68 χρόνια από την εκτέλεση του Παντελή Πουλιόπουλου

Standard

Π. Πουλιόπουλος

Στο παλιό Δημαρχείο της γενέτειράς του Θήβας θα ζωντανέψουν απόψε, 68 χρόνια μετά, οι συγκλονιστικές στιγμές της εκτέλεσης του Π. Πουλιόπουλου και 106 Ακροναυπλιωτών συγκρατουμένων του στις 6 Ιουνίου 1943 στο Νεζερό της Λαμίας από τους Ιταλούς φασίστες, με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου του Βαγγέλη Σακκάτου Π. Πουλιόπουλος, ο θεμελιωτής του μαρξισμού στην Ελλάδα. Τα τετράδια της Ακροναυπλίας (εκδ. Δρόμων).

Πρόκειται για τις συζητήσεις που έγιναν στο κάτεργο της Ακροναυπλίας από το 1939 έως τις αρχές του 1942, ανάμεσα στην Ενιαία Οργάνωση Κομμουνιστών Διεθνιστών Ελλάδας (Π. Πουλιόπουλος) και την Κομμουνιστική Διεθνιστική Ένωση Ελλάδας (Α. Στίνας), για τα φλέγοντα ζητήματα της εποχής, όπως η δικτατορία της 4ης Αυγούστου, ο χαρακτήρας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο κοινωνικός χαρακτήρας της ΕΣΣΔ και η υπεράσπισή της στον επερχόμενο πόλεμο. Τις συζητήσεις αυτές κατέγραψε και διέσωσε ο Χρ. Αναστασιάδης, σύντροφος του Π. Πουλιόπουλου. Συνέχεια ανάγνωσης

To «φονικό μοιραίο βόλι» του Θ. Λασκαρίδη, πρώτου αρχισυντάκτη του «Ριζοσπάστη»

Standard

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

του Νίκου Σαραντάκου

Όσοι παρακολουθούν τα γραπτά του Νίκου Σαραντάκου, έντυπα και ηλεκτρονικά, έχουν εικόνα  του εύρους και του βάθους όπου εκτείνεται η ερευνητική του σκαπάνη — από τη γλώσσα, τη φρασεολογία, την ετυμολογία και τη λεξικογραφία μέχρι την ιστορία, την ιστορία της λογοτεχνίας και της λογιοσύνης, την πολιτική. Η ακάματη δραστηριότητά του μας χαρίζει, αυτές τις μέρες,  έναν ακόμα ωραίο καρπό: «άπαντα τα δημοσιευμένα γραφτά» (αντιπολεμικά, ταξικά-κοινωνικά, αισθηματικά διηγήματα, αποσπάσματα από το χαμένο του μυθιστόρημα, καθώς και φιλολογικά κείμενα) του δημοσιογράφου Θεόδωρου Λασκαρίδη, του πρώτου γνωστού αρχισυντάκτη του Ριζοσπάστη, αλλά παντελώς άγνωστου σήμερα. Ζητήσαμε από τον Νίκο Σαραντάκο να μας παρουσιάσει, με ένα σημείωμά του, τη ζωή και το έργο του Θ. Λασκαρίδη.

Ο τόμος, με τίτλο Το φονικό μοιραίο βόλι θα κυκλοφορήσει τις αμέσως επόμενες μέρες από τις εκδόσεις διάπυροΝ της Θεσσαλονίκης· μια που ο οίκος είναι καινούργιος και ίσως σχετικά άγνωστος (όχι βέβαια όσο ο Λασκαρίδης) δίνουμε στοιχεία επικοινωνίας: www.diapyron.com, τηλ. 6937-160705 και 637-108881.

Στρ. Μπ.

Αφίσα της Κομιντέρν, 1920 (Συλλογή Α. Δάγκα-«Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα», τόμ. Β2, Βιβλιόραμα, Αθήνα 2003)

Θεόδωρος Λασκαρίδης (1896-1921)

 Ο Θεόδωρος Λασκαρίδης γεννήθηκε το 1896 στη Βουλγαρία, στην Αγχίαλο (σήμερα Πομόριε), παραθαλάσσια πόλη με ακμαία ελληνική κοινότητα. Το 1906, με την καταστροφή της Αγχιάλου, η οικογένειά του τον στέλνει στην Πόλη να σπουδάσει. Τον Ιανουάριο του 1916, ενώ είναι φοιτητής στην Κωνσταντινούπολη, οι τουρκικές αρχές τον συλλαμβάνουν και τον στέλνουν στη Βουλγαρία, η οποία μόλις είχε μπει στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Θα πολεμήσει στο μακεδονικό μέτωπο, στον τομέα του Καϊμακτσαλάν. Συμμετέχει στις πολύνεκρες μάχες που ακολουθούν τη σερβική επίθεση του Σεπτεμβρίου-Νοεμβρίου 1916 και κάποια στιγμή αυτομολεί στους Σέρβους. Παραμένει φυλακισμένος στο περιχαρακωμένο στρατόπεδο της Θεσσαλονίκης και ύστερα στέλνεται, μαζί με άλλους έλληνες αυτόμολους του βουλγαρικού στρατού, στο στρατόπεδο της Μπάνιτσας (σήμερα Βεύη). Τον Νοέμβριο του 1917 δραπετεύει από το στρατόπεδο και κατεβαίνει στην Αθήνα. Στις αρχές του 1918 πιάνει δουλειά στον Ριζοσπάστη.

Γλωσσομαθής, καλλιεργημένος και ένθερμος σοσιαλιστής, ο Λασκαρίδης είναι παρών σε όλο το διάστημα του μετασχηματισμού του Ριζοσπάστη από αριστερή βενιζελική εφημερίδα σε σοσιαλιστική και μετά σε κομμουνιστική, πολύτιμο δεξί χέρι του διευθυντή Γιάννη Πετσόπουλου, ο οποίος μπαινοβγαίνει στις φυλακές. Όμως, οι ταλαιπωρίες του πολέμου στοίχισαν στον Λασκαρίδη βαριά νευρασθένεια. Σύμφωνα με μαρτυρίες όσων τον γνώρισαν, περιστασιακά πάθαινε κρίσεις και η αυτοκτονία τού είχε γίνει έμμονη ιδέα· μάλιστα κουβαλούσε πάντοτε μαζί του μια επιστολή προς τις αρχές για να μην ενοχοποιηθεί άλλος για τον θάνατό του. Στις 22 Μαΐου 1919, το βράδυ, μέσα στα γραφεία του Ριζοσπάστη, αυτοπυροβολείται με περίστροφο στον κρόταφο. Θα επιζήσει, αλλά θα του μείνει μια βαθιά ουλή στο κεφάλι. Συνέχεια ανάγνωσης

Λιποτάκτης

Standard

του Θ.  Λασκαρίδη

Πυροβολικό, σερβικό μέτωπο. Φωτογραφία του Merl LaVoy (από το flickr, otisarchives1's photostream

Ο στρατός υποχωρεί σ’ όλο το μέτωπο. Οι τηλεφωνικές γραμμές κατεστράφησαν. Τα νοσοκομεία, τα άλογα, οι αποθήκες μεταφέρονται όλα με μια αφάνταστη παραζάλη προς τα οπίσω, προς το Ντόμπρο Πόλιε. Έφυγε η σημαία του 11ου συντάγματος –που ανήκω– έφυγε κι εκείνη τυλιγμένη μέσα σε μια μουσαμαδένια θήκη. Την συνοδεύουν πέντε στρατιώτες μ’ έναν ανθυπασπιστή, που πετούν απ’ τη χαρά τους, γιατί με το να ορισθούν φρουρά ενός παλιοκούρελου, γλιτώνουν από βέβαιο θάνατο. Τα πρόχειρα δυο μικρά νοσοκομεία του συντάγματος, που έφυγαν, δεν επήραν μαζί τους και τους βαριά πληγωμένους. Ένας έχει συρθεί σχεδόν πάνω απ’ το χαράκωμα που βρίσκουμαι και μου ζητάει νερό. Είναι κάποιος γνωστός μου χωρικός. Κομμάτια οβίδες τού έχουν μισοβγάλει τα έντερα, που τα κρατεί με τα δυο του χέρια… Είναι το μόνο στήριγμα, ο δυστυχής, μιας οικογένειας με έξι παιδιά. Θέλει νερό. Κλαίει και μ’ ερωτά με μια φωνή που δεν έχει πια τίποτε το ανθρώπινο. «Πότε θα ξαναγυρίσουν οι νοσοκόμοι να με πάρουν;» Τον είχαν ξεγελάσει, εγκαταλείποντάς τον, πως θα ξαναγυρίσουν να τον πάρουν. Κι όσο η ώρα περνά κι όσο πλακώνει το μούχρωμα, τόσο η αγωνία του ετοιμοθάνατου μεγάλωνε, και τον ακούω να κλαίει, να βογγά, να μουγγρίζει, σαν ζώο που το σφάζουν. Ο μόνος γιατρός που έμεινε ακόμη στην πρώτη γραμμή, ακούει τα βογγητά και σκυφτά έρχεται σιμά μου για να τον ιδεί. Κουνάει απελπιστικά το κεφάλι, βγάζει το ρεβόλβερ του και, χωρίς ο χωρικός να το νιώσει, το βάζει στα μηνίγγια του και τραβάει τη σκανδάλη. Συνέχεια ανάγνωσης

Η επίδραση των «Οδηγιών του Φαράκου»:Μια περίπτωση αδιάκριτης γοητείας ή ένα υπερεκτιμημένο μέγεθος;

Standard

του Νίκου Παπαδογιάννη

Προεκλογική αφίσα, 1977

Έχουμε διανύσει σχεδόν τριάντα πέντε χρόνια από το καλοκαίρι του 1977, όταν κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Οδηγητής» το τευχίδιο που έφερε τον τίτλο Για την αγωνιστική ταξική πατριωτική διαπαιδαγώγηση της νεολαίας. Το τευχίδιο αυτό συχνά αναφέρεται στη δημόσια ιστορία και ως το «εγχειρίδιο του καλού Κνίτη» ή οι «Οδηγίες  του Φαράκου», του μέλους του Πολιτικού Γραφείου της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, το οποίο είχε συγγράψει μέρος του έργου αυτού. Για την ακρίβεια, περιλάμβανε τα υλικά της συνεδρίασης του Κεντρικού Συμβουλίου της ΚΝΕ με θέμα τη διαπαιδαγώγηση των νέων, πλατιά περίληψη της εισήγησης, το πλήρες κείμενο της διακήρυξης του Κ.Σ. και ομιλία του Γρηγόρη Φαράκου.  Το συγκεκριμένο έργο αναφερόταν συστηματικά στην επιθυμητή συμπεριφορά του μέλους/στελέχους της ΚΝΕ στο χώρο της εκπαίδευσης, της εργασίας, αλλά και στο πεδίο της οικογένειας και της σεξουαλικότητας, υποστηρίζοντας τις σταθερές, ετεροφυλοφιλικές σχέσεις που οδηγούν σε γάμο. Αρκετοί θεωρούν ότι αποτέλεσε σημείο αναφοράς για τα μέλη/στελέχη της ΚΝΕ στα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια, καθώς και βασικό μέσο προσαρμογής στα προωθούμενα από την οργάνωση πρότυπα συμπεριφοράς. Πλήθος τέτοιων αναλύσεων, οι οποίες συνήθως εκφράζουν ευρύτερους προβληματισμούς σχετικά με την έννοια και τα όρια της «μεταπολίτευσης», μπορούν να εντοπιστούν σε άρθρα εφημερίδων ή ιστολόγια.[1]

***

Στο άρθρο αυτό θα επιχειρήσω να ανασκευάσω εν μέρει αυτήν την αναπαράσταση. Θα εστιαστώ στο σκέλος του τευχιδίου περί σεξουαλικών σχέσεων των νέων και θα επιχειρηματολογήσω ότι πράγματι αυτό αναπαρήγαγε ορισμένα κυρίαρχα μοντέλα στην ελληνική κοινωνία της δεκαετίας του ’70. Όμως, οι υποδείξεις αυτές αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης και μερικού επανακαθορισμού από τα μέλη/στελέχη της ΚΝΕ, διαδικασίες που αποκαλύπτονται, εάν εξετάσουμε συμπληρωματικά ένα πλήθος πηγών. Θα επικεντρωθώ στην πρώτη περίοδο της μεταπολίτευσης, δηλαδή από την πτώση της δικτατορίας το 1974 μέχρι την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία το 1981. Τα ερευνητικά δεδομένα προέρχονται από τη διδακτορική μου διατριβή που εξέτασε τις κομμουνιστικές οργανώσεις νεολαίας στην Ελλάδα και την πολιτικοποίηση της ψυχαγωγίας στην περίοδο 1974-1981.

Συνέχεια ανάγνωσης