Το γερμανικό «success story», οι μύθοι, το χρέος και η ενοχή

Standard

συνέντευξη του Μπερντ Μπελίνα στην Αιμιλία Κουκούμα και τη Μαρία Χαϊδοπούλου-Βρυχέα

απομαγνητοφώνηση-μετάφραση: Αιμιλία Κουκούμα

 

Μιλάει για το «γερμανικό θαύμα», τις οικονομικές και κοινωνικές αντιθέσεις στη γερμανική κοινωνία, τον ρατσισμό και τον εθνικισμό, το χρέος και τη θεωρητική συμβολή του Νίκου Πουλαντζά

,

1-bellinaΟ Μπερντ Μπελίνα είναι ένας σημαντικός εκπρόσωπος της κριτικής γεωγραφίας με βασικά ερευνητικά ενδιαφέροντα τον ιστορικο-γεωγραφικό υλισμό, την αστική και πολιτική γεωγραφία και την κριτική εγκληματολογία. Από το 2008 διδάσκει στο Τμήμα Ανθρωπογεωγραφίας του Πανεπιστημίου Γκαίτε στη Φρανκφούρτη. Ως επισκέπτης-καθηγητής του Τμήματος Γεωγραφίας του Χαροκοπείου Πανεπιστήμιου έδωσε διάλεξη (19/10) με θέμα την κρίση στη Γερμανία, τις πολιτικές λιτότητας και την ιδεολογία. Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο συνάντησης στο Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς.

 

Στην πρόσφατη διάλεξή σας στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο αναφερθήκατε στο «success story» της Γερμανίας στην εποχή των πολιτικών λιτότητας στην Ε.Ε., δίνοντας έμφαση στην αντιφατική εικόνα με τα χαμηλά ποσοστά ανεργίας και την καθοδική πορεία των μισθών. Τελικά σε ποιους παράγοντες στηρίζεται αυτό το «επιτυχημένο» παράδειγμα το οποίο σύμφωνα με την Άνγκελα Μέρκελ οφείλουν να ακολουθήσουν και οι υπόλοιπες χώρες;

Τα τελευταία δέκα χρόνια η κοινή γνώμη της Γερμανίας είναι πεπεισμένη ότι η χώρα αποτελεί ένα μεγάλο «success story». Σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, οι περισσότεροι άνθρωποι υποστηρίζουν ότι «εμείς», οι Γερμανοί είμαστε ανταγωνιστικοί και οι άλλοι πρέπει να μάθουν από εμάς. Ωστόσο, υπάρχουν αρκετοί μύθοι που αξίζει να αναφερθούν. Συνέχεια ανάγνωσης

Η δημοκρατία στην Ευρώπη του ευρώ

Standard

Ο Σόϊμπλε δεν είναι «πεισματάρης»· είναι ένας ικανός εκπρόσωπος της γερμανικής πολιτικής

του Μίχαελ Χάινριχ

μετάφραση: Κρινιώ Παππά, Στέλιος Χρονόπουλος

Και τι δεν άκουσε ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε μετά τον επιτυχημένο εκβιασμό σε βάρος του Αλέξη Τσίπρα και της κυβέρνησής του. Η κριτική ήταν σφοδρή: ότι έβλαψε τη δημοκρατία στην Ευρώπη, ότι έβλαψε την καλή φήμη της Γερμανίας στο εξωτερικό και, βέβαια, ότι έβλαψε την «ευρωπαϊκή ιδέα». Έχεις την εντύπωση πως ο άνθρωπος αυτός δεν θέλει να αφήσει τίποτα όρθιο. Δεν είναι παράξενο, έτσι, που έχει ξεκινήσει συγκέντρωση υπογραφών στο διαδίκτυο με αίτημα την παραίτησή του. Κι αν ο Σόιμπλε δεν είναι απλώς πεισματάρης, κακός και ακοινώνητος; Αν είναι απλώς ένας καλός και ικανός εκπρόσωπος της γερμανικής πολιτικής;

Έργο του Καρλ Σμιντ-Ρότλουφ

Τα τελευταία χρόνια συντελούνται σημαντικές αλλαγές στην πολιτική της Γερμανίας. Και αυτό γίνεται τώρα εντελώς φανερό στην περίπτωση της Ελλάδας. Εδώ και δεκαετίες η γερμανική οικονομία επωφελείται από την Ε.Ε. (και προηγουμένως από την ΕΟΚ) περισσότερο από την οικονομία κάθε άλλου κράτους-μέλους. Το γερμανικό κράτος επωφελείται κι αυτό, αφού αυξάνονται τα φορολογικά του έσοδα. Ανεξάρτητα από το ποιο κόμμα όριζε τον ή την καγκελάριο, η πολιτική της Γερμανίας για την Ευρώπη στηριζόταν στην εξεύρεση συμβιβαστικών λύσεων και στην χωρίς επιφυλάξεις αποδοχή του ρόλου του μεγαλύτερου πληρωτή στην Ένωση. Γιατί το ποσό που πληρώνει η Γερμανία στην Ε.Ε. είναι ασήμαντο σε σύγκριση με τα κέρδη που αποκομίζει από αυτήν. Αυτή ακριβώς η πολιτική εξεύρεσης συμβιβαστικών λύσεων εγκαταλείφθηκε επιδεικτικά στη σύγκρουση με την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ. Παρόλο που πολλές χώρες ήταν ιδιαιτέρως επιφυλακτικές, η Μέρκελ και ο Σόιμπλε υιοθέτησαν και επέβαλαν μια απολύτως ασυμβίβαστη στάση: η Ευρωζώνη δεν θα αποδέχονταν τίποτα άλλο από την πλήρη και χωρίς όρους παράδοση της ελληνικής κυβέρνησης. Και δεν πρόκειται απλώς για εγκατάλειψη της συμβιβαστικής πολιτικής από μεριάς της Γερμανίας, αλλά και για μια σαφέστατη επίδειξη αυτού του γεγονότος – ως προειδοποίησης προς όλους. Συνέχεια ανάγνωσης

Η νέα Μεγάλη Μετανάστευση (Völkerwanderungen): Ουγγαρία και Γερμανία, Ευρώπη και Ευρασία

Standard

του Κρις Χανν

μετάφραση: Μαρία Καλαντζοπούλου

Τις τελευταίες εβδομάδες του Αυγούστου και τις πρώτες μέρες του Σεπτέμβρη τις πέρασα στην Ουγγαρία, κοντά στα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Σερβία. Ποτέ άλλοτε ένα ερευνητικό ταξίδι ρουτίνας δεν με είχε εκσφενδονίσει κατευθείαν στην καρδιά των θεμάτων που κυριαρχούσαν καθημερινά στα πρωτοσέλιδα, ούτε στην Ουγγαρία ούτε πουθενά αλλού. Πώς μπορεί άραγε να φωτίσει τη σύγχρονη «κρίση του μεταναστευτικού» η κοινωνική ανθρωπολογία;

Εισαγωγή

Μπροστά από τον σιδηροδρομικό σταθμό Κέλετι, 3.9.2015. Φωτογραφία: Κρις Χανν

Μπροστά από τον σιδηροδρομικό σταθμό Κέλετι, 3.9.2015. Φωτογραφία: Κρις Χανν

Ένα ερευνητικό ταξίδι, τέλη του καλοκαιριού, στο Τάζλαρ, ένα χωριό στη νότια Ουγγαρία, το οποίο γνωρίζω εδώ και σαράντα χρόνια (ο πληθυσμός του είναι γύρω στους 1.750 κατοίκους και ολοένα μειώνεται), είναι συνήθως ένας τρόπος να ξανασυναντήσει κανείς φίλους και να μάθει τα τοπικά νέα και ιστορίες με φόντο τις εθνικές εξελίξεις. Το 2015, τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Όσα συζητούσαν οι χωρικοί κι οι γείτονές τους στην κωμόπολη-αγορά του Κισκούνχαλας (με πληθυσμό περίπου 30.000 που μειώνεται σταδιακά) αντανακλούσε όχι μόνο τα πρωτοσέλιδα των ουγγρικών εφημερίδων, αλλά τα πρωτοσέλιδα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι αυτό που παίρνει διάφορες ετικέτες, ως κρίση των «μεταναστών» ή των «προσφύγων» ή των «αιτούντων άσυλο». Στην Ουγγαρία, όπως και αλλού, το λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί κάποιος μπορεί να υπονοεί μια πολιτική θέση. Κατά τη διάρκεια αυτών των καλοκαιρινών εβδομάδων, τούτη η μικρή χώρα (με πληθυσμό περίπου 10 εκατομμυρίων που βαίνει μειούμενος) έγινε το επίκεντρο των αγωνιών που ενδημούν σε ολόκληρη τη δυτική Ευρώπη. Η κρίση οδήγησε σε αμοιβαίες κατηγορίες μεταξύ κρατών και ανέδειξε γυμνά βαθύτερα προβλήματα διακυβέρνησης και πολιτικής οικονομίας. Πριν αναλύσουμε και στοχαστούμε αυτά τα ευρύτερα ζητήματα, επιτρέψτε μου να ξεκινήσω με τις τοπικές λεπτομέρειες, στις οποίες οι ανθρωπολόγοι νιώθουμε, τυπικά, πιο άνετα. Για να τοποθετήσω σε πλαίσιο την εθνογραφική μου προσέγγιση στο Τάζλαρ και στο Κισκούνχαλας, είναι αναγκαίο πρώτα να περιγράψω το ξεχωριστό προφίλ που καλλιέργησε η Ουγγαρία από το 2010, όταν ο Βίκτορ Όρμπαν εξελέγη για δεύτερη φορά πρωθυπουργός. Συνέχεια ανάγνωσης

Το αυτοκίνητο; Η απάτη! Το σκάνδαλο της Φολκσβάγκεν και ο καπιταλισμός

Standard

του Γιακομπ Αουγκστάιν

μετάφραση: Στέλιος Χρονόπουλος

2 -vw0«Το αυτοκίνητο». Αυτό είναι το διαφημιστικό σλόγκαν της Φολκσβάγκεν. Λιτό, δυο λέξεις μόνο, γεμάτο αυτοπεποίθηση. Τώρα έρχονται να προστεθούν δυο ακόμα λέξεις: «Η απάτη». Η Φολκσβάγκεν έχει πουλήσει εκατομμύρια αυτοκίνητα, τα οποία αποδεικνύεται ότι εκπέμπουν περισσότερα καυσαέρια από όσο η εταιρεία είχε δηλώσει και από όσο επιτρέπεται. Και, για να συγκαλύψει την απάτη, η Φολκσβάγκεν πρόσθεσε στα αυτοκίνητα αυτά ειδικό λογισμικό. Η Φολκσβάγκεν δεν είναι μια τυχαία επιχείρηση. Είναι –εξαιτίας της ιστορίας, του μεγέθους και της δομής των μετοχικών της κεφαλαίων– η κατεξοχήν γερμανική επιχείρηση. Αν είναι δυνατόν η Φολκσβάγκεν να πάρει τον στραβό δρόμο, αυτό σημαίνει ότι μπορεί και η ίδια η Γερμανία ολόκληρη να πάρει τον στραβό δρόμο. Γι’ αυτό και το συγκεκριμένο σκάνδαλο πλήττει τον πυρήνα της εικόνας των Γερμανών για τον εαυτό τους.

 Τι είδους επιχείρηση είναι αυτή, που χρησιμοποιεί τη δύναμή της –την τεχνολογία– για να παραβιάζει νόμους; Τι είδους άνθρωποι είναι αυτοί που πάνε το πρωί στη δουλειά για να κάνουν παράνομες πράξεις; Δεν είναι μεμονωμένα άτομα που φέρουν την ευθύνη. Είναι μια ολόκληρη επιχείρηση, η οποία, αφού έχει χάσει την αίσθηση του μέτρου, καταπατά τους νόμους. Όταν η παραβίαση του νόμου είναι μέρος της επαγγελματικής δραστηριότητας κάποιων, τότε μπορούμε να μιλάμε για επαγγελματίες κακοποιούς. Και όταν οι εγκληματικές πράξεις είναι καλά οργανωμένες, τότε μπορούμε να μιλάμε για οργανωμένη εγκληματική δράση. Συνέχεια ανάγνωσης

Η συζήτηση για την αναθεώρηση του Δουβλίνου ΙΙΙ έχει ανοίξει

Standard

Η πρόσφατη απόφαση της γερμανικής κυβέρνησης συνιστά αποδοχή της πραγματικότητας

συνέντευξη του Βασίλη Τσιάνου

4-tsianosΠριν λίγες μέρες, η γερμανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι αναστέλλει προσωρινά την εφαρμογή του Κανονισμού Δουβλίνο, ο οποίος προβλέπει ότι οι αιτούντες άσυλο πρέπει να ζητούν άσυλο από τη χώρα εισόδου, ενώ, σε περίπτωση που βρεθούν σε άλλο κράτος-μέλος, επιστρέφονται στην πρώτη χώρα. Η απόφαση όχι μόνο έχει άμεσα πρακτικά αποτελέσματα για τους Σύρους που βρίσκονται στη Γερμανία (και μπορούν πλέον να υποβάλλουν εκεί αίτηση ασύλου), αλλά και ανοίγει το ζήτημα της προσφυγικής και μεταναστευτικής πολιτικής της Ε.Ε. Μιλήσαμε με τον Βασίλη Τσιάνο, καθηγητή κοινωνιολογίας στο πανεπιστήμιο του Κιέλου (με ερευνητικό αντικείμενο τις ευρωπαϊκές πολιτικές ελέγχου της μετανάστευσης και τη βιομετρικοποίηση των συνόρων) και εκπρόσωπο Τύπου του γερμανικού Συμβουλίου Μετανάστευσης.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

 

Πρόσφυγες στον σιδηροδρομικό σταθμό της Γευγελής. Φωτογραφία: Ντίμιταρ Ντίλκοφ / ΑFP

Πρόσφυγες στον σιδηροδρομικό σταθμό της Γευγελής. Φωτογραφία: Ντίμιταρ Ντίλκοφ / ΑFP

Toν Απρίλιο, το Συμβούλιο Μετανάστευσης της Γερμανίας είχε κάνει μια σημαντική τοποθέτηση για το Δουβλίνο ΙΙΙ, η οποία μπορεί να θεωρηθεί προάγγελος της πρόσφατης απόφασης της γερμανικής κυβέρνησης. Ας ξεκινήσουμε από το τι είναι το Συμβούλιο Μετανάστευσης.

Είναι ένα επιστημονικό σχήμα, το πιο σημαντικό συμβουλευτικό όργανο της γερμανικής κυβέρνησης. Αποτελείται από εκατό επιστήμονες και επιστημόνισσες, που ασχολούνται με ζητήματα μετανάστευσης και ευρωπαϊκών πολιτικών ελέγχου συνόρων. Αποτελεί τον μοχλό ο οποίος παρήγαγε ουσιαστικά, πριν από δέκα χρόνια, τον πρώτο μεταναστευτικό νόμο της Γερμανίας, επί κυβέρνησης Σοσιαλδημοκρατών και Πρασίνων. Λειτουργεί συμβουλευτικά και καταθέτει προτάσεις στο ομοσπονδιακό Γραφείο Μεταναστευτικής Πολιτικής και Ασύλου στις κυβερνήσεις των ομόσπονδων κρατιδίων, αλλά και στην κυβέρνηση.

Τι έλεγε το κείμενο αυτό του Συμβουλίου Μετανάστευσης και γιατί ήταν σημαντικό;

Ήταν ένα κείμενο που εγκαινίαζε μια συζήτηση, ασκούσε πίεση στη γερμανική κυβέρνηση να αναστοχαστεί τη στάση της όσον αφορά το Δουβλίνο ΙΙΙ. Ήταν η πρώτη φορά που το Συμβούλιο, το οποίο έχει επιστημονικό-συμβουλευτικό χαρακτήρα, πήρε ξεκάθαρα πολιτική θέση, σχετικά με την αναγκαιότητα να αναστοχαστούμε το όλο σύστημα Δουβλίνο. Ήταν η πρώτη φορά που επιτρέψαμε στους εαυτούς μας να κάνουμε μια πολιτική παρέμβαση όσον αφορά το μέλλον της μεταναστευτικής αρχιτεκτονικής στην Ευρώπη. Και ήταν σημαντικό και ως απήχηση, καθώς για πρώτη φορά ακούστηκε αυτός ο προβληματισμός ευρέως στον γερμανόφωνο κόσμο, ανοίγοντας μια μεγάλη συζήτηση.

Και το αποκορύφωμα –προσωρινό αποκορύφωμα– αυτής της συζήτησης είναι η πρόσφατη απόφαση της γερμανικής κυβέρνησης για προσωρινή αναστολή των μηχανισμών του Δουβλίνου 3, που έχουν σχέση με τις επιστροφές προσφύγων από τη Γερμανία σε άλλα κράτη-μέλη. Εκτιμώ ότι η αναστολή αυτή θα ισχύσει μέχρι τα Χριστούγεννα, αλλά σε κάθε περίπτωση μέχρι τον Οκτώβριο· τότε περίπου, κάθε χρόνο, ανακόπτονται οι μεγάλες ροές του καλοκαιριού. Συνέχεια ανάγνωσης

Πείτε μου πώς συμπεριφέρεστε στην Ελλάδα, και θα σας πω ποια είναι η πολιτική σας

Standard

της Γκεσίν Σβαν

μετάφραση: Δημήτρης Ιωάννου, Γιάννης Χατζηδημητράκης

Έργο του Ερνστ Λούντβιχ Κίρχνερ

Έργο του Ερνστ Λούντβιχ Κίρχνερ

Κατά την εαρινή σύνοδο της Παγκόσμιας Τράπεζας στην Ουάσιγκτον, ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Β. Σόιμπλε άφησε να εννοηθεί –σχεδόν παρεμπιπτόντως– ότι η ελληνική κυβέρνηση είχε καιρό μέχρι το τέλος Ιουνίου για να επιβεβαιώσει τι μεταρρυθμίσεις θα κάνει. Μέχρι τώρα, είχαμε ακούσει ως λήξη της προθεσμίας τα τέλη Απριλίου, νωρίτερα τα μέσα Μαρτίου. Γιατί λοιπόν αυτή η τελευταία αναβολή; Επειδή πιστεύουμε ότι η Ελλάδα προσπαθεί; Ίσως θα πρέπει επίσης να λάβουμε υπόψη και τα ακόλουθα:

Εάν η Ελλάδα κηρύξει οριστικά πτώχευση στα τέλη του Απριλίου, τότε η Ε.Ε. και η Γερμανία –που «ηγείται» αυτού του ζητήματος– θα έχει να αντιμετωπίσει τουλάχιστον τρία προβλήματα:

  1. Δεν υπάρχει κάποια συμφωνημένη διαδικασία πτώχευσης για τα κράτη εντός ευρώ. Τι θα κάνουμε αν ξεσπάσει στην Ελλάδα κοινωνική αναταραχή και επικρατήσει ανομία;
  2. Δεν έχουμε καμία θεσμοθετημένη διαδικασία εξόδου από το ευρώ. Κατ’ αρχήν, για πολιτικούς λόγους, αυτό δεν προβλεπόταν. Πώς θα χειριστεί το Eurogroup μια χρεοκοπημένη Ελλάδα; Μπορεί να την εξαναγκάσει σε έξοδο από την Ευρωζώνη; Και τι θα συμβεί μετά με το ευρώ; Θα μπορούσε η Ευρωζώνη να υποβαθμιστεί σε μια νομισματική ένωση όπου θα μπορεί κανείς να ενταχθεί ή να φύγει; Ποια θα είναι η επόμενη χώρα που θα γίνει στόχος των κερδοσκόπων; Το γεγονός αυτό δεν θα επηρεάσει την ενιαία αγορά της Ε.Ε.;
  3. Δεν υπάρχει μηχανισμός εξόδου από την ΕΕ — κυρίως για πολιτικούς λόγους επίσης. Τι θα κάνει η Ε.Ε. με μια πτωχευμένη, και πολύ πιθανόν χωρίς σχέδιο Ελλάδα;

Για τη γερμανική κυβέρνηση, δέσμια των νομικών κανόνων και ρυθμίσεων στη σφαίρα της πολιτικής, αυτό θα είναι αρκετά άβολο. Θα ήταν πολύ καλύτερο να αποφευχθεί αυτή η έκβαση και να επιτευχθεί μια συμφωνία με την Ελλάδα. Επειδή όσα ακούμε υποδεικνύουν ότι δεν υπάρχει σχέδιο Β, ούτε στην Ελλάδα ούτε και στη Γερμανία. Συνέχεια ανάγνωσης

Ποιος φταίει για την κατάρρευση; Το ελληνικό Χρηματιστήριο και η ευρωζώνη σε ζώνες επιρροής

Standard

του Πέτρου Σταύρου

Aντρέ Ντερέν, «Λουόμενοι», 1908

Aντρέ Ντερέν, «Λουόμενοι», 1908

Αν μας δείχνει κάτι καινούργιο η πρόσφατη ευρωπαϊκή κρίση, αυτό είναι ότι η ευρωζώνη έχει χωριστεί σε ζώνες επιρροής μεταξύ του οικονομικά ισχυρότερου κράτους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Γερμανίας, και του σημαντικότερου ανεξάρτητου θεσμού και ιδιοκτήτη του ευρώ, της Κεντρικής Ευρωπαϊκής Τράπεζας (ΕΚΤ).

Οι πρόσφατες εξελίξεις, με την κατάρρευση του δείκτη του Χρηματιστηρίου Αθηνών και την ξαφνική άνοδο των επιτοκίων των ομολόγων, έχουν την αφετηρία τους στην ανακοίνωση του προέδρου της ΕΚΤ, Μ. Ντράγκι, στο Τζάκσον Χωλ περί ενός είδους ευρωπαϊκής «ποσοτικής χαλάρωσης»[1] — με την απαραίτητη όμως δημοσιονομική υποστήριξη των κρατών-μελών. Δεν πρόλαβε ωστόσο η ΕΚΤ να εισηγηθεί τα πρώτα νομισματικά μέτρα και η Γερμανία έδειξε τις διαθέσεις της. Απείλησε ακόμα και με δικαστική προσφυγή εναντίον της ΕΚΤ, εφόσον αυτή προχωρούσε σε πιο σοβαρά νομισματικά μέτρα, όπως η αγορά κρατικών ομολόγων μέσω του προγράμματος ΟΜΤ (Outright Monetary Transactions), γεγονός που θα σήμαινε την παραβίαση της Ευρωπαϊκής Συνθήκης, η οποία δεν επιτρέπει στην ΕΚΤ να διευκολύνει χρηματοοικονομικά τα κράτη-μέλη. Συνέχεια ανάγνωσης