: χρειαζόμαστε την ανατροπή και επενδύουμε στον ΣΥΡΙΖΑ γι’ αυτό. Σκοπός αυτού του σχολίου όμως δεν είναι να θριαμβολογήσει εκ των προτέρων, αλλά να εκφράσει μια ελπίδα, που γεννήθηκε τις τελευταίες μέρες.

Στα αυτοδιοικητικά ψηφοδέλτια της Αριστεράς εκφράζεται ένας μεγάλος πλούτος ανθρώπων, μια ευρεία γκάμα. Σίγουρα μεταξύ των υποψηφίων υπάρχουν –καθώς η Αριστερά ξεχωρίζει για πολλά, αλλά δεν είναι μια συνθήκη παραδεισένια, εξωανθρώπινη και εκτός κοινωνίας– χαρακτήρες και χαρακτήρες, κίνητρα και κίνητρα. Αναφέρομαι όμως σε αυτό που κυριαρχεί και δίνει τον τόνο: σε έναν κόσμο που προσφέρει ανιδιοτελώς, που βάζει το συλλογικό συμφέρον πάνω απ’ το δικό του, που χαίρεται για τις νίκες της παράταξης και δεν μετράει και ξαναμετράει τους σταυρούς του. Είναι ένας κόσμος που δεν συστρατεύτηκε απλώς για να γεμίσει η λίστα. Συστρατεύτηκε γιατί πιστεύει ή γιατί –δικαίως– πείστηκε ότι έχει να προσφέρει. Εκτός από ανθρώπους ψημένους ήδη στην τοπική αυτοδιοίκηση και τις διαδικασίες της, είναι όλοι αυτοί που είτε εξαρχής και αυτοβούλως με όρεξη, είτε έπειτα από «ζύμωμα», αλλά μετά με όλο και μεγαλύτερο κέφι, είτε στην αρχή από φιλότιμο κι έπειτα όλο και περισσότερο πεπεισμένες ότι έκαναν καλά, αποφάσισαν πάντως να συμμετέχουν στα κοινά. Κάποιοι από αυτούς πολιτεύτηκαν ή και πολιτικοποιήθηκαν για πρώτη φορά, κι αυτό είναι μεγάλο κεφάλαιο. Αισθάνθηκαν ότι τώρα, σε μια κρίσιμη στιγμή, μπορούν και είναι σημαντικό να προσφέρουν. Τα καλά (ή και εξαιρετικά, μερικές φορές) ψηφοδέλτια που συγκροτήθηκαν δεν είναι καλά μόνο γιατί συγκεντρώνουν καλά ονόματα, αλλά γιατί οι άνθρωποι αυτοί κομίζουν απόψεις, ιδέες, δύναμη, πάθος, φέρνουν κι άλλους ανθρώπους. Τα –ενίοτε κακεντρεχή– σχόλια για την «κουτσή Μαρία υποψήφια» (θυμίζω το σχόλιο του Μάνου Αυγερίδη στα προηγούμενα «Ενθέματα»: bit.ly/1mqAXBK) καταγράφουν, από την ανάποδη, αυτή την τάση συστράτευσης και συμμετοχής. Συνέχεια ανάγνωσης

Μια πιο «δημοκρατική δημοκρατία»: Η δημοκρατία της Αριστεράς, η κυβέρνηση της Αριστεράς

Standard

του Μάκη Κουζέλη

4-kouzelis-1Ξεκινώ με το δάνειο από τον Πουλαντζά, παραφράζοντάς τον: η δημοκρατία ή θα είναι σοσιαλιστική ή δεν θα είναι δημοκρατία.

Η κρίση έχει αναδείξει στην απλότητά της, στη γυμνή της αλήθεια, την εγγενώς αντιφατική σχέση μεταξύ δημοκρατίας και καπιταλισμού. Έχει επιτρέψει στις δυνάμεις που ελέγχουν την πολιτική και κατέχουν την οικονομική εξουσία να συρρικνώσουν σε μέγιστο βαθμό την ανταπόκριση του καθεστώτος στις λαϊκές αξιώσεις. Έχει νομιμοποιήσει την αναίρεση κατακτήσεων και δικαιωμάτων και επομένως την επιβολή πιο επιθετικών όρων αξιοποίησης-εκμετάλλευσης της εργασίας. Έχει καταστήσει πολιτικά σαφές πως, σε κάθε πίεση, το κεφάλαιο θα θυσιάσει θεσμικά περιεχόμενα και κοινωνικές παραχωρήσεις, ώστε να εξασφαλίσει τις προϋποθέσεις διευρυμένης αναπαραγωγής του· πως όπου και όσο μπορεί θα περιορίσει τις αρχές συγκρότησης της αστικής κοινωνίας –την ισότητα και την ελευθερία που ορίζουν τον ίδιο τον τρόπο παραγωγής– στο νομικο-οικονομικό τους περίβλημα, στις τυπικές προϋποθέσεις σύναψης συμβολαίων· πως όσο η λογική αλλά και ο τυχοδιωκτισμός του κυριαρχεί, η αντίφαση μεταξύ ισότητας και ιδιοκτησίας, μεταξύ λαϊκής κυριαρχίας και οικονομικής δεσποτείας θα επιλύεται υπέρ της δεύτερης.

Η αστική δεξίωση του φασισμού

Στην Ελλάδα της Χρυσής Αυγής, αλλά υποθέτω και στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες από τη Γαλλία και την Ιταλία έως τη Νορβηγία και την Ουγγαρία –αφήνω να καταλαγιάσει η σκόνη κι η πυρίτιδα πριν αναφερθώ στην Ουκρανία–, παντού, η ενίσχυση και αστική δεξίωση του φασισμού, αλλά ακόμα και οι σπασμωδικές αντιδράσεις με την επιβαλλόμενη αναγνώριση της απειλής του, συνόδευσαν την αποσταθεροποίηση των δημοκρατικών θεσμών που οργανωμένα προωθεί το μπλοκ εξουσίας, μέσω της αδρανοποίησής τους. Αδρανοποιεί τους δημοκρατικούς θεσμούς για να ακυρώσει τις λαϊκές αξιώσεις που αρθρώνονται στο όνομά τους και με την αγωνιστική τους αξιοποίηση: σύνταγμα, πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα, κοινοβουλευτικός έλεγχος, αυτοδιοίκηση, δημοκρατικά οργανωμένα κόμματα, δημόσιος λόγος και δημόσιος διάλογος, λογοδοσία και διαφάνεια, αιρετή και αναιρέσιμη εκπροσώπηση, ελεύθερη και ισότιμη πληροφόρηση και έκφραση. Συνέχεια ανάγνωσης

Η κάθοδος των τεσσάρων (στις δημοτικές εκλογές)

Standard

Υπεύθυνος δήλωσις

Μάνος Αυγερίδης, Μαρία Καλαντζοπούλου, Ιωάννα Μεϊτάνη, Στρατής Μπουρνάζος

[…] Οι φυσιολάτραι εψήφισαν υπέρ της καταργήσεως της υποταγής και ο κρουνός ενός εκάστου κατήντησε το προσκύνημα των λεπρών καθώς και των υγιεστέρων μονάδων. Στην κορυφή του ενδοξοτέρου λόφου ιδρύθη αμμωνιούχον αιλουροκομείον και εις το κυλικείον του επετράπη η είσοδος σε όλους τους καιρούς καθώς και η συμβίωσις των δεσποινίδων μετά των ορχουμένων ποντοπόρων του ενεστώτος έτους.

Ανδρέας Εμπειρίκος, «Τα σύρματα των αισθημάτων» (από την Υψικάμινο)

Εντγκάρ Ντεγκά, "Τέσσερις χορεύτριες", 1900

Εντγκάρ Ντεγκά, «Τέσσερις χορεύτριες», 1900

Τα «Ενθέματα» είναι πολλά πράγματα μαζί: είναι κομμάτι της «Αυγής», είναι κομμάτι μιας ιστορίας (που σαν ένθετο ξεκινάει το 1996, αλλά σαν ιδέες ασφαλώς πάει πολύ πιο πίσω), είναι διαθέσεις, ιδέες, κέφι, συζητήσεις και άλλα πολλά. Και φυσικά είναι οι άνθρωποί τους: οι άνθρωποι που τα γράφουν, οι άνθρωποι που τα επιμελούνται, οι άνθρωποι που τα διαβάζουν.

Εμείς λοιπόν, οι τέσσερις άνθρωποι που επιμελούμαστε τα «Ενθέματα», θέλουμε να πούμε κάτι σε όσους και όσες μας διαβάζουν. Να κάνουμε μια (υπεύθυνη) δήλωση: Κατεβαίνουμε υποψήφιοι στις δημοτικές εκλογές. Ο Μάνος Αυγερίδης στην Ηλιούπολη με το συνδυασμό «Ηλίου-Πόλις. Ανθρώπινη Πόλη» (υποψήφιος δήμαρχος: Χρήστος Κοκοτίνης), η Μαρία Καλαντζοπούλου, η Ιωάννα Μεϊτάνη και ο Στρατής Μπουρνάζος στον Δήμο της Αθήνας με τον συνδυασμό «Ανοιχτή Πόλη» (υποψήφιος δήμαρχος: Γαβριήλ Σακελλαρίδης).

Η απόφασή μας αυτή δεν είναι τυχαία, κάθε άλλο. Πέρα από τις προσωπικές διαδρομές του καθενός μας, υπάρχει κάτι κοινό σ’ αυτήν: Στις διπλές εκλογές του Μάη θέλουμε, με κάθε τρόπο, να εκτεθούμε. Να πάρουμε θέση, να προσφέρουμε τις όποιες δυνάμεις μας. Με την Αριστερά. Γιατί, όσο κι αν ακούγεται βαρύγδουπο, τις εκλογές αυτές τις αισθανόμαστε ως μια υπαρξιακή μάχη για την κοινωνία και τη ζωή μας. Και μας δίνει μεγάλη χαρά που τον αγώνα αυτόν τον δίνουμε μαζί με συνυποψήφιους και συνυποψήφιες (ανάμεσά τους και πολλοί φίλοι και φίλες, πολλοί συνεργάτες και συνεργάτριες των «Ενθεμάτων», καθώς και της Αυγής γενικότερα) που μας εμπνέουν με την αξιοσύνη, τη γνώση, τους αγώνες και την ανιδιοτέλειά τους.

Xέστερ βαν Ντάπερεν, "Τέσσερις χορευτές στα κόκκινα"

Xέστερ βαν Ντάπερεν, «Τέσσερις χορευτές στα κόκκινα»

Δεν πιστεύουμε σε δρόμους γεμάτους ροδοπέταλα ούτε θέλουμε να φιλοτεχνήσουμε ένα ειδυλλιακό αριστερό τοπίο με πολύχρωμες πεταλούδες· ξέρουμε τις δυσκολίες, τις υστερήσεις, τις κακοτεχνίες. Και όμως είμαστε βέβαιοι ότι μας αξίζει κάτι πολύ καλύτερο από αυτό που ζούμε. Και επειδή «είμεθα όλοι εντός του μέλλοντός μας», αυτό το μέλλον πρέπει επειγόντως να το επινοήσουμε, τώρα, συλλογικά, όλοι και όλες εμείς.

Καλή επιτυχία και καλούς αγώνες, λοιπόν, στους συνδυασμούς της Αριστεράς (άμποτε και ενωμένης) και τους υποψήφιούς τους. Κανείς μας δεν περισσεύει, αλλά και κανείς μας δεν (πρέπει να) είναι αναντικατάστατος.

Μάνος Αυγερίδης, Μαρία Καλαντζοπούλου, Ιωάννα Μεϊτάνη, Στρατής Μπουρνάζος

H πλατεία ήτανε άδεια…

Standard

του Πολυμέρη Βόγλη

Χουάν Μιρό, «Τοπίο», 1924-25

Χουάν Μιρό, «Τοπίο», 1924-25

Η διαπίστωση είναι πλέον κοινότοπη. Στις συγκεντρώσεις, οι πλατείες είναι άδειες και τα καφέ γεμάτα. Οι αντιδράσεις του κόσμου στα μέτρα που επιβάλλει η κυβέρνηση είναι υποτονικές, κατώτερες των προσδοκιών και των περιστάσεων. Η οργή και η απόγνωση αναλώνονται σε ιδιωτικές συζητήσεις και κλείνονται σε ιδιωτικούς χώρους, δεν εκβάλλουν στο συλλογικό και το δημόσιο. Το κλείσιμο της ΕΡΤ προκάλεσε ένα μαζικό κύμα διαμαρτυρίας, που γρήγορα αποδυναμώθηκε. Οι κινητοποιήσεις των εκπαιδευτικών που τέθηκαν σε διαθεσιμότητα ή των καθαριστριών, όχι μόνο δεν κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα ευρύτερο κίνημα ενάντια στη διάλυση των εργασιακών σχέσεων αλλά ούτε να κινητοποιήσουν μαζικά τους συναδέλφους τους. Οι «πλατείες» του 2011 μοιάζουν να αποτελούν μια πολύτιμη αλλά μακρινή ανάμνηση. Πώς μπορούμε να ερμηνεύσουμε αυτή την στάση της κοινωνίας; Σ’ αυτή τη στρατηγική σύγκρουση των τελευταίων τεσσάρων ετών υπάρχουν νικητές και ηττημένοι. Η κοινωνία έδωσε σημαντικές μάχες ενάντια στα μέτρα του Μνημονίου, συγκρούστηκε πολλές φορές, αλλά τελικά τα μέτρα πέρασαν. Το πολιτικό κόστος για τα κόμματα ήταν σοβαρό, αλλά το κοινωνικό κόστος τεράστιο. Η κοινωνία ηττήθηκε.

   Για να επιτευχθεί αυτή η ήττα, το σύμπλεγμα εξουσίας (πολιτικές ελίτ, επιχειρηματίες και μέσα ενημέρωσης) επιστράτευσε τις πολιτικές του φόβου και της ταπείνωσης. Η διαρκής απειλή της εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ και της χρεοκοπίας, η καταστροφολογία, ο λόγος περί «πολέμου», η «αγωνία» για την έγκριση της επόμενης δόσης, καλλιέργησαν ένα κλίμα γενικευμένου φόβου, στο οποίο αναπτύχθηκαν ο ατομισμός, η εργασιακή ανασφάλεια, η καχυποψία, η συμμόρφωση στις ολοένα και πιο δυσβάστακτες εργασιακές συνθήκες. Με αυτό τον τρόπο η πολιτική του φόβου για το μέλλον έγινε εργαλείο πειθάρχησης της κοινωνίας και εξατομίκευσης των αντιδράσεων. Η συλλογική διαμαρτυρία υποχώρησε, η αλληλεγγύη αποδυναμώθηκε: όσοι μέσα στην κρίση διασώθηκαν μάλλον αδιαφόρησαν γι’ αυτούς που βυθίστηκαν. Η πολιτική της ταπείνωσης αποσκοπούσε στην άμβλυνση των κοινωνικών αντιδράσεων μέσω της ενοχοποίησης: η κοινωνία ήταν συλλογικά και αδιακρίτως υπεύθυνη για την οικονομική κρίση, άρα έπρεπε να μεταμεληθεί, να αναμορφωθεί ηθικά. Η Ελλάδα ήταν μια χώρα «διεφθαρμένων», «τεμπέληδων» και «απατεώνων», η οποία έπρεπε να τιμωρηθεί. Όταν ο τιμωρητικός λόγος εξαντλήθηκε, επιστρατεύθηκε ο πατερναλιστικός: η Ελλάδα έγινε ο «καλός μαθητής», η πρόοδος του οποίου διαρκώς ελεγχόταν και ενίοτε επιβραβευόταν. Η ηθική απαξίωση μιας ολόκληρης χώρας, σε συνδυασμό με την ταπείνωση που νιώθει ένας λαός με την εκχώρηση της κυριαρχίας του στους δανειστές, καλλιέργησαν την αίσθηση ότι η όποια αντίδραση ήταν ανώφελη και καταδικασμένη. Και, βέβαια, για όσους επέμεναν να αντιστέκονται επιστρατεύθηκαν ο στιγματισμός και η συκοφαντία, η καταστολή και τα χημικά, η επιστράτευση και οι διώξεις. Συνέχεια ανάγνωσης

[Ιταλία]: Μια ασπόνδυλη Aριστερά;

Standard

του Γιώργου Σουβλή και της Τάνια Toφανίν

Bενετία, Απρίλιος 2014

Bενετία, Απρίλιος 2014

Ο Πέρρυ Άντερσον, σε μια απόπειρά του να κριτικάρει την πορεία της μεταπολεμικής ιταλικής Αριστεράς, χρησιμοποίησε τον παραπάνω τίτλο, χωρίς ερωτηματικό ωστόσο. [1] Επίκεντρο της κριτικής του ήταν η ανικανότητά της να αρθρώσει αυτόνομο λόγο και πρακτικές, οι οποίες να τη διαφοροποιούν ουσιωδώς από την ιταλική νεοφιλελεύθερη Δεξιά. Ωστόσο, από τον Μάρτιο του 2009, οπότε γράφτηκε το άρθρο του, έχουν σημειωθεί δυο κεφαλαιώδεις αλλαγές στην Ευρώπη συνολικά. Η πρώτη είναι η παγκόσμια καπιταλιστική κρίση υπερσυσσώρευσης που ξέσπασε το 2008, οι οικονομικές συνεπαγωγές της οποίας για την Ευρώπη γίνονται πλήρως ορατές μόλις την τελευταία τριετία. H δεύτερη –στενά συνδεδεμένη με την πρώτη, και δη τις πολιτικές λιτότητας που επιβλήθηκαν– είναι η αναδιάρθρωση του ευρωπαϊκού πολιτικού σκηνικού: κατάρρευση των σοσιαλδημοκρατικών (στην πλειονότητά τους) κυβερνήσεων που διαχειρίστηκαν το ξέσπασμα της κρίσης και διαδοχή τους από κυβερνητικούς σχηματισμούς όπου κυριαρχούν τα κόμματα της χριστιανοδημοκρατίας. Ταυτόχρονα, ενίσχυση πολιτικών δυνάμεων στα αριστερά της σοσιαλδημοκρατίας, και ανάδειξη συλλογικοτήτων και κινημάτων, τα οποία –άλλοτε σε συνεργασία με τα κόμματα αυτά και άλλοτε όχι–, αμφισβήτησαν τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές.
tsipraΣε αυτό το ευρύτερο ιστορικό συγκείμενο πρέπει να εγγραφεί και η λίστα «Η άλλη Ευρώπη με τον Τσίπρα», που θα συμμετάσχει στις ευρωεκλογές και μάχεται, για μια εναλλακτική Ευρώπη ενάντια στην κυριαρχή λογική της λιτότητας. Περιλαμβάνει 71 υποψήφιους, από κόμματα της Αριστεράς (Κομμουνιστική Επανίδρυση, Αριστερά Οικολογίας και Ελευθερίας και άλλα ελάσσονος εμβέλειας κόμματα), συλλογικότητες της κοινωνίας των πολιτών και κοινωνικά κινήματα ενεργά για χρόνια στους αγώνες για τα κοινά αγαθά (Ιταλικό φόρουμ των κινημάτων για το νερό). Η μέχρι τώρα παρουσία της Λίστας μπορεί να χαρακτηριστεί ικανοποιητική, καθώς κατάφερε, μέσα σε ένα μήνα, χάρη στην επιτυχή ενεργοποιήση ενός δικτύου εθελοντών, να συλλέξει 220.000 υπογραφές (70.000 παραπάνω από όσες απαιτεί ο ιταλικός νόμος για τη συμμετοχή στις ευρωεκλογές). Συνέχεια ανάγνωσης

Θοδώρα Καλαφάτη, μορφή πολύτιμη και αρχετυπική

Standard

του  Θανάση Καλαφάτη

Έφυγε πριν λίγο, στα 102 χρόνια της, παίρνοντας μαζί της στο ταξίδι ό,τι έσφυζε ακόμα ζωντανό από την ιστορία της Λευκάδας, του τόπου της, του τόπου μας, παίρνοντας μαζί της τα ίχνη των καιρών. Στους δύο αιώνες που περπάτησε, μοιράστηκε, μαζί με τους πολλούς μόχθους και τα δάκρυα, τους αγώνες, τις νίκες και τις ήττες, όλα όσα σφράγισαν ανεξίτηλα την πατρίδα στα χρόνια του βίου της, τις ζωές των ανθρώπων, άλλες επώνυμες και άλλες, οι περισσότερες, σιωπηλές, ευγενικές και ανώνυμες. Τα λιγοστά που ακολουθούν, τελευταίος χαιρετισμός του γιού της Θανάση Καλαφάτη, ας θεωρηθούν μια κατάθεση οφειλόμενης τιμής στον πόνο και στην εγκαρτέρηση των πολλών.

 kalafatiΠολυαγαπημένη μας μητέρα

Είμαστε όλοι εδώ, τα παιδιά σου, τα εγγόνια σου, οι συγγενείς σου, οι φίλοι σου, οι γείτονες, για να σου απευθύνουμε τον τελευταίο χαιρετισμό. Μητέρα μας, δεν μπορούμε εύκολα να εκφράσουμε τα αισθήματά μας. Η ζωή σου, η ζωή μας, ήταν δύσκολη αλλά και τόσο όμορφη. Έζησες ανάμεσα σε δύο αιώνες, γνώρισες διαφορετικές ζωές και εποχές, καιρούς δύσκολους, άδικους, σημαδεμένους και σημαδιακούς. Τα χρόνια της υπομονής ήταν ατελείωτα. Έμαθες πολλά και μας έμαθες πολλά, μέσα απ’ όλον αυτό τον τιτάνιο αγώνα. Ενσάρκωσες με τον αγώνα σου το παράδειγμα της ελληνίδας γυναίκας, τη δύναμη και την απαντοχή της, για την οικογένεια, την πατρίδα, τις υψηλές αρχές της αγάπης και του αλτρουισμού.

Τα παιδικά σου μάτια είδαν και έζησαν τους οδυρμούς και τον πόνο εκείνων των πρώτων ξεριζωμένων αδελφών μας, των προσφύγων που έφτασαν στη Λευκάδα το 1922. Ύστερα μπήκες στην ορφάνια και στη μαθητεία-βιοπάλη, ασκώντας το επάγγελμα της κορδελιάστρας. Η Πάτρα, εκεί που έμαθες τη δουλειά και πρωτοεργάστηκες, ήταν ένα τόπος όπου δέθηκε τ’ ατσάλι, ανάμεσα στους φτωχούς κι εργατικούς ανθρώπους, στο σωματείο των τσαγκαράδων, με τους αγώνες τους στα τέλη της δεκαετίας του ’20, τους ανθρώπους που αναζητούσαν ένα καλύτερο αύριο μέσα απ’ τους δύσκολους δρόμους του Οκτώβρη και της χριστιανικής ισοπολιτείας. Ύστερα ήρθες ξανά στη Λευκάδα, νέα και όμορφη σ’ εκείνα τα δύσκολα χρόνια των αρχών της δεκαετίας του ’30, στις απεργίες για την επιβίωση και τα όνειρα, αυτά που σ’ έφεραν κοντά και στον πατέρα μας. Βαρύς ο ίσκιος της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου, ο άντρας σου, ο πατέρας μας, στην Ακροναυπλία — κι εσύ πατέρας και μητέρα μας. Κι ύστερα η Κατοχή. Μπαινοβγαίνατε στη φυλακή και τα κρατητήρια εσύ κι ο παππούς κι η γιαγιά, για να σας αναγκάσουν να μαρτυρήσετε τον παράνομο αγωνιστή πατέρα μας. Όχι για πολύ — τον χάσαμε τόσο νωρίς. Κι από τότε στάθηκες πατέρας μαζί και μάνα μας, και στα άλλα βάσανα και τις κακουχίες που ακολούθησαν και την καινούρια δικτατορία. Το κουβάρι μεγάλωνε. Συνέχεια ανάγνωσης

Κρίση και αριστερή πολιτική

Standard

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

του Χρήστου Λάσκου

Τζόρτζιο ντε Κίρικο, «Μυστήριος διάλογος», 1973

Τζόρτζιο ντε Κίρικο, «Μυστήριος διάλογος», 1973

Οι αναγνώστες των «Ενθεμάτων» και της Αυγής γνωρίζουν τον Χρήστο Λάσκο, υποψήφιο ευρωβουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές του Μάη, τόσο από την τακτική του αρθρογραφία εδώ (αλλά και στην Εποχή, το Red Notebook, το Alterthess), από το βιβλίο του Η μαρξιστική συζήτηση για την παρούσα κρίση (Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, 2010), καθώς και τα τρία βιβλία που έγραψε σε συνεργασία με τον Ευκλείδη Τσακαλώτο: Χωρίς επιστροφή (KΨΜ 2011), 22 πράγματα που μας λένε για την ελληνική κρίση και δεν είναι έτσι (ΚΨΜ 2012) και Crucible of Resistance. Greece, the Eurozone and the World Economic Crisis (Pluto Press, 2013). Την ερχόμενη εβδομάδα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις νήσος και το Red Notebook το βιβλίο Κρίση και αριστερή πολιτική. Ταξική αναμέτρηση στην Ελλάδα και τον κόσμο 2009-2014.

Κεντρικό επιχείρημα του βιβλίου είναι ότι οι προσπάθειες υπέρβασης της παρούσας κρίσης από τη σκοπιά του κεφαλαίου είναι αδύνατο να ανασχεθούν από μια στρατηγική της Αριστεράς με άξονα το εθνικό κράτος. Αν λοιπόν η «υπαρξιακή» για τον καπιταλισμό απαίτηση για «περισσότερο» και πιο «καθαρό» καπιταλισμό είναι υπερεθνική, η συνθήκη αυτή υποχρεώνει την Αριστερά να αποκοπεί από τον εθνοκρατισμό, τον λαϊκομετωπισμό και τον κυβερνητισμό της, που στο παρελθόν της κόστισαν βαριές ήττες, και να αντιπαρατάξει μια εξίσου υπερεθνική κοινωνική και πολιτική δυναμική. Προδημοσιεύουμε σήμερα αποσπάσματα από την Εισαγωγή και το κεφάλαιο «Ξαφνικά μια ωραία πρωία, κυβέρνηση της Αριστεράς;».

Δ.Π.

 Εισαγωγή

Το μικρό αυτό βιβλίο είναι καρπός της συμμετοχής μου στη διαρκή και διαρκώς έντονη συζήτηση περί κρίσης στο πλαίσιο της Αριστεράς τα τελευταία τέσσερα-πέντε χρόνια. Στην πραγματικότητα, συνιστά ένα είδος σύνοψης των κύριων θεματικών και απαντήσεων που αναπτύχθηκαν αυτά τα χρόνια της μεγάλης κρίσης από ένα τμήμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς στην Ελλάδα· ένα τμήμα που επηρέασε σε σημαντικό βαθμό την τοποθέτηση και την πολιτεία του ΣΥΡΙΖΑ, και το οποίο, με αυτόν τον τρόπο, είχε και έχει έναν αξιοπρόσεκτο, νομίζω, ρόλο στις ευρύτερες εξελίξεις.

Ποιες είναι οι αιτίες της παγκόσμιας καπιταλιστικής κρίσης που βιώνουμε; Τι κάνει το κεφάλαιο προκειμένου να μετατρέψει την κρίση σε ευκαιρία για λογαριασμό του; Πώς κινούνται οι κοινωνικές δυνάμεις σε αυτό το πλαίσιο; Ποιες εναλλακτικές λύσεις έχει το σύστημα στην παρούσα συνθήκη; Και ποιες δυνατότητες υπάρχουν για τους αντιπάλους του; Συνέχεια ανάγνωσης

Free (press) νεοφιλελευθερισμός και λαϊφστάιλ: Με αφορμή την Athens Voice

Standard

 του Τάκη Γέρου

 gerosΤο 2004 ο Νικόλας Σεβαστάκης είχε συμπεριλάβει στην Κοινότοπη χώρα μια υποδειγματική κριτική του περιοδικού ΚΛΙΚ και τουλαϊφτάιλ ως έκφραση του νέου φαντασιακού της ελληνικής κοινωνίας και της πολιτισμικής ηγεμονίας των νέων αστικών μεσοστρωμάτων.[1] Δέκα χρόνια μετά, έχω την αίσθηση ότι ένας τέτοιος θεωρητικός προσανατολισμός δεν έχει ευδοκιμήσει ιδιαίτερα στο πλαίσιο της αριστερής κριτικής, που τείνει να υποτιμά το λαϊφστάιλ ως πεδίο συγκρότησης ταυτοτήτων, αξιών, ιδεολογιών και τρόπων ζωής. Εάν όμως όλη η «μεταμοντέρνα τσογλανιά» της δεκαετίας του 1990 (για να δανειστώ μια γλαφυρή έκφραση του Νίκου Ξυδάκη) συμπυκνώθηκε συμβολικά στο περιοδικό ΚΛΙΚ, στις μέρες μας μια ανάλογη λειτουργία φαίνεται να επιτελείται –σε σημαντικό βαθμό και τουλάχιστον στην περιοχή της πρωτεύουσας– μέσα από τα έντυπα του λεγόμενου freepress. Θα είχε ενδιαφέρον να δούμε από κοντά το ένα από τα δύο δημοφιλέστερα freepress, την εβδομαδιαία εφημερίδα AthensVoice (AV), το πρώτο έντυπο αυτού του είδους που εκδόθηκε στην Αθήνα και μάλλον το πιο εμβληματικό.

geros2Ανατομία ενός τεύχους

Την ιδεολογική προμετωπίδα της εφημερίδας εκφράζει, στην πιο ξεκάθαρη μορφή της, ο εκδότης-διευθυντής Φώτης Γεωργελές. Επιλέγω στην τύχη το editorial ενός σχετικά πρόσφατου τεύχους (τχ. 473, 13-19 Μαρτίου 2014). Εκεί ο Φ.Γεωργελές επιδίδεται για νιοστή φορά στην υπεράσπιση του μνημονιακού καθεστώτος, τόσο υπό τη μορφή του σημερινού κυβερνητικού σχηματισμού όσο και με τη φουκωική έννοια, ως το μοναδικό καθεστώς αλήθειας. Όσοι αντιτίθενται σ’ αυτό απαξιώνονται ως «ψεκασμένοι αντιμνημονιακοί», «πολιτοφυλακές του Μαδούρο» ή, γενικότερα, οπισθοδρομικοί που έχουν καθηλωθεί σ’ έναν «παιδισμό». Οι αιτίες της άρνησης αυτής είναι σαφείς και ψυχολογικού χαρακτήρα: «Θυματοποίηση, μιζεραμπιλισμός, άρνηση της πραγματικότητας, ναρκισσισμός». Επιστρατεύονται μάλιστα τα δύο γνωστά μοτίβα που αντιτείνει συνολικά ο κυρίαρχος λόγος σήμερα απέναντι σε οποιαδήποτε κριτική: «συνωμοσιολογία» και «λαϊκισμός». Η αφ’ υψηλού και νεο-οριενταλιστική οπτική απέναντι στις λαϊκές διεκδικήσεις, η οποία αυτο-επαινείται ως «προοδευτική», παίρνει κάποια στιγμή απροκάλυπτα κυνική μορφή: «Τι θυσίες ακριβώς κάνει ο ελληνικός λαός; Θυσίες θα έκανε αν του ζητούσαν να δίνει το 10% των εθνικών μας εσόδων για τα παιδάκια του Νίγηρα που πεινάνε». Συνέχεια ανάγνωσης

Το ποτάμι… της Κεντροαριστεράς

Standard

του Γιώργου Παπανάγνου

A. Schück, "Aγόρια στο ποτάμι"

A. Schück, «Aγόρια στο ποτάμι»

Από το ΠΑΣΟΚ και τους «58» στην «Ελιά» και τον Τρίτο Πόλο της ΔΗΜΑΡ, και πιο πρόσφατα στο «Ποτάμι». Με τη σταθερή αρωγή των «σοβαρών» δημοσιογράφων, οι εναγώνιες προσπάθειες δημιουργίας αυτού που στην Ελλάδα κάποιοι κατανοούν ως Κεντροαριστερά αυξάνονται και πληθύνονται. Τι είναι όμως η Κεντροαριστερά; Τι σηματοδοτεί όλη αυτή η κινητικότητα ως πολιτικό φαινόμενο και ποια η δυναμική της;

Παρά τη γενικότερη σύγχυση και τις διαφορές που παρατηρεί κανείς από φορέα σε φορέα, φαίνεται ότι αυτά που δυνητικά τους ενώνουν είναι τα εξής: 1. Διασφάλιση της ευρωπαϊκής προοπτικής της χώρας (ευρώ). 2. Στρατηγική ήπιων διαπραγματεύσεων με τους δανειστές/εταίρους μας. 3. Αποφυγή «λαϊκίστικων» θέσεων, κυρίως στην οικονομία. 4. Παράλληλη επιμονή στις «διαρθρωτικές» αλλαγές, όπως αυτές προκύπτουν από μια φιλελεύθερη σκοπιά (με μεγάλη έμφαση στη μνημονιακή απελευθέρωση αγορών εργασίας, υπηρεσιών και προϊόντων και την πάταξη των «συντεχνιών»). 5. Προοδευτική ατζέντα σε ό,τι αφορά τα κοινωνικά ήθη και τα δικαιώματα των μειονοτήτων. 6. Και, περιέργως –για Κεντροαριστερά–, καχυποψία, αν όχι απέχθεια, απέναντι στην Αριστερά, και κυρίως στον ΣΥΡΙΖΑ. Συνέχεια ανάγνωσης

Αποχαιρετισμός στη Ζιζή Μακρή

Standard

H Ζιζή Μακρή μας αποχαιρέτησε για πάντα στις 2 του Φλεβάρη. Το κείμενο που ακολουθεί βασίζεται στον επικήδειο που εκφώνησε στο Πρώτο Νεκροταφείο, στις 8.2.2014, εκ μέρους των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης.

 του Βαγγέλη Καραμανωλάκη

Ζιζή Μακρή, "Φυλακές Αβέρωφ", 1961

Ζιζή Μακρή, «Φυλακές Αβέρωφ», 1961

Στη Ζιζή Μακρή δεν άρεσαν τα πολλά λόγια. Δεν τα χρειαζόταν, άλλωστε. Μπορούσε να εκφραστεί και με άλλους τρόπους, πέρα και πάνω από τον λόγο. Με τα μολύβια της, τα εργαλεία της χαρακτικής, τις ψηφίδες, τα νήματα. Πάνω στο τετράδιο, στο ξύλο, στην πέτρα, σε εκείνα τα πρόχειρα χαρτιά που χρησιμοποίησε στο κρατητήριο και έπειτα στις Φυλακές Αβέρωφ σχεδιάζοντας ποινικές κρατούμενες, στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Με αφορμή αυτά τα χαρτιά, άλλωστε, τη γνωρίσαμε τα τελευταία χρόνια στα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, με συναντήσεις και συζητήσεις και με αποκορύφωμα την έκθεση, που διοργανώσαμε στην γκαλερί Astra, με τη βοήθεια της Λένας και του Σωκράτη Κουγέα, με χαρακτικά από τις φυλακές, ένδειξη τιμής και αγάπης στο πρόσωπό της. Στη Ζιζή που έθεσε την τέχνη της και τη ζωή της ολόκληρη στην υπηρεσία της Ελλάδας που εκείνη αγάπησε. Μιας άλλης Ελλάδας, όπως τη γνώρισε μέσα από τον Μέμο Μακρή και αποτυπώθηκε στα χαρακτικά για τον Πωλ Ελυάρ, στους εγχάρακτους στίχους των eλλήνων ποιητών στα έργα της, στις φιγούρες των λαϊκών γυναικών στα σχέδια της. Μιας Ελλάδας που την παρακινούσε πάντα για το ταξίδι: ακολουθώντας τον Μέμο, το 1950, μετά την απέλασή του από την Γαλλία στην Ουγγαρία, ερχόμενη κρυφά για να φυγαδεύσει το Φώκο Βέττα το 1960, επιστρέφοντας για την οριστική εγκατάσταση στα μεταπολιτευτικά χρόνια. Από το Βελιγράδι στο Παρίσι, από το Παρίσι στη Βουδαπέστη και στην Αθήνα.

Κι έτσι ξετυλίχθηκε η ζωή της, σημαδεμένη από τις ανατροπές του ταραγμένου 20ού αιώνα για εκείνη που πατρίδα της ήταν ο κόσμος και συμπατριώτες της οι κάθε λογής εξόριστοι και αποκλεισμένοι. Τι είναι αυτό, όμως, που κάνει κάθε φορά τους ανθρώπους να υπερβαίνουν τον εαυτό τους; Τι να ήταν αυτό που ώθησε μια γυναίκα στη στιγμή της ηλικιακής της ωριμότητας και της καλλιτεχνικής της αναγνώρισης να έrθει παράνομα στη χώρα του συντρόφου της, σε μια «επιχείρηση αυτοκτονίας», για να βοηθήσει κάποιον που δεν ήξερε; Η συντροφική αλληλεγγύη, το κομμουνιστικό και διεθνιστικό καθήκον, η ανάγκη για την αναγνώριση από αυτή την μικρή κοινότητα των Ελλήνων πολιτικών προσφύγων που ήταν ο κόσμος του ζευγαριού στην Ουγγαρία; Σίγουρα ήταν όλα αυτά, μα και κάτι άλλο. Η αγάπη της για τους ανθρώπους, η στοργή της για τον κατατρεγμένο, η ανάγκη της να μπαίνει σε νέες περιπέτειες, να παρατηρεί και να κατανοεί, να αποδίδει αυτό που βλέπει. Με αυστηρότητα και συνέπεια, με επιμονή και μεθοδικότητα, με όλα τα διανοητικά και εκφραστικά όπλα που μπορούσε να διαθέσει. Συνέχεια ανάγνωσης

Προγραμματικός λόγος της Αριστεράς: Συνέχεια και ασυνέχεια

Standard

του Τάσου Χοβαρδά

 

Έργο του Σαλβαντόρ Νταλί

Έργο του Σαλβαντόρ Νταλί

Όσο πλησιάζει η ώρα των εκλογικών αναμετρήσεων, τόσο πιο επιτακτικά μπαίνουν μια σειρά ερωτήματα σχετικά με το τι θα κάνει ο ΣΥΡΙΖΑ «αν» ή «όταν» — και, κυρίως, σχετικά με το τι μπορεί να κάνει. Η συζήτηση αυτή φαίνεται να επαναφέρει μια προαιώνια αντιπαράθεση στην Αριστερά: την αντίθεση μεταρρύθμισης και επανάστασης, διαδρομής και στιγμής, βημάτων (συνέχειας) και ρήξης (ασυνέχειας). Από αυτή την προβληματική διαπερνάται και η εσωκομματική διάταξη και οι αποφάσεις της Κεντρικής Επιτροπής και ο δημόσιος λόγος του κόμματος. 

Οι απαντήσεις που δίνονται τείνουν, σχεδόν πάντοτε, να συγκλίνουν προς τον έναν από τους δύο πόλους. Ωστόσο, τα ιστορικά παραδείγματα δείχνουν τα όρια και των δύο κατευθύνσεων. Τι μπορεί να υπάρχει πέρα από το δίπολο «μεταρρύθμιση vs. επανάσταση»; Στις γραμμές που ακολουθούν, προσπαθώ να αξιοποιήσω τις θεωρητικές παραδοχές της γαλλικής επιστημολογικής σχολής, οι οποίες εδράζονται σε μια ειδική διαλεκτική που έχει εξαιρετική σημασία για τη σημερινή συγκυρία. Και, στη συνέχεια, θα δώσω ένα σχετικό παράδειγμα που μπορεί να ενισχύσει τις προγραμματικές θέσεις του ΣΥΡΙΖΑ προς μια ανάλογη κατεύθυνση. 

Η γαλλική επιστημολογική σχολή (οι επεξεργασίες  του Γκαστόν Μπασελάρ και του Ζωρζ Κανγκιλέμ, όπως έχουν ενσωματωθεί στην αλτουσεριανή επιστημολογία για την περιγραφή του επιστημολογικού εμποδίου και της επιστημολογικής τομής)[1] ανατρέπει τη διπολική σχέση συνέχειας-ασυνέχειας, αναδιατάσσοντας τις έννοιες σε μια νέα διαλεκτική, όπου η μια προϋποθέτει την άλλη. Αυτή η απόπειρα, σε πρώτη ανάγνωση, φαίνεται αντιφατική και μη ρεαλιστική: Πώς γίνεται να συζητάμε ταυτόχρονα για συνέχεια και ασυνέχεια, και, μάλιστα, πώς γίνεται η συνέχεια να προϋποθέτει διαλεκτικά την ασυνέχεια και το αντίστροφο; Συνέχεια ανάγνωσης

Κυπριακό και Αριστερά: εξ όνυχος τον λέοντα! – Απάντηση στον Αριστείδη Μπαλτά

Standard

H ανταπάντηση του Αριστειδη Μπαλτά στο τέλος του ποστ

  του Γιώργου Αϋφαντή

Λάβαμε, από τον Γιώργο Αϋφαντή, κείμενο με το οποίο απαντάει στο άρθρο του Αριστείδη Μπαλτά «Για το Κυπριακό ξανά», που είχε δημοσιευθεί στα «Ενθέματα», στις 2.3.2014. Το δημοσιεύουμε, παρότι το ύφος του είναι μάλλον ασυνήθιστο σε σχέση με τα άρθρα του φύλλου, στο πλαίσιο της δεοντολογίας μας για τη δυνατότητα δημόσιου διαλόγου επί απόψεων που φιλοξενούμε. O Γιώργος Αϋφαντής είναι πρεσβευτής, διπλωματικός σύμβουλος του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ. Οι απόψεις που εκφράζει στο κείμενο που ακολουθεί είναι προσωπικές

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Ζακ Λιπσιέτς, "Η αρπαγή της Ευρώπης, ΙV", 1941

Ζακ Λιπσιέτς, «Η αρπαγή της Ευρώπης, ΙV», 1941

Πριν δέκα χρόνια, παραμονές των δημοψηφισμάτων στην Κύπρο για την τύχη του Σχεδίου Ανάν, ο Αριστείδης Μπαλτάς (Α.Μ.) με άρθρο του στην Αυγή προέτρεπε τους λιγοστούς αναγνώστες της εφημερίδας να το αποδεχθούν. Προ ημερών (2.3.2014), αναδημοσίευσε στην Αυγή το παλιό του άρθρο και συμπεραίνει: «Η ευθύνη των αποφάσεων στη δύσκολη διαπραγμάτευση δεν είναι δική μας. Η Κύπρος διαθέτει δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση και ισχυρή Αριστερά. Δική μας ευθύνη είναι να χαμηλώσουμε τους τόνους, να απαρνηθούμε τις εθνικιστικές ή αντιιμπεριαλιστικές κορόνες που ρίχνουμε ανέξοδα στις πλάτες των άλλων και να κρατήσουμε ως γνώμονα τις θέσεις της κυπριακής Αριστεράς. Ας την εμπιστευθούμε, ας συμπαρασταθούμε ανεπιφύλακτα και ενεργά στους κυπρίους Αριστερούς καί ας αφήσουμε τους Κυπρίους ν’ αποφασίσουν απερίσπαστοι για το μέλλον τους».

 Δέκα χρόνια είναι μακρύ διάστημα, πολλά αλλάζουν. Ας σκεφθούμε τις διαφορές ανάμεσα π.χ. στο 1939 καί το 1949, στο 1967 και το 1977, στο 2004 και το 2014. Εστιάζοντας στην τελευταία περίοδο, θυμίζω κάποιες κρίσιμες μεταβολές που ακυρώνουν την απόπειρα της «ιστορικής δικαίωσης» των θέσεων του Α.Μ. (και των συν αυτώ) για το Κυπριακό. Θέσεις οι οποίες επαναφέρονται, με το πρόσχημα «πόσο λίγο έχουν μεταβληθεί οι κύριες παράμετροι του Κυπριακού τη δεκαετία που πέρασε»! Επισημαίνω, λοιπόν, την εκκωφαντική απόρριψη του Σχεδίου Ανάν από το 76% των Ελληνοκυπρίων και το 35% των Τουρκοκυπρίων, την παταγώδη κατάρρευση της ελληνικής και κυπριακής οικονομίας με πρωταγωνιστικό ρόλο/ευθύνη των ΓΑΠ και Χριστόφια –πρωταθλητών τόσο στο «Ναι» στο Σχέδιο Ανάν (ο Χριστόφιας υπήρξε υπέρμαχος του «Ναι» μέσα στο ΑΚΕΛ) όσο και στις Μνημονιακές επιταγές σήμερα, την συγκρότηση του ΣΥΡΙΖΑ και την εκτόξευσή του στο 27%, την καταψήφιση του ΑΚΕΛ από το εκλογικό σώμα των Ελληνοκυπρίων στις τελευταίες προεδρικές εκλογές. «Τόσο λίγο» άλλαξαν τα πράγματα σε Κύπρο και Ελλάδα στη διαρρεύσασα δεκαετία! Συνέχεια ανάγνωσης

Eλλάδα, κλιματική αλλαγή και ενέργεια: Ποια είναι η αριστερή πρόταση;

Standard
Kαρλ Σμιντ-Ρότλουφ, «Σπίτια τη νύχτα», 1912

Kαρλ Σμιντ-Ρότλουφ, «Σπίτια τη νύχτα», 1912

 του Γιώργη Βουγιουκαλάκη

Με αφορμή ένα άρθρο της Νατάσσας Ρωμανού («Ενθέματα», 24.11.2013: wp.me/sT5Wh-romanou), και με στόχο τη συμβολή στην «επαναθεμελίωση και επαναπροσδιορισμό του νοήματος του σοσιαλισμού», καθώς και την «επαν-οριοθέτηση της Αριστεράς σε κοινωνικοκεντρικό άξονα», όπως πολύ εύστοχα διατυπώνεται από τον Γιάννη Δραγασάκη στις «Αναγνώσεις» του ίδιου φύλλου της Αυγής (goo.gl/U4jJ8t), διατυπώνω ορισμένες σκέψεις, προβληματισμούς και αντιρρήσεις για ζητήματα που θέτει η σ. Ρωμανού.

Η ενέργεια είναι ένα από τα κρισιμότερα ζητήματα, προκειμένου η Αριστερά να επαναθεμελιώσει και να επαναπροσδιορίσει τον σοσιαλισμό. Θέτω λοιπόν, κατ’ ανάγκην λακωνικά, τα κύρια ζητήματα:

1. Η υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων δεν θέτει σε κίνδυνο «τη ζωή πάνω στη Γη». Η θεώρηση αυτή είναι ακραία ανθρωποκεντρική, ταυτίζοντας τη ζωή με την επιβίωση του ανθρώπου. Γεωλόγοι και παλαιοντολόγοι ξέρουν καλά ότι ο πλανήτης έχει γνωρίσει, στα 2 δισ. χρόνια της έμβιας ζωής του, πλήθος «κλιματικές αλλαγές» (που δεν οφείλονταν βέβαια στη δράση του ανθρώπου, που δεν υπήρχε). Αλλαγές πολύ πιο δραματικές από τις διαφαινόμενες σήμερα λόγω της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής, που τροποποίησαν ριζικά τον χάρτη των έμβιων όντων (π.χ. δεινόσαυροι), δεν εξαφάνισαν όμως τη ζωή. Το ζήτημα δεν είναι ακαδημαϊκό: αφορά την προοδευτική ή μη θεώρηση του οργανισμού «πλανήτης Γη». Συνέχεια ανάγνωσης

O ευρωσκεπτικισμός δεν είναι σκεπτικισμός

Standard

 του Δημήτρη Χριστόπουλου

1-xristopoulos

Ανρί Ματίς, «Η αρπαγή της Ευρώπης», 1929

Στα τελευταία χρόνια, χρόνια της κρίσης, ο ευρωσκεπτικισμός έπαψε να είναι μονοπώλιο δυνάμεων του Βορρά και του Ηνωμένου Βασιλείου, όπου ανέκαθεν βρισκόταν το άντρο του. Διαχέεται πλέον, με άλλη μορφή και περιεχόμενο, με άλλον αέρα, στον ευρωπαϊκό Νότο. Η ιδεολογία αμφιβολίας ή αντίθεσης προς στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι πλέον σήμα-κατατεθέν της πολιτικής αισθητικής των εύτακτων Δανών που αγχώνονται με τους ξένους τους. Ούτε των λονδρέζικων παμπ, που βλέπουν την Ευρώπη να ξεκινά από τις γαλλικές ακτές ή των βιεννέζικων σαλονιών που αναπολούν ημέρες δόξας της Mitteleuropa.

Χαρακτηριστικό των ευρωσκεπτικισμών μέχρι σήμερα ήταν η αγχώδης μέριμνα των παραπάνω –και άλλων πολλών– να πάψουν να μοιράζονται κύρος, εξουσία και χρήματα, με άλλους Ευρωπαίους, κυρίως αυτούς του Νότου, αλλά και της Ανατολής μετά το τέλος του Ψυχρoύ Πολέμου. Για τον λόγο αυτό, παραδοσιακά, κάποιοι ευρωσκεπτικιστές διαφωνούσαν με την περαιτέρω επέκταση της Ένωσης. Άλλοι διαφωνούσαν με την υφιστάμενη μορφή της. Άλλοι ήταν ακόμα και υπέρ της διάλυσής της. Ο ευρωσκεπτικισμός λοιπόν, στην παραδοσιακή του εκδοχή, είναι μια μορφή κλασικού ευρωπαϊκού εθνικισμού. Αρνείται την αλληλεγγύη σε συλλογικότητες που θεωρεί ότι δεν δικαιούνται θέση στη «δική του» πολιτική κοινότητα. Συνέχεια ανάγνωσης

Αυτοδιοικητικές εκλογές: στο βάθος της εικόνας

Standard

του Αντώνη Λιάκου

Robert Beréby, Natureza morta com gato

Robert Beréby, «Nεκρή φύση με γάτα»

Δυο επισημάνσεις, για το βαθύτερο υπόστρωμα του προβλήματος επιλογής υποψηφίων στις αυτοδιοικητικές εκλογές. Η πρώτη αφορά την αντίληψη πως οι αυτοδιοικητικές εκλογές είναι «δημοψήφισμα για την κυβέρνηση». Αυτό σημαίνει υποταγή του μέρους στο όλο. Οι πόλεις και οι περιφέρειες της Ελλάδας ζουν την κρίση διαφορετικά, γιατί με διαφορετικό τρόπο συνδέονται όχι μόνο με την εθνική αλλά και την παγκόσμια οικονομία. Αυτό είναι ένα διεθνές φαινόμενο. Μέσα στην ίδια χώρα άλλες πόλεις καταρρέουν (λ.χ. Ντιτρόιτ), άλλες ευημερούν και ανέρχονται (λ.χ. Σιατλ). Η διαφοροποίηση αυτή δεν αποπολιτικοποιεί κατ’ ελάχιστον την τοπική πολιτική, αλλά την κάνει πιο σύνθετη, επιτρέπει τολμηρότερες συνθέσεις. Δεν έχει τις ίδιες ανάγκες και προβλήματα η Ρόδος με την ανάπτυξη του τουρισμού, και η κεντρική Μακεδονία με την οικονομική και περιβαλλοντική κρίση. Δεν σημαίνει αποπολιτικοποίηση η διαφοροποίηση της κεντρικής από τις τοπικές ατζέντες. Δείχνει πιο σύνθετο πολιτικό οργανισμό, μεγαλύτερη ετοιμότητα η Αριστερά να διαχειριστεί τις τύχες της χώρας. Συνέχεια ανάγνωσης

Αριστερή κυβέρνηση: πώς θα πετύχει;

Standard

 Παγκόσμιος καπιταλισμός, Ευρώπη και Αριστερά

του Χρήστου Λάσκου

Έργο του Robert Bereny

Έργο του Robert Bereny

1. Πού πάει το πράγμα; Είναι πιθανή μια συστημική κατάρρευση; Όπως σημείωνε ο σπουδαίος συμβουλιακός κομμουνιστής Πάουλ Μάτικ, πριν 30 χρόνια, «στον ανεπτυγμένο καπιταλισμό κάθε κρίση μπορεί να εξελιχτεί σε τελική κρίση».

Πολλοί (από τον συμβουλιακό Ρόμπερτ Κουρτς και τον αναρχικό γεωγράφο Ντέιβιντ Γκράμπερ, μέχρι τον απολύτως μέινστριμ Ντέιβιντ Γκόρντον του Εθνικού Γραφείου Οικονομικών Ερευνών των ΗΠΑ, τον Μίνκι Λι που προφητεύει την χαοτική, τύπου Μαντ Μαξ, μετεξέλιξη του καπιταλισμού και τον Ιμάνουελ Βαλερστάιν, για τον οποίο το σύστημα τα επόμενα χρόνια θα αναφωνήσει «Τετέλεσται»), αμφισβητούν τη δυνατότητα του καπιταλισμού να διατηρήσει, έστω και μετριασμένη, την παραγωγική του δυναμική. Επιπλέον, έχει αναδειχθεί η αδυναμία του να ικανοποιήσει βασικές ανθρώπινες ανάγκες πολύ μεγάλου τμήματος του παγκόσμιου πληθυσμού, άρα και η μη νομιμοποίησή του, μαζί με την καθολική ανορθολογικότητα, από τη σκοπιά της σύνολης ανθρωπότητας.

Ξέρω ότι πολλοί σύντροφοι θεωρούν την αναφορά σε τέτοια «αποκαλυψιακά» ζητήματα εκκεντρικότητα. Χωρίς να μπορώ να επεκταθώ, θα επισημάνω κάποιους οδοδείκτες που μας προσανατολίζουν μέσα στο μακροϊστορικό πεδίο, ενώ, ταυτόχρονα, μας προσγειώνουν στο σήμερα. Συνέχεια ανάγνωσης

Δημοσιονομική πολιτική, παραγωγική ανασυγκρότηση και Αριστερά

Standard

του Ευκλείδη Τσακαλώτου

Mπαλτύς, «Το παιχνίδι με τις κάρτες», 1948-1950

Mπαλτύς, «Το παιχνίδι με τις κάρτες», 1948-1950

Στην πρόσφατη συζήτηση εντός της Αριστεράς για τον ρόλο της δημοσιονομικής πολιτικής πρέπει να ξεχωρίσουμε τα πρωτεύοντα από τα δευτερεύοντα ζητήματα. Πρέπει καταρχάς να διαχωρίσουμε τον ρόλο της δημοσιονομικής πολιτικής στη διάρκεια μιας κρίσης, ή όταν υπάρχει στενότητα χρηματοδοτικών πηγών, από την μία, και σε κανονικές συνθήκες από την άλλη. Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι η Αριστερά εντάσσει αυτή τη ζήτηση στο πιο σημαντικό ζήτημα της παραγωγικής ανασυγκρότησης της οικονομίας. Θα υποστηρίξω εδώ ότι η προσέγγιση της Αριστεράς έχει ορισμένα κοινά σημεία, τόσο με τις προσεγγίσεις των κεϋνσιανών όσο και με εκείνες των οικονομικών της προσφοράς, αλλά εν τέλει τις υπερβαίνει και τις δύο. Συνέχεια ανάγνωσης

Οι «ασώματες κεφαλές» της διαφθοράς

Standard

 του Δημήτρη Χριστόπουλου

Γιάννης Ψυχοπαίδης, «Όρθιο γυμνό» (1965), από την έκθεση με χαρακτικά του, με τίτλο «Το κόκκινο και το μαύρο», που οργάνωσε το ΜΙΕΤ και συνεχίζεται μέχρι τις 31 Ιανουαρίου στο Μέγαρο Εϋνάρδου (Αγ. Κωνσταντίνου 20)

Γιάννης Ψυχοπαίδης, «Όρθιο γυμνό» (1965), από την έκθεση με χαρακτικά του, με τίτλο «Το κόκκινο και το μαύρο», που οργάνωσε το ΜΙΕΤ και συνεχίζεται μέχρι τις 31 Ιανουαρίου στο Μέγαρο Εϋνάρδου (Αγ. Κωνσταντίνου 20)

«Τι ενισχύει τη Χρυσή Αυγή περισσότερο; Τα Μνημόνια ή ο Λιάπης;» με ρώτησε έγκριτος νομικός φίλος, ο οποίος θεωρεί αναγκαίο κακό τα πρώτα. Προσπαθώ εισαγωγικά να συνοψίσω το πρόβλημα. Κι αυτό δεν είναι τόσο ότι ο ανιψιός τού Κωνσταντίνου Καραμανλή είναι μάλλον ένοχος για τις μικροαπάτες που του καταλογίζονται, αλλά το ότι είναι σίγουρα υπεύθυνος για την εξαγρίωση ενός ήδη αλαφιασμένου λαού.

Διαφθορά, τιμωρία και δημοκρατία. Μετά τις πλαστές πινακίδες του Touareg, ακολούθησαν οι απίθανες μίζες του Υπουργείου Άμυνας: άνθρωποι που κάνανε παραμονές Πρωτοχρονιάς μες στη μιζέρια άκουγαν πρώην στρατιωτικούς να μιλάνε για τρελά λεφτά που έμπαιναν στο λογαριασμό τους. Μετά ήρθαν οι ποινικές διώξεις για το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο, όπου πλέον σύσσωμο το σύστημα που κυβερνά την Ελλάδα –χωρίς καμία διαφοροποίηση κόμματος και οικογένειας– εμφανίζεται βουτηγμένο στη δολοπλοκία, τη δωροδοκία, τη διαφθορά. Είχαν προηγηθεί καταδίκες σε ισόβια (του πρώην δημάρχου Θεσσαλονίκης) πέρσι, η κάθειρξη σύσσωμης της οικογένειας Τσοχατζόπουλου και, όπως όλοι διαισθανόμαστε, έπονται και άλλοι απαστράπτοντες αστέρες της ελληνικής πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών.

Νιώθω πολλούς να ρωτάνε: «Δεν χαίρεσαι; Δεν ήρθε η ώρα να πληρώσουν οι καταχραστές και οι διεφθαρμένοι;». Απαντώ: Ο καθείς να τιμωρηθεί, εφόσον προκύψει ενοχή του, με τρόπο που αναλογικά παραπέμπει στην απαξία των πράξεών του και στη ζημιά που προέκυψε. Ασφαλώς λοιπόν τιμωρία. Όχι «παραδειγματική» ούτε «δρακόντεια», αλλά σύμμετρη με το μέγεθος των άδικων πράξεων. Το λέω διότι στην Ελλάδα σήμερα είναι του συρμού να ζητάμε επί πίνακι «διεφθαρμένες κεφαλές», χωρίς να αποδίδουμε σημασία στο ότι ο μηχανισμός που τις τρέφει μένει άθικτος, συνεχίζοντας να παράγει ασυδοσία. Το αποτέλεσμα είναι αυτό που είδαμε στη δίκη Παπαγεωργόπουλου και στηλιτεύσαμε ως Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου: «Αντί να καταδικάζουμε χίλιους διεφθαρμένους λειτουργούς, καταδικάζουμε έναν σε χίλια χρόνια» Συνέχεια ανάγνωσης

Επικίνδυνοι πολίτες τότε και τώρα

Standard

Με την ευκαιρία της κυκλοφορίας στα ελληνικά των «Επικίνδυνων πολιτών» 

 συνέντευξη της Νένης Πανουργιά

 nea neniΗ μελέτη της Νένης Πανουργιά Επικίνδυνοι πολίτες. Η ελληνική Αριστερά και η κρατική τρομοκρατία, που μόλις κυκλοφόρησε και στα ελληνικά (μετάφραση: Νεκτάριος Καλαϊτζής, εκδ. Καστανιώτης·είχε πρωτοκυκλοφορήσει στα αγγλικά το 2009, από τις Fordham University Press) είναι ένα βιβλίο με πολλαπλό ενδιαφέρον και σημασία: Σημασία επιστημονική (καθώς μελετάει, χρησιμοποιώντας τα εργαλεία της ιστορίας και της κοινωνικής ανθρωπολογίας ένα θέμα κομβικό για την ελληνική μεταπολεμική ιστορία), αλλά και πολιτική (καθώς το ερώτημα πώς το σύγχρονο κράτος κατασκευάζει τους εκάστοτε «επικίνδυνους πολίτες» επανακάμπτει απειλητικά στην Ελλάδα των αρχών του 21ου αιώνα). Για όλα αυτά μιλήσαμε με τη συγγραφέα Νένη Πανουργιά (New School for Social Research, Νέας Υόρκης), που βρέθηκε στην Αθήνα.

4-panourgia-a

Μακρόνησος, 1949.

 Τα «επικίνδυνα» άτομα είναι μια έννοια που εμφανίζεται στη Γαλλία με την ανάπτυξη των πρώτων ασύλων. Την έννοια την παίρνω από τον Φουκώ, που βλέπει να αποδίδεται επικινδυνότητα στους ανθρώπους με ψυχική ασθένεια, και δεν τους ονομάζει βέβαια πολίτες. Ο Φουκώ δεν περιγράφει μια εφήμερη κατάσταση ή σχέση (μεταξύ κράτους-ιατρικού κατεστημένου-ασθενών), αλλά δείχνει όλη τη δομή των μηχανισμών που εμπλέκονται και καλούνται να καθορίσουν τον ψυχικά ασθενή ως πρακτικά και δυνητικά επικίνδυνο. Στο βιβλίο βάζω την έννοια αυτή της επικινδυνότητας να συνομιλήσει με την έννοια του πολίτη, το ελληνικό κράτος, την Αριστερά.

Η έννοια, όπως έχει δείξει ο Νίκος Αλιβιζάτος, ανάγεται στο 1871, στον νόμο περί ληστείας, συγκροτείται όμως ως καταστατική κατηγορία του κράτους με το ιδιώνυμο, το 1929. Βέβαια, δεν πρόκειται για ελληνικό φαινόμενο· ας θυμηθούμε τη Γερμανία και την αντιμετώπιση των πρώτων συνδικαλιστών, των Σπαρτακιστών κλπ. Στην Ελλάδα, η διαρκής συγκρότηση του πολίτη ως επικίνδυνου είναι κάτι που ιδρύεται με το ιδιώνυμο και φτάνει μέχρι σήμερα.

  Θα μπορούσε κανείς να αντιτείνει ότι η έννοια σταματάει το 1974 (ή το 1981), ή τουλάχιστον ότι έχουμε θεμελιώδεις διαφορές.

 Ασφαλώς υπάρχουν διαφορές. Το 1974 βέβαια είναι τομή, ταυτόχρονα όμως υπάρχουν συνέχειες, στο επίπεδο της λογικής και των πρακτικών του κράτους.

Μετά το 1974, η εννοιολόγηση της Αριστεράς ως επικίνδυνης είναι διαφορετική, για προφανείς λόγους – με πρώτο τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ. Ωστόσο, η αντιμετώπιση της Αριστεράς, και μετά την πτώση της Χούντας δεν παύει να εμπεριέχει την παλιά αντίληψη γι’ αυτήν ως επικίνδυνο μέρος του κοινωνικού σώματος. Και, βέβαια, κάτι θέλω να τονίσω ότι δεν υπάρχει μία ενιαία Αριστερά – όσο κι αν εμφανίζεται έτσι στην «κοινή γνώμη». Στο θέμα που συζητάμε, η ζώνη της επικινδυνότητας» δεν συμπεριλαμβάνει, λ.χ. το ΚΚΕ· στη δεδομένη συγκυρία περιλαμβάνει συλλήβδην τον ΣΥΡΙΖΑ, την εξωκοινοβουλευτική Αριστερά και τον χώρο πέραν αυτών, τον αντιεξουσιαστικό. Και υπάρχουν βέβαια «εξάρσεις» όπως τον Δεκέμβρη του 2008. Συνέχεια ανάγνωσης