Σαν τα καλοκαιρινά πρωιά

Standard

της Κατερίνας Γκίκα

Βίντσεντ βαν Γκογκ, «Οι ψαρόβαρκες στην ακτή των Saintes-Maries», Ιούνιος 1888

«H ώρα του έτους που αγαπώ είναι το καλοκαίρι. T’ αληθινά καλοκαίρια όμως της Aιγύπτου ή της Eλλάδος — με τον δυνατόν ήλιο, με τα θριαμβευτικά μεσημέρια, με τες εξηντλημένες Aυγουστιάτικες νύχτες. Δεν μπορώ να πω όμως που εργάζομαι (καλλιτεχνικώς, εννοώ) περισσότερο το καλοκαίρι. Eντυπώσεις με δίδουν πολλές οι καλοκαιρινές μορφές κ’ αισθήσεις […]»: την περίοδο 1892-1911 το καλοκαίρι υπήρξε σταθερά η δημιουργικότερη περίοδος για τον Καβάφη· το καλοκαίρι του 1909 είναι μάλλον που εκφράζει ρητά αγάπη για τη συγκεκριμένη εποχή· και στρέφει την προσοχή μας στην επαναφορά των καβαφικών ποιημάτων στη ρητή αναφορά του θέρους σε συνάφεια με τη νεότητα. Επαναφορά, όχι επανάληψη, ένα πιθανό πλαίσιο για το μη τυχαίο, για μια σειρά από ίχνη.

«Μα κιόλας / είχαμεν εξαφθεί τόσο πολύ, / που γίναμε ακατάλληλοι για προφυλάξεις. // Τα ενδύματα μισοανοίχθηκαν – πολλά δεν ήσαν / γιατί επύρωνε θείος Ιούλιος μήνας», γράφει ο Καβάφης στο ποίημα «Να μείνει», το 1918. O γαλλισμός ακατάλληλος που είχε υποψιαστεί ο Μίμης Σουλιώτης («incapable de se contenir/ακρατής της ορμής»), μπορεί να συναφθεί με συμφραζόμενα του ακατάσχετος· με κορυφαία, ίσως, τη διατύπωση του Νικολάου Μεσαρίτη για τον Παντοκράτορα, «κατά τους σφοδρούς και ακατασχέτους των εραστών» – στο γύρισμα προς τον 13ο αιώνα. Η ευρύτερη εικόνα δείχνει μια εποχή που οδήγησε στη σφαγή της νεολαίας της Ευρώπης. Και τίποτα δεν θα είναι ίδιο πια, «το κορμί και ο νους έμοιαζαν σχισμένα κομματάκια χαρτιού», παρατηρεί η Ορλάντο. Συνέχεια ανάγνωσης

Οικογενειακές διακοπές

Standard

της Μαρίας Πετρίτση

Έντουαρντ Χένρυ Πότθαστ, «Καλοκαιράκι»

Έντουαρντ Χένρυ Πότθαστ, «Καλοκαιράκι»

Το αλυσιδάκι με τον Εσταυρωμένο και το κομπολόι «από καθαρό κεχριμπάρι», δώρο της κουνιάδας από το Ναύπλιο, πηγαινοέρχονταν κάνοντας ένα ρυθμικό τίκι-τίκι πάνω στις στροφές. Έπιασε το δικέφαλο μπρελόκ και το τύλιξε γύρω από το καθρεφτάκι. Μπροστά τους δρόμος. Ούτε τοπία ούτε θέα έβλεπε. Μόνο άσφαλτο. Δίπλα του εκείνη προσπαθούσε να διαβάσει ένα χάρτη. Πίσω τα δίδυμα ήταν σκυμμένα στα ηλεκτρονικά τους. Οι ζώνες ασφαλείας τούς έφταναν ως το λαιμό. Τα πόδια τους αιωρούνταν σαν εκκρεμή μπροστά από το κάθισμα. Από την ώρα που είχαν μπει στο αμάξι δεν είχαν ακουστεί. Η μαγική οθόνη είχε απορροφήσει τις φωνές τους.

«Χίλιες φορές στο έχω πει, ένα τζι πι ες είναι απαραίτητο», τον κοίταξε στραβά.

«Παλιά πώς πήγαιναν διακοπές οι άνθρωποι;», πέταξε κι έσφιξε το τιμόνι.

Ξεφύσησε εκνευρισμένη. Γύρισε και της χαμογέλασε. «Μπλιπ!» έκανε το ηλεκτρονικό. Το μεγαλύτερο –κατά ενάμισι λεπτό– από τα δίδυμα αναφώνησε «γιεςςς!». Συνέχεια ανάγνωσης

Ραντεβού τον Σεπτέμβρη

Standard

Η «Ριβιέρα», από τη βεράντα των «Ενθεμάτων», 26.7.2012. Φωτογραφία της Ιωάννας Μεϊτάνη

Φίλοι-ες και αναγνώστες-ριες των «Ενθεμάτων», η κυριότερη λειτουργία του ενθέτου μας τον Αύγουστο θα είναι η απουσία του. Επίσης, η κυριότερη λειτουργία του γνωστού και αγαπημένου εντευκτηρίου των «Ενθεμάτων», πάλι κατά τον Αύγουστο, θα είναι ότι από τη βεράντα του, στην οποία δεν θα είναι κανείς, φαίνεται σε κάτοψη (και ωραία άποψη) ο θερινός κινηματογράφος «Ριβιέρα», όπου θα μπορείτε να απολαμβάνετε γρανίτες, μπίρες και τέρψη των αισθήσεων. Όπως λένε και τα ψάρια που έχουν μόλις βγει από τη φλεγόμεη γυάλα, ευτυχώς προλάβαμε και σωθήκαμε.

Ραντεβού το Σεπτέμβρη με νέες περιπέτειες. Από τα βάθη της διανόησης όλης της Σ.Ο. των «Ενθεμάτων», με φίλια αισθήματα, καλή απαγκίστρωση.

ΘΕΡΙΝΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΟ: Πολιτική και Συναίσθημα

Standard

 του Νικόλα Σεβαστάκη     

 

Μαξ Μπέκμαν, «Η Κάθυ, ντυμένη στα γαλάζια, μέσα σε μια βάρκα», 1926

H ανακύκλωση του «φιλελεύθερου Κέντρου». Διαρκής και λυπηρή απομάκρυνση της «μεταρρυθμιστικής» και «υπεύθυνης Αριστεράς» από την Αριστερά. Ήδη όμως από τις μέρες της κυβέρνησης Παπαδήμου, στα διαδικτυακά στέκια αυτού του χώρου, παρατηρούσε κανείς να νεκρανασταίνονται μια μια οι ευρεσιτεχνίες του μπλερισμού ή της «προοδευτικής» συνέχειας του θατσερισμού. Να, για παράδειγμα, οι προ εικοσαετίας αναλύσεις περί ύπαρξης δύο κοινωνιών, της καθυστερημένης και αργόστροφης και της άλλης, της κοινωνίας των παραγωγικών και ευφυών που δεν τους αφήνουν να διακριθούν και να ηγηθούν. Τώρα ωστόσο τα ίδια ξόρκια επαναλαμβάνονται σε συνθήκες μακάβριας πτώσης της μεσαίας τάξης και οικονομικής εξάντλησης για μεγάλα τμήματα του λαού. Και σε ένα περιβάλλον επανεμφάνισης των συσσιτίων και με 1.200.000 ανέργους ξενίζει ακόμη περισσότερο ο υπερβατικός οίστρος των οπαδών του «δυναμικού Κέντρου». Ενώ μαζί με αυτήν επιστρέφει και ο μύθος της ευεργετικής ιδιωτικοποίησης ως να μην υπήρξε καμιά μεγάλη κρίση, κανένας ισχυρός κλονισμός στα δόγματα και στις λειτουργίες του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού. Η λύση του κοινωνικού προβλήματος επαφίεται στη φαντασίωση της ανεμπόδιστης ροής ιδιωτικών επενδύσεων πίσω από την οποία κρύβεται δυστυχώς αυτό που δήλωσε προ κάποιων εβδομάδων η Μέρκελ: ότι για τους αποτυχημένους της νότιας Ευρώπης το πρότυπο θα έπρεπε να είναι η… Ινδονησία! Έτσι λοιπόν ο όψιμος ευρωπαϊσμός φτάνει στο σημείο της θλιβερής του αυτοαναίρεσης. προτρέποντας στη γενική εκποίηση όλων όσων άξιζαν στην ευρωπαϊκή κληρονομιά. Συνέχεια ανάγνωσης

Το καλοκαίρι επέστρεψε, αλλά ο Σουάν είναι άρρωστος

Standard

του Γιάννη Αλμπάνη

Nικόλαος Λύτρας, «Το ψάθινο καπέλο», 1923-26

Το σύνθημα της επιστροφής του καλοκαιριού το έδωσε η Φιλιώ, το βράδυ που βγήκαν τ’ αποτελέσματα:  «Και πού λέτε να πάμε διακοπές;». Έξι λέξεις που επανέφεραν την κανονική ροή των εποχών, κλείνοντας όλον αυτόν τον παράξενο μήνα που είχαμε σταματήσει να νιώθουμε τη ζέστη, βυθισμένοι στον παγωμένο ωκεανό της πολιτικής έξαψης. Το καλοκαίρι γύρισε μαζί με τις διακοπές, μαζί με τη ζέστη, μαζί με αυτούς που πρέπει να κυβερνάνε, με αυτούς που πάντοτε κυβερνάγανε, και όλον αυτόν τον παράξενο μήνα φάνηκε (ή τουλάχιστον έτσι είχαμε πιστέψει…) ότι θα βλέπαμε τη στιγμή που επιτέλους θα έπαυαν να κυβερνάνε, προς δόξα των χαμένων ανά τους αιώνες. Το βράδυ των αποτελεσμάτων, η Φιλιώ φώναξε να έρθουν τα λευκά σπίτια των Κυκλάδων για να μας συνοδεύσουν με ασφάλεια  στις Πετριές, όπου θυμόμαστε καθαρά ότι ήμαστε τόσο ευτυχείς κι ανέμελοι που μπορούσαμε ακόμα και να χάσουμε τον αναπνευστήρα από τη μάσκα του Μίμη, χωρίς να γίνουμε Βενεζουέλα. Την Κυριακή το βράδυ, το καλοκαίρι επέστρεψε σ’ ένα πλοίο από το Κάιρο, γιατί ενώ είχαμε καταφέρει τον Ιούνιο και τον Ιούλιο, με την Ταξιαρχία Ρίμινι δεν μπορέσαμε.

Την επόμενη μέρα, ήταν Δευτέρα κανονικά, κι είχαμε διαφύγει τον κίνδυνο να έρθει κατευθείαν η Τρίτη. Η Δευτέρα όλον αυτόν τον παράξενο μήνα φώναζε ευτυχισμένη ότι είχε βρει άλλον έρωτα και ότι θα την άφηνε για πάντα τη βδομάδα, αλλά την τελευταία στιγμή οι καταθέτες την έπεισαν να μείνει, γιατί τα παιδιά δίνουν εξετάσεις, και θα το έπαιρναν βαριά, αν από την Κυριακή πηγαίναμε κατευθείαν στην Τρίτη. Η Δευτέρα λοιπόν ήταν εκεί στη θέση της, και μαζί με αυτήν ήταν καλοκαίρι, κι εμείς ζεσταθήκαμε κι ιδρώσαμε για πρώτη φορά εδώ κι ένα μήνα. Συνέχεια ανάγνωσης

Οδηγίες για την αντιμετώπιση του καύσωμα

Standard

της Συντακτικής Επιτροπής των «Ενθεμάτων»

Πληροφορούμε την εκλεκτή πελατεία μας ότι, όπως κάθε χρόνο, κατά τη διάρκεια του Αυγούστου το κατάστημα των «Ενθεμάτων» θα παραμείνει  –ερμητικά– κλειστό. Θα ανοίξει ξανά –διάπλατα– τον μήνα Σεπτέμβριο. Καλό καλοκαίρι!

Βασίλι Καντίνσκι, "Των Αγίων Πάντων", 1913

Σημ.  Ειδοποιούμε τους κ.κ. αναγνώστας ότι, καθ’ όλη την διάρκεια των θερινών διακοπών, ιδίως σε περιπτώσεις καύσωνα,  δύνανται να αξιοποιήσουν, λίαν πρωτοτύπως και λυσιτελώς, παλαιότερα και νεότερα φύλλα των «Ενθεμάτων». Πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου της Νομανσλάνδης και της Ακαδημίας Πλάτωνος δείχνει ότι τα φύλλα αποτελούν άριστο αναψυκτικό για κάθε κινηματία που ψήνεται στο καμίνι της ταξικής πάλης, δροσερό πνευματικό ρόφημα για κάθε ανήσυχο πνεύμα, αλλά και εξαίρετο κρύο κατάπλασμα για κάθε δημοκρατικό και προοδευτικό πολίτη τούτης της χώρας. Aπολαύστε τη σπάνια ψυχοσωματική εμπειρία της ανάγνωσης των «Ενθεμάτων», όταν ο υδράργυρος ξεπερνάει τους 40 βαθμούς. Σε περίπτωση αιφνιδίου χασμουρητού, διπλασιάσατε τη δόση συνδυάζοντας τη με αμπελόφυλλα, θερμά λουτρά, αλλά και την ανάγνωση άλλων τμημάτων της πρωινής εφημερίδας της Αριστεράς. Άριστα αποτελέσματα, επιτυχία εγγυημένη 100%, ο Μορφέας ή εξουσιοδοτημένος αντιπρόσωπός του θα σας επισκεφθεί σε χρόνο ντετέ, αυθωρεί και παραχρήμα. Συνέχεια ανάγνωσης

Το ήρεμο καύμα

Standard

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ

του Νίκου Σαραντάκου

Αργύρης Στυλιανίδης, «Θερισμός», 1935

Όσο κι αν φέτος βοηθάει το αεράκι, είναι βέβαιο πως έχουμε μπει στις πιο ζεστές μέρες του χρόνου. Για να θυμηθούμε τα δημοσιογραφικά κλισέ, η Αθήνα έγινε καμίνι, ο ήλιος σκάει την πέτρα, η άσφαλτος βράζει, ο υδράργυρος σκαρφαλώνει σε νέα ύψη· μ’ άλλα λόγια: καύσωνας· οπότε και το θέμα του σημερινού σημειώματος θα είναι ακριβώς ο καύσωνας, που έρχεται κάθε χρόνο περίπου τέτοιον καιρό σε μια πόλη που και με πιο ήπιες θερμοκρασίες γίνεται πολύ συχνά αβίωτη.

Κάποιος πιο παλιομοδίτης μπορεί να χρησιμοποιήσει την έκφραση «κυνικά καύματα». Το ακούμε κάθε τόσο κι αυτό το κλισέ όταν σφίγγουν οι ζέστες. Και γεννιέται εύλογα η απορία: μόνο οι σκύλοι ζεσταίνονται; Όμως η έκφραση αυτή γεννήθηκε όχι από τη ζωολογία αλλά απ’ την αστρονομία. Το τελευταίο δεκαήμερο του Ιούλη, ο Σείριος, το πιο λαμπρό αστέρι του αστερισμού του Μεγάλου Κυνός, που λεγόταν στην αρχαιότητα και κύναστρος ή κύναστρον, ανέτελλε και έδυε περίπου ταυτόχρονα με τον Ήλιο, κι επειδή τότε ακριβώς παρατηρούνται οι πιο ζεστές μέρες του χρόνου, οι αρχαίοι είχαν ονομάσει «κυνάδες ημέρες» τις μέρες τούτες που περνάμε, και «κυνικά καύματα» τις μεγάλες ζέστες που μας ταλαιπωρούν. Συνέχεια ανάγνωσης