Η ανάδυση της σύγχρονης Σκωτίας και οι ιδιομορφίες του εθνικισμού της

Standard

του Τομ  Νερν

μετάφραση: Δημήτρης Ιωάννου

O Tom Nairn (πολιτικός επιστήμονας και σημαντικός θεωρητικός του εθνικισμού) από την πρώτη έκδοση, το 1977, της κλασικής σήμερα μελέτης του «BreakUp of Britain» υποστήριζε πως ο φιλελεύθερος, και όχι τόσο ο εθνοτικός εθνικισμός,[1] είναι αυτός που θα έπαιζε ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο στη διάσπαση του Ηνωμένου Βασιλείου. Δύο μέρες μετά την επικράτηση του «Όχι» στο δημοψήφισμα, δημοσιεύουμε ένα απόσπασμα της μελέτης, που αντλήσαμε από το μπλογκ των εκδόσεων Verso.

Φωτογραφία του  Rob Stothard.

Φωτογραφία του Rob Stothard.

Η ανάδυση της σύγχρονης Σκωτίας σημαδεύτηκε από αδιάκοπες κοινωνικές αναταραχές. Ήταν μια διαδικασία παράλληλη με αυτή που έλαβε χώρα στην Αγγλία αλλά, όπως σημειώνει ο Ε.Π. Τόμσον στο The Making of the English Working Class, ήταν και «σημαντικά διαφορετική»: «Ο καλβινισμός δεν ήταν το ίδιο πράγμα με τον Μεθοδισμό, αν και είναι δύσκολο να πούμε ποιος από τους δύο ήταν χειρότερος, τον 19ο αιώνα […] Και η λαϊκή κουλτούρα ήταν πολύ διαφορετική». Έθετε επίσης πολύ διαφορετικά ζητήματα. Αυτός είναι ο λόγος, φυσικά που, κάτω από τις πολύ διαφορετικές αυτές συνθήκες, οι αναταραχές δεν μετεξελίχθηκαν σε αυτονομιστικές. Στις σελίδες που αφιερώνει στον λαϊκό ριζοσπαστισμό στην Αγγλία, ο Τόμσον δείχνει πως οι πιο επαναστατικές τάσεις του προδόθηκαν από την έλλειψη υποστήριξης από τα πάνω: η νέα αστική τάξη μπορεί να έτρεφε έντονη δυσαρέσκεια για το ancien régime, αλλά ταυτόχρονα φοβόταν υπερβολικά τις δυνάμεις που αναπτύσσονταν από κάτω της για να πάρει τον δρόμο της επανάστασης. Έτσι, αφού δεν υποχρεώθηκε να πάρει αυτό τον δρόμο (έχοντας ήδη, ως τάξη, κατακτήσει επαρκή οικονομική ανεξαρτησία), τον εμπόδισε, αναπτύσσοντας μια όλο και πιο στενή σχέση με την παλαιά γεωκτητική αριστοκρατία.

Θα μπορούσαμε να κάνουμε παρόμοιες παρατηρήσεις και για τη Σκωτία. Εντούτοις, η κρίσιμη διαφορά είναι πως η σκωτσέζικη αστική τάξη εμπόδιζε και εξέτρεπε και τις αυτονομιστικές ή εθνικιστικές τάσεις που ήταν εγγενείς στις διεκδικήσεις της εγχώριας κοινωνίας πολιτών, η οποία ήταν επίσης πολύ διαφορετική από την αγγλική.

Ίσως δεν είναι ακόμη κατανοητό τι είδους ανωμαλία συνιστούν τα παραπάνω. Όλοι αντιμετωπίζουν με αμηχανία την έλλειψη εθνικής συνείδησης στη Σκωτία του 19ου αιώνα, τη σχεδόν ολοκληρωτική απουσία της χώρας από τη μεγάλη και πολύχρωμη σκηνή του ευρωπαϊκού εθνικισμού. Ανάλογα με την πολιτική τους τοποθέτηση μπορεί να αισθάνονται πικρία ή ανακούφιση, αλλά το ερώτημα παραμένει: Τι ήταν αυτό που έλειπε; Από κάθε επιφανειακή άποψη (εκτός από μία: τη γλώσσα), η Σκωτία ήταν εξαιρετικά εξοπλισμένη για να λάβει μέρος στους συνήθεις εθνικιστικούς αγώνες. Συνεπώς, εάν κανείς δεν αποδέχεται κάποια αφελή γλωσσική θεωρία για την προέλευση του εθνικισμού, οφείλει να κοιτάξει πολύ βαθύτερα. Με μια πρώτη ματιά, γύρω στα 1820-30, μονάχα ένα μέρος της Ευρώπης έμοιαζε περισσότερο έτοιμο να γίνει έθνος από τη Σκωτία: και δεν ήταν άλλο από την Πολωνία, που αποτέλεσε άλλωστε την επιτομή και την έμπνευση για πολλούς από τους εθνικιστικούς αγώνες του 19ου αιώνα. Ο εθνικισμός απαιτούσε την επανενεργοποίηση της ιστορίας του κάθε λαού, και δεν υπήρχε πουθενά περισσότερη ιστορία από τη Σκωτία του Σερ Ουώλτερ Σκοτ. Συνέχεια ανάγνωσης

Δημοψήφισμα της Σκωτίας: Το έθνος θα γίνει και κράτος;

Standard

flagΕνώ αρχικά η επικράτηση του «Όχι» έμοιαζε βέβαιη στο δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Σκωτίας, τις τελευταίες μέρες τα πράγματα έχουν ανατραπεί. Διαδοχικές δημοσκοπήσεις δείχνουν μάχη στήθος με στήθος και οι σχολιαστές κάνουν λόγο για θρίλερ. Πράγματι, πρόκειται για μια συναρπαστική αναμέτρηση, όχι μόνο λόγω της αγωνίας για το αποτέλεσμα και τις μετέπειτα εξελίξεων, αλλά και λόγω των  μεγάλων θεμάτων που ανοίγονται: της «επιστροφής» του έθνους και του εθνικισμού, του δικαιώματος της αυτοδιάθεση, των ρευμάτων του εθνικισμού, αλλά και της κατάρρευσης του κοινωνικού κράτους που εγκαινίασε η Μ. Θάτσερ και συνέχισαν οι διάδοχοί της. Το London Review of Books (τόμ. 36, τχ. 17, 11.9.2014), δημοσίευσε μια σειρά άρθρων με γενικό τίτλο «Reclections on the Independence Referndum».  Δημοσιεύουμε τις συμβολές του Tarik Ali, του  θεωρητικού της λογοτεχνίας David Craig (Lancaster University), του μυθιστοριογράφου και πολιτικού του Συντηρητικού Κόμματος Ferdinand Mount, του πολιτικού επιστήμονα και θεωρητικού του εθνικισμού Tom Nairn (Durham University). Οι τίτλοι είναι των «Ενθεμάτων».

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Η αποδιάρθρωση του κοινωνικού κράτους και η ανεξαρτησία

Standard

 Δημοψήφισμα της Σκωτίας: Το έθνος θα γίνει και κράτος;-1

του Ταρίκ Αλί

μετάφραση:Δημήτρης Ιωάννου

scotland1Η Σκωτία αποτελεί έθνος εδώ και πολύ καιρό. Σύντομα θα μάθουμε εάν οι πολίτες της επιθυμούν το έθνος αυτό να γίνει και κράτος. Ελπίζω πως το επιθυμούν. Όχι μόνο διότι  κάτι τέτοιο θα ανοίξει νέες δυνατότητες για τη χώρα τους, αλλά και διότι θα διασπάσει το ατροφικό, παρακμάζον βρετανικό κράτος, ελαττώνοντας την αποτελεσματικότητά του ως εντολοδόχου των ΗΠΑ. Εξού και οι εκκλήσεις του Ομπάμα και της Χίλαρι Κλίντον υπέρ του «Όχι», με τις οποίες συμφωνεί απολύτως και ο Τόνι Μπλερ — άλλο αν δεν το παραδέχεται, φοβούμενος ότι τυχόν παρέμβασή του θα επηρέαζε το αποτέλεσμα προς την αντίθετη κατεύθυνση. Και δεν υπάρχει κανένα ζήτημα αρχών εδώ, μόνο ιμπεριαλιστικά συμφέροντα. Οι ΗΠΑ επιτάχυναν την αποσύνθεση του παλιού σοβιετικού κράτους, ενθαρρύνοντας πρώτα τις βαλτικές δημοκρατίες, μετά την Ουκρανία και την Κεντρική Ασία. Ακολούθησε η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Εάν η Λετονία και η Σλοβενία μπορούν να ανεξαρτητοποιηθούν, γιατί όχι και η Σκωτία; Έτσι κι αλλιώς, το SNP (Σκωτικό Εθνικό Κόμμα) αποφάσισε –δυστυχώς– να παραμείνει η χώρα στο ΝΑΤΟ. Συνέχεια ανάγνωσης

«Αν δεν είναι χαλασμένο, μην το επισκευάζεις»

Standard

Δημοψήφισμα της Σκωτίας: Το έθνος θα γίνει και κράτος;-2

του Ντέιβιντ Κρεγκ

μετάφραση: Δημήτρης Ιωάννου

 

poster82_1«Αν δεν είναι χαλασμένο, μην το επισκευάζεις». Αυτό το σοφό αγγλικό γνωμικό μου φαίνεται πολύ ταιριαστό στο ζήτημα του δημοψηφίσματος. Είναι η Ένωση «χαλασμένη» ή χρειάζεται «επισκευή»; Τίποτα από τα δύο. Δεν είναι βέβαια και καμιά ιδεώδης ουτοπία. Αλλά ουτοπία δεν υπάρχει πουθενά. Είναι αλήθεια πως οι Τόρηδες είναι τόσο αδύναμοι στη Σκωτία που ίσως να μοιάζει ελκυστικό να στηθεί μια νέα χώρα όπου είναι απίθανο να πάρουν ποτέ (;) την εξουσία. Ποιος όμως θα την έπαιρνε;

Εάν μια σκωτσέζικη κυβέρνηση Εργατικών ήταν τόσο ελάχιστα σοσιαλιστική και τόσο δουλοπρεπώς θατσερική όσο οι «Νέοι Εργατικοί» υπό τον ανεκδιήγητο Μπλερ ή τον ακίνδυνο Μίλιμπαντ, θα είχαμε πολύ λίγα να κερδίσουμε. […] Θα μπορούσαμε να διανοηθούμε το SNP σοσιαλιστικό; Η αλήθεια, βέβαια, είναι πως κράτησε την πρόσβαση στο ΕΣΥ και τα πανεπιστήμια δωρεάν.

Προς το παρόν έχουμε ένα Ηνωμένο Βασίλειο εξαιρετικά ετερογενές φυλετικά, κατοικημένο από ανθρώπους που προέρχονται από την Ιρλανδία, τη Σκωτία, την Αγγλία, τη Σκανδιναβική και τη γιουτλανδική χερσόνησο, την Καραϊβική, την Αφρική, την Πολωνία, την ινδική υποήπειρο… Συνέχεια ανάγνωσης

Οι «εθνικοί ποιητές», οι γκάιντες και η κατασκευή μιας θεσπέσιας χώρας

Standard

Δημοψήφισμα της Σκωτίας: Το έθνος θα γίνει και κράτος;-3

Του Φέρντιναντ Μάουντ

Μετάφραση: Δημήτρης Ιωάννου

.Σε μια καλοζυγισμένη και κεφάτη συνέντευξη στον Guardian τον προηγούμενο μήνα, ο Σκωτσέζος συγγραφέας Άλαν Ουόρνερ είπε πως αγαπά την Αγγλία κι έχει περάσει σημαντικό μέρος της ζωής του εκεί, αλλά, όπως οι περισσότεροι Σκωτσέζοι συνάδελφοί του, θα ψηφίσει «Ναι»: ανήκει, συνέχισε, σε μια παράδοση η οποία «πηγαίνει πίσω στα 1920, όταν οι συγγραφείς και οι ποιητές πίστευαν ότι, μέσω της λογοτεχνίας, έχτιζαν ένα έθνος, ένα δυνητικό ή φαντασιακό έθνος». Έφερε ως παράδειγμα το Χρυσό Ανθολόγιο Σκωτσέτζικης Ποίησης του Χιου Μακ Ντίαρμιντ, το οποίο αποκάλεσε «ένα θεσπέσιο οικοδόμημα, μια χώρα ολόκληρη».

scotland3Ο Ουόρνερ μας αποκαλύπτει, με την εκλεπτυσμένη του ειλικρίνεια, πόσο διαφορετικοί άνθρωποι είναι οι καλλιτέχνες. Κι αυτό γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν καμία επιθυμία να τους κατασκευάσουν άλλοι τη χώρα τους για λογαριασμό τους, είτε θεσπέσια είτε όπως αλλιώς. Έχοντας μόλις αναδυθεί από την επανακατάδυσή μου στα γραπτά του Έντμουντ Μπερκ, ανακάλυψα ότι αυτού του τύπου η αντίρρηση είναι ένα επαναλαμβανόμενο, αν όχι το δεσπόζον, θέμα στην επίθεση του Μπερκ κατά των Γάλλων επαναστατών. «Οι άνθρωποι των γραμμάτων», διαμαρτύρεται, «που τους αρέσει να αυτοπροβάλλονται ως κάτι ξεχωριστό, σπανίως αποστρέφονται την καινοτομία». Με σκωτσέζικους όρους, θέλουν να αποτελούν τους «Makars»[1] όχι απλώς για την ποίηση του έθνους, αλλά για το έθνος το ίδιο. Θέλουν η χώρα τους να αποτελεί έναν συναρπαστικό πίνακα όπου οι ίδιοι θα πρωταγωνιστούν, και όχι ένα απλώς οικείο περιβάλλον όπου απλώς θα ζουν. Το «κόμμα του λεωφορείου» του Νιλ Άτσερσον[2] έμοιαζε να είναι ακριβώς αυτό: οι Makars με ρόδες. Διστάζει κανείς να κλείσει την πόρτα σ’ ένα τόσο χαριτωμένο τσούρμο, αλλά και πάλι, δεν θα μου πολυάρεσε να παρκάρουν στη γειτονιά μου, γιατί έχω τη δυσάρεστη αίσθηση ότι, στη χώρα που έχουν στο μυαλό τους, η μόνη μουσική που θα ακουγόταν θα προερχόταν από τις δικές τους γκάιντες. Συνέχεια ανάγνωσης

Αν θες να πας μπροστά, κάνε πίσω για να πάρεις φόρα!

Standard

Δημοψήφισμα της Σκωτίας: Το έθνος θα γίνει και κράτος;-4

του Τομ Νερν

μετάφραση:Δημήτρης Ιωάννου

scotland4Όλες οι κλασικές ιστορικές προσεγγίσεις βλέπουν την Αγγλία ως το πρώτο και πρότυπο έθνος-κράτος των νεότερων χρόνων. Ένας τρόπος να δει κανείς την ψηφοφορία της 18ης Σεπτέμβρη είναι ως ένα σημάδι του τέλους αυτού του προτύπου. Κατά τη διάρκεια της προηγούμενης εποχής, τα ζωτικά ερωτήματα ετίθεντο από την εκβιομηχάνιση, την ανάδυση της μεταποίησης και του εμπορίου σε τέτοια κλίμακα, που απαιτούνταν εκτάσεις μεγαλύτερες από των πόλεων-κρατών και των περιοχών όπου πρωτοεμφανίστηκε ο καπιταλισμός. Η απάντηση ήταν τα έθνη-κράτη, εντός των οποίων υπήρχε αρκετή ομοιογένεια ώστε να αναπτυχθούν λειτουργούσες «ταυτότητες» που μπορούσαν να αντέξουν στις αστραπιαία μεταβαλλόμενες συνθήκες. Σε έναν κόσμο αποτελούμενο από έθνη-κράτη, η σχετικά μεγάλη κλίμακα ήταν σημαντική. Ο καπιταλισμός μπορεί να ξεκίνησε σε μικρές πόλεις-κράτη και περιφερειακές χώρες, αλλά ήταν οι μεγαλύτερες οντότητες που προσέφεραν τον συνδυασμό αγορών και κοινής κουλτούρας που ευνόησε την βιομηχανική ανάπτυξη κατά τον 18ο και τον 19ο αιώνα. Αυτή η διαδικασία δεν προ-υπέθετε κάποια συγκεκριμένη κλίμακα: το «εθνικό» βρέθηκε να σπρώχνεται στο «ιμπεριαλιστικό» και στην υπερατλαντική επέκταση — που ήταν φυσικά μια συνταγή για ολοένα εντεινόμενες συγκρούσεις.

Τον 21ο αιώνα, η κλίμακα γίνεται λιγότερο σημαντική για όσες κοινωνίες αναζητούν μια συλλογική ή εθνική ταυτότητα. Φαίνεται πως η παγκοσμιοποίηση έχει αφήσει ανοιχτή μιαν άλλη πόρτα: κοινωνίες (όπως η Καταλονία, η Χώρα των Βάσκων, η Κριμαία και η Σκωτία) οι οποίες κάποτε θεωρούνταν μη βιώσιμες ως αυτόνομες κρατικές οντότητες, έχουν γίνει πλέον νοητές, και θεωρούνται ώριμες για σχηματισμό ή ανασχηματισμό. Συνέχεια ανάγνωσης