Δάσκαλος ζωής τόσων παιδιών

Standard

Στέφανος Στεφάνου (1926-2016)

Ένας από τους πολλούς της ελληνικής Αριστεράς, ένας και μοναδικός

 

του Ζήσιμου Συνοδινού

Η τόσο ξαφνική απώλεια του πολυαγαπημένου και σεβαστού, φίλου και δάσκαλου μάς βρίσκει απροετοίμαστους να χωρέσουμε σε ένα σύντομο σημείωμα την προσφορά αυτού του μοναδικού ανθρώπου. Ας είναι, άλλωστε ο Στέφανος πάντα μας μάλωνε ευγενικά για τις «υπερβολές» μας για το πρόσωπό του.

Θα περιοριστώ λοιπόν στα χρόνια που τον έζησα από κοντά. Υπενθυμίζω ότι ο Στέφανος Στεφάνου από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 μέχρι το τέλος της ζωής του εργαζόταν με ενθουσιασμό και συνέπεια στο Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας (ΙΑ/ΕΤΕ), κυρίως, ως διορθωτής και επιμελητής κειμένων και εκδόσεων. Συνεργάστηκε, ταυτόχρονα, με άλλα ιδρύματα ή εκδοτικούς οίκους, ενώ προσέφερε αφιλοκερδώς την υψηλή τέχνη του σε βιβλία πολλών γνωστών και φίλων του.

4-SYNODINOS Μια από τις τελευταίες φωτογραφίες του Στέφανου Στεφάνου, 10.12.2015. Συνάντηση μελών της ΕΜΙΑΝ και παλαιών στελεχών της Νεολαίας ΕΔΑ, στα γραφεία της ΕΜΙΑΝ, 10.12.2015, για τον προγραμματισμό εκδηλώσεων για τη Ν. ΕΔΑ το 2016, με αφορμή τα πενηντάχρονα από την ίδρυσή της (ήταν πάντα διακαής πόθος του Στέφανου η ανάδειξη της συμβολής της Ν. ΕΔΑ στο νεολαιίστικο αριστερό κίνημα). Από αριστερά: Γιάννης Καούνης, Αργυρώ Ρεκλείτη, Νίκος Κιάος, Τάσος Τρίκκας, Στέφανος Στεφάνου, Θόδωρος Μαλικιώσης και Γιάννης Καλεώδης (Καλιόρης).

Μια από τις τελευταίες φωτογραφίες του Στέφανου Στεφάνου, 10.12.2015. Συνάντηση μελών της ΕΜΙΑΝ και παλαιών στελεχών της Νεολαίας ΕΔΑ, στα γραφεία της ΕΜΙΑΝ, 10.12.2015, για τον προγραμματισμό εκδηλώσεων για τη Ν. ΕΔΑ το 2016, με αφορμή τα πενηντάχρονα από την ίδρυσή της (ήταν πάντα διακαής πόθος του Στέφανου η ανάδειξη της συμβολής της Ν. ΕΔΑ στο νεολαιίστικο αριστερό κίνημα). Από αριστερά: Γιάννης Καούνης, Αργυρώ Ρεκλείτη, Νίκος Κιάος, Τάσος Τρίκκας, Στέφανος Στεφάνου, Θόδωρος Μαλικιώσης και Γιάννης Καλεώδης (Καλιόρης).

Τα δημοσιεύματα του ΙΑ/ΕΤΕ (μελέτες οικονομικής ιστορίας, ευρετήρια αρχείων, λευκώματα, φυλλάδια) και μερικά σημαντικά βιβλία του ΜΙΕΤ φέρουν τη σφραγίδα της ποιότητάς του. Τα γραπτά δύο σχεδόν γενεών ερευνητών οικονομικής και κοινωνικής ιστορίας –οι περισσότεροι σήμερα πανεπιστημιακοί δάσκαλοι– πέρασαν από το μαγικό ραβδί του και μεταμορφώθηκαν σε κείμενα ζωντανά, σε ρέουσα ελληνική γλώσσα. Μέσα από τη συμμετοχή του στις συναντήσεις των ερευνητών του ΙΑ/ΕΤΕ, τον διάλογο, τη διδαχή του ορθού γραπτού λόγου, τη συζήτηση στην παρέα, ο Στέφανος τους γοήτευε όλους· αισθανόμασταν όλοι μαθητές, πιστοί φίλοι, παιδιά του. Συνέχεια ανάγνωσης

Μια σπάνια στάση ζωής αριστερού αγωνιστή

Standard

Στέφανος Στεφάνου (1926-2016)

Ένας από τους πολλούς της ελληνικής Αριστεράς, ένας και μοναδικός

«Ένας απ’ τους πολλούς της ελληνικής Αριστεράς», τιτλοφόρησε ο Στέφανος Στεφάνου την αυτοβιογραφική του μαρτυρία, που κυκλοφόρησε, με επιμέλεια της Χριστίνας Αλεξοπούλου τον Δεκέμβριο του 2013, από τις εκδόσεις Θεμέλιο. «Ένας από τους πολλούς, αλλά και ένας και μοναδικός», όπως επισημαίνει στον επίλογό της η Χρ. Αλεξοπούλου. Ήταν ένας πολύ ξεχωριστός αγωνιστής και –αυτοδίδακτος και σπουδαίος μαζί– λόγιος της Αριστεράς, αυτός ο ένας και μοναδικός, ο δικός μας Στέφανος: η πολιτική του ορθοκρισία, η ευκρίνεια και ευρύτητα της σκέψης του, το αφηγηματικό ταλέντο, η ζωτικότητα και η αγάπη του για τους άλλους, ιδίως τους νέους, τον έκαναν να ξεχωρίζει. Έτσι, αυτό το «ένας από τους πολλούς» πρέπει να θεωρηθεί όχι κυριολεξία, αλλά τεκμήριο του ήθους του, ενός ήθους συλλογικότητας και σεμνότητας. Από τις εκδόσεις Θεμέλιο, κυκλοφορεί, όπως είπαμε η αυτοβιογραφική του μαρτυρία, ενώ από το ίδιο εκδοτικό οίκο θα επανακυκλοφορήσει, σε λίγα αντίτυπα, τις επόμενες μέρες το βιβλίο της γυναίκας του, υντρόφου ολόκληρης της ζωής τού Στέφανου, Παγώνας Στεφάνου (το γένος Παπατσαρούχα) Των Αφανών. Δύο τετράδια, δύο δεκαετίες. Αξίζει να τα αναζητήσετε και τα δύο.

Στρ. Μπ.

 

Μια σπάνια στάση ζωής αριστερού αγωνιστή

 του Γεράσιμου Νοταρά

Στέφανε, έφυγες από τον κόσμο τούτο όρθιος όπως όρθιος διάβηκες όλη σου τη ζωή. Έφυγες πλήρης ημερών, την πρώτη του έτους της χρονιάς του ενενηκοστού έτους της ηλικίας σου.

Τα χρόνια που διάβηκες ήταν γεμάτα ιδανικά και αγώνες αλλά και αγάπη και κατανόηση για τον πλησίον. Ιδανικά και αγώνες που υπηρέτησες με παραδειγματική προσήλωση και συνέπεια, αλλά χωρίς φανατισμό και δογματισμούς. Με ανοιχτό πάντα μυαλό, ώστε να αξιολογεί και να ζυγίζει, στην κάθε συγκυρία, αν οι πράξεις συμβαδίζουν με τους στόχους και τα οράματα στα οποία πίστευες και για την υπηρέτηση των οποίων θυσίασες σχεδόν ένα τέταρτο αιώνος σε φυλακές και εξορίες. Συνέχεια ανάγνωσης

Διασταυρώσεις και Συναρμογές

Standard

Από την Γκιαούρ Ιζμίρ στην Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων

Το Τμήμα Φιλολογίας του ΑΠΘ ανακήρυξε, την Παρασκευή 22 Μαΐου επίτιμο διδάκτορα την ιστορικό Πόπη Πολέμη, τιμώντας τη συμβολή της στην ιστορία του βιβλίου και των ιδεών. Για τους ανθρώπους με το έργο το ήθος και την προσφορά της Πόπης Πολέμης, δεν χρειάζονται πολλά και ηχηρά λόγια. Γι’ αυτό θα πούμε μόνο ότι, στην περίπτωση αυτή, η τιμή επιστρέφει στο τιμώντα. Και θα σταματήσουμε εδώ, για να παραθέσουμε όσο το δυνατόν εκτενέστερα αποσπάσματα από την ομιλία της στην τελετή – μια τελετή που δεν ήταν τελετή, αλλά μια γιορτή όπου περίσσευε η χαρά, η συγκίνηση και τα ειλικρινή αισθήματα.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

της Πόπης Πολέμη

7-polemi aΜαζί με τις θερμές ευχαριστίες για την τιμητική απόφαση του Τμήματος Φιλολογίας, θα ήθελα να ξεκινήσω τη σύντομη αυτή κατάθεση με την ομολογία ενός παλαιού κρίματος, κι ας μην πιστεύω στην δι’ εξομολογήσεως εξιλέωση. Όταν τον περασμένο Οκτώβρη η Μαίρη Μικέ, παλαιά συμφοιτήτρια και φίλη, μου έκανε λόγο για την επικείμενη πρόταση που κατέληξε να μας συγκεντρώσει σήμερα εδώ, η συγκίνηση ήταν εύλογη, προπάντων γιατί η πρωτοβουλία πήγαζε από το Τμήμα με το οποίο με συνδέουν τόσες αναμνήσεις. Ελπίζω οι φίλοι να με συγχωρήσουν αν πω πως, ούτως ή άλλως, η τιμή μού φάνηκε υπερβολική. Ωστόσο, δεν είναι αυτός ο λόγος που η πρώτη αντίδραση ήταν ευγενικά να αρνηθώ. Είναι γιατί μου είχε κακοφανεί πολύ όταν ο Φίλιππος Ηλιού αποδέχθηκε την αντίστοιχη πρόταση από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, για την οποία πίστευα ότι δικαίως του έγινε, αλλά ήμουν απόλυτα πεπεισμένη πως ο ίδιος δεν θα συναινούσε. Βλέπετε, όταν είχα κτυπήσει την πόρτα του τον Σεπτέμβρη του ’82, αυτό συνέβη, μεταξύ των άλλων, επειδή εκείνος ο αποσυνάγωγος αριστερός ουδεμία σχέση είχε με πανεπιστήμια και επίσημους θεσμούς. Εξού και η απογοήτευση, καθώς θεώρησα πως δεχόταν να ενσωματωθεί συμβολικά σε ό,τι τον έβρισκε αντίθετο, αφού προηγουμένως τον είχε αποκλείσει. Η ειρωνεία δε ήταν πως το τηλεφώνημα της Μαίρης ήρθε ακριβώς είκοσι χρόνια μετά την τελετή εκείνη της 25ης Οκτωβρίου του 1994, στη χαρά της οποίας αγενώς είχα αρνηθεί να συμμετάσχω. Σαν κάποιος να μου τραβούσε το αυτί, γελώντας με συγκατάβαση. Συνέχεια ανάγνωσης

Δεκεμβριανά 1944: παρελθόν και παρόν

Standard

Τα Δεκεμβριανά αποτελούν σημείο καμπής για την ελληνική ιστορία της δεκαετίας του 1940, με διεθνή σημασία. Όπως έχει επισημάνει ο Μαρκ Μαζάουερ, η έκβασή τους σηματοδοτεί ότι «η πλάστιγγα της εξουσίας στην Ελλάδα έγειρε ξαφνικά και αποφασιστικά σε βάρος της Αριστεράς, για πρώτη φορά μετά το 1942». Kαι γι’ αυτό τον λόγο, αποτελούν γεγονός που σημάδεψε τραυματικά τη μνήμη του αριστερού κινήματος στην Ελλάδα. Τα ίχνη του Δεκέμβρη είναι ακόμα ζωντανά, όπως δείχνουν όχι μόνο τα «λαβωμένα» κτίρια της Αθήνας, αλλά και το ότι ο Δεκέμβρης του 2008 («τα Δεκεμβριανά των εφήβων», όπως έχει γράψει, εδώ, ο Γιώργος Φουρτούνης) ανακάλεσε μνήμες, αναφορές, συσχετισμούς και διαφορές με το 1944. Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης εβδομήντα χρόνων, τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) και το Φόρουμ Κοινωνικής Ιστορίας οργανώνουν, την Παρασκευή 13 και το Σάββατο 14 Δεκεμβρίου, το επιστημονικό συνέδριο «Δεκεμβριανά 1944: το παρελθόν και οι χρήσεις του». Θέσαμε τρία ερωτήματα στον Πολυμέρη Βόγλη, τον Ηλία Νικολακόπουλο και την Ιωάννα Παπαθανασίου, από την οργανωτική επιτροπή του συνεδρίου.

Στρ. Μπ.

Tα ερωτήματα

  1. Τα τελευταία χρόνια έχουμε δει μια «αναδιαπραγμάτευση» ιστορικών γεγονότων και περιόδων όπως η Μεταπολίτευση (ως πηγή της σημερινής «κακοδαιμονίας»), αλλά και η Αντίσταση ή γενικότερα η δεκαετία του 1940 («αναθεωρητικό» ρεύμα). Θεωρείτε πως επιχειρείται κάτι τέτοιο και όσον αφορά τα Δεκεμβριανά;

  1. Αν βάζατε έναν «υπότιτλο» στα Δεκεμβριανά, αν τα αποτιμούσατε με λίγες λέξεις, πώς θα τα αποκαλούσατε; «Προανάκρουσμα του Εμφυλίου», «πρώτη πράξη του Ψυχρού Πολέμου», «τέλος της αντιφασιστικής συμμαχίας», «σημείο καμπής» μετά το οποίο αρχίζει η κάμψη της Αριστεράς;

  1. Πώς καταγράφεται ο Δεκέμβρης στη συλλογική μνήμη των αριστερών, αμέσως μετά τη λήξη του αλλά και αργότερα; Είναι ο «κόκκινος Δεκέμβρης», ο «μεγάλος Δεκέμβρης», κυριαρχεί η αίσθηση της ήττας (ηρωικής ή μη), της χαμένης ευκαιρίας, των λαθών, της ξένης παρέμβασης; Ποιες τομές μπορούμε να διακρίνουμε, στη μνήμη αυτή;

Συνέχεια ανάγνωσης

Η Ιστορία είναι από τη φύση της ανατρεπτική

Standard

«Σε όλο μου το έργο θέλησα να ασχοληθώ με τους άσημους, τους φτωχούς, τους καταφρονεμένους»

Ο Σπύρος Ι. Ασδραχάς συζητάει

με τον Βαγγέλη Καραμανωλάκη και την Άννα Ματθαίου

 
Μιλάει για τον ιστορικό χρόνο, τη σχέση Ιστορίας-πολιτικής, τους διανοητές που τον επηρέασαν, την Ιστορία ως εργαλείο κατανόησης του σήμερα

,Για τον Σπύρο Ασδραχά, όπως λέει και ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης στην πρώτη ερώτηση της συνέντευξης που ακολουθεί, είναι αχρείαστο να κάνουμε εισαγωγές, παρουσιάζοντάς τον στους αναγνώστες μας. Το έργο και ο λόγος του έχουν βάρος και ποιότητα που υπερβαίνουν κάθε σύσταση. Έτσι, αρκούμαστε να εκφράσουμε απλώς τη μεγάλη μας χαρά για τη συνέντευξη που δημοσιεύουμε σήμερα. Η συνέντευξη δόθηκε στους ιστορικούς Βαγγέλη Καραμανωλάκη (Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΑΣΚΙ) και Άννα Ματθαίου (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ΑΣΚΙ), στο σπίτι του Σπύρου Ασδραχά, στη Νέα Σμύρνη, την Παρασκευή 14 Νοεμβρίου, για την εκπομπή των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας «Ιστορία στο Κόκκινο» (επιμ. Ηλίας Νικολακόπουλος) στον ραδιοφωνικό σταθμό «Στο Κόκκινο 105,5» (όπου μεταδίδεται σήμερα, Κυριακή, στις 10 το πρωί). Ας σημειώσουμε ότι η συνέντευξη οργανώθηκε με την ευκαιρία της ημερίδας «Αναφορά στον Σπύρο Ασδραχά», την οποία οργανώνουν, το Σάββατο 29 Νοεμβρίου, στις 18.00 το απόγευμα, στη Στοά του Βιβλίου, οι εκδόσεις Θεμέλιο, σε συνεργασία με τα ΑΣΚΙ και το περιοδικό Τα Ιστορικά.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ 

 

Βαγγέλης Καραμανωλάκης: Ξεκινώντας, δεν νομίζω ότι χρειάζεται να πω κάτι ιδιαίτερο για τον Σπύρο Ασδραχά, και μάλιστα στους ακροατές του «Κόκκινου» και τους αναγνώστες της Αυγής. Ο Σπύρος Ασδραχάς είναι αναμφίβολα ένας από τους μεγαλύτερους σύγχρονους έλληνες ιστορικούς, ο οποίος σημάδεψε με το έργο του τη μεταπολεμική ελληνική ιστοριογραφία· θα έλεγα ότι διεύρυνε τον ορίζοντα της αυτοσυνειδησίας μας. Θέλω, όμως, να τον ευχαριστήσω για τη συζήτηση αλλά και τη φιλόξενη υποδοχή στο σπίτι του και να δώσω αμέσως τον λόγο στη φίλη και συνάδελφο Άννα Ματθαίου.

Άννα Ματθαίου: Συγγραφέας, ερευνητής, δάσκαλος στο Παρίσι και στην Αθήνα, συνιδρυτής με τον Φίλιππο Ηλιού και τον Βασίλη Παναγιωτόπουλο του περιοδικού

Ο Σπύρος Ασδραχάς, στο σπίτι του, στη Νέα Σμύρνη, 14.11.2014. Φωτογραφία της Αγγελικής Χριστοδούλου

Ο Σπύρος Ασδραχάς, στο σπίτι του, στη Νέα Σμύρνη, 14.11.2014. Φωτογραφία της Αγγελικής Χριστοδούλου

Τα Ιστορικά, ιδρυτικό μέλος των ΑΣΚΙ και από το 2004 πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου τους. Τις ιδιότητες αυτές θα μπορούσαμε να τις συμπεριλάβουμε σε μία μόνο λέξη, τη λέξη ιστορικός;

Σπύρος Ασδραχάς: Δεν ξέρω αν η λέξη «ιστορικός» είναι η κατάλληλη — και δεν το λέω αυτό από μια ψεύτικη μετριοφροσύνη. Οπωσδήποτε, υπάρχει ένα νήμα που δένει πράγματα τα οποία φαίνονται ανάμεσά τους ανόμοια. Σε άκρα αφαίρεση, θα έλεγα ότι πρόκειται για μια ιδιάζουσα αίσθηση του χρόνου. Είναι μια φράση που την έχω χρησιμοποιήσει και άλλες φορές. Καθώς έχω ζήσει αναμνησκόμενος, έχω μέσα μου έναν χρόνο ο οποίος είναι συνεχής, αλλά με ποιοτικές διαφορές που δημιουργούν σ’ αυτή τη συνέχεια μια ασυνέχεια. Συνέχεια ανάγνωσης

H Ιστορία στο Κόκκινο: μια εκπομπή των ΑΣΚΙ

Standard

του Βαγγέλη Καραμανωλάκη

Έμιλ Νόλντε, "Χορευτής", 1913

Έμιλ Νόλντε, «Χορευτής», 1913

Δεν ήταν μόνο η αίσθηση ότι κάποιοι περίμεναν κάθε Κυριακή πρωί να ακούσουν την εκπομπή. Δεν ήταν μόνο τα σχόλια από γνωστούς και φίλους για το τι ξεχάστηκε ή τι έπρεπε να ειπωθεί, οι μαρτυρίες για τον αντιδικτατορικό αγώνα στη ζωντανή εκπομπή για το Πολυτεχνείο, τα τηλέφωνα των παιδιών των μεταναστών μετά την εκπομπή για τη Γερμανία. Ούτε καν τα σημαδεμένα από τους βομβαρδισμούς του πολέμου γυαλικά που κράταγαν στα χέρια τους οι γυναίκες, στην κατάμεστη από κόσμο ιστορική ξενάγηση με το Λιμάνι της Αγωνίας στον Πειραιά. Γυρνάνε, όλα αυτά, στο μυαλό μου, καθώς αναλογίζομαι τις τριάντα πρώτες εκπομπές της «Ιστορίας στο Κόκκινο». Αλλά δεν είναι μονάχα αυτά.

Αυτό που μένει πιο πολύ στη σκέψη μου είναι οι συζητήσεις και τα ερωτήματα που έθεσε για μας τους ίδιους, τον Ηλία Νικολακόπουλο, την Ιωάννα Παπαθανασίου, τον Τάσο Σακελλαρόπουλο και μένα, η ιδέα τα ΑΣΚΙ να κάνουν μια ραδιοφωνική εκπομπή: μια εκπομπή για το παρελθόν, της οποίας ο Ηλίας Νικολακόπουλος, έπειτα από πρόταση του Κώστα Αρβανίτη, ανέλαβε την ευθύνη του σχεδιασμού και του συντονισμού της, με βάση τους ανθρώπους και τις συλλογές των ΑΣΚΙ. Συζητήσεις όπου αναζητούσαμε τον τρόπο να μιλήσουμε με ένα ευρύτερο κοινό, να ξεφύγουμε από τα στεγανά της ακαδημαϊκής ιδιότητας, να σκεφτούμε ξανά αυτό που κάνουμε, να επανοργανώσουμε την παρέμβαση και τον λόγο μας. Να επικοινωνήσουμε. Συνέχεια ανάγνωσης

Στα θρανία του αγώνα

Standard

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟΤΑΞΙΟ τχ. 15

 του Δημήτρη Δημητρόπουλου

exofyllo-neoooo Tην επόμενη Πέμπτη, στον κήπο των Αρχαιολόγων, παρουσιάζεται το νέο τεύχος του «Αρχειοταξίου», του περιοδικού των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας με αφιέρωμα στη μεταπολίτευση (1974-1981). Από την πλούσια ύλη του αφιερώματος (γράφουν οι Η. Νικολακόπουλος, Τ. Σακελλαρόπουλος, Δ. Ψαρράς, Τ.  Κωστόπουλος, Θ. Γάλλος, Ε. Κούκη, Ν. Σαραντάκος, Δ. Δημητρόπουλος, Π. Πολέμη, Δ. Θ. Αρβανίτης, Στ. Παυλόπουλος, Κ. Κατσάπης, Λ. Δελβερούδη, Κ. Σκλαβενίτη, Δ. Παπανικολάου, Γ. Φ. Κουκουλές, Κ. Λιαρίκος) προσημοσιεύουμε, με μικρές περικοπές, το άρθρο του Δ. Δημητρόπουλου για το μαθητικό κίνημα. Το τεύχος συμπληρώνεται με τις ενότητες  Προσεγγίσεις (Λ. Μπαλτσιώτης, Λ. Καλλιβρετάκης, Γ. Παπακονδύλης), Μνήμες (Μ. Ιωαννίδης, Φ. Λαζάρου), Διασταυρώσεις (Σ. Μπόρα, Στ. Βαμιεδάκης, Χ. Χρυσόπουλος), Εις Μνήμην (Σπ. Ι. Ασδραχάς, Μ. Ηλιού, Μ. Βουρλιώτης, Έ. Δρούλια), Συναντήσεις (Μ. Αυγερίδης), Αναγνώσεις (Γ. Γιανουλόπουλος, Ε. Δρούλια).

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

ddddddddddddddddddddddddddddddd Οι αποκλίσεις χαρακτηρίζουν το σχολείο των πρώτων χρόνων της Μεταπολίτευσης. Ο άνισος βηματισμός ανάμεσα σε όσα έχουν συμβεί στην ελληνική κοινωνία και στη δική του εσωτερική λειτουργία έχει πολλές εκφάνσεις. Μία όψη αφορά το θεσμικό πλαίσιο, το οποίο δεν έχει προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες και κυρίως στον άνεμο φιλελευθεροποίησης που έχει πνεύσει μετά το τέλος της δικτατορίας. Την κατάσταση προσπαθεί να εξισορροπήσει η μεταρρύθμιση Γ. Ράλλη, η οποία με σειρά μέτρων επιχειρεί να αποκαταστήσει μία αναλογία της λειτουργίας του σχολείου με τις αλλαγές που έχουν επέλθει στην κοινωνία (η μεταρρύθμιση στο γλωσσικό –δημοτική, μονοτονικό–, το πενθήμερο σχολείο, τα μεικτά τμήματα αρρένων-θηλέων, η κατάργηση της «ποδιάς», η χαλάρωση των κανόνων για την εξωτερική εμφάνιση των μαθητών, είναι μερικές από τις μεταβολές).   

Μια δεύτερη όψη αφορά την απόσταση που χωρίζει τη νοοτροπία των μαθητών της δεκαετίας του 1970 από εκείνη των γονιών τους, που είναι οι νέοι της Κατοχής και του Εμφύλιου. Η διαφορά αυτή –η οποία είναι βέβαια ένα φαινόμενο που χαρακτηρίζει συνολικά το μεταπολεμικό δυτικό κόσμο– στα καθ’ ημάς προβάλλεται συχνά στον Τύπο της εποχής ως «χάσμα γενεών». Στο επιμέρους θέμα της συμμετοχής στην πολιτική δράση, εκφράζεται συχνά με την πιεστική προτροπή των γονιών προς τα παιδιά τους «να μην μπλέξουν με τα πολιτικά». Οι γονείς, με μνήμες της Κατοχής και της πείνας, έχοντας το βίωμα των σκληρών διώξεων των αριστερών μετά τον Εμφύλιο πόλεμο, της καχεκτικής δημοκρατίας που στηριζόταν στον φόβο, και της στρατιωτικής δικτατορίας που επέβαλλε τον τρόμο, είχαν αναγάγει την εμπλοκή με την πολιτική σε κίνδυνο ζωής. «Μπλεξίματα δεν θέλαμε στην οικογένειά μας και πέρα δεν κοιτάζαμε απ’ τα συμφέροντά μας», σάρκαζαν το 1973, το φόβο της οικογένειας που ο γιός τους έγινε αριστερός, ο Λουκιανός Κηλαηδόνης και ο Γιάννης Νεγρεπόντης στα «Μικροαστικά», μια σειρά τραγουδιών, εξαιρετικά γλαφυρών αναπαραστάσεων της εποχής. Οι μαθητές, αντίθετα με τους γονείς τους, μεγάλωναν στο περιβάλλον ελευθεροφροσύνης και ελευθερίας λόγου και πράξης, που είχε φέρει η Μεταπολίτευση· κινούνταν στους απόηχους του ελληνικού 1968, δηλαδή της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, η οποία είχε αναδείξει τη συμμετοχή στα κοινά ως αυταξία και στοιχείο της νεανικής ταυτότητας. Το Πολυτεχνείο με αυτόν τον τρόπο σηματοδοτεί τη νέα μεγάλη έξοδο από το ατομικό στο κοινωνικό ή μάλλον την αξιοδότηση του προσωπικού μέσα από τη δράση στα κοινά. Συνέχεια ανάγνωσης