Το όνομά του η ψυχή της;

Standard

ΔΙΑΦΟΡΙΔΙΑ – ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ

 Βουλεύτριες, χορεύτριες και βουλευτίνες

της Αγγέλικας Ψαρρά

Ερνστ Λούντβιχ Κίρχνερ, «Η καλλιτέχνις/καλλιτέχνιδα Μαρκέλα», 1910

Ερνστ Λούντβιχ Κίρχνερ, «Η καλλιτέχνις/καλλιτέχνιδα Μαρκέλα», 1910

«Κύριοι βουλευταί! Πιστεύω ότι ερμηνεύω τα αισθήματα πάντων υμών, εκφράζων την βαθείαν χαράν του Σώματος, διότι υποδεχόμεθα […] την πρώτην βουλευτίδα των Ελλήνων». Ήταν Φεβρουάριος του 1953 και ο πρόεδρος της Βουλής Ι. Μακρόπουλος προσφωνούσε την Ελένη Σκούρα του Ελληνικού Συναγερμού, η οποία είχε αναδειχθεί νικήτρια στις επαναληπτικές εκλογές της Θεσσαλονίκης αφήνοντας στη δεύτερη θέση τον Ι. Πασαλίδη της ΕΔΑ και τη Β. Ζάννα της ΕΠΕΚ στην τρίτη. Από την πλευρά της, η πρώτη μητέρα του έθνους υποσχόταν, καταχειροκροτούμενη, να δικαιώσει τις προσδοκίες των Ελληνίδων και του Στρατάρχη Παπάγου.

 Αυτομάτως, οι εξαιρετικά μακρόσυρτες όσο και επίπονες –για κάποιες, τουλάχιστον– διαδικασίες που οδήγησαν τις Ελληνίδες στις κάλπες και στα βουλευτικά έδρανα θα συρρικνώνονταν σε ένα άνευρο και ευθύγραμμο χρονικό, προσεκτικά αποκαθαρμένο από την ανυπακοή γένους θηλυκού που συνόδευσε κατά καιρούς τη διεκδίκηση της ψήφου. Αρχαϊκοί συμβολισμοί φρόντιζαν την τελευταία στιγμή να διασκεδάσουν τις όποιες ανδρικές ανησυχίες: οι γυναίκες γίνονταν δεκτές στο περίκλειστο ανδρικό άβατο στις 2 Φεβρουαρίου του 1953, ανήμερα της Υπαπαντής κατά την οποία οι «εθνικόφρονες» γυναικείες οργανώσεις γιόρταζαν την Ημέρα της Μητέρας. Πατρικό αντίδωρο κερδισμένο χάρη στη μητρική συνεισφορά τους στις πρόσφατες περιπέτειες του έθνους, η εκχώρηση της ψήφου μαρτυρούσε ότι τα δίκαια αιτήματά τους εισακούστηκαν, οι συνετοί αγώνες τους δικαιώθηκαν. Μοναδική προϋπόθεση της ισοπολιτείας η προσαρμογή τους σε κάποιες «θηλυκές» εκδοχές της ιδιότητας του πολίτη, η παραδοχή πως η «γυναικεία φύση» τους συνιστούσε την πρώτη ύλη από την οποία θα προέκυπτε η έννοια της πολίτισσας.

 Εξήντα χρόνια μετά, την επέτειο προτίθεται να γιορτάσει η Βουλή των Ελλήνων (η μνεία και των Ελληνίδων, ως γνωστόν, πλεονάζει). Στο μεταξύ, εκπρόσωποι κομμάτων και γυναικείων οργανώσεων ανέλαβαν να την τιμήσουν σε συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ισότητας Νεολαίας και Δικαιωμάτων του Ανθρώπου με τίτλο «Οι αγώνες των γυναικών για το δικαίωμα της ψήφου» (21.12.2012). Και την τίμησαν, αναμασώντας, οι περισσότερες τουλάχιστον, κοινοτοπίες, υποπίπτοντας σε ανακρίβειες, επιμένοντας στις απαραίτητες μυθολογικές απαρχές των γυναικείων κινημάτων (από το «Ολοκαύτωμα του Ζαλόγγου» ως την απεργία των εργατριών της Νέας Υόρκης στα 1857). Και σαν να μην έφταναν αυτά, την καταδίκη της «φοιτητικής φασίζουσας βίας» πρόταξε η πρόεδρος της επιτροπής Κατερίνα Παπακώστα προεξοφλώντας, και δικαίως, την πρόθυμη σύμπραξη όσων από τις παριστάμενες ασπάζονται τις πολιτικές των τριών κυβερνητικών κομμάτων. Συνέχεια ανάγνωσης

Σιωπηρές ιεραρχήσεις μιας ιστορικής διαμάχης

Standard

ΔΙΑΦΟΡΙΔΙΑ – ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ

της  Αγγέλικας Ψαρρά

Γαλλίδες (η μία ήδη κουρεμένη με την «ψιλή» διαπομπεύονται μετά την Απελευθέρωση, κατηγορούμενες για σχέσεις με τους κατακτητές, 1945. (The Hulton Getty Pictures Collection)

Αφορμή για το σημερινό σημείωμα στάθηκε το συνέδριο για τη δεκαετία του ’40 προς τιμήν του Χάγκεν Φλάισερ, και συγκεκριμένα οι δύο συνεδρίες του οι αφιερωμένες στις «ενδοελληνικές συγκρούσεις». Όχι, δεν υπήρξαν ιδιαίτερες εκπλήξεις στις δύο αυτές συνεδρίες: αναμενόμενη η επιλογή της οξύτητας από ορισμένους εισηγητές, αναμενόμενη και η υιοθέτηση υψηλών τόνων από αρκετούς ομιλητές στη συζήτηση που ακολούθησε. Ούτως ή άλλως, κάπως έτσι διεξάγεται επί μία σχεδόν δεκαετία η συγκεκριμένη ιστοριογραφική διαμάχη — «Διάλογος για την Ιστορία» ονομάστηκε (κατ’ ευφημισμόν;) από Τα Νέα, την εφημερίδα που την υποδαύλισε, φιλοξενώντας σημαντικό μέρος της πριν από οκτώ ολόκληρα χρόνια. Τον τίτλο συμπλήρωνε τότε ένας διευκρινιστικός υπότιτλος: «18 ειδικοί συζητούν για τη βία στον ελληνικό εμφύλιο».

Έχοντας κατά νου τρέχοντα ζητήματα της συγκυρίας –την περιβόητη θεωρία των δύο άκρων, για παράδειγμα–, οι «ειδικοί» συνεχίζουν να τροφοδοτούν μια συζήτηση που μοιάζει να έχει ενδυθεί σημασίες μείζονος ιδεολογικοπολιτικού (για να μην πω εθνικού) διακυβεύματος. Μόνο που, εμμένοντας στο υπερτιμημένο «μείζον» και αδιαφορώντας για το υποτιμημένο «έλασσον», δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν ακόμη και τις προόδους της εγχώριας ιστοριογραφίας. Παραμένουν έτσι προσκολλημένοι σε ερωτήματα που έχουν αγγίξει εδώ και καιρό τα όριά τους: τη διάρκεια του εμφυλίου, το χρώμα της βίας, το μέτρημα των νεκρών. Πολλές, επομένως, και κρίσιμες οι αποσιωπήσεις, θα ξεχωρίσω, ωστόσο μία. Και θα αναρωτηθώ πώς είναι δυνατόν να προσεγγίσουμε πειστικά την εμφύλια βία, αν επιμείνουμε να αγνοούμε συστηματικά τις έμφυλες πτυχές της.  Συνέχεια ανάγνωσης

Επετειακές ιστορικές δυσαναλογίες

Standard

ΔΙΑΦΟΡΙΔΙΑ – ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ

της Αγγέλικας Ψαρρά

Γυναίκες ψηφίζουν στην Ελεύθερη Ελλάδα. Φωτογραφία του Σπύρου Μελετζή

Ας εξομολογηθώ, μέρα που ’ναι, την αμαρτία μου. Κι ας μου συγχωρεθεί να υποστηρίξω πως ελάχιστες υπηρεσίες στα ζητούμενα της σημερινής συγκυρίας προσφέρει στη δική μας Αριστερά η τρέχουσα πλέον κατάχρηση των ιστορικών αναλογιών, ιδιαίτερα εκείνων που σχετίζονται με την Κατοχή και την Αντίσταση. Γιατί είναι βέβαιο ότι δεν πρόκειται πλέον για μια γενικόλογη προσφυγή σε πτυχές της ιστορίας του εγχώριου αντιφασισμού. Η αναζήτηση ιστορικών προηγουμένων είναι ως ένα βαθμό αναμενόμενη, καθώς στη διαδικασία της συγκρότησής τους κάθε λογής κινήματα, κινήσεις και συσσωματώσεις κατασκευάζουν τη γενεαλογία τους, κατονομάζουν τους προπάτορές τους –άντε, και κάποιες προμήτορες– και επιλέγουν τους ιστορικούς τους συμβολισμούς. Οι μεταβαλλόμενες σημασίες που φορτώνονται κατά καιρούς οι «εθνικές επέτειοι», με άλλα λόγια οι μετατροπές που υφίστανται τα περιεχόμενά τους από τη μια χρονιά στην άλλη, συνιστούν ένα καλό παράδειγμα. Πεδίο διεκδίκησης –και διαμάχης– και η ίδια η τελετουργία του εορτασμού, μαρτυρά τη διαπάλη διαρκείας των αντίστοιχων νοημάτων: με την έννοια αυτή, οι επέτειοι δεν είναι δεδομένες, αλλά επινοούνται κάθε φορά εκ νέου προκειμένου να ικανοποιήσουν διαφορετικές κάθε φορά προσμονές.

Μόνο που δεν πρόκειται γι’ αυτό: οι συνεχείς συγκρίσεις των σημερινών συνθηκών με εκείνες της εμπόλεμης δεκαετίας του ’40 υποδεικνύουν ότι το παρελθόν δεν ανασύρεται απλώς προκειμένου να εμπνεύσει τις παροντικές –αντιφασιστικές, αντιμνημονιακές ή όποιες άλλες– πολιτικές πρακτικές και να τις νομιμοποιήσει, προικίζοντάς τες με το απαραίτητο ιστορικό βάθος. Σπεύδω να ξεκαθαρίσω ότι η έγνοια μου δεν είναι τόσο οι ιστορικές ανακρίβειες: γνωρίζουμε πια τους μηχανισμούς με τη βοήθεια των οποίων το παρόν κατορθώνει να διαβάζει τα παρελθόντα λίγο πολύ κατά το δοκούν, παραμερίζοντας με συγκινητική αδιαφορία τα πραγματικά περιστατικά, για να δανειστώ τη σχετική διατύπωση του Φίλιππου Ηλιού. Εκείνο που μου φαίνεται ανησυχητικό είναι ότι στον δημόσιο αριστερό λόγο, η εμπειρία της αντίστασης στη ναζιστική κατοχή εμφανίζεται όλο και συχνότερα σαν το θαυματουργό κλειδί που θα επιτρέψει την κατανόηση των σημερινών προβλημάτων και θα υπαγορεύσει τις μεθόδους αντιμετώπισής τους. Συνέχεια ανάγνωσης

Υποχώρηση της τουρκικής κυβέρνησης στο ζήτημα της ποινικοποίησης των αμβλώσεων

Standard

της Έφης Κάνερ

Πριν από τρεις εβδομάδες, τα «Ενθέματα» δημοσίευσαν το κείμενο της Πρωτοβουλίας ενάντια στο νομοσχέδιο που  ποινικοποιούσε τις αμβλώσεις στην Τουρκία. Λόγω των αντιδράσεων, στην Τουρκία και διεθνώς, το νομοσχέδιο πάγωσε. Η ιστορικός Έφη Κάνερ, που πρωτοστάτησε στην πρωτοβουλία για τη συλλογή υπογραφών, μας συνοψίζει με συντομία τις εξελίξεις:

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Έργο του Έγκον Σίλε

Τον Μάιο της φετινής χρονιάς ο πρωθυπουργός της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο υπουργός Υγείας της χώρας Ρετζέπ Ακντάγ δήλωσαν ότι στα τέλη του Ιουνίου το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης επρόκειτο να καταθέσει νομοσχέδιο που θα έθετε εκτός νόμου τις αμβλώσεις μετά την τέταρτη εβδομάδα της κύησης. Σε σχετικές δηλώσεις του μάλιστα ο πρωθυπουργός εξίσωνε την άμβλωση με ανθρωποκτονία. Τις δηλώσεις αυτές ακολούθησαν πολυάριθμες και μαζικές διαδηλώσεις που οι γυναικείες οργανώσεις διοργάνωσαν στα αστικά κέντρα της χώρας. Εκτός αυτού έντονη υπήρξε η αντίδραση μεγάλου τμήματος της κοινής γνώμης, γυναικείου και ανδρικού. Την αντίθεσή τους στα σχεδιαζόμενα αυτά μέτρα κατά των αμβλώσεων εξέφρασαν, ακόμη και πολλοί οπαδοί του ΑΚΡ. Συνέχεια ανάγνωσης

Πρωτοβουλία κατά της ποινικοποίησης των αμβλώσεων στην Τουρκία

Standard

Όποιος και όποια θέλει να υπογράψει το κείμενο, μπορούν να το κάνουν στο http://amvlosis-turkey.blogspot.gr

Πρωτοβουλία κατά της ποινικοποίησης των αμβλώσεων στην Τουρκία

Τον περασμένο μήνα ο πρωθυπουργός της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο υπουργός Υγείας της χώρας Ρετζέπ Ακντάγ δήλωσαν ότι στα τέλη του Ιουνίου το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης πρόκειται να καταθέσει νομοσχέδιο που θα θέτει εκτός νόμου τις αμβλώσεις μετά την τέταρτη εβδομάδα της κύησης. Σε σχετικές δηλώσεις του ο πρωθυπουργός εξίσωσε την άμβλωση με την ανθρωποκτονία, αναφέροντας μάλιστα ότι η μη παρέμβαση του κράτους στο ζήτημα αυτό θα ισοδυναμούσε με το να παρακολουθούμε κάποιον να αυτοκτονεί και να μην τον σταματήσουμε. Και οι δύο πολιτικοί επιτέθηκαν ακόμη, στις γεννήσεις με καισαρική τομή, αναφέροντας ότι αυτή αποτελεί μέρος σχεδίου για την πληθυσμιακή αποδυνάμωση της Τουρκίας.

            Είναι προφανές ότι οι λόγοι της εκπόνησης ενός τέτοιου νομοσχεδίου καθόλου δεν σχετίζονται με  τη μέριμνα για την υγεία των γυναικών, όπως ισχυρίστηκε ο υπουργός Υγείας, αλλά είναι καθαρά πολιτικοί. Εγγράφονται στο πλαίσιο του γενικότερου ξεκαθαρίσματος λογαριασμών μεταξύ του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης και της κεμαλικής/ φιλοατλαντικής πτέρυγας (ο μέχρι τώρα ισχύων νόμος εκδόθηκε το 1983 και γι’ αυτό χαρακτηρίζεται «προϊόν του πραξικοπήματος της 12ης Σεπτεμβρίου»), καθώς και των δημογραφικών/ γεωπολιτικών στόχων της Τουρκίας. Για την εξυπηρέτηση των στόχων αυτών στοχοποιείται ένα μεγάλο τμήμα του τουρκικού πληθυσμού, στο οποίο το κράτος αρνείται το δικαίωμα του ελέγχου πάνω στο ίδιο του το σώμα.

            Είναι ολοφάνερο ότι κάτι τέτοιο αποτελεί καταπάτηση των ατομικών δικαιωμάτων των γυναικών, τις οποίες η κυβέρνηση υποτάσσει σε συγκεκριμένους πολιτικούς στόχους. Το νομοσχέδιο αυτό θα έρχεται επίσης σε κατάφωρη αντίθεση με τη σχετική νομοθεσία των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου η άμβλωση είναι ελεύθερη μέχρι τη 12η εβδομάδα της κύησης (σε κάποιες χώρες και αργότερα). Θα είναι επομένως ασύμβατο με την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας, δηλαδή με τις αρχικές εξαγγελίες του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, δεδομένου ότι ο σεβασμός στα ατομικά δικαιώματα, η ισότητα των δύο φύλων και η προοπτική της ευρωπαϊκής ένταξης αποτέλεσαν τα εμβλήματα του κόμματος που το έφεραν στην εξουσία το 2002. Θα είναι ασύμβατο ακόμη με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για την Εξάλειψη των Διακρίσεων κατά των Γυναικών που η Τουρκία ενέκρινε το 1985. Το υπό μελέτη νομοσχέδιο θα αντιβαίνει, τέλος, στα δεδομένα της επιστήμης, όπως δήλωσε ο Τουρκικός Ιατρικός Σύλλογος (TTB), ο οποίος ανακοίνωσε ότι το περιθώριο της άμβλωσης στις 10 εβδομάδες της κύησης, που ο παρών νόμος προσφέρει, είναι απόλυτα συμβατό επιστημονικά, καθώς και ότι τα σχεδιαζόμενα περιοριστικά μέτρα θα θέσουν σε κίνδυνο τη ζωή των γυναικών, υποχρεώνοντάς τις να προβαίνουν σε παράνομες και συνεπώς αμφίβολης ιατρικής ασφάλειας αμβλώσεις.

            Οι Έλληνες πολίτες που υπογράφουμε το κείμενο αυτό  δηλώνουμε την αντίθεσή μας σε τέτοιου είδους μεθοδεύσεις και καλούμε το κυβερνών κόμμα της Τουρκίας να επανεξετάσει τη στάση του στο συγκεκριμένο ζήτημα. Εκφράζουμε δε την αμέριστη συμπαράστασή μας στις τουρκικές γυναικείες οργανώσεις που αντιδρούν στο σχεδιαζόμενο περιορισμό των αμβλώσεων.

 http://amvlosis-turkey.blogspot.gr/

Οι έλληνες οικογενειάρχες στις κάλπες

Standard

ΔΙΑΦΟΡΙΔΙΑ ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ

της Αγγέλικας Ψαρρά

 

Θα έλεγες πως θεσπίστηκε σιωπηρά η οικογενειακή ψήφος. Όχι, δεν ξεθάφτηκε κάποια από τις παλιές εκείνες ιδέες με τις οποίες επιχειρήθηκε κάποτε να αντιμετωπιστεί το αίτημα για πολιτική χειραφέτηση των γυναικών: δεν ψηφίζουν μόνον οι άντρες ως υπεύθυνοι της οικογένειάς τους ούτε οι γυναίκες διαθέτουν τόσες ψήφους όσα και τα παιδιά που έφεραν στον κόσμο. Εκσυγχρονισμένο το εγχώριο εκλογικό σύστημα, προβλέπει προς το παρόν μία ψήφο ανά ενήλικη κεφαλή ανεξαρτήτως φύλου, φροντίζοντας ταυτόχρονα να προωθήσει τη γυναικεία παρουσία –στα ψηφοδέλτια, όχι απαραιτήτως και στη Βουλή– με τη βοήθεια των εν πολλοίς προβληματικών ποσοστώσεων. Κι όμως, οι ψηφοφόροι, άντρες και γυναίκες, καλούνται να προσέλθουν την ερχόμενη Κυριακή στις κάλπες ως μέλη της μαστιζόμενης από την κρίση οικογένειάς τους και να ψηφίσουν με κριτήριο το οικογενειακό καλό που τη φορά αυτή συμπίπτει αυτομάτως με τη σωτηρία της χώρας.

Οικογενειακή, λοιπόν, η φετινή εκλογική μάχη, αλλά και ντυμένη στα ελληνικά χρώματα. Γιατί πρόκειται για ψήφο που αναφέρεται αποκλειστικά στην εγχώρια, την ελληνική οικογένεια. Αόρατες παραμένουν οι υπόλοιπες, οι «μη ελληνικές» οικογένειες, οι οικογένειες που δεν διαθέτουν το πολύτιμο τεκμήριο της εντοπιότητας. Στην καλύτερη περίπτωση, γιατί στη χειρότερη, όταν γίνονται ορατές, τους ανατίθεται συνήθως ο ρόλος του εσωτερικού εχθρού.

«Για να μη ζήσει η κάθε ελληνική οικογένεια την τραγική και ανυπόφορη εμπειρία της εξόδου από το ευρώ», πασχίζει λοιπόν ο Β. Βενιζέλος. «Η ανεργία και ο πόνος που φέρνει σε κάθε ελληνική οικογένεια» πληγώνει, κατά δήλωσή του, τον Α. Σαμαρά. «Το μίσος του (τότε) πρωθυπουργού προς την ελληνική οικογένεια», υπήρξε κινητήρια δύναμη για το Άρμα Πολιτών. «Στην επίθεση της Νέας Τάξης Πραγμάτων και του Δόγματος του Σοκ» αντιστέκονται οι Ανεξάρτητοι Έλληνες, «προτάσσοντας το Εθνικό Συμφέρον απέναντι στην εθνική ταπείνωση και τη βίαιη οικονομική επιδρομή στην Ελληνική Οικογένεια». «Πρέπει να σώσουμε την ελληνική οικογένεια», κραυγάζει ο Γ. Καρατζαφέρης, προτείνοντας την κρατική επιδότηση του όπλου με το οποίο ο οικογενειάρχης θα θωρακίσει την οικογένειά του από την εγκληματικότητα των «λαθρομεταναστών».

Στο μεταξύ, οι δοκιμασίες της «μέσης ελληνικής οικογένειας» κινητοποιούν υποψήφιους όλων σχεδόν των κομμάτων. «Ο θεσμός της οικογένειας είναι ο πυλώνας του εθνικού μας κορμού, που εμείς στη ΝΔ εκτιμούμε ότι αποτελεί μοναδική ελπίδα για το μέλλον της χώρας», ξεκαθαρίζει από την πλευρά της η Κ. Παπακώστα, Γραμματέας Γυναικείων Θεμάτων του κόμματος. «Το ερώτημα για κάθε Ελληνική Οικογένεια είναι: θα ζήσουμε ή θα μας πεθάνουνε;», αναρωτιέται και ο Γ. Πάντζας, υποψήφιος βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, σε ανακοίνωσή του επιγραφόμενη «Προς κάθε Ελληνική Οικογένεια». «Η Ελληνική Οικογένεια», συμπεραίνει, «πρέπει τώρα να πολεμήσει για την ίδια της τη ζωή». Στο κλίμα αυτό, με ενθουσιασμό υποδέχθηκαν οι εφημερίδες την πρωτοβουλία μιας αρτοποιίας να μοιράζει το βράδυ δωρεάν το ψωμί που παρέμεινε απούλητο κατά τη διάρκεια της ημέρας. Εύγλωττος ο τίτλος των σχετικών δημοσιευμάτων, φρόντιζε να μην αφήνει περιθώρια παρερμηνείας ως προς την ακριβή στόχευση της φιλάνθρωπης κίνησης: «Ο Φούρνος Βενέτη στηρίζει την ελληνική οικογένεια» (βλ., μεταξύ άλλων, Το Βήμα, 24.2.2012).

Αξίζει να παρατηρήσουμε το εύρος του φάσματος που καλύπτουν το τελευταίο διάστημα οι συνεχείς αναφορές στην ελληνική οικογένεια, στο ένα άκρο του οποίου καγχάζουν, είτε μας αρέσει είτε όχι, οι «εθνικοκοινωνιστικές» θέσεις που φιλοξενούνται, για παράδειγμα, στον ακροδεξιό και ρατσιστικό Στόχο. Εκεί, βέβαια, τα σχετικά ζητήματα (φυλετική καθαρότητα, βιολογικά καθορισμένοι όσο και άκαμπτοι έμφυλοι ρόλοι, αρχαϊκές εννοιολογήσεις της μητρότητας κ.ο.κ.) εμφανίζονται με ανατριχιαστική σαφήνεια (ενδεικτικά: Σπ. Καραχάλιος, «Εθνικοκοινωνισμός και Ελληνική Οικογένεια», 7.1.2012). Αρκεί, ωστόσο, να αντικαταστήσουμε την έννοια της φυλής με εκείνη του έθνους –κάτι το οποίο δοκιμάζει ήδη, ενόψει προφανώς της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησής της, η Χρυσή Αυγή– για να αντιληφθούμε το ανησυχητικό γειτόνεμα: πόσοι δεν θα συνυπέγραφαν σήμερα τη διατύπωση ότι στόχος της «νεοταξικής συμμορίας» είναι η «εξαφάνιση της Ελληνικής Οικογένειας, γιατί αυτός είναι ο πυρήνας που δίνει ζωή και υπόσταση στην Φυλή (=στο έθνος) μας»;

Υπερβολές; Φοβούμαι πως η μεταμφίεση του συλλογικού υποκειμένου των φετινών εκλογών –η σχεδόν ομόθυμη προβολή της ελληνικής οικογένειας στη θέση που κατείχαν άλλοτε ταξινομήσεις του εκλογικού σώματος με, έστω ασαφείς, κοινωνικές συνδηλώσεις– συνιστά επιμέρους σύμπτωμα σοβαρών διεργασιών που απορρέουν από την τρέχουσα κρίση, αλλά δύσκολα γίνονται ορατές ως μέρος της. Στην καρδιά της μετατόπισης ενδέχεται να κρύβεται η διαπιστωμένη σε περιόδους γενικευμένης οικονομικής δυσπραγίας ενίσχυση των ενδοοικογενειακών εξαρτήσεων. Έτσι, η σκλήρυνση των έμφυλων ιεραρχιών, καθώς και η δυσκολία απογαλακτισμού των νέων, συνιστούν τις αποσιωπημένες παράπλευρες απώλειες της «επιστροφής στην οικογένεια», η οποία εμφανίζεται συστηματικά ως η μοναδική αποτελεσματική άμυνα στις αφόρητες πιέσεις της κρίσης. Μόνο που, όπως είχα την ευκαιρία να υποστηρίξω σε προηγούμενο σημείωμά μου, η έμφαση στην ελληνική οικογένεια δεν λειτουργεί απλώς κανονιστικά ενισχύοντας τους παλιούς και δημιουργώντας νέους κοινωνικούς αποκλεισμούς, αλλά διευκολύνει και τη διάχυση στη δημόσια σφαίρα σεξιστικών και ρατσιστικών προκαταλήψεων, οι οποίες κάποτε διέθεταν αμιγώς ακροδεξιό πρόσημο. Έχει πια διαφανεί πως η συντηρητική αναδίπλωση που συνοδεύει το τέλος της επάρατης μεταπολίτευσης περιλαμβάνει και το ξέπλυμα απόψεων που ίσαμε πρόσφατα προσλαμβάνονταν ως αποκλειστικότητα της ακροδεξιάς –αν όχι της αμιγώς φασιστικής– ρητορείας. Μήπως να θυμίσω ότι οι εγκληματικές δραστηριότητες της Χρυσής Αυγής παραμένουν «αόρατες» ή ακόμη εμφανίζονται και ως οριακά «θεμιτές», όταν επιτελούνται στο όνομα της προστασίας των αυτοχθόνων και της οικογενειακής τους ειρήνης; Συνέχεια ανάγνωσης

Ο χορός του Ζαλόγγου, ένας χορός για γυναικεία βήματα

Standard

ΔΙΑΦΟΡΙΔΙΑ-ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ

της Αγγέλικας Ψαρρά

Πρωτόφαντοι καιροί, καιροί κρίσης, και η επιλεκτική προσφυγή στην ιστορία ενδύεται όλο και συχνότερα ρόλους πολιτικού επιχειρήματος: τόσο η κατοχή όσο και το 1821 ανασύρονται και πάλι ως φωτεινά παραδείγματα, ικανά να μαρτυρήσουν για τις κρυφές αρετές –καλύτερα την εν υπνώσει ουσία– του διωκόμενου, παρεξηγημένου ή/και παραστρατημένου ελληνικού έθνους/λαού. Στο κλίμα αυτό, αναπαράγονται και ανασημασιοδοτούνται αφηγήσεις σχετικές με ιστορικά συμβάντα ή πρόσωπα που απέκτησαν στο πέρασμα του χρόνου τη δύναμη εθνικού συμβόλου. Ανάμεσά τους και ο πασίγνωστος χορός του Ζαλόγγου, με τον οποίο, μέρα που ’ναι, σκέφτηκα να καταπιαστώ σήμερα.

Πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «4 Αυγούστου» του Κώστα Πλεύρη, Φεβρουάριος 1971.

Σπεύδω να ξεκαθαρίσω ότι σε όσα ακολουθούν δεν πρόκειται να ασχοληθώ με το ίδιο το ιστορικό γεγονός ούτε με την παγίωση της σχετικής αφήγησης κατά τον 19ο αιώνα, ζητήματα για τα οποία μπορούμε να βασιστούμε στέρεα στις μελέτες του Αλέξη Πολίτη και της Βάσως Ψιμούλη.[1] Εκείνο που με ενδιαφέρει είναι οι απόπειρες ενσωμάτωσης του συγκεκριμένου θρύλου στο λόγο κινημάτων που ευαγγελίστηκαν την αλλαγή: την αλλαγή ως «λελογισμένη» διευθέτηση των έμφυλων ανισοτήτων από το λεγόμενο «πρώτο κύμα» της γυναικείας αμφισβήτησης και την αλλαγή ως ριζική ανατροπή των κοινωνικών σχέσεων από το αριστερό και κομμουνιστικό κίνημα κατά τη δεκαετία 1940-1950. Ούτως ή άλλως, δίχως τις παρελθούσες χρήσεις του, δύσκολα γίνονται κατανοητές και οι σημερινές επιβιώσεις του Ζαλόγγου.

***

Ως κορυφαία στιγμή του εθνικού αφηγήματος, ο χορός του Ζαλόγγου έμελλε να υιοθετηθεί αμετάλλακτος από τη γυναικεία κίνηση του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα. Τα εγκώμια για τις γυναίκες του Σουλίου αποτελούσαν ήδη έναν διαδεδομένο –ιστοριογραφικό, ποιητικό, θεατρικό κ.ο.κ.– κοινό τόπο, ο οποίος δεν ήταν δυνατόν να παραμείνει ανεκμετάλλευτος: γυναίκες-εξαίρεση σαν τις Σουλιώτισσες ήταν απαραίτητες για τη συγκρότηση μιας γυναικείας εθνικής γενεαλογίας. Πόσο μάλλον που η Σουλιώτισσα ως συνεκδοχικό άθροισμα ποικίλων παραδειγμάτων γυναικείου ηρωισμού διευκόλυνε τη συγκρότηση μιας «θηλυκής» οπτικής για τις διαδικασίες που οδήγησαν στην επανάσταση του 1821. Έτσι, δεν είναι περίεργο που το Σούλι και οι ηρωίδες του κατέχουν ξεχωριστή θέση στο ιδρυτικό κείμενο της ιστορίας των γυναικών στην Ελλάδα, την Ιστορία της Γυναικός της Καλλιρρόης Παρρέν (1896).[2]

Αποτολμώντας να τοποθετήσει στο κέντρο του τις γυναίκες, το αφήγημα της Παρρέν κατέφευγε στον νομιμοποιητικό λόγο της ιστορίας προκειμένου να προσδώσει στη γυναικεία κίνηση το χρονικό βάθος που θα της επέτρεπε να διεκδικήσει την οργανική ένταξή της στο σώμα του έθνους. Βασισμένη στην ιστοριογραφία και την εθιμογραφία της εποχής, καθώς και στις τότε διαθέσιμες συλλογές δημοτικών τραγουδιών, η παρρενική ανάγνωση της σουλιώτικης ιστορίας φρόντιζε να εξισορροπήσει το εγκώμιο της γυναικείας πολεμικής αρετής με συνεχείς διαβεβαιώσεις για τις θηλυκές αρετές των ηρωίδων της. Ιστορημένος ο χορός του Ζαλόγγου δίπλα σε παραδείγματα ένοπλης γυναικείας «ανδρείας», συνοδευμένα από αναφορές στις Αμαζόνες ή τις Σπαρτιάτισσες, αναλάμβανε να αποκαταστήσει την έμφυλη τάξη των πραγμάτων: η έμφαση στη μοναδικότητά του –«ο χορός των εξήκοντα ηρωίδων, εφαμίλλους των οποίων δεν έχει ουδαμού του κόσμου να επιδείξη η Ιστορία της Γυναικός»[3]– έθετε κατά κάποιον τρόπο σε δεύτερη μοίρα κάποιες «ανδρίζουσες» συμπεριφορές των υπόλοιπων Σουλιωτισσών. Και πάλι, η Παρρέν πατούσε σε σταθερό έδαφος: για το Ζάλογγο ως «θυσία καταπληκτική» που οι νεότερες γενιές δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν είχε ήδη μιλήσει ο Κ. Παπαρρηγόπουλος.[4] Συνέχεια ανάγνωσης

Η βία κατά των γυναικών στο Μεξικό: η σιωπή και οι ρωγμές

Standard

ΑΝΤΙΚΛΙΜΑΚΑ

του Κώστα Αθανασίου

Αυτές τις μέρες στο Μεξικό συμπληρώνονται πέντε χρόνια θητείας του Φελίπε Καλδερόν, ενός «πετυχημένου» (λένε κάποιοι) προέδρου, που από την πρώτη στιγμή έθεσε στόχο τη νίκη στον «πόλεμο κατά των ναρκωτικών», τον οποίο ανέθεσε στον στρατό που, υποτίθεται, θα ήταν σε θέση να επιβληθεί στα καρτέλ. Μια πενταετία μετά, ο απολογισμός: 50.000 νεκροί, 10.000 εξαφανισμένοι/ες, 230.000 εκτοπισμένοι/ες, δολοφονίες πολιτών από τον στρατό, συλλήψεις, βασανιστήρια κ.λπ., κ.λπ. Και τα καρτέλ;… Ακλόνητα.

Όλη αυτή η ιστορία έδειξε πόσο αδιέξοδη είναι η προσπάθεια να αντιμετωπιστεί με στρατιωτικούς όρους ένα τέτοιο ζήτημα («η ρίζα του προβλήματος των ναρκωτικών βρίσκεται στις ΗΠΑ, όχι στο Μεξικό», λέει ο Τσόμσκι), αλλά και το πώς ο «πόλεμος κατά των ναρκωτικών» μετατράπηκε πολλές φορές στο τέλειο άλλοθι της γενικευμένης καταστολής. Έτσι κι αλλιώς, οι ιστορίες όλων αυτών των ανθρώπων θα μείνουν για πάντα στο σκοτάδι.

 Επίσης στο σκοτάδι μένει μια συγκεκριμένη (και διαφορετική) πτυχή της βίας που ενδημεί τα τελευταία χρόνια στο Μεξικό: η γενικευμένη βία κατά των γυναικών, με κορυφή του παγόβουνου τις μαζικές δολοφονίες γυναικών στον βορρά της χώρας. Οι περιοχές κοντά στη μεθόριο με τις ΗΠΑ είναι το βασίλειο των μακιλαδόρας, των βιοτεχνιών συναρμολόγησης/επεξεργασίας/παραγωγής που ανήκουν σε μεγάλες πολυεθνικές και λειτουργούν με ειδικό ευνοϊκό καθεστώς· εισήχθηκαν στο Μεξικό το 1965 και σήμερα είναι χιλιάδες. Η συντριπτική πλειονότητα των εργαζομένων είναι γυναίκες και οι συνθήκες εργασίας στις μακιλαδόρας είναι τρομακτικές και περιλαμβάνουν από υποχρεωτικές περιοδικές εξετάσεις για εγκυμοσύνη, η οποία πρακτικά απαγορεύεται, μέχρι εξαντλητικά ωράρια, ανθυγιεινές συνθήκες, μέχρι περιορισμό στην πόση νερού, ώστε οι εργάτριες να μην πηγαίνουν στην τουαλέτα. Ερευνητές αποκαλούν τις μακιλαδόρας σύγχρονη έκφραση των στρατοπέδων υποχρεωτικής εργασίας, στο πλαίσιο ενός συστήματος εκμετάλλευσης που θεωρεί τις εργαζόμενες αναλώσιμες και το γυναικείο σώμα «ανταλλακτικό νόμισμα ανάμεσα στους ισχυρούς που ελέγχουν την περιοχή». Συνέχεια ανάγνωσης

Κρίση, γυναίκες, ανδρική ταυτότητα

Standard

της Μαρίας Καραμεσίνη

Χαρακτικό του Λυν Γουόρντ, από το λεύκωμα «Τραγούδι δίχως λόγια», 1936

Σε περιόδους πολέμου και κρίσης οι γυναίκες, όπως και οι άνδρες, μοιράζονται σε διαφορετικά στρατόπεδα, ανάλογα με τα μείζονα διακυβεύματα της ιστορικής στιγμής. Οι γυναίκες που διάλεξαν το στρατόπεδο της αντίστασης στον οδοστρωτήρα της κυβέρνησης και της Tρόικας δίνουν καθημερινά το παρών, συμμετέχοντας σε συλλογικούς αγώνες και πράξεις αλληλεγγύης. Μέχρι στιγμής, φαίνεται ότι αξιολογούν τα ιδιαίτερα προβλήματα του φύλου τους ως δευτερεύοντα σε σχέση με την ανάγκη κοινής συσπείρωσης απέναντι στην ολομέτωπη επίθεση στις κοινωνικές κατακτήσεις και την απειλή της κοινωνικής διάλυσης. Ωστόσο, η συλλογική κατανόηση της διάστασης του φύλου στις επιπτώσεις της δραματικής κοινωνικής κρίσης μπορεί να διευρύνει τη γενική πολιτική ατζέντα του μετώπου αντίστασης και να ενδυναμώσει τις γυναίκες στον καθημερινό αγώνα για επιβίωση, αξιοπρέπεια και διατήρηση της ελπίδας σ’ένα καλύτερο αύριο.

Οι σαρωτικές επιπτώσεις της κρίσης και των κυβερνητικών πολιτικών πλήττουν γυναίκες και άνδρες με διαφορετικό τρόπο. Άνισες και διαφορετικές είναι οι επιπτώσεις και σε επιμέρους ομάδες ανδρών και γυναικών, ανάλογα με την κοινωνική τάξη, την ηλικία, την εθνική προέλευση κ.ο.κ. Ήδη πριν την κρίση, οι γυναίκες αντιμετώπιζαν τεράστιες ανισότητες (από τις μεγαλύτερες στην Ε.Ε.) στην αγορά εργασίας έναντι των ανδρών, στην απασχόληση, τις αμοιβές, την ανεργία· αντίθετα, η συμμετοχή των ανδρών στην οικιακή εργασία, τη φροντίδα παιδιών και ηλικιωμένων ήταν από τις χαμηλότερες στην Ε.Ε. Συνέχεια ανάγνωσης