Περί έρευνας και ερευνητικών κέντρων

Standard

του Δημήτρη Λουκά

Τζόρτζιο ντε Κίρικο, «Ο τροβαδούρος», 1946

Τζόρτζιο ντε Κίρικο,
«Ο τροβαδούρος», 1946

Πέρασε πάνω από ένας χρόνος από τις εκλογές του Ιανουαρίου. Δύσκολος χρόνος, με το μεγαλύτερο τμήμα αφιερωμένο στις διαπραγματεύσεις με τους πιστωτές. Υπάρχουν όμως τομείς, όπως η έρευνα και καινοτομία, όπου τα αρμόδια υπουργεία δεν ενεπλάκησαν άμεσα στη διαπραγμάτευση, είχαν την ίδια πολιτική ηγεσία μέχρι σήμερα, και συνεπώς σχετική άνεση να ξεδιπλώσουν το πολιτικό τους σχέδιο. Δυστυχώς, ο απολογισμός είναι φτωχός. Ουδεμία προκήρυξη ερευνητικών προγραμμάτων έγινε, με αποτέλεσμα να υπάρχει σοβαρό πρόβλημα στη συνέχεια των ερευνητικών δραστηριοτήτων σε ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια. Η οικονομική στενότητα και η χρήση των αποθεματικών για την αποπληρωμή του χρέους αποτελούν πιθανώς μια αιτιολογία, δεν είδαμε όμως ως αντιστάθμισμα, στις υπαρκτές χρηματοδοτικές δυσκολίες, ένα σχέδιο μεταρρυθμίσεων και τον αντίστοιχο οδικό χάρτη. Και τούτο είναι κρίσιμο για μια κυβέρνηση της Αριστεράς: αφού, εν μέσω Μνημονίων, αδυνατεί να εφαρμόσει το οικονομικό της πρόγραμμα, μόνο στα πεδία των μεταρρυθμίσεων του κράτους, της υγείας, της παιδείας και έρευνας μπορεί να διατηρήσει τους δεσμούς της με τα κοινωνικά στρώματα που θέλει να εκφράσει.

Το σχέδιο νόμου που προωθεί το Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων παρουσιάζεται ως ουσιαστική μεταρρυθμιστική πράξη. Στην ουσία, αποτελεί κείμενο διορθωτικών παρεμβάσεων, με λεκτικές τροποποιήσεις και οριακές μεταβολές, στον νόμο περί έρευνας που ψήφισε το 2014 η κυβέρνηση ΝΔ-ΠΑΣΟΚ. Αυτό δεν είναι κατ’ ανάγκην κακό σε μια χώρα όπου η εκάστοτε κυβέρνηση κραδαίνει τη ρομφαία της αλλαγής των πάντων — πολύ περισσότερο που οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις εμπεριέχουν και στοιχεία μιας πιο δημοκρατικής λειτουργίας του ερευνητικού συστήματος, όπως η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων των επιστημονικών γνωμοδοτικών συμβουλίων των ινστιτούτων ή η συμμετοχή ερευνητών στις επιτροπές επιλογής διευθυντών. Επειδή όμως στα συγκεκριμένα ζητήματα οι θέσεις του επικεφαλής υπουργού δεν είναι σαφείς, εάν αυτά δεν περιληφθούν στο τελικό κείμενο, το σχέδιο νόμου θα καταντήσει άδειο πουκάμισο. Συνέχεια ανάγνωσης

Ο ενιαίος χώρος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και έρευνας

Standard

Ο ενιαίος χώρος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και έρευνας

 του Σπύρου Γεωργάτου

Αφετηρίες

Τί ακριβώς εννοούμε όταν λέμε ενιαίος χώρος (τριτοβάθμιας) εκπαίδευσης και έρευνας; Το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ περιγράφει αδρά μια συνεργασία μεταξύ ΑΕΙ και Ερευνητικών Κέντρων (ΕΚ), η οποία θα υποβοηθήσει την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας. Μέσα όμως σ’ αυτή τη γενική περιγραφή διακρίνει κανείς διαφορετικές αφετηρίες. Ορισμένοι θεωρούν τον ενιαίο χώρο ως αναγκαία συνθήκη για να εξασφαλισθεί επιτέλους η ισοτιμία ανάμεσα στους καθηγητές των ΑΕΙ και τους επιστήμονες που υπηρετούν στα ΕΚ. Μια άλλη σχολή υποστηρίζει τη δημιουργία του ενιαίου χώρου με σκεπτικό τη βελτιστοποίηση της ερευνητικής παραγωγής και την καλύτερη αξιοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων. Τέλος, οι πιο θεωρητικά σκεπτόμενοι υπογραμμίζουν την ιδιαίτερη σημασία που έχει ο ενιαίος χώρος για τη συγκρότηση ενός ανοιχτού σύστηματος παραγωγής, μετάδοσης και διάχυσης γνώσης που βλέπει προς την κοινωνία. Για τους τελευταίους, ο ενιαίος χώρος δεν είναι απλώς μια αναγκαία αναπροσαρμογή που επιτάσσει η συγκυρία, αλλά ένα πολιτισμικό ζητούμενο.

Βασίλι Καντίνσκι, Σχέδια από το εξώφυλλο του «Βlaue Reiter Almanac», 1911

Βασίλι Καντίνσκι, Σχέδια από το εξώφυλλο
του «Βlaue Reiter Almanac», 1911

Αν υποθέσουμε ότι όλες αυτές όψεις επιπροβάλλονται και συντίθενται αρμονικά στο ίδιο μεταρρυθμιστικό σχέδιο, ένα κεφαλαιώδες ερώτημα παραμένει αναπάντητο. Μέσα στο πλαίσιο του δεδομένου οικονομικο-πολιτικού συστήματος, ο ενιαίος χώρος εκπαίδευσης-έρευνας θα κληθεί να συμπράξει με τον επιχειρηματικό χώρο στο πεδίο της καινοτομίας. Το θέμα είναι λοιπόν με ποιον τρόπο και σε ποια μορφή «προσέρχονται» τα δημόσια ιδρύματα σε αυτή τη συνεργασία; Με τη μορφή ενός χαλαρού δικτύου ή με τη μορφή ενός καλά απαρτιωμένου συστήματος που αποτελείται από διοικητικά αυτόνομες εκπαιδευτικές/ερευνητικές μονάδες; Είναι φανερό ότι μόνο το δεύτερο μπορεί να εγγυηθεί τη διατήρηση του δημόσιου χαρακτήρα των ΑΕΙ και των ΕΚ όταν συστηματοποιηθούν οι συμπράξεις με τον ιδιωτικό τομέα. Είναι επίσης σαφές ότι μόνο ένας πραγματικά ενιαίος χώρος εκπαίδευσης-έρευνας μπορεί να οικοδομήσει την απαραίτητη «ικανότητα» (capacity) που θα προσελκύσει την υγιή επιχειρηματικότητα. Ένα χαλαρό δίκτυο ΑΕΙ και ΕΚ που συνεργάζονται τύποις ή σποραδικά θα εξακολουθήσει να είναι ευάλωτο απέναντι στους κρατικοδίαιτους «επιχειρηματίες» και τους καιροσκόπους –όπως συμβαίνει μέχρι σήμερα.

Μεταρρυθμιστικά μέτρα

Αν δεχθούμε ότι το αίτημα για τη δημιουργία του ενιαίου χώρου είναι ώριμο, ποια θα ήταν τα μέτρα που θα έπρεπε να ληφθούν άμεσα για τη συγκρότησή του; Κατά τη γνώμη μου, υπάρχουν τρία κομβικά θέματα: Συνέχεια ανάγνωσης