Η «Πετρωμένη Γοργόνα» ο δημόσιος χώρος και το κράτος

Standard

του Αντώνη Μπρούμα

Μια ιδιαίτερη είδηση κάνει τον γύρο των μέσων ενημέρωσης και των κοινωνικών δικτύων, τις τελευταίες μέρες: ως ένδειξη διαμαρτυρίας σε πρόστιμο, που του επιβλήθηκε για ελεύθερη κατασκήνωση, ο καλλιτέχνης Διονύσης Καρυπίδης κατέστρεψε με βαριοπούλα τη γοργόνα, που είχε φιλοτεχνήσει στην παραλία Καβουρότρυπες της Χαλκιδικής. Από το 1997 η «πετρωμένη γοργόνα» κοσμούσε την ακτή Πορτοκάλι της πανέμορφης αυτής παραλίας, που κάθε καλοκαίρι κατακλύζεται από πολυάριθμους λουόμενους αλλά και κοινότητα ελεύθερων κατασκηνωτών. Όντας μέλος αυτής της κοινότητας, σε μια στιγμή έμπνευσης, πρόσφερε απλόχερα την τέχνη του στους άλλους, παντρεύοντας τη φυσική ομορφιά του τόπου με την ανθρώπινη δημιουργία. Ζήτησε λοιπόν τη διαγραφή του προστίμου, στο όνομα της ανιδιοτελούς αυτής προσφορά. Καθώς το αίτημά του δεν ικανοποιήθηκε, προχώρησε στην καταστροφή του γλυπτού.

Η είδηση έγινε αντικείμενο εκτεταμένων συζητήσεων στο διαδίκτυο. Το γεγονός ότι το πρόστιμο δεν αφορούσε τη γοργόνα αλλά την ελεύθερη κατασκήνωση δεν έγινε ευρύτερα γνωστό, και έτσι ο διάλογος άγγιξε κυρίως τα θέματα του δημόσιου χώρου, της ελευθερίας της καλλιτεχνικής έκφρασης και του ρόλου του κράτους: Πρέπει ο δημόσιος χώρος να ορίζεται με απόλυτο τρόπο από το κράτος; Έχουν δικαιώματα οι τοπικές κοινωνίες στη διαμόρφωσή του; Είναι ανεκτή η καλλιτεχνική έκφραση σε δημόσιους χώρους χωρίς άδεια; Και, εν τέλει: Ποιος, και σε ποιο βαθμό, ορίζει τον δημόσιο χώρο; Συνέχεια ανάγνωσης

Για τον δημόσιο χώρο που μας περιέχει

Standard

της Μαρίας Καλαντζοπούλου

Τζόρτζιο ντε Κίρικο, "Πιάτσα ντ' Ιτάλια", 1913

Τζόρτζιο ντε Κίρικο, «Πιάτσα ντ’ Ιτάλια», 1913

 Μια τετραπλή συγκυρία βάζει στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης για την Αθήνα τη λειτουργία της πόλης, τον δημόσιο χώρο της και τις παρεμβάσεις σ’ αυτόν:

– Οι ανάγκες και τα προβλήματα που αναδεικνύει οξύτερα ή επιτείνει η βαθιά κοινωνική και οικονομική κρίση,

– η προεκλογική περίοδος για τις αυτοδιοικητικές εκλογές και ο προγραμματικός λόγος που κυριαρχεί,

– η κυρίαρχη πια «άσκηση» επιλεξιμότητας των παρεμβάσεων που σχετίζεται σχεδόν αποκλειστικά στη δημόσια συζήτηση με την αδιαφανή στο κοινό δυνατότητα δέσμευσης κονδυλίων από το τρέχον ΕΣΠΑ

– τα πρωτόφαντα (;) σχήματα προώθησης κρίσιμων πολεοδομικών παρεμβάσεων από ιδιώτες και ιδρύματα.

Η συζήτηση για την πόλη και τον δημόσιο χώρο είναι μεγάλη και συχνά χαοτική, ειδικά στο βαθμό που εστιάζεται σε ορισμένες μόνο διαστάσεις. Έχει ενδιαφέρον πάντως, γιατί, για πρώτη φορά εδώ και πολλά χρόνια, εκτός από αιτήματα ή προτάγματα για την πόλη, που συχνά παρουσιάζονται ως πολιτικά ουδέτερα, ως ένα αναμφισβήτητο «κοινό καλό», μπαίνει πλέον ανοιχτά στον δημόσιο διάλογο και με ένταση το ζήτημα του «σε ποιους ανήκει η πόλη» ή «ποιοι σχεδιάζουν για την πόλη» — ερωτήματα που επερωτούν με τη σειρά τους τα αιτήματαή τις προτάσειςπου διατυπώνονται.

Δημόσιος χώρος και πόλη. Θα μπορούσαμε να συμφωνήσουμε πως δημόσιος χώρος στην πόλη είναι αυτό που συγκροτεί τη συλλογική ζωή αλλά και το εκεί όπου εγγράφεται η τελευταία, εκεί όπου μπορούν να συνυπάρξουν γενιές, τάξεις, ενταγμένοι κι αποκλεισμένοι, άνθρωποι με διαφορετικές ευκαιρίες ή επιλογές. Όλοι αυτοί και αυτές νοηματοδοτούν και διεκδικούν τον δημόσιο χώρο. Το φάσμα αυτών των διεκδικήσεων μας οδηγεί στο επόμενο:

Το ποιοι και ποιες της πόλης. Αυτό καθαυτό το ερώτημα «σε ποιους ανήκει η πόλη» αναδεικνύει την πολυπλοκότητα της συνύπαρξης. Η πόλη «ανήκει» στην εξουσία ή στους εξουσιαζόμενους; Μπορεί καν να «ανήκει» κάπου; Κι είναι άραγε όλοι στην πόλη ίδιοι ως προς τις επιθυμίες, τις ανάγκες και τις προβολές που έχουν για τη ζωή τους σ’ αυτήν; Οι επίκαιρες συζητήσεις για την πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου λ.χ. είναι, απ’ αυτή την άποψη, αποκαλυπτικές: μεταξύ άλλων, ως προς το ποιοι μετέχουν σ’ αυτές (γιατί, φυσικά, δεν μετέχουν όλοι) και ως προς το γιατί υπερασπίζονται ή επικρίνουν την παρέμβαση. Μολονότι υπάρχουν κοινοί παρονομαστές, οι αποχρώσεις είναι ποικίλες και κυμαίνονται από το περιεχόμενο της πρότασης ή ίσως και μεμονωμένες όψεις του (λ.χ. το τραμ, το πράσινο, η κυκλοφορία) μέχρι ζητήματα που δεν σχετίζονται με το περιεχόμενο αλλά με τη συγκυρία της επιλογής, τους φορείς ή τις διαδικασίες της απόφασης (σχεδιασμού), προώθησης και υλοποίησης. Πράγμα που μας φέρνει στο επόμενο ερώτημα: Συνέχεια ανάγνωσης

Το Ταξίμ και η υπεράσπιση του δημόσιου χώρου

Standard

Από τον αγώνα για την πόλη, στην ανατρεπτική γιορτή

 

της Φωτεινής Μαργαρίτη

taxim 1 copy

Η χειραφετημένη ατομικότητα διεκδικεί δημόσιους χώρους που ενώνουν: «Να ζεις σαν ένα δέντρο μόνος και ελεύθερος, να ζεις με τους συντρόφους σου όπως τα δέντρα ενός δάσους», Ναζίμ Χικμέτ. Eικόνα από μια γιορτή, ένα βράδυ στην πλατεία Ταξίμ. F/M, 15.7.2010.

Το σχέδιο για την δραστική ανάπλαση του Ταξίμ στην Κωνσταντινούπολη (εκτεταμένη πεζοδρόμηση της πλατείας και υπογειοποίηση της κίνησης των τροχοφόρων, οικοδόμηση ενός νεο-οθωμανικού θεματικού πάρκου στη θέση του Γκεζί κλπ.) ήταν η απαρχή μιας απρόβλεπτης πολιτικής κρίσης. Έφερε στο προσκήνιο ένα θέμα αιχμής που δεν περιορίζεται στην Τουρκία. Οι πόλεις γίνονται πλέον το κυρίαρχο θέμα πολιτικών θρύλων εν εξελίξει, όπως θα επισημάνει και το πρωτοσέλιδο κύριο θέμα της International Herald Tribune (Michael Kimmelman, «Η δύναμη του δημόσιου χώρου», 8-9.6.2013).

Η πλατεία Ταξίμ είναι το κέντρο του κέντρου της Κωνσταντινούπολης, χώρος με ετερόκλητη αστική ταυτότητα, που δέχεται καθημερινά πάνω από ένα εκατομμύριο ανθρώπους. Είναι επίσης χώρος μεγάλων πολιτικών και άλλων συγκεντρώσεων, οι οποίες προβλέπεται να μετακομίσουν στο Yenikapi, στη νέα πλατεία αντι-Ταξίμ. Όπως φάνηκε ήδη με την απαγόρευση της συγκέντρωσης της τελευταίας Πρωτομαγιάς, η ανάπλαση της πλατείας συμβαδίζει με το σχέδιο κάθαρσης και ελέγχου του δημόσιου χώρου.

Το Ταξίμ είναι το τελευταίο επεισόδιο ενός ευρύτερου πολεοδομικού σχεδίου και μεγάλων έργων στην πόλη. Μεταξύ άλλων: Το νέο (τρίτο) διεθνές αεροδρόμιο (με πρόβλεψη να είναι το μεγαλύτερο στον κόσμο). Τη διάνοιξη του εναλλακτικού ως προς τον Βόσπορο καναλιού, την τρίτη γέφυρα του Βοσπόρου, το στάδιο και το ολυμπιακό χωριό για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2020, στους οποίους η Κωνσταντινούπολη είναι υποψήφια. Το οικονομικό χρηματιστηριακό κέντρο (Atasehir) και δύο νέες πόλεις στην ασιατική ακτή. Σημειωτέον πως στην ίδια περιοχή, το μελλοντικό τζαμί Camlica, έκτασης 50.000 τ.μ. και ικανό να δεχθεί 30.000 πιστούς, θα έχει τον πιο ψηλό μιναρέ του κόσμου. Συνέχεια ανάγνωσης

Ο Χρυσαυγίτης, ο αντιφασίστας και ο δημόσιος χώρος

Standard

της Δώρας Κοτσακά-Καλαϊτζιδάκη

πηγή: theanimalarium.blogspot.gr

πηγή: theanimalarium.blogspot.gr

Ο εκφασισμός προκύπτει κάπως σαν κοινωνικός αυτοματισμός για ένα τμήμα της κοινωνίας που έχασε βίαια τα «πατήματα» της καθημερινότητάς του. Καθώς αυτή η διαπίστωση ενέχει μια ισχυρή ψυχολογική διάσταση, προκύπτει το ερώτημα κατά πόσον αφορά αυτούς τους ανθρώπους άλλο ένα συνέδριο, ημερίδα ή ανοιχτή εκδήλωση με θέμα –στις διάφορες παραλλαγές του– τον «κίνδυνο εκφασισμού της κοινωνίας». Ασφαλώς, δεν υποστηρίζω ότι τέτοιες εκδηλώσεις δεν είναι ωφέλιμες: ήταν απαραίτητες ως πρώτη αντίδραση, προκειμένου να τεκμηριώσουμε και να μοιραστούμε τα επιχειρήματά μας, να νιώσουμε ότι δεν είμαστε μόνοι/ες, να νικήσουμε το φόβο, ενδυναμώνοντας το αντιφασιστικό μέτωπο. Αυτά έγιναν και συνεχίζουν να γίνoνται με επάρκεια, μαζικότητα και σοβαρότητα.

Η ένστασή μου είναι ότι μια τέτοια δραστηριότητα απευθύνεται στους ήδη πεισμένους, στους αντιφασίστες. Έτσι όμως απλώς χαλυβδώνεις τις δικές σου τάξεις, ενόσω οι κάθε λογής Χρυσαυγίτες δουλεύουν με τη στρατηγική του κεντήματος, βελονιά-βελονιά, σε καφενεία, σχολεία, γήπεδα, γυμναστήρια, γειτονιές. Όσο εμείς μαζευόμαστε σε αίθουσες συνεδριάσεων, εκείνοι διεκδικούν τον δημόσιο χώρο. Έρχονται σε επαφή με το κομμάτι του πληθυσμού που τείνει ευήκοον ους στα διαγγέλματα μίσους που εξαπολύουν, στην καθημερινότητά του, κάθονται δίπλα τους, και όχι σε κάποιο πάνελ, τους μιλάνε μια γλώσσα που καταλαβαίνουν. Συνέχεια ανάγνωσης

Δεν εγκαταλείπουμε ούτε σπιθαμή από τους χώρους του Ελληνικού

Standard

του Χρήστου Κορτζίδη

 Είμαστε κατηγορηματικά αντίθετοι στο νομοσχέδιο του ΥΠΕΚΑ για την αξιοποίηση του πρώην αεροδρομίου Ελληνικού το οποίο κινείται στη λογική του ξεπουλήματος, στο πλαίσιο της γενικότερης πολιτικής καταλήστευσης της χώρας και των εργαζομένων. Το νομοσχέδιο αυτό είναι πολύ χειρότερο από το ανάλογο νομοσχέδιο του Σουφλιά, καθώς προδιαγράφει την πλήρη τσιμεντοποίηση του χώρου.

Προκειμένου να προχωρήσει απρόσκοπτα και με συνοπτικές διαδικασίες η εκποίηση του αεροδρομίου και της παραλίας, εδώ και ένα μήνα η εταιρεία «Ελληνικό Α.Ε.» έχει στείλει έγγραφο σε όλους τους φορείς που δραστηριοποιούνται στον χώρο όπως ο Δήμος Ελληνικού-Αργυρούπολης, πολιτιστικοί και αθλητικοί σύλλογοι, υπηρεσίες και εγκαταστάσεις ΑΜΕΑ, ο ΟΚΑΝΑ κ.ά., καλώντας τους μέχρι τον Ιούνιο να εγκαταλείψουν τον χώρο.

Με κάθε τρόπο θα αντισταθούμε στο ξεπούλημα του πρώην αεροδρομίου και της παραλίας του Αγίου Κοσμά, υπερασπιζόμενοι τη δημόσια περιουσία από τη λεηλασία των κερδοσκόπων που θα έχει τεράστιο οικονομικό, περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος σε βάρος της ζωής μας, της υγείας μας και των μελλοντικών γενιών. Δεν πρόκειται να φύγουμε από τις εγκαταστάσεις μας εντός του πρώην αεροδρομίου. Συνεχίζουμε το δημιουργικό μας έργο και δεν εγκαταλείπουμε ούτε μια σπιθαμή από τους χώρους που ήδη χρησιμοποιούμε. Συνέχεια ανάγνωσης

Διεκδικώντας το Ελληνικό… από τα κάτω

Standard

της Φερενίκης Βαταβάλη

Η ιδέα για τη σημερινή κυριακάτικη δενδροφύτευση ακουγόταν εδώ και καιρό σε διάφορες παρέες. Η ημερομηνία ορίστηκε αυθόρμητα. Χωρίς να υπολογιστούν οι πρακτικές δυσκολίες. Διαθέτοντας όχι πολλά περισσότερα από ένα στέρεο όνειρο για τον χώρο του πρώην αεροδρομίου. Αναγνωρίζοντας ότι η διεκδίκηση ενός Μητροπολιτικού Πάρκου δεν μπορεί παρά να συνοδεύεται από δράσεις που οδηγούν στην υλοποίησή του. Αποζητώντας μορφές αντίστασης απέναντι σε αυτούς που κλέβουν τη γη μας. Δράση λοιπόν για το Ελληνικό από τα κάτω… για άλλη μια φορά.

Η διεκδίκηση της δημιουργίας ενός Μητροπολιτικού Πάρκου πρασίνου για όλους τους κατοίκους της πρωτεύουσας στον χώρο του πρώην αεροδρόμιο του Ελληνικού και της παραλίας του Αγίου Κοσμά είναι μια παλιά υπόθεση, που καλλιεργήθηκε συστηματικά σε όλο το διάστημα από τη μεταφορά του αεροδρομίου στα Μεσόγεια το 2001. Πρόκειται για μια υπόθεση που έχουν αγκαλιάσει άτομα και συλλογικότητες από όλη την Αθήνα. Μια υπόθεση που έχει σηκώσει η τοπική αυτοδιοίκηση. Μια υπόθεση που έχει ενώσει δυνάμεις διαφόρων λογιών πάνω σε έναν κοινό στόχο, η οποία συνοδεύεται από συγκεκριμένες δράσεις για την υλοποίηση του στόχου αυτού: δενδροφυτεύσεις, συναυλίες, αθλητικές δραστηριότητες, δημόσιες συζητήσεις, χρήση κτιριακών υποδομών, συντονισμός με επιστημονικές ομάδες. Συνέχεια ανάγνωσης