Χωρίς καμιά ισορροπία

Standard

Το κατέβασμα της παράστασης στο Εθνικό

 του Στρατή Μπουρνάζου

Η Μαντάμ Αναστασί, του Αντρέ Γκιγ. Γελοιογραφία για την  λογοκρισία

Η Μαντάμ Αναστασί, του Αντρέ Γκιγ. Γελοιογραφία για την λογοκρισία

Στα μέσα Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον συνέδριο, με θέμα τη λογοκρισία στη Ελλάδα, το πρώτο στη χώρα μας. Οι οργανωτές τόνιζαν τη σημασία και την επικαιρότητά του, αμφιβάλλω όμως αν φαντάζονταν ότι σαράντα μέρες μετά το ζήτημα θα εισέβαλλε τόσο ορμητικά στο προσκήνιο. Γιατί η απόφαση της Καλλιτεχνικής Διεύθυνσης του Εθνικού Θεάτρου να σταματήσει την παράσταση Η ισορροπία του Nash, σε σκηνοθεσία Πηγής Δημητρακοπούλου, αποτελεί κλασική περίπτωση λογοκρισίας, άμεσης, σαφούς, καθαρής. Δεν πρόκειται για αυτολογοκρισία· την αυτολογοκρισία, αν υπάρχει, μπορούμε να την ανιχνεύσουμε στη σιωπή ή τον λόγο των συντελεστών.

Πριν προχωρήσω στην απόφαση, που αποτελεί βέβαια το μείζον ζήτημα, θα σταθώ λίγο στις προηγούμενες μέρες. Μερικές παρατηρήσεις.

α) Στη δημόσια διαμαρτυρία, τον τόνο έδωσε μια εντελώς οπισθοδρομική αντίληψη περί τέχνης και ελευθερίας της καλλιτεχνικής έκφρασης. Και, επίσης, πρωτόγονη. Γιατί, τι άλλο είναι η άποψη ότι αν σε μια παράσταση χρησιμοποιούνται κομμάτια μιας μαρτυρίας του Σ. Ξηρού, αυτό σημαίνει υιοθέτηση των απόψεών του και απολογία της τρομοκρατίας; Ας σκεφτούμε σε τι παραλογισμούς οδηγούμαστε αν την εφαρμόσουμε εν γένει για έργα καταδίκων, δολοφόνων κ.ο.κ. Σημειώνω, επίσης, χωρίς σχόλιο, την προέκταση της παραπάνω άποψης ότι πίσω από την παράσταση βρισκόταν η κυβέρνηση, η οποία επιθυμεί διακαώς να αποφυλακίσει τον Ξηρό, και μηχανεύεται χίλιους δυο τρόπους (ένας εκ των οποίων και η παράσταση). Παρότι προσωπικά βρίσκω προβληματικό τον όρο «ακραίο κέντρο», εδώ έχουμε, νομίζω, μια περίπτωση που ταιριάζει γάντι — καθώς τον τόνο στις διαμαρτυρίες δεν έδωσαν οι Χρυσαυγίτες. Συνέχεια ανάγνωσης

Λογοκρισίες στην Ελλάδα

Standard

Το πρώτο συνέδριο για την λογοκρισία στη χώρα μας

Από τις 17 έως τις 19 Δεκεμβρίου, στο Κέντρο Τεχνών του Δήμου Αθηναίων (πρώην ΕΑΤ-ΕΣΑ), το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου, σε συνεργασία με το Παράρτημα Ελλάδας του Ιδρύματος Ρόζα Λούξεμπουργκ οργανώνουν το συνέδριο «Λογοκρισίες στην Ελλάδα»,

Πενήντα ομιλητές διερευνούν την άμεση και έμμεση λογοκρισία, σε όλες τις εκδοχές δημόσιου λόγου (εικαστικές τέχνες, στίχο, μουσική, λογοτεχνία, θέατρο, κινηματογράφο, δημοσιογραφία), από τις πιο παραδοσιακές εκφορές όπως η βλασφημία και τα «εθνικά θέματα» μέχρι τις πιο σύγχρονες μορφές στον χώρο του διαδικτύου. Η επιδίωξη είναι να ερευνηθεί όλη η γκάμα: η ευθεία καταστολή, η προληπτική λογοκρισία και ο πιο ανεξιχνίαστος λογοκριτικός τύπος: η αυτολογοκρισία. Με την ευκαιρία απευθύναμε από ένα ερώτημα στα τρία μέλη της επιστημονικής επιτροπής του συνεδρίου: τον φωτογράφο Νίκο Παναγιωτόπουλο (δρ τεχνών και ανθρωπιστικών επιστημών), τη θεωρητικό τέχνης Πηνελόπη Πετσίνη (δρ τεχνών και ανθρωπιστικών επιστημών) και τον πολιτειολόγο Δημήτρη Χριστόπουλο (αναπληρωτή καθηγητή, Πάντειο Πανεπιστήμιο).

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Σε καθεστώτα ολοκληρωτικά και αυταρχικά, όπως στη χούντα, ήταν μάλλον εύκολο να ταυτοποιήσουμε τη λογοκρισία. Πώς οριοθετείται όμως η λογοκρισία στη μεταπολίτευση;

Καμιά φορά, όταν μας διηγούνται γκροτέσκες ιστορίες λογοκρισίας από τη χούντα γελάμε. Γελάμε, διότι όντως είναι αστείο και διότι έχουμε πλέον τη δυνατότητα να χλευάσουμε την αυταρχική λογοκρισία που έχουμε αφήσει πίσω.

Αντιέκθεση διαμαρτυρίας, αντίδραση στη λογοκρισία και την κατάσχεση του έργου της Εύας Στεφανή στην Art Athina, 2007. Στην έκθεση παρουσιάστηκε το επίμαχο έργο της Στεφανή, μαζί με έργα 70 ακόμη Ελλήνων καλλιτεχνών. Οι δημιουργίες υπογράφτηκαν από όλους τους καλλιτέχνες, ώστε σε περίπτωση δίωξης, να ασκούνταν εναντίον όλων.

Αντιέκθεση διαμαρτυρίας, αντίδραση στη λογοκρισία και
την κατάσχεση του έργου της Εύας Στεφανή στην Art Athina,
2007. Στην έκθεση παρουσιάστηκε το επίμαχο έργο της
Στεφανή, μαζί με έργα 70 ακόμη Ελλήνων καλλιτεχνών.
Οι δημιουργίες υπογράφτηκαν από όλους τους καλλιτέχνες,
ώστε σε περίπτωση δίωξης, να ασκούνταν εναντίον όλων.

Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι έχουμε ξεμπερδέψει με τη λογοκρισία, μολονότι συζητάμε για άλλα πράγματα. Σήμερα, έχουμε ακόμη καταστολή, το αρχέτυπο της λογοκρισίας. Δείγματα μεν, αλλά σταθερά επαναλαμβανόμενα που δείχνουν πως δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Υπάρχει ένα νήμα που ενώνει τις διαδηλώσεις στα αθηναϊκά σινεμά που παίζουν τον «Τελευταίο πειρασμό», τα ασφαλιστικά μέτρα εναντίον του βιβλίου Μν του Ανδρουλάκη, την υπόθεση της έκθεσης outlook (με την απομάκρυνση του «βλάσφημου» έργου του Thierry de Cordier και την ποινική δίωξη του επιμελητή της) το 2004, τη δίωξη του «Παστίτσιου» το 2013 ή τις χρυσαυγίτικες αγκαλιές με τον Μητροπολίτη Πειραιώς με αφορμή το Corpus Christi στο Χυτήριο. Αυτά συνεχίζονται με δύο τρόπους: είτε κάποιοι «αγανακτισμένοι» επεμβαίνουν και το κράτος τους παρακολουθεί χωρίς να τους πειράζει, είτε –πιο σπάνια– το ίδιο το κράτος κάνει το ίδιο την δουλειά. Σε κάθε περίπτωση, όταν η υπόθεση φτάνει στο δικαστήριο, τα θύματα της λογοκρισίας κατά κανόνα αθωώνονται, αλλά τι να το κάνεις; Η δουλειά έχει γίνει. Συνέχεια ανάγνωσης