Η χαμένη επανάσταση

Standard

ΕΙΚΟΣΙ ΠΕΝΤΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΕΝΩΣΗ

του Τιλο Σμιτ

μετάφραση: Ίων Δραγουμάνος

Η 3η Οκτωβρίου στη Γερμανία είναι εθνική γιορτή, η επέτειος της ένωσης των δύο Γερμανιών το 1989. Γιορτάζεται κάθε χρόνο με επισημότητα, πολύ θόρυβο — και όλο και μεγαλύτερη απόσταση από μια πραγματικότητα που αποσιωπάται, από την ιστορία μιας χώρας που ξεχνιέται, που παραλλάσσεται, που δαιμονοποιείται. Η αλήθεια είναι πως στη σημερινή Γερμανία η συζήτηση και η επεξεργασία του ανατολικογερμανικού παρελθόντος έχει προχωρήσει πολύ παρακάτω. Βιβλία, ταινίες (ας θυμηθούμε το Good Bye, Lenin! και τις Ζωές των άλλων), εκπομπές, διηγήσεις, αρχεία έχουν ρίξει φως, συμβάλλοντας στη συμφιλίωση με το παρελθόν του «αδύναμου μισού» της χώρας — ωστόσο η συμφιλίωση αυτή αφορά περισσότερο τους Δυτικούς. Μπορεί τα αυτοκίνητα Trabant να έχουν γίνει καλτ, μπορεί στο Checkpoint Charlie να φωτογραφίζονται χιλιάδες γελαστοί τουρίστες με τον ψευτοφρουρό, όσοι όμως έζησαν στην Ανατολική Γερμανία έχουν μείνει με ένα πικρό χαμόγελο. Η χώρα τους εξαγοράστηκε φτηνά, η προηγούμενη ζωή τους σβήστηκε με ένα δυτικογερμανικό σφουγγάρι. Στα πρώην ανατολικά κρατίδια η ανεργία καλπάζει, η ίδια δουλειά αμείβεται ακόμη με χαμηλότερο μισθό, η επαρχία ερημώνει και οι νεοναζί μπαίνουν στα τοπικά κοινοβούλια. Το άρθρο του γερμανού δημοσιογράφου Thilo Schmidt εκφράζει την αγανάκτηση όχι για τη χαμένη ιστορία, αλλά για μια μεγάλη χαμένη ευκαιρία.

Ι.Δ.

Γραμματόσημο της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας, 1982

Βγάζουν τώρα μεγαλόσχημους λόγους. Μιλάνε για τους ήρωες της «ειρηνικής επανάστασης». Για το θάρρος τους να αντιπαρατεθούν στην κρατική εξουσία. Για τα δάκρυα χαράς που έχυναν τα αδέρφια από την Ανατολική και τη Δυτική Γερμανία όταν άνοιξε το «σιδηρούν παραπέτασμα».

Σύμφωνοι, ήταν πραγματικά ένα νέο ξεκίνημα το ότι ο λαός βρήκε και πάλι τη γλώσσα του και έκανε το βήμα να βγει στο δρόμο. Ότι ασκήθηκε στον διάλογο σε πολλές Στρογγυλές Τράπεζες[1] σε όλη τη χώρα και στην Κεντρική Στρογγυλή Τράπεζα στο Βερολίνο — ακόμη και στον διάλογο με τους πρώην εξουσιαστές. Τι απέγινε όμως αυτό το ξεκίνημα;

Ο Χέλμουτ Κολ εξαγόρασε την επανεκλογή του εισάγοντας γρήγορα στην Ανατολική Γερμανία το δυτικό μάρκο. Στις πρώτες ελεύθερες βουλευτικές εκλογές, οι υποσχέσεις για γρήγορη ευημερία χάρισαν τη νίκη στη «Συμμαχία για τη Γερμανία», στην οποία πρωτοστατούσε η ανατολική Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (ost-CDU), η οποία εν μια νυκτί μεταστράφηκε από συστημικό δεκανίκι της κομμουνιστικής κυβέρνησης σε αντιπολιτευτική ομάδα. Ανάλογη μεταμόρφωση υπέστησαν και οι Φιλελεύθεροι της ΛΔΓ. Αντίθετα, οι αντιπολιτευτικοί σχηματισμοί, χωρίς τους οποίους δεν θα είχαν οργανωθεί ποτέ αυτές οι πρώτες εκλογές, κατέρρευσαν πανηγυρικά. Η λεία είχε μοιραστεί. Συνέχεια ανάγνωσης

Ο μαρξισμός, ο Αλτουσέρ και ο οικοσοσιαλισμός

Standard

Μια συναρπαστική διανοητική και πολιτική διαδρομή με άξονα τον μαρξισμό

Συνέντευξη του Φρίντερ Όττο Βολφ στον Στάθη Κουβελάκη

 

Ο Φρίντερ Όττο Βολφ (από το http://www.diesseits.de)

Ο Φρίντερ Όττο Βολφ είναι από τις πιο εμβληματικές μορφές της μαρξιστικής και ριζοσπαστικής σκέψης στη Γερμανία. Γεννημένος το 1943, αποτελεί σημείο αναφοράς της πανεπιστημιακής αριστεράς του Βερολίνου, από την αρχή της δεκαετίας του 1970. Συνεργάτης του Αλτουσέρ και επιμελητής της έκδοσης των έργων του στα γερμανικά, ο Φ.-Ο. Βολφ είναι από τις σπάνιες περιπτώσεις διανοούμενου με πλούσια πολιτική δράση. Μέλος αρχικά του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, από το 1961 ως το 1971, ενεργός κατόπιν στην εξωκοινοβουλευτική Αριστερά, εντάχθηκε στο κόμμα των Πράσινων και υπήρξε από τις ηγετικές μορφές της αριστερής του πτέρυγας και ευρωβουλευτής για δύο θητείες (1984-89 και 1994-1999), προτού αποχωρήσει από αυτό λόγω της δεξιάς στροφής του. Είναι συγγραφέας οχτώ βιβλίων για τη μαρξιστική θεωρία, τον οικοσοσιαλισμό, τον ανθρωπισμό και, πιο πρόσφατα, το σχέδιο μιας «ριζοσπαστικής φιλοσοφίας», που συνδυάζει διαφορετικές προβληματικές και ρεύματα σκέψης ενταγμένα σε μια χειραφετητική κατεύθυνση. Τον συναντήσαμε στο Βερολίνο στις αρχές Ιουνίου.

Σ.Κ.

 Μια πολιτικο-θεωρητική διαδρομή

 Τι θα έλεγες στον έλληνα αναγνώστη συνοψίζοντας τη διανοητική και πολιτική σου πορεία;

Μεγάλωσα σε ένα είδος σχιζοειδούς κατάστασης: στο κλασικό λύκειο, όπου φοίτησα, κυριαρχούσε ένας αντιδραστικός ουμανισμός, με έντονα ελιτίστικο χαρακτήρα. Είχα όμως επηρεαστεί από αρκετούς ανένταχτους σοσιαλιστές και κομμουνιστές, φίλους των γονιών μου, κάτι που επέτρεψε να πάρω αποστάσεις από το σχολικό περιβάλλον. Μπαίνοντας στο πανεπιστήμιο, από τη μια ήθελα να σπουδάσω φιλοσοφία, και από την άλλη να εμβαθύνω τη γνώση που ήδη είχα του μαρξισμού και της ψυχανάλυσης, χωρίς όμως να τις θεωρώ ως βάση μιας ακαδημαϊκής καριέρας. Σ’αυτό ακολουθούσα τη συμβουλή ενός Γερμανοεβραίου ακαδημαϊκού που είχε σταδιοδρομήσει στην Οξφόρδη και κρατούσε μια κυνική απόσταση από τα γερμανικά ακαδημαϊκά πράγματα. Έτσι, σε ηλικία 23 ετών έκανα την υφηγεσία μου στο Πανεπιστήμιο του Σααρμπρύκεν για τον Τόμας Χομπς, υπό την επίβλεψη ενός αριστερού σοσιαλδημοκράτη καθηγητή, οπαδού του Καρλ Σμιτ.

Ο Λουίς Αλτουσέρ στην École Normale Supérieure, στην οδό Ulm, στο Παρίσι, 19.5.1978. Στον πίνακα διαβάζουμε «Το μέλλον διαρκεί πολύ». Φωτογραφία του Jacques Pavlovsky.

Ο Λουίς Αλτουσέρ στην École Normale Supérieure, στην οδό Ulm, στο Παρίσι, 19.5.1978. Στον πίνακα διαβάζουμε «Το μέλλον διαρκεί πολύ». Φωτογραφία του Jacques Pavlovsky.

Αυτή η διχασμένη συνείδηση δεν μπορούσε να κρατήσει για πολύ. Η φοιτητική αμφισβήτηση που ξέσπασε στη Γερμανία το 1967 άλλαξε το τοπίο και με οδήγησε στο να θέσω υπό αίρεση την όλη μου στρατηγική. Δραστηριοποιήθηκα σε πολιτικούς και θεωρητικούς κύκλους και έκτοτε προσπάθησα να συνδυάσω αυτή τη δραστηριότητα με την ακαδημαϊκή μου δουλειά, ενσωματώνοντας σ’ αυτήν μια μαρξιστική κριτική ανάλυση, κάτι που δεν είχα κάνει ως τότε. Το 1971 μετακόμισα στο Βερολίνο και πήρα μέρος στις ακαδημαϊκές και πολιτικές μάχες που διεξάγονταν μέσα και γύρω από τον πανεπιστημιακό χώρο.

Το 1974 ξεσπάει η Επανάσταση των Γαριφάλων στην Πορτογαλία. Είχα σχέσεις με ανθρώπους που προσπαθούσαν να στήσουν ένα αριστερό πανεπιστήμιο εκεί. Βρέθηκα στην Πορτογαλία το 1976-1977 για να διδάξω κοινωνική θεωρία και μαρξισμό στο πανεπιστήμιο της Κοΐμπρα, με τον Μποαβεντούρα ντε Σούζα Σάντος. Εκείνη την εποχή συνάντησα επίσης στο Παρίσι τον Αλτουσέρ, με τον οποίο είχαν έρθει σε επαφή ορισμένοι φοιτητές μου· κάναμε μεγάλες συζητήσεις για τη φιλοσοφία και τον μαρξισμό, αλλά και για την Πορτογαλική Επανάσταση. Συνέχεια ανάγνωσης