«Κυνηγοί των βυθών»

Standard

του Δημήτρη Δημητρόπουλου

Η Εύη Ολυμπίτου πέθανε ξαφνικά στις 17 Μαΐου 2011, σε ηλικία 49 ετών. Ήταν επίκουρη καθηγήτρια Εθνολογίας στο Τμήμα Ιστορίας του Ιόνιου Πανεπιστημίου, δίδασκε στο Ελληνικό Ανοικτό Pανεπιστήμιο και υπήρξε για χρόνια συνεργάτης του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών όπου και εκπόνησε τη διδακτορική της διατριβή. Στο σημαντικό επιστημονικό της έργο ασχολήθηκε με τη μελέτη του οικισμένου χώρου, της ιστορίας της εργασίας και του υλικού πολιτισμού των προβιομηχανικών κοινωνιών, ιδιαίτερα του νησιωτικού χώρου του Αιγαίου και του Ιονίου. Παράλληλα ασχολήθηκε με την διερεύνηση θεμάτων και επεξεργασία τεκμηρίων που αφορούσαν την ιστορία της ελληνικής Αριστεράς, στην οποία και δραστηριοποιήθηκε ενεργά από τα μαθητικά της χρόνια. Η Εύη, εκτός από αφοσιωμένη και σοβαρή επιστήμων, ερευνήτρια και δασκάλα, υπήρξε κατεξοχήν άνθρωπος της δικής μας Αριστεράς, συντρόφισσα με όλη τη σημασία της λέξης. Τις αριστερές της ιδέες τις υπηρέτησε με τη ζωή, το έργο και τη στάση της. Πώς να ξεχάσουμε, όσοι και όσες τη γνωρίσαμε, την απλότητα, το ήθος, τη ζεστασιά και την καλοσύνη της Εύης μας;

Το βιβλίο της για την σπογγαλιεία και την κοινωνική συγκρότηση της Καλύμνου (που μόλις κυκλοφόρησε από το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και παρουσιάζεται αύριο Δευτέρα), το ετοίμαζε τα τελευταία χρόνια της ζωής της με τη συστηματική μελέτη αρχειακών τεκμηρίων και σειρά προσωπικών συνεντεύξεων. Η συγγραφή του είχε ολοκληρωθεί πριν το θάνατό της.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

 

«Ιστορία ή Λαογραφία; Με έναν τολμηρό αλλά πιστεύω και απόλυτα ορθολογικό τρόπο η Εύη Ολυμπίτου απάντησε στο ερώτημα που σταθερά την απασχολούσε: και Ιστορία και Λαογραφία». Με τα λόγια αυτά ο Βασίλης Παναγιωτόπουλος, στο προλογικό του σημείωμα, αναδεικνύει, κατά τη γνώμη μου σωστά, τον πυρήνα της προβληματικής που διατρέχει το ύστατο βιβλίο της: Σπογγαλιευτική δραστηριότητα και κοινωνική συγκρότηση στο νησί της Καλύμνου (19ος-20ός) αι., το οποίο εκδόθηκε πριν λίγες ημέρες από το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Παράλληλα θίγει και ένα βασικό ζήτημα που την απασχόλησε στην επιστημονική της διαδρομή, ένα οικείο μα και αγχωτικό ζήτημα που επανερχόταν συνέχεια στις συζητήσεις με φίλους και συναδέλφους της. Οι δύο καταφατικές απαντήσεις στο ερώτημα μπορεί να μοιάζουν εύκολες: «και με τα εργαλεία της λαογράφου -ή καλύτερα της εθνογράφου- και με τις πειθαρχίες της ιστορικού», ο αρμονικός όμως συνδυασμός τους που πέτυχε η Εύη στη μελέτη της αυτή ήταν ένα εγχείρημα εξαιρετικά δύσκολο και πρωτότυπο· είναι νομίζω μια σπουδαία παρακαταθήκη στις επιστημονικές κοινότητες δύο γειτονικών ειδικοτήτων των ανθρωπιστικών επιστημών, ένα εξαίρετο δείγμα κοινωνικής και πολιτισμικής ιστορίας, εμπλουτισμένης με προβληματισμούς και τεχνικές της εθνογραφίας και της ανθρωπολογίας. Συνέχεια ανάγνωσης

Εύη Ολυμπίτου (1962-2011): Αποχαιρετισμός σε έναν δικό μας άνθρωπο

Standard

Συγκλονισμένοι μάθαμε, το βράδυ της Τρίτης, το θάνατο της Εύης Ολυμπίτου, σε ηλικία σαράντα εννιά χρονών. Η Εύη γεννήθηκε στην Καβάλα και σπούδασε στη Φιλοσοφική Αθηνών, όπου και εκπόνησε τη διδακτορική της διατριβή, με θέμα την οργάνωση του χώρου στην Πάτμο (16ος-19ος αι.). Το διάστημα 1994-2003 συνεργαζόταν με το Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, ενώ από το 2003 ήταν επίκουρη καθηγήτρια εθνολογίας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο. Τα κύρια επιστημονικά της ενδιαφέροντα ήταν η μελέτη του υλικού πολιτισμού των προβιομηχανικών κοινωνιών, η οργάνωση και οι χρήσεις του οικισμένου χώρου και της υπαίθρου. Ήταν μέλος των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, της Εταιρείας Μελέτης Νέου Ελληνισμού-περ. Μνήμων και της ελληνικής επιτροπής για τη διατήρηση της βιομηχανικής κληρονομιάς. Ανάμεσα στα δημοσιεύματά της σημειώνουμε: Αρχείο του Κεντρικού Συμβουλίου της ΕΠΟΝ. Συλλογή Αρχείων Σύγχρονης Kοινωνικής Ιστορίας. Κατάλογοι και Ευρετήρια, 2000 (σε συνεργασία με τον Δ. Δημητρόπουλο), Άνθρωποι και παραδοσιακά επαγγέλματα σε νησιά του Αιγαίου, 2003 (σε συνεργασία με την Κ. Κορρέ-Ζωγράφου), καθώς και την επιμέλεια του τόμου με κείμενα του Α. Μπριλλάκη Διαδρομές και αναζητήσεις της Αριστεράς μετά τον Εμφύλιο 2010 (σε συνεργασία με τον Η. Νικολακόπουλο).

Η Εύη, εκτός από αφοσιωμένη και σοβαρή επιστήμων, ερευνήτρια και δασκάλα, υπήρξε κατεξοχήν άνθρωπος της δικής μας Αριστεράς, μια συντρόφισσα με όλη τη σημασία της λέξης. Για πολλά χρόνια πρωτοστάτησε στις τοπικές πρωτοβουλίες και κινήσεις του Χαλανδρίου, όπου ζούσε· στις τελευταίες δημοτικές εκλογές ήταν υποψήφια με τον συνδυασμό «Αντίσταση με τους Πολίτες του Χαλανδρίου». Τις αριστερές της ιδέες τις υπηρέτησε, λόγω και έργω, με τη ζωή, το έργο και τη στάση της. Πώς να ξεχάσουμε, όσοι και όσες τη γνωρίσαμε, την απλότητα, το ήθος, τη ζεστασιά και την καλοσύνη της Εύης μας; Δημοσιεύουμε, σήμερα, τους επικήδειους με τους οποίους συνάδελφοι, φίλοι και συναγωνιστές την αποχαιρέτησαν, την Πέμπτη, στο Πρώτο Νεκροταφείο, καθώς και λίγους στίχους του συντρόφου της ζωής της, Κώστα Ευθυμίου.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Θα σε αναζητούμε πάντα στο μέλλον

του Δημήτρη Ανωγιάτη-Pelé

Εύη μας, αγαπημένη μας Εύη, βιάστηκες πάλι να μας συγκεντρώσεις όπως πάντα, σήμερα εδώ, εμάς τους φίλους και συναδέλφους σου. Αυτή τη φορά όμως με τον τόσο απρόσμενο και αιφνίδιο χαμό σου. Και μας κάλεσες να σου πούμε τι; Να σου απευθύνουμε το ύστατο αντίο; Να μιλήσουμε για σένα; Κάτι που πάντοτε απεχθανόσουν, που πάντοτε αυστηρά και επιτακτικά μας απαγόρευες. Αυτή τη φορά όμως δεν θα σε ακούσουμε, δεν θα σε αφήσουμε να μας πεις: Σταματήστε τις αηδίες σας. Τι πράματα είναι αυτά; Για μια φορά θα σε ξεγελάσουμε, όπως μας ξεγέλασες και εσύ, εγκαταλείποντάς μας τόσο πρόωρα, δημιουργώντας ένα δυσαναπλήρωτο κενό. Σε μένα λοιπόν έπεσε ο κλήρος να είμαι σκληρός μαζί σου, να παραβώ τη θέλησή σου και να μιλήσω για σένα εκ μέρους όλων μας, των φίλων και συναδέλφων απ’ το Ιόνιο Πανεπιστήμιο. Θα σεβαστούμε όμως μία από τις επιθυμίες σου: Δεν θα μιλήσουμε για τη σοβαρή επιστημονική σου δραστηριότητα και την προσφορά σου στη διανόηση, στη διδασκαλία και τη γνώση. Ας το κάνουν αυτό κάποιοι άλλοι. Αξίζει αναμφισβήτητα να γίνει από κάποιους.

Στη Σύρο, στα σεμινάρια της Ερμούπολης, με τη Λίνα Βεντούρα

Εμείς θα μιλήσουμε για το δικό μας άνθρωπο: την Εύη μας. Εμείς θα απευθυνθούμε στο Ευάκι μας, όπως συνηθίζαμε να σε αποκαλούμε στο Τμήμα. Για μας ήσουν, πάνω απ’ όλα, ο σπάνιος άνθρωπος με ήθος, που διέθετε, εκτός από την πνευματική, την έμφυτη ψυχική ευγένεια και σεμνότητα που αποτελούσαν ίδιον του χαρακτήρα σου και σε συνόδευαν σε όλες τις εκφάνσεις της προσωπικής και επαγγελματικής σου ζωής. Διακρινόσουν για το ευρύ σου πνεύμα, την κριτική σου σκέψη, τη δημοκρατική σου θεώρηση, τη συνεχή προτροπή σου στο να σκέφτεται και πάντα να ερευνά κανείς, να εξετάζει και να συγκρίνει.

Ήσουν αυτή που προσέφερε, πάντοτε μέσα από μια συνεχή διαθεσιμότητα, απλόχερα, με ανιδιοτέλεια, αθόρυβα και αποτελεσματικά σε ώρες ευθύνης, με όλες σου τις δυνάμεις. Ένας άνθρωπος με παραδειγματική συνέπεια, συνέπεια επιστημονικού λόγου, πολιτικής πράξης, προσωπικής στάσης και πίστης. Πάντοτε ανθρώπινη, σεμνή, ποτέ ακατάδεκτη και αλαζονική, ήσουν ανοικτή στις έγνοιες και τα προβλήματα των άλλων, που με προσοχή άκουγες, κατανοούσες, συμπονούσες και συνέδραμες.

Διατηρούσες μια απέχθεια στο «διανοουμενισμό» και την έπαρση. Το σεβασμό στην απλότητα τον έκανες πολιτισμό. Δίπλα σου, ακόμη και το πιο ασήμαντο γινόταν, άθελά του, σημαντικό, χωρίς να διεκδικήσεις ποτέ τίποτε, χωρίς κανένα αντάλλαγμα. Το χαμόγελό σου, η ευγένειά σου, η στωικότητά σου και η δεκτικότητά σου στα πειράγματα θα μας μείνουν ως εικόνα για πάντα.

Και κάτι τελευταίο, για να μη σε κουράσουμε περισσότερο με τη φλυαρία μας, κάτι που είναι ίσως πιο προσωπικό. Μετά το βραδινό φαγητό την περασμένη Δευτέρα στην Κέρκυρα και το τελευταίο ποτό που ήπιαμε με τη δική σου επιμονή και παρότρυνση στο αγαπημένο σου «Μικρό Καφέ», πριν αποχωριστούμε, αργά το βράδυ, μας υποσχέθηκες ότι θα βρισκόμασταν την επομένη στο Τμήμα, κάτι όμως που ποτέ δεν έγινε. Δεν ήρθες να μας βρεις. Εμείς σε ψάξαμε. Εμείς θα σε αναζητούμε. Εμείς θα σε ψάχνουμε πάντα στο μέλλον.


Η αφειδώλευτη προσφορά και το επιστημονικό ήθος

του Δημήτρη Δημητρόπουλου

Το Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών, από κοινού με το σύνολο της επιστημονικής κοινότητας, θρηνεί σήμερα το χαμό της αγαπημένης συναδέλφου Εύης Ολυμπίτου. Η Εύη, που υπηρέτησε την επιστήμη και λάτρεψε τη ζωή, σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστήμιου της Αθήνας όπου και υποστήριξε τη διδακτορική της διατριβή, μαθήτευσε όμως για πολλά χρόνια στο ΙΝΕ και σφραγίστηκε από τους εκεί δασκάλους της. Από το 1994 που ξεκίνησε η επιστημονική της συνεργασία με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών επέβλεψε και συμμετείχε σε ερευνητικά προγράμματα, δημοσίευσε σημαντικές μελέτες της στις εκδόσεις του, μετείχε με ενθουσιασμό στο σχεδιασμό νέων ερευνητικών έργων, συνεισέφερε ιδέες και απόψεις, μοιράστηκε σκέψεις και αγωνίες, δούλεψε για τα «Σεμινάρια της Ερμούπολης», αλλά κυρίως αγάπησε τις ατελείωτες «άχρηστες» ώρες συζητήσεων για τα θέματα της επιστήμης, της πολιτικής και της επικαιρότητας, διότι γνώριζε καλά ότι το «χρήσιμο» και το «ωφέλιμο» δεν είναι έννοιες ταυτόσημες.

Παρότι μετά την εκλογή της στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο το 2003, δεν είχε πλέον τυπική εργασιακή σχέση με το ΙΝΕ, η παρουσία της ήταν πυκνή και ουσιαστική, αφού η Εύη –η δικιά μας Εύη– είχε το σπάνιο χάρισμα να έχει επιβληθεί στο χώρο και στους ανθρώπους με τη γλυκύτητα της φυσιογνωμίας της, την ευγένεια του χαρακτήρα της, την ηπιότητα και την ποιότητα του λόγου της και την αφειδώλευτη διάθεσή της να μοιραστεί και να προσφέρει σε όλους από το έχει της. Συνέχεια ανάγνωσης