Πορτρέτα του Χριστόδουλου Ξηρού

Standard

 του Δημήτρη Δημητρόπουλου

Ο Άγιος Γεώργιος έφιππος δρακοντοκτόνος τέλη 15ου αιώνα. Έργο άγνωστου ζωγράφου  του Χάνδακα (Βενετία, Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών).

Ο Άγιος Γεώργιος έφιππος δρακοντοκτόνος τέλη 15ου αιώνα. Έργο άγνωστου ζωγράφου του Χάνδακα (Βενετία, Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών).

Γκεβάρα, Βελουχιώτης, Κολοκοτρώνης, Καραϊσκάκης· τα πορτραίτα τους προβάλλουν πίσω από την πλάτη του Χριστόδουλου Ξηρού, καθώς, με διάγγελμά του προς τον ελληνικό λαό, αναγγέλλει ότι ξεκινάει «νέο αντάρτικο». Τους επέλεξε άραγε ο ίδιος; Υπήρχαν ήδη ως ντεκόρ στον τοίχο όταν γυρίστηκε το βίντεο; Θέλησε να μην είναι ο τοίχος άδειος και έβαλε ό,τι βρήκε πρόχειρο, μια και, παράνομος ων, δεν είχε χρόνο να φροντίσει τη διακόσμηση; Αλλά κι αν είναι έτσι, γιατί συνυπήρχαν τα τέσσερα αυτά κάδρα; Μυστήριο. Το βέβαιο είναι ότι η συνύπαρξη των τεσσάρων δεν ενόχλησε το επανακάμψαν μέλος της 17 Νοέμβρη· το ανησυχητικό, ότι η αταίριαστη συμβίωση δεν μοιάζει να ξένισε  όσους την αντίκρισαν.

   Τι είναι όμως η φωτογραφική ή ζωγραφική απεικόνιση ενός προσώπου που αναρτάται σε ένα χώρο με δημόσια πρόσβαση,  σε ένα ιδιωτικό δωμάτιο ή στο διαδίκτυο, τον ψηφιακό παγκόσμιο τόπο ατόμων και συλλογικοτήτων; Η χριστιανική Εκκλησία, εδώ και αιώνες, έχει προτείνει ένα υπόδειγμα στους ναούς της: ιδέες, αξίες, συμπεριφορές, κανονιστικά πρότυπα βίου μετατρέπονται σε μορφές αγίων, εικονοποιούνται δηλαδή, και κατόπιν μέσω της δύναμης που έχει η ανθρώπινη μορφή διαχέονται στους πιστούς. Το μέσον είναι δηλαδή και το μήνυμα, προϋπόθεση όμως για να μεταδοθεί είναι η σταθερότητα· η κάθε μορφή οφείλει να έχει σταθερά χαρακτηριστικά, ώστε να διευκολυνθεί η ταύτιση του προσώπου με τα μηνύματα που φέρει. Όλοι οι Άι-Γιώργηδες, για παράδειγμα, πρέπει να μοιάζουν μεταξύ τους ή έστω στην απεικόνιση να υπάρχει κάποιο στοιχείο δηλωτικό της ταυτότητάς τους. Ο τρόπος αυτός μετάδοσης του μηνύματος, μέσω της αναπαράστασης προσώπων, υιοθετήθηκε κατά κόρον από εθνικά κράτη, κινήματα, πολιτικές οργανώσεις και ποικίλες όσες συλλογικότητες. Συνέχεια ανάγνωσης

Αποκαταστάσεως το ανάγνωσμα, πρόσχωμεν…

Standard

του Σταύρου Παναγιωτίδη

O Νίκος Ζαχαριάδης σε συγκέντρωση το καλοκαίρι του 1945 στην Αθήνα (Μιχ. Κατσίγε- ρας, «Ελλάδα 20ός αιώνας. Οι φωτογραφίες», τόμ. Α΄: 1900-1945, Ποταμός, Αθήνα 2000).

Ας σκεφτούμε κάποιον που προσπαθεί να οργανώσει ένα βουνό από παλιά χαρτιά στα κατάλληλα συρτάρια. Όποιοι έχουν προσπαθήσει κάτι ανάλογο, ξέρουν πως όσο πιο γενικές είναι οι κατηγορίες μέσα στις οποίες οργανώνει κανείς το υλικό του, τόσο πιο εύκολη είναι η ταξινόμηση. Αν όμως το παρακάνει, όταν επιχειρήσει να ξαναβγάλει το υλικό του στο φως, εκεί καταλαβαίνει πως το σύστημα που είχε επιλέξει είναι τόσο χονδροειδές και απλουστευτικό, ώστε δεν του επιτρέπει να κάνει κάτι σοβαρό με τα στοιχεία του πέρα από το να τα φυλάει.

Προσπαθώντας να οργανώσει και να κλείσει τις ανοιχτές υποθέσεις που έχει με το παρελθόν του, στο ίδιο σφάλμα περιπίπτει και το ΚΚΕ. Και το οδηγεί εκεί ο σχηματικός και χονδροειδής τρόπος με τον οποίο η ηγεσία του βλέπει τα πράγματα και τον οποίο διαχέει στο κομματικό σώμα. Καλοί-κακοί, ήρωες-χαφιέδες, επαναστάτες-οπορτουνιστές. Οι πρόσφατες αποκαταστάσεις των Ζαχαριάδη, Βελουχιώτη και Βαβούδη δεν είναι παρά το επιστέγασμα της πολιτικής στρατηγικής του ΚΚΕ των τελευταίων είκοσι χρόνων. Πολλοί έκριναν ως υποκριτική την ταυτόχρονη αποκατάσταση των Ζαχαριάδη και Βελουχιώτη. Δεν θα συμφωνήσω. Στην εσωτερική λογική του ΚΚΕ, είναι απολύτως συμβατή η παρουσία των δύο στο ίδιο κάδρο. Ο Ζαχαριάδης δικαιώνεται ως Γραμματέας του ΚΚΕ, παρά τη σύγκρουση του με τον Βελουχιώτη. Ο τελευταίος, αν και, με βάση την τωρινή αντίληψη του ΚΚΕ, είχε δίκιο στην εναντίωση του στη Βάρκιζα, διαφωνώντας δημοσίως παραβίασε τις αποφάσεις του ΚΚΕ και την αρχή του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού. Για αυτό και αποκαθίσταται μεν πολιτικά, αλλά όχι και κομματικά. Καμία ασυνέπεια, καμία αντίφαση.

Το πρόβλημα είναι αλλού. Πρώτη αντίφαση, η κοινή παρουσία στο κάδρο των κομματικών ηρώων του Ζαχαριάδη και του Πλουμπίδη, ο οποίος εδώ και λίγο καιρό έχει επίσης αποκατασταθεί. Ο Πλουμπίδης, μια από τις πιο λαμπρές μορφές του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος, στιγματίστηκε από τον Ζαχαριάδη ως προδότης και αφέθηκε εκτεθειμένος στα χέρια του μετεμφυλιακού κράτους. Η κοινή τους παρουσία στο κομματικό μαρτυρολόγιο δεν δικαιολογείται κατά κανέναν τρόπο, παρά μόνο με την χονδροειδή διαχείριση του παρελθόντος στην οποία αναφερθήκαμε παραπάνω, βάζοντας δηλαδή τα σκουπίδια και τις λεπτομέρειες κάτω από το χαλί ή στριμώχνοντας τα όπως-όπως μέσα στα συρτάρια. Συνέχεια ανάγνωσης

«Αποκαταστάσεις» με νόημα

Standard

ΔΙΑΦΟΡΙΔΙΑ

Φεμινιστικά και άλλα
της Αγγέλικας Ψαρρά

 Διαφορίδια (αλλά και διάφορα) λέγανε οι παλιοί κάποια σύντομα σχόλια, ειδησάρια με τα πιο ποικίλα περιεχόμενα, που, ακόμη κι όταν ακουμπούσαν στην επικαιρότητα, δεν άγγιζαν την κεντρική ειδησεογραφία της ημέρας. Δημοσιεύματα δεύτερης διαλογής ήταν τα έρμα τα διαφορίδια. Θύματα της μερικότητάς τους. Ακόμη κι έτσι, πάντως, είχαν κι αυτά τη θέση τους στην καθημερινή ύλη μιας εφημερίδας. «Διαφορίδια», λοιπόν, ο τίτλος της στήλης. Θα μπορούσα να ισχυριστώ πως τον διάλεξα για να τιμήσω τις λησμονημένες προμήτορες: με ένα ταπεινό διάφορον αναμετρήθηκε κάποτε η Καλλιρρόη Παρρέν προτού αποτολμήσει την Εφημερίδα των Κυριών. Μόνο που η επιλογή έχει να κάνει περισσότερο με όσα έχω να πω. Η παλιοκαιρίσια χροιά της λέξης υπηρετεί με τον καλύτερο τρόπο –μήπως επειδή τις ειρωνεύεται;– τις μάλλον παλιομοδίτικες εμμονές των σημειωμάτων που θα στεγαστούν στη συγκεκριμένη στήλη.

Πρωτοσέλιδο του "Ριζοσπάστη", 30.5.1945

Η πρωτοβουλία της ηγεσίας του ΚΚΕ να προχωρήσει στην αποκατάσταση του Νίκου Ζαχαριάδη, του Νίκου Βαβούδη και του Άρη Βελουχιώτη δίνει την αφορμή για το πρώτο διαφορίδιο της σειράς. Θυμίζω επί τροχάδην ότι, υλοποιώντας σχετική απόφαση της Πανελλαδικής Συνδιάσκεψής του (Ιούλιος 2011), το ΚΚΕ διοργάνωσε τρεις χωριστές εκδηλώσεις, στις οποίες «αποκατάστησε» «κομματικά» τον Ζαχαριάδη και τον Βαβούδη, ενώ περιορίστηκε στην «πολιτική» αποκατάσταση του ανυπάκουου Βελουχιώτη. Ταυτόχρονα, ανακοίνωσε την επικείμενη έκδοση του δεύτερου τόμου της επίσημης ιστορίας του, η σύνθεση του οποίου ακολούθησε την πάγια διαδικασία: το ανώτατο καθοδηγητικό όργανο – το αρμόδιο Ιστορικό Τμήμα του– κατέληξε σε ένα σχέδιο θέσεων και τα στελέχη του κόμματος κλήθηκαν να το «εμπλουτίσουν» με τις παρατηρήσεις τους. Όπως είναι γνωστό, ο πρώτος τόμος (Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, 1918-1949) κυκλοφόρησε το 1995 ύστερα από καθυστερήσεις που αποδόθηκαν στην «εσωκομματική διαπάλη», καθώς σχετική απόφαση εκκρεμούσε από το 10ο Συνέδριο (1978). Είχε μεσολαβήσει το 1988, στα εβδομηντάχρονα του κόμματος, η έκδοση της ΚΕ Σύντομη ιστορία του ΚΚΕ. Μέρος Α΄, 1918-1949. Σχέδιο, κείμενο που προηγουμένως είχε συζητηθεί στο πλαίσιο του Πολιτικού Γραφείου.

   Δεν είναι της ώρας το χρονικό των αλλεπάλληλων αναγνώσεων της κομματικής ιστορίας που επιχείρησαν οι κατά καιρούς ηγεσίες του ΚΚΕ (αλλά και του ΚΚΕ εσωτερικού). Σημειώνω απλώς ότι πρέπει να πιάσουμε το νήμα από παλιά, πριν από τη διαβόητη σταλινική –ζαχαριαδική, στα καθ’ ημάς– σκλήρυνση που σήμαναν οι «Θέσεις για την Ιστορία του ΚΚΕ» (1939). Και να αναζητήσουμε τις απαρχές της εργαλειακής αυτής ιστορικής προσέγγισης στα μέσα της δεκαετίας του ’20, τότε που η «κριτική ιστορία» του ΚΚΕ ταυτίστηκε με την απαρίθμηση των «λαθών» του και ανατέθηκε στο «Αγκίτ-Προπ» (Τμήμα Προπαγάνδας) του κόμματος. Συνέχεια ανάγνωσης