Από τη Νορμανδική Απογραφή στον σύγχρονο φορολογικό Μεσαίωνα

Standard

…και ο φόρος των καπνοδόχων, επί των κηρίων, επί του σάπωνος και επί των πίλων

 του Βασίλη Δρουκόπουλου

«Η τέχνη της φορολόγησης συνίσταται, όπως και το μάδημα της χήνας, στο να
αποκτήσει κανείς όσο περισσότερα φτερά με τον λιγότερο δυνατό συριγμό»
Ζ. Μπ. Κολμπέρ (1619-1683).

  • Πόσο άξιζε το τιμάριο πριν από την εισβολή του 1066; Ποιός το κατείχε;
  • Πόσο στη διάρκεια της εισβολής;
  • Πόσο μετά την εισβολή; Ποιος το κατέχει τώρα;
  • Τι μέρος της γης είναι δάσος, βοσκή ή λιβάδι;
  • Πόσοι μύλοι και λιμνούλες υπάρχουν στο τιμάριο; Και πόσα άροτρα;
  • Τι κατέχει κάθε ελεύθερος άνθρωπος στο τιμάριο;
  • Ποιές φορολογικές υποχρεώσεις τον βαρύνουν;
Mάχη του Χάστιγκς (1066). Οι Νορμανδοί, με επικεφαλής τον Γουλιέλμο Α΄ τον Κατακτητή, νικούν και κατακτούν την Αγγλία. Λεπτομέρεια από την περίφημη ταπισερί του Μπαγιώ.

Mάχη του Χάστιγκς (1066). Οι Νορμανδοί, με επικεφαλής τον Γουλιέλμο Α΄ τον Κατακτητή, νικούν και κατακτούν την Αγγλία. Λεπτομέρεια από την περίφημη ταπισερί του Μπαγιώ.

Αναφερόμαστε στην εισβολή των Νορμανδών στην Αγγλία το 1066 και στην απογραφή του 1086 με εντολή του Γουλιέλμου Α΄ του Κατακτητή, τα αποτελέσματα της οποίας καταγράφηκαν στο Domesday Book (Το Βιβλίο της Ημέρας της Τελικής Κρίσεως). Η ακρίβεια των πληροφοριών, που δίνονταν με όρκο, ελεγχόταν συστηματικά και από δεύτερη ομάδα απογραφέων. Αυστηρές τιμωρίες συνόδευαν τις ψευδείς αναφορές, όμως γίνονταν και λάθη και διπλοεγγραφές: τιμάρια περιλαμβάνονταν σε λάθος κομητεία και άλλοτε στη σωστή αλλά και σε μια άλλη επιπλέον. Πολλά χωριά καταγράφηκαν πολλαπλά, γιατί ανήκαν σε πολλούς γαιοκτήμονες. Οι μοναχοί, οι μοναχές παραλείφτηκαν, όπως και το προσωπικό των φρουρίων. Η Εκκλησία εξαιρούνταν από τα φορολογικά βάρη· η περιουσία της είχε αποκληθεί mortmain (νεκρό χέρι). Όπως βέβαια εξαιρούνταν και οι βαρόνοι μιας κι αυτοί έθεταν στη διάθεση του ανώτατου άρχοντα τις προσωπικές τους υπηρεσίες. Από την απογραφή προέκυψε ότι λιγότεροι από 250 άνθρωποι είχαν στην κατοχή τους το μεγαλύτερο τμήμα της Αγγλίας.

Σε τι στόχευε η απογραφή και τι επιδιώχτηκε με αυτήν;

α) Οι συλλεγείσες πληροφορίες συγκρότησαν τις προϋποθέσεις για μια πιο αποτελεσματική διοίκηση.

β) Επέτρεπαν στον Γουλιέλμο και στους Νορμανδούς κατακτητές να ασκήσουν την εξουσία τους ως επικυρίαρχοι. Με άλλα λόγια, η απογραφή λειτουργούσε και ως εργαλείο πολιτικού ελέγχου.

γ) Δόθηκε η δυνατότητα να καταγραφεί επακριβώς η βασιλική περιουσία.

δ) Εκτιμήθηκε η φοροδοτική ικανότητα των υποτελών κατοίκων. Πράγμα σημαντικό εκείνη την εποχή, επειδή εξωτερικές απειλές απαιτούσαν πόρους για τη χρηματοδότηση της στρατολόγησης μισθοφόρων που θα ενίσχυαν την άμυνα του βασιλείου.

ε) Έγιναν γνωστά τα περιουσιακά στοιχεία των βαρόνων. Έτσι μπορούσε να εντοπιστεί από τον βασιλικό οίκο η πιθανή εστία ανατρεπτικών κινήσεων και αμφισβήτησης του ανώτατου άρχοντα. Συνέχεια ανάγνωσης