Με αφορμή τα Δεκεμβριανά του 2008: Βία και κοινωνική δράση στην Ελλάδα και την Αργεντινή

Standard
2-marina

Έργο της Λένιας Οικονόμου. Μολύβι σε χαρτί, 250 x 150 (λεπτομέρεια), 2010.

της Μαρίνας Πρεντουλή

Τέσσερα χρόνια μετά τα Δεκεμβριανά του 2008, η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε κατάσταση διαρκούς κρίσης και τα περιστατικά εξεγερσιακής βίας, αν και όχι γενικευμένα ακόμα, είναι πιθανόν να πληθύνουν. Τον Δεκέμβρη του 2008, τα κυβερνητικά κέντρα και τα ΜΜΕ κατηγόρησαν τον ΣΥΡΙΖΑ ως υποκινητή-υπερασπιστή της «άλογης», κατ’ εκείνους, βίας. H δολοφονία του νεαρού Γρηγορόπουλου από αστυνομικό, γεγονός όχι πρωτοφανές για την ελληνική πραγματικότητα, πυροδότησε τότε κύμα διαδηλώσεων, καταλήψεων και χάπενινγκ, βίαιων και μη. Τα βίαια επεισόδια, αυτά που κέρδισαν περισσότερο τηλεοπτικό χρόνο και την κατακραυγή των υπερασπιστών του καθεστώτος, άρχισαν το βράδυ της δολοφονίας στα Εξάρχεια, συνεχίστηκαν την επομένη, Κυριακή 7 Δεκεμβρίου με την πορεία προς τη ΓΑΔΑ, ενώ έως τη Δευτέρα είχαν επεκταθεί γεωγραφικά και διευρυνθεί ποιοτικά, αφού σημειώθηκαν πλήθος μαθητικών καταλήψεων και επιθέσεων σε αστυνομικά τμήματα, σε πολλές συνοικίες της Αθήνας και άλλων πόλεων. Με αφορμή την επέτειο του Δεκέμβρη, και ενώ η πολιτική λιτότητας στην Ελλάδα και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχει εντείνει την πολιτική και κοινωνική κρίση, το θέμα της συλλογικής βίας παραμένει στο προσκήνιο. Συνέχεια ανάγνωσης

Όλες οι μέρες (πλέον) είναι του Αλέξη

Standard

του Μάνου Αυγερίδη

Αφίσα της Σταυρούλας Β. Οικονόμου για τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου

Σάββατο βράδυ στη γειτονιά των Εξαρχείων. Δύο αστυνομικοί  «περιπολούν» την περιοχή, με όσα εισαγωγικά έχουν ανάγκη οι λέξεις όταν η πραγματικότητα τις ξεπερνά  — η ακριβέστερη διατύπωση πιθανώς είναι: «δυο μπάτσοι πουλάνε νταηλίκι, τραμπουκίζοντας τους περαστικούς»· «μπάτσοι διαλεχτοί που ψάχνουν πασαρέλα», όπως λέει το γνωστό τραγούδι. Κατεβαίνουν από το περιπολικό και κατευθύνονται πεζοί προς ένα τσούρμο εφήβων. Φωνές, σειρήνες και πυροβολισμοί μπλέκονται σε μια περίεργη (αν και όχι πρωτότυπη) σύνθεση, μακάβρια. Απομακρύνονται αργά, χωρις να κοιτάξουν πίσω. Μπαίνουν στο περιπολικό και φεύγουν.

Ένα δεκαπεντάχρονο παιδί κείτεται νεκρό, δολοφονημένο. Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος το όνομά του, Αλέξης. Δεν ήταν ο πρώτος ούτε ο μόνος που έχασε τη ζωή του από χέρι αστυνομικού στα χρόνια της μεταπολίτευσης. Είχε προηγηθεί ο Ιάκωβος Kουμής, η Σταματίνα Κανελλοπούλου, ο Μιχάλης Καλτεζάς, ο Νίκολας Τόντι και άλλοι, μετανάστες κυρίως, αλλά και Έλληνες, που δεν μάθαμε ποτέ ή δεν συγκρατήσαμε τα ονόματά τους. Κι ανάμεσά τους τα τόσα ακόμη κρούσματα και οι διαφορετικές μορφές καταστολής, βίας και αυθαιρεσίας που πληθαίνουν δημιουργώντας μια κανονικότητα· φέρνοντάς μας ξανά μπροστά στην κρίσιμη συζήτηση για την ύπαρξη και τον ρόλο της αστυνομίας, τον αυταρχισμό του κράτους, τα όρια αυτού που ονομάζουμε (καθ’ υπερβολή άραγε;) «δημοκρατία» και τους τρόπους αντίδρασης σε ό,τι συμβαίνει, τα δικά μας μέσα, τα ερωτήματα και τις απαντήσεις μας.

Αφίσα του Beekeeper για τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου

Η δολοφονία του Γρηγορόπουλου, από την οποία μεθαύριο συμπληρώνονται τρία χρόνια, και τα γεγονότα που ακολούθησαν, υπήρξε αναμφισβήτητα ένα ορόσημο, συμβολικά και πραγματικά. Οι λέξεις «Δεκέμβρης» και «Δεκεμβριανά» ανασημασιοδοτήθηκαν, απέκτησαν μια δεύτερη ζωή που δεν αφορά ασφαλώς μόνο το στενά «κινηματικό» λεξιλόγιο. Πλέον πρέπει να διευκρινίζει κανείς για ποιόν Δεκέμβρη μιλάει· ενδεχομένως, μάλιστα, να είναι πια σχεδόν αδύνατη η μνημόνευση του ενός έξω απ’ το φίλτρο του άλλου.

 Από την άλλη μεριά, με αφορμή τον Δεκέμβρη άλλαξαν πολλά τόσο στον κινηματικό μας μικρόκοσμο όσο και στην κοινωνία ευρύτερα. Το μέγεθος της συμμετοχής στην αντίδραση που συνέγειρε το γεγονός είναι ενδεικτικό. Η δολοφονία του Αλέξη προκάλεσε σε μεγάλη έκταση μια κοινωνική δυναμική αντίστασης, οργής και αγανάκτησης. Ένα κομμάτι της νεολαίας πολιτικοποιήθηκε εκ των πραγμάτων βίαια, μπαίνοντας (άτσαλα ίσως, είναι αλήθεια) στον κινηματικό στίβο. Νέες συλλογικότητες δημιουργήθηκαν, πολιτικοϊδεολογικοί χώροι και νοοτροπίες ενισχύθηκαν ή αποδυναμώθηκαν, νέα μέσα ενημέρωσης, διάδοσης της πληροφορίας και συμμετοχής μπήκαν για τα καλά στη ζωή μας, αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε τις εν λόγω έννοιες. Η διαδικασία αυτή, που ούτως ή άλλως είναι διαρκής, δεν έχει ολοκληρωθεί και παραμένει ανοιχτή. Τροφοδοτήθηκε δε στη συνέχεια από τις μορφές (και το λεξιλόγιο) της κρίσης που άγγιξαν και συσπείρωσαν μεγάλα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας. Συνέχεια ανάγνωσης

To radiobubble και το σκεπτόμενο διαδίκτυο

Standard

του Αποστόλη Καπαρουδάκη και του Παναγιώτη Φραντζή

Έργο του Maxwell Holyoke-Hirsch (από το μπλογκ underplot.tumblr.com)

Το διαδικτυακό ραδιόφωνο radiobubble.gr, επί τέσσερα χρόνια, παραμένει στοίχημα μιας κοινότητας ανθρώπων που βρίσκονται σε ανοικτή κουβέντα όχι με τον κόσμο του «γρήγορου ίντερνετ» αλλά του σκεπτόμενου διαδικτύου. Ως ραδιόφωνο αντιμετωπίζει τη μουσική ως τέχνη, όχι ως εμπόρευμα. Ως μέσο επικοινωνίας λειτουργεί υπό την προϋπόθεση ότι κάθε παραγωγός έχει απόλυτη ευθύνη για τις εκπομπές του λογοδοτώντας μόνο στους ακροατές.

Πρόκειται για την πρώτη επιτυχημένη προσπάθεια δημιουργίας μιας ραδιοφωνικής web 2.0 κοινότητας αισθητικά προσδιορισμένης. Θεώρησε εξαρχής συστατικό στοιχείο της φυσιογνωμίας του «την κατάργηση της δικτατορίας των ειδημόνων» και απηύθυνε έκκληση προς τους «ακροατές» να γίνουν οι ίδιοι ραδιοφωνικοί παραγωγοί. Αποτέλεσε, έτσι, το ραδιοφωνικό αντίστοιχο της κουλτούρας των blogs, προσφέροντας τη δυνατότητα στον «ακροατή» να γίνει «παραγωγός», όπως τα blogs πρόσφεραν στον αναγνώστη τη δυνατότητα να γίνει δημιουργός-συγγραφέας-δημοσιογράφος. Συνέχεια ανάγνωσης

Το RedNotebook και η παρέμβαση της Αριστεράς στο Διαδίκτυο

Standard

του Χρήστου Σίμου

Armin Mueller-Stahl, «Φάουστ», 2002

Η εξέγερση του Δεκέμβρη του 2008 επέφερε πολλές ανακατατάξεις στο σύνολο της ελληνικής κοινωνίας. Όπως όλες οι οριακές στιγμές στην ιστορία των κοινωνιών, έτσι κι αυτή δίχασε το σύνολο των κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων, παράγοντας νέες ταυτότητες και συμμαχίες. Κατάφερε επίσης να διαπεράσει όλες τις οργανώσεις της Αριστεράς αλλά και κάποια από τα κομμάτια του αναρχικού χώρου, που στήριξαν την εξέγερση, φτιάχνοντας ένα νέο πεδίο με ιδιαίτερα πολιτικά χαρακτηριστικά.  Μια νέα ευκαιρία για την ανανεωτική και ριζοσπαστική Αριστερά παρουσιαζόταν στο προσκήνιο: η συγκρότηση ενός εναλλακτικού μέσου, το οποίο θα επιχειρούσε να συμπυκνώσει όλη αυτή τη νέα κατάσταση.

Η κρίση του τύπου –φαινόμενο παγκόσμιο–, που εντάθηκε περαιτέρω με το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης, έχει σημαντικές επιπτώσεις τόσο στο πολιτικό σύστημα όσο και στη δημοκρατία εν γένει. Η συρρίκνωση των εφημερίδων, ο οικονομικός έλεγχος των μέσων ενημέρωσης από έναν πολύ μικρό αριθμό μεγαλοεπιχειρηματιών, όσο και η συρρίκνωση του αναγνωστικού κοινού δεν αποτελούν θετικές εξελίξεις για τη δημοκρατική λειτουργία των θεσμών συνολικά. Την ίδια στιγμή, οι διαρκείς απολύσεις δημοσιογράφων, επιμελητών και διορθωτών συνιστούν πλήγμα για την ποιότητα της παρεχόμενης ενημέρωσης. Συνέχεια ανάγνωσης

Η ιστορία και η ιστορία σου

Standard

του Σπύρου Παπαδόπουλου

Κάθε φορά που πατάς το publish δεν ανεβαίνει μόνο ένα καινούριο post. Αντίθετα, ξεκινά να αρθρώνεται ένας νέος λόγος, ένας νέος τρόπος γραφής, μια ρωγμή στον τρόπο που στοιχίζονται οι λέξεις. Ακόμη, κι ας είμαι υπερβολικός, δημιουργείται μια νέα (συλλογική) αφήγηση. Πρόκειται για την αφήγηση μιας  κοινότητας (ή πολλών τέτοιων), που διαρκώς διαμορφώνεται, αυτοαναιρείται και υπάρχει μες στις αντιφάσεις της.

Ο λόγος ως προσωπική έκφραση

Από τις ανιαρές αφηγήσεις, το πολίτικαλ κορέκτ (αγκαζέ με την σοβαροφάνεια) και τον στεγνό τρόπο γραφής που (τουλάχιστον κατά τη γνώμη μου) φάνηκε να επικρατεί τα τελευταία χρόνια, ήρθε να με γλιτώσει ο νέος κόσμος που ανακάλυψα στα blogs. Όταν τα lifestyle περιοδικά κατέστησαν προσωρινά αδύνατο να μιλάς για τα πόδια μιας γυναίκας χωρίς να γίνεσαι φτηνός, βρήκα το αντίδοτο σε μεγάλες δόσεις στο http://kkmoiris.yooblog.gr/. Όταν άκουσα για εκατομμυριοστή φορά το ίδιο δημοσιογραφικό κλισέ, σώθηκα από βέβαιη ανία, βρίσκοντας φαντασία μεταμφιεσμένη σε λέξεις, πατώντας http://ironprison.blogspot.com/ και  http://ouming.blogspot.com/. Και πάει λέγοντας, δεν έχει σημασία η ονοματολογία. Σημασία όμως έχει, ας πούμε, να κοιτάξουμε προσεκτικά τι κάνει ο Πάνος Μιχαήλ (γνωστός στο δίκτυο ως greekgaylolita) στη διαδικτυακή έκδοση της Lifo. Έχει εφεύρει ένα νέο είδος γραφής, ένα νέο λόγο, αποτελούμενο από σπαράγματα από video, ποίηση, σχόλια, twits, φωτογραφίες. Εξίσου σημαντικό, ότι τα κομμάτια του, πολλές φορές κατασκευάζονται μέσα απ’ την καθημερινή συζήτηση στα social media. Άλλο παράδειγμα είναι ο σπουδαίος old-boy.blogspot.com, ο οποίος έχει εφεύρει ένα κράμα σχολίου, ειρωνείας, χιούμορ, αμεσότητας και μελαγχολίας, ο οποίος έχει το πρακτικό ανάλογό του στη μορφή και τη ροή των post του.

Ο λόγος ως δημόσια παρέμβαση

Τη συλλογική αφήγηση τη βλέπουμε για πρώτη φορά σε τέτοια έκταση τον Δεκέμβριο του 2008. Εκεί μπορούμε να δούμε να σχηματίζονται σχεδόν δύο πραγματικότητες. Αυτή που παρακολουθεί κάποιος στα παραδοσιακά μέσα και ιδίως τα τηλεοπτικά δίκτυα, και αυτή που παρατηρεί κάποιος στα social media. Υπήρξαν κείμενα, posts, που επιχειρούσαν να μιλήσουν με θεωρητικό τρόπο για όσα συνέβαιναν, που με έντονο βιωματικό τρόπο μιλούσαν για τη γενικότερη πραγματικότητα. Με άλλα λόγια και μια δόση υπερβολής, είδαμε ένα νέο «new journalism», έναν κόσμο που συμμετείχε και έγραφε, έδινε ανταποκρίσεις απ’ το δρόμο και υπογείως σχολίαζε τον τρόπο ζωής ή την ίδια την επικρατούσα κουλτούρα. Όλα αυτά προφανώς γίνονταν και πριν. Αυτή τη φορά όμως, η συζήτηση ξεπέρασε τα όρια των περιοδικών των Εξαρχείων και των άρθρων πανεπιστημιακών στην Αυγή και την Ελευθεροτυπία. Συνέχεια ανάγνωσης

Αλέξης: Μια ελληνική τραγωδία

Standard

ΚΟΜΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΑΣΤΕΡΕΣ

 του Μιχάλη Μάτσα

Όσο παρακολουθούσα το Alexis — Une tragédie grecque στο Θέατρο της Vilette στο Παρίσι, σκεφτόμουν πώς θα το αντιμετώπιζε το ελληνικό κοινό, αν ποτέ παρουσιαζόταν στην Ελλάδα. Έχουμε που έχουμε δυσκολία να δεχτούμε αρχαιοελληνικές τραγωδίες υπό την οπτική ξένων θιάσων, φαντάσου τι θα λέγαμε για το συσχετισμό μιας τραγωδίας (της Αντιγόνης) με ένα περιστατικό που συγκλόνισε πρόσφατα τη χώρα μας (τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου). Αρκεί να σκεφτεί κανείς την επίθεση εναντίον της παράστασης που εμπνεύστηκε από την ιστορία της Κωνσταντίνας Κούνεβα. Αν γλίτωνε από το γιουχάισμα και τον χουλιγκανισμό, ίσως κάποιοι θα μιλούσαν για αυθαίρετη σύνδεση, άλλοι για ελλιπή παρουσίαση των γεγονότων, άλλοι για άγνοια και ημιμάθεια.

Ας δούμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Είναι Δεκέμβρης του 2008 και η ιταλική θεατρική ομάδα Motus κάνει πρόβες και έρευνα για μια παράσταση της Αντιγόνης. Ο θάνατος όμως ενός δεκαπεντάχρονου μαθητή στην Ελλάδα και η εξέγερση που ακολούθησε τους επηρεάζει και τους ωθεί να δουν τη φιγούρα της Αντιγόνης υπό το πρίσμα των γεγονότων στην Ελλάδα. Θα έρθουν εδώ, θα τραβήξουν βίντεο στα Εξάρχεια και τους δρόμους της Αθήνας, θα επισκεφτούν τη Θήβα, την πόλη της Αντιγόνης. Από αυτή την εμπειρία θα εμπνευστούν την ελληνική τραγωδία του Αλέξη. Σε ένα μπαρουτοκαπνισμένο σκηνικό, που παραπέμπει τόσο στα δακρυγόνα της Αθήνας όσο και στην πολιορκία της Θήβας, τέσσερις ηθοποιοί μάς ξεναγούν στην Αθήνα, στα Εξάρχεια, μιλούν με μάρτυρες των γεγονότων, μεταφράζουν τα συνθήματα στους τοίχους. Όλα αυτά τα παρακολουθούμε μέσα από μια κινούμενη προβολή στον τοίχο, μέσα από έναν βομβαρδισμό εικόνων, με την Ελληνίδα του γκρουπ να μεταφράζει και να μας καθοδηγεί. Συνέχεια ανάγνωσης

Οι εξεγέρσεις και το ξέσπασμα του Δεκέμβρη

Standard

του Βασίλη Κρεμμυδά

 

Αφίσα της Σταυρούλας Β. Οικονόμου για τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλουτη

Τον Γενάρη του 2010, ο Όμιλος Μελέτης Ιστορίας και Κοινωνίας (o γνωστός μας ΟΜΙΚ, μια ελπιδοφόρα συλλογικότητα νέων κοινωνικών επιστημόνων, που από το 2006 αναπτύσσει έντονη δράση, συνδυάζοντας τον επιστημονικό με τον πολιτικό προβληματισμό) οργάνωσε την εκδήλωση «Οι ιστορικοί μιλάνε για τον “Δεκέμβρη” του 2008» και ομιλητές τους ιστορικούς Βασίλη Κρεμμυδά (Πανεπιστήμιο Αθηνών), Παρασκευά Ματάλα (Πανεπιστήμιο Κρήτης) και Χρήστο Χατζηιωσήφ (Πανεπιστήμιο Κρήτης). Οι τρεις ομιλητές κλήθηκαν να απαντήσουν σε τρία ερωτήματα που έθεσαν οι οργανωτές:

1. Μπορεί ο ιστορικός της νεότερης ιστορίας να συνεισφέρει στην κατανόηση των σύγχρονων κοινωνικών φαινομένων και με ποιον τρόπο; 2. Ποιος ή ποιοι άξονες συνδέουν το φαινόμενο του Δεκέμβρη του 2008 με το ιστορικό παρελθόν του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού; 3. Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της σύγκρουσης που εκδηλώθηκε με τη μορφή των γεγονότων του Δεκέμβρη;

Οι εισηγήσεις και η ανοιχτή συζήτηση που ακολούθησε περιλαμβάνονται σε έναν τόμο που κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Ασίνη». Δημοσιεύουμε σήμερα αποσπάσματα από τις τρεις εισηγήσεις. Οι τίτλοι είναι των «Ενθεμάτων», ενώ έχουν απαλειφθεί οι υποσημειώσεις.

«Ε»

 

Αφίσα του tilo1για τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου

[…]. Θα πάω αμέσως, με δυο λόγια πάλι, στο τι ήταν αυτό το πράγμα. Αυτό, δηλαδή, που ονομάσατε εσείς «φαινόμενο». Δεν θα έλεγα τόσο βαρύγδουπη λέξη. Είναι γεγονός ότι διατυπώθηκε ένα αίτημα για κάποια αλλαγή. Αλλαγή σε κάτι. Προφανώς, για μένα, στην κοινωνία. Για μια γενικότερη, δηλαδή, αλλαγή. Εξέφρασε μια χρόνια πίεση προς τη νεολαία, και εκδηλώθηκε με αφορμή μια δολοφονία. Δεν θα το έλεγα «εξέγερση». Γιατί πιστεύω ότι η «εξέγερση» είναι κάτι οργανωμένο, υπάρχει μια κεντρική κατευθυντήρια γραμμή που, με παρεκκλίσεις ή όχι, οδηγεί τα πράγματα. Εδώ, απ’ όσο μπορώ να ξέρω, κάτι τέτοιο δεν υπήρξε. Θα το έλεγα «ξέσπασμα», «ξεσηκωμό», «έγερση», όχι όμως «εξέγερση».

Αυτή η μαθητική έγερση, το ξέσπασμα, θα μπορούσε να είχε κινητοποιήσει την κοινωνία, αν δεν είχε παρέμβει η βία. Η βία που δεν ήταν, όπως ξέρετε, σχεδόν καθόλου, κρατική. Και που, κατά τη γνώμη μου, ίσως πρέπει να τη μελετήσουμε αυτόνομα από τον μαθητικό ξεσηκωμό. Για να ενισχύσω λίγο αυτή την άποψή μου, θέλω να πω ότι, όπως εγώ το είδα, ο συγκεκριμένος ξεσηκωμός είχε μια δυναμική και προμήνυε και διάρκεια. Και η βία που μεσολάβησε αφαίρεσε και από τη δυναμική, και περίπου ακύρωσε τη διάρκεια. Αν το καλοσκεφτούμε, έκτοτε, αφού πέρασε το ίδιο το γεγονός και άρχισε να «κρυώνει», να γίνεται δηλαδή ανάμνηση, θα παρατηρήσουμε ότι μέσα στη σκέψη μας, όταν θέλουμε να το ανακαλέσουμε στη μνήμη μας, πρώτα θα θυμηθούμε τις φωτιές και τις καταστροφές, και μετά το ίδιο το μαθητικό κίνημα (κίνημα θα το ’λεγα εύκολα). Τώρα, αν είμαστε δέκα, εκατό ή διακόσιοι άνθρωποι που δεν λειτουργούμε μ’ αυτόν τον τρόπο, δεν είναι και σπουδαία συγκομιδή.

Συνέχεια ανάγνωσης

Ο ιστορικός μπροστά στην κρίση: τολμώντας να γνωρίσουμε

Standard

του Χρήστου Χατζηιωσήφ

Αφίσα του Beekeeper για τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου

[…] Τα ελλιπή δεδομένα δεν εμποδίζουν τον ιστορικό και τον κάθε κοινωνικό επιστήμονα να εξαγάγει ως πολίτης τα πολιτικά συμπεράσματά του. Η μαζικότητα της συμμετοχής στα γεγονότα, η διάρκειά τους, η βία που ασκήθηκε επί πραγμάτων και προσώπων μάς επιβάλλει να αναρωτηθούμε τι ήταν αυτό που συνέβη και γιατί. Δεν θα δίσταζα να χαρακτηρίσω αυτό που συνέβη τον Δεκέμβρη του 2008 «εξέγερση» (κι εδώ θα διαφοροποιηθώ από τον κ. Κρεμμυδά, δίνοντας ενδεχομένως έναν διαφορετικό ορισμό στην εξέγερση), γιατί, κατά τη γνώμη μου, αυτό που συνέβη συνδύαζε την εμφανή και έμπρακτη απόρριψη της κρατικής εξουσίας, όπως αυτή εκδηλωνόταν με τη σύγκρουση με την αστυνομία, με τις επιθέσεις εναντίον ενός βασικού θεσμού του κοινωνικού καθεστώτος: της ιδιοκτησίας. […]

Ασφαλώς δεν χρειάζεται να είναι κανένας ιστορικός για να διαπιστώσει ότι από τη Νομική και το Πολυτεχνείο του 1973, η διαμαρτυρία και η εξέγερση των μεγαλύτερων αποτελεί ένα πρότυπο πολιτικής συμπεριφοράς για τους νεώτερους: αδέλφια, παιδιά, κ.ο.κ. Η φοιτητική ή μαθητική εξέγερση έχει εξελιχθεί σε ένα είδος διαβατήριας τελετής των εφήβων στην Ελλάδα, πριν την ενηλικίωσή τους και την παράδοσή τους στις κανονικότητες του συστήματος. Υπάρχει μια ζωντανή παράδοση της εξέγερσης που είναι δραστική πολιτικά. Ως ένα σημείο όμως. Γιατί, όπως είπα, η διαβατήρια αυτή τελετή καταλήγει στην ένταξη των νέων στο σύστημα. Μέχρι τώρα, το σύστημα τους έχει απορροφήσει και έχει χωνέψει και τις εξεγέρσεις. Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, η αναφορά στις προηγούμενες και ο εκθειασμός των εξεγέρσεων της κάθε στιγμής εκφυλίζεται συχνά σε ένα φετιχισμό της εξέγερσης. Καταλήγει σε μια αποπολιτικοποιημένη και αισθητική αντιμετώπιση της εξέγερσης. Το ημερολόγιο με φωτογραφίες και συνθήματα από τον παρισινό Μάη του 1968 ή από τον ελληνικό Δεκέμβρη του 2008, που εξέδωσε η Αυγή καταλήγει να περιέχει τόσο λίγη πολιτική δυναμική, όσο η μορφή του Τσε Γκεβάρα στα μπλουζάκια και τους τοίχους των φοιτητικών δωματίων. Η αισθητικοποίηση της εξέγερσης διευκολύνει την αφομοίωσή της από το σύστημα, μέσω της παραγωγής και της κατανάλωσης εικόνων και κειμένων. Αυτή η αφομοίωση δεν εμποδίζει, βέβαια, τους υπερασπιστές του συστήματος να καταδικάζουν με κάθε ευκαιρία τις εξεγέρσεις και τους εξεγερμένους.

Αφίσα του Νάσου Κάπα για τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου

[…] Δεν χρειάζεται όμως η ιστορική μελέτη για να αναγνωρίσει κανένας ότι, σήμερα, η αναπαραγωγή του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού συναντά σοβαρά εμπόδια. Το δημοσιονομικό πρόβλημα, στο οποίο επικεντρώνεται η συζήτηση, αποτελεί μια μόνο διάσταση των δυσκολιών του συστήματος. Η διαγραφόμενη κατάρρευση της πραγματικής οικονομίας αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή. Από αυτήν προέρχεται τόσο η δημοσιονομική δυσπραγία όσο και η ανεργία. Η αποκαλυπτόμενη γύμνια της πραγματικής οικονομίας κάνει ένα σωρό κοινωνικές αξίες, που στηρίχθηκαν πάνω στις δομές της και τη στήριξαν με τη σειρά τους, να φαίνονται εκτός τόπου και χρόνου και, επίσης, κάνει τους πολιτικούς θεσμούς να λειτουργούν στο κενό. Το σύστημα κλονίζεται, αλλά δεν συνεπάγεται ότι δεν μπορεί να ξεπεράσει τις δυσκολίες του και να μετασχηματισθεί. Ο μετασχηματισμός, έστω και με τη συρρίκνωσή του, είναι πιθανότερος από την ανατροπή του. Επειδή οι δυσκολίες αναπαραγωγής του καπιταλιστικού συστήματος είναι διεθνείς και ο ελληνικός οικονομικός σχηματισμός είναι ένας αδύναμος κρίκος του, μπορούμε να διακρίνουμε ορισμένα χαρακτηριστικά του μετασχηματισμού που βρίσκεται σε εξέλιξη. Διεύρυνση και ένταση των οικονομικών ανισοτήτων, εξώθηση μεγάλου μέρους των πολιτών προς τη φτώχεια, μετατόπιση της παραγωγής σε διεθνή κλίμακα, σύμπλεξη του οργανωμένου εγκλήματος με την οικονομία και την πολιτική, εκχώρηση σε ιδιώτες του κρατικού μονοπωλίου στη νόμιμη βία, συγκέντρωση της γνώσης, υπονόμευση των αντιπροσωπευτικών θεσμών με τον κατακλυσμό τους από άμεσες, αλλά μη αντιπροσωπευτικές πολιτικές εκφράσεις.

Συνέχεια ανάγνωσης

Ο λόγος των κοινωνικών επιστημόνων και ο Δεκέμβρης

Standard

του Παρασκευά  Ματάλα

 

Αφίσα του tilo1 για τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου

Ας δούμε κάποια παραδείγματα απ’ τον λόγο ορισμένων κοινωνικών επιστημόνων, που ασχολήθηκαν, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, με τον Δεκέμβρη. Σε ένα κοινό τους κείμενο, επτά από αυτούς έγραφαν: «Η κακοδιαχείριση, οι ιδεολογικές αυταπάτες, οι αμέλειες της μεταπολίτευσης συμπυκνώθηκαν σ’ ένα τερατώδες πραγματικό Συμβάν καταστροφής και αδιέξοδου». Κατήγγελλαν «το “χάιδεμα” ορισμένων πολιτικών κομμάτων, διανοούμενων και μέσων μαζικής ενημέρωσης», και απαιτούσαν «μηδενική ανοχή σε κάθε τρομοκρατία» και «να υπάρξουν δημοκρατικοί άνθρωποι και δημοκρατικοί θεσμοί με κύρος, που να μπορέσουν να εμπνεύσουν με λόγια και με έργα εμπιστοσύνη στους πολίτες και στη νεολαία». Ο Θάνος Βερέμης, σε ένα κείμενο που μιλούσε για τους «επαγγελματίες του ολέθρου», «τα όρνεα των λαφυραγωγούντων» και το «ελπιδοφόρο που έγινε στην Πάτρα», κατέληγε ότι: «πρέπει τα κόμματα να αυτοκαθαρθούν από τα άχρηστα στοιχεία που τα απαρτίζουν και να αναζητήσουν την ανανέωσή τους σε εξωκοινοβουλευτικά πρόσωπα, κατά προτίμηση αριστείς» και ακολούθως «να συγκροτήσουν κυβέρνηση εθνικής ενότητας», ελπίζοντας ότι όλη αυτή η αναταραχή μπορεί να φέρει «τελικά ένα νέο σωτήριο 1909-1910».

 

Αφίσα της Vlada Podroushnyack για τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου

Εκείνο που θέλω να επισημάνω στα παραπάνω δεν είναι τόσο ότι επιτίθενται στο γεγονός «Δεκέμβρης», αλλά ότι το χρησιμοποιούν για να το συνδέσουν με όλους εκείνους και όλα εκείνα που είχαν ήδη ως αντιπάλους, και να προβάλλουν τον δικό τους ρόλο ως «εξωκοινοβουλευτικοί αριστείς», κ.τ.λ. Στο κείμενο του Βερέμη είναι πολύ εμφανής και η χρήση της ιστορίας (αν βλέπατε τη σειρά του ΣΚΑΪ για τους «Μεγάλους Έλληνες», όπου παρουσίασε τον Καποδίστρια, ήταν σαφές πως ο ίδιος ταυτιζόταν με τον Καποδίστρια, ενώ στο παραπάνω απόσπασμα τον βλέπουμε και να αναζητεί ένα νέο Γουδί).

Ο Στάθης Καλύβας απέδωσε αυτήν την «αυτοκαταστροφή» της Ελλάδας στην «κουλτούρα», «στο σύστημα αξιών που μας κληροδότησε η μεταπολίτευση», που μπλοκάρει κάθε αλλαγή και από το οποίο πρέπει να απαλλαγούμε. Έναν χρόνο μετά, ο ίδιος θα αναλύσει «τι δεν ήταν» ο Δεκέμβρης, και μαζί του και ο Νίκος Μαραντζίδης θα μιλήσει για μια «εξέγερση-φάρσα», για την οποία φταίει η κυρίαρχη «“λαϊκο-δημοκρατική” κουλτούρα της Μεταπολίτευσης».

Έτσι, ο Δεκέμβρης μπορεί να γίνει το όνομα, το σύμπτωμα για τα πιο διαφορετικά πράγματα: αλλού για αυτή την «κυρίαρχη λαϊκο-δημοκρατική κουλτούρα της μεταπολίτευσης», αλλού και για την «κυρίαρχη νεοφιλελεύθερη κουλτούρα», αλλού για τη «νέα τάξη πραγμάτων», για τον κακό «λαϊκισμό», για το «πελατειακό κράτος», για το «άρρωστο κρατικό πανεπιστήμιο», για τον «ρώσικο σοσιαλφασισμό», για τον «μεταμοντερνισμό»· αλλού για την «έλλειψη Θεού από την κοινωνία» και αλλού για «την κουλτούρα που έχει επιβάλλει η ορθοδοξία» κ.ο.κ. Συνέχεια ανάγνωσης