Δοκίμιο περί της επιούσιας υγείας και της θεραπείας από πάσα νόσο (αποσπάσματα)

Standard

Θανάσης Τζαβάρας (1933-2016): διανοούμενος, ανατρεπτικός και αναγεννησιακός-2

του Θανάση Τζαβάρα

Rene Magritte - Three nudes in an interior

Rene Magritte – Three nudes in an interior

α) Όταν ήμασταν νεαροί προαλειφόμενοι ασκληπιάδες, μεταξύ των άλλων ασκήσεων πνεύματος αλλά και ως εισόδιο ιεροτελεστία, καλούμασταν να γράψουμε εκθέσεις ιδεών που κατά κανόνα αποτελούντο από προμασημένες συνταγές καλλιέπειας και ευπρέπειας. Συνέπεσε, λοιπόν, σε μια από αυτές τις ασκήσεις να μας τεθεί ως θέμα το εξής: «άλλων ιατρός, αυτός έλκεσιν βρύων», δηλαδή «κάνει το γιατρό σε άλλους, ενώ ο ίδιος είναι γεμάτος πυώδεις πληγές» [απόσπασμα του Ευριπίδη (1086)]. Η πρώιμη ιατροκεντρική μας υπεροψία, μας επέτρεπε να αναπτύσσουμε με στόμφο την άποψη ότι ο θεράπων πρέπει να είναι καθ’ όλα υγιής και θεραπευμένος από πάσα νόσον και πάσαν μαλακίαν. Βεβαίως, η βεβαιότητά μας δεν συμπεριλάμβανε, ούτε άλλωστε μετά από τις περίπλοκες σπουδές μας θα συμπεριλάβει, πληροφορίες για την ψυχολογία, την κοινωνιολογία και την κοινωνική ανθρωπολογία της υγείας. Αν, λοιπόν, ήμασταν ελαφρώς μορφωμένοι, θα ξέραμε ότι διάσπαρτα καθ’ όλη την υφήλιο υπάρχουν τα φαινόμενα του σαμανισμού. Για μερικές από αυτές τις σχολές σαμανισμού για να είσαι ιερέας-μάγος-γιατρός θα πρέπει να έχεις θεραπευτεί από μία νόσο ή καλύτερα να πάσχεις πάντα από κάποια νόσο, για να μπορείς να είσαι καλός σαμάν (shaman). Συνέχεια ανάγνωσης

Οι επιδημίες του Έμπολα και οι αντιφάσεις της σύγχρονης ιατρικής

Standard

του Γιώργου Νικολαΐδη

Μονρόβια, Λιβερία: Ένας οχτάχρονος, που ενδεχομένως νοσεί από τον ιό του Έμπολα, μεταφέρεται σε νοσοκομείο στην προωτεύουσα της Λιβερίας, Μονρόβια. 9.9.2014. Φωτογραφία του  Daniel Berehulak από το flickr

Μονρόβια, Λιβερία: Ένας οχτάχρονος, που ενδεχομένως νοσεί από τον ιό του Έμπολα, μεταφέρεται σε νοσοκομείο στην προωτεύουσα της Λιβερίας, Μονρόβια. 9.9.2014. Φωτογραφία του Daniel Berehulak από το flickr

Ο ιατρικός λόγος δεν υπήρξε ποτέ ενιαίος και δίχως αντιφάσεις. Για παράδειγμα, από την αρχαιότητα η ιατρική αναπτύσσεται στη «γειτονιά μας» με δύο διαφορετικές παραδόσεις. Στην Αίγυπτο και τη Μεσοποταμία, με πρωτοτυπικό παράδειγμα τις ενδημούσες εκεί παρασιτώσεις, αντιλαμβάνεται την ασθένεια σαν «έξωθεν εισβολή» που πρέπει να αντιμετωπιστεί, να εξαλειφθεί ή να αποβληθεί. Αντιθέτως, η ιπποκρατική παράδοση που αναπτύσσεται στον ελληνικό χώρο αντιλαμβάνεται την ασθένεια μάλλον ως διαταραχή της σχέσης ενός οργανισμού με το περιβάλλον του, συλλαμβάνοντας την έννοια της «ομοιόστασης», της ομαλής δηλαδή σχέσης ανταλλαγών ενός ατόμου με το σύνολο των συνθηκών γύρω του.

Εκπαίδευση για τον Έμπολα, σε νοσοκομείο του Πόντιακ, Μίσιγκαν.

Εκπαίδευση για τον Έμπολα, σε νοσοκομείο του Πόντιακ, Μίσιγκαν.

Η διχοτομία αυτή δεν αναιρέθηκε στον λόγο της αναδυόμενης ανάμεσα στο 1780 και το 1830 σύγχρονης ιατρικής. Ορισμένοι ερευνητές εξακολούθησαν να ψάχνουν τα «ξένα σώματα» στον οργανισμό, ακόμα κι αν αυτά πλέον ταυτοποιούνταν ως μέρη του (π.χ. καρκινικοί ιστοί), ενώ άλλοι προσανατολίστηκαν περισσότερο στην αναζήτηση των αιτιών της ασθένειας στις πολυεπίπεδες διαταραχές της ισορροπίας του ανθρώπου με το φυσικό, βιολογικό και κοινωνικό του περιβάλλον. Μάλιστα, μερικά πρωτοπόρα μυαλά κατόρθωσαν να ακολουθήσουν και τις δυο γραμμές σκέψης στη διαδρομή του έργου τους. Έτσι, π.χ., ο Ρούντολφ Βίρχοφ (Rudolf Virchow), θεμελιωτής της παθολογικής ανατομίας, ο άνθρωπος που τεκμηρίωσε πως όλοι οι ιστοί του ανθρώπου αποτελούνται από κύτταρα και άρα μπορούν να αντιμετωπιστούν, όταν πάσχουν, σαν να είχαν ανάμεσα στα υγιή και «ξένα» άρρωστα κύτταρα, ταυτόχρονα θεμελίωσε την επιστήμη της δημόσιας υγείας, υποστηρίζοντας ότι είναι οι κοινωνικές συνθήκες που προκαλούν κατεξοχήν τη νόσηση. Συνέχεια ανάγνωσης

Η γέννηση της κλινικής

Standard

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

του Μισέλ Φουκώ

μετάφραση: Κική Καψαμπέλη

Φράνσις Μπέικον, Δεύτερη εκδοχή του «Πίνακα 1946» (1961)

Φράνσις Μπέικον, Δεύτερη εκδοχή του «Πίνακα 1946» (1961)

H γέννηση της κλινικής, το δεύτερο μεγάλο έργο (1963)  του Μισέλ Φουκώ,  που εκδόθηκε δύο  χρόνια μετά την Ιστορία της τρέλας (1961),  κυκλοφορεί αυτές τις μέρες και στα ελληνικά, σε μετάφραση Κικής Καψαμπέλη, από τις εκδόσεις «νήσος» (στη σειρά «Γνώμονες», αρ. 8). Δημοσιεύουμε σήμερα ένα απόσπασμα από τον Πρόλογο, όπου ο Φουκώ μας μιλάει για τη μέθοδό του.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Παραδοσιακά, όταν μιλώ για τη σκέψη των άλλων, όταν προσπαθώ να πω ό,τι έχουν πει, κάνω ανάλυση του σημαινομένου. Αλλά είναι άραγε αναγκαίο να αντιμετωπίζουμε τα πράγματα που έχουν λεχθεί, αλλού και από άλλους, αποκλειστικά σύμφωνα με την αλληλενέργεια μεταξύ σημαίνοντος και σημαινομένου; Δεν είναι δυνατόν να κάνουμε μια ανάλυση των λόγων που να ξεφεύγει από τον μοιραίο χαρακτήρα του σχολίου χωρίς να υποθέτουμε κανένα υπόλοιπο, κανένα πλεόνασμα σε εκείνο που έχει λεχθεί, αλλά μόνο το γεγονός της ιστορικής του εμφάνισης; Σε αυτή την περίπτωση θα έπρεπε να πραγματευόμαστε τα γεγονότα του λόγου όχι ως αυτόνομους πυρήνες πολλαπλών σημασιών αλλά ως συμβάντα και λειτουργικά τμήματα, που βαθμιαία σχηματίζουν σύστημα. Το νόημα ενός εκφωνήματος δεν θα προσδιοριζόταν από το θησαυρό προθέσεων που θα περιείχε, οι οποίες το αποκαλύπτουν και ταυτόχρονα το διαφυλάσσουν, αλλά από τη διαφορά που το συναρθρώνει πάνω στα άλλα πραγματικά και πιθανά εκφωνήματα, που είναι σύγχρονά του ή στα οποία αντιτίθεται μέσα στη γραμμική ακολουθία του χρόνου. Τότε θα εμφανιζόταν η συστηματική ιστορία των λόγων. Συνέχεια ανάγνωσης

Οδηγίες για την αντιμετώπιση του καύσωμα

Standard

της Συντακτικής Επιτροπής των «Ενθεμάτων»

Πληροφορούμε την εκλεκτή πελατεία μας ότι, όπως κάθε χρόνο, κατά τη διάρκεια του Αυγούστου το κατάστημα των «Ενθεμάτων» θα παραμείνει  –ερμητικά– κλειστό. Θα ανοίξει ξανά –διάπλατα– τον μήνα Σεπτέμβριο. Καλό καλοκαίρι!

Βασίλι Καντίνσκι, "Των Αγίων Πάντων", 1913

Σημ.  Ειδοποιούμε τους κ.κ. αναγνώστας ότι, καθ’ όλη την διάρκεια των θερινών διακοπών, ιδίως σε περιπτώσεις καύσωνα,  δύνανται να αξιοποιήσουν, λίαν πρωτοτύπως και λυσιτελώς, παλαιότερα και νεότερα φύλλα των «Ενθεμάτων». Πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου της Νομανσλάνδης και της Ακαδημίας Πλάτωνος δείχνει ότι τα φύλλα αποτελούν άριστο αναψυκτικό για κάθε κινηματία που ψήνεται στο καμίνι της ταξικής πάλης, δροσερό πνευματικό ρόφημα για κάθε ανήσυχο πνεύμα, αλλά και εξαίρετο κρύο κατάπλασμα για κάθε δημοκρατικό και προοδευτικό πολίτη τούτης της χώρας. Aπολαύστε τη σπάνια ψυχοσωματική εμπειρία της ανάγνωσης των «Ενθεμάτων», όταν ο υδράργυρος ξεπερνάει τους 40 βαθμούς. Σε περίπτωση αιφνιδίου χασμουρητού, διπλασιάσατε τη δόση συνδυάζοντας τη με αμπελόφυλλα, θερμά λουτρά, αλλά και την ανάγνωση άλλων τμημάτων της πρωινής εφημερίδας της Αριστεράς. Άριστα αποτελέσματα, επιτυχία εγγυημένη 100%, ο Μορφέας ή εξουσιοδοτημένος αντιπρόσωπός του θα σας επισκεφθεί σε χρόνο ντετέ, αυθωρεί και παραχρήμα. Συνέχεια ανάγνωσης