Από τον Φίλιπ Ντικ μέχρι τις ανοιχτές φυλακές: Μια νέα δυστοπία για τις κοινωνίες μας;

Standard

του Γιώργου Μ. Χατζηστεργίου

2-neo-xatzistergioyΣε ένα από τα βιβλία του Φίλιπ Ντικ, του μεγαλοφυούς αμερικανού διανοητή που με όχημα την επιστημονική φαντασία  κατάφερε να διεισδύσει στη βαθιά ουσία της μεταπολεμικής αμερικανικής κοινωνίας, οι άνθρωποι, χτυπημένοι από τη φτώχεια και την ανέχεια, στριμώχνονται να βρούνε θέση σε διαστημικά οχήματα προκειμένου να συνεχίσουν τη ζωή τους σε άλλους πλανήτες, έστω και αν οι συνθήκες ζωής εκεί είναι εντελώς απροσδιόριστες. Αυτό που δεν γνωρίζουν οι ατυχείς επιβάτες είναι ότι, άθελά τους, μετέχουν σε ένα πρόγραμμα συστηματικής εξόντωσης μεγάλου μέρους του πληθυσμού της Γης, καθώς υπολογισμοί με βάση οικονομικά κριτήρια κατέληξαν ότι είναι απαραίτητο. Τελικά, οι πύραυλοι στέλνονται στο σκοτεινό διάστημα για να εκραγούν, και όχι για να προσγειωθούν κάπου με ασφάλεια.

Ευτυχώς για μας, τα έργα επιστημονικής φαντασίας δεν είναι προφητικά με τη στενή έννοια — οπότε μπορούμε να ησυχάσουμε. Παρ’ όλα αυτά, κάποια στοιχεία της σημερινής πραγματικότητας έχουν φρικιαστικές ομοιότητες με το έργο του Ντικ. Από τότε που η Ελλάδα μπήκε στο Μνημόνιο, μοιάζει με όχημα τρίτης κατηγορίας, στο οποίο οι κάτοικοί της έχουν φορτωθεί σαν μπουλούκι φοβικών και ενοχικών ανθρώπων. Το όχημα κινείται από στάση σε στάση με βάση το δρομολόγιο που καθορίζουν κέντρα έξω απ’ αυτό, με  την κρίσιμη λεπτομέρεια ότι ο προορισμός είναι άγνωστος. Με τι θα μοιάζει το μέρος όπου τελικά θα μας αποβιβάσουν;

Η αλήθεια είναι ότι δεν χρειάζονται ειδικές ικανότητες για να προβλέψουμε το μέλλον που μας επιφυλάσσουν. Αρκεί να στρέψουμε την προσοχή μας σε ένα υπαρκτό οικοσύστημα το οποίο, εκεί που δεν θα το περίμενε κανείς, παρουσιάζει περίεργες ομοιότητες με τα δικά μας. Συνέχεια ανάγνωσης

Θρυμματισμένοι καιροί: κουλτούρα και κοινωνία στον 20ό αιώνα

Standard

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

του Έρικ Χομπσμπάουμ

μετάφραση: Νίκος Κούρκουλος

6-HOBSBWAM-aΤις επόμενες μέρες κυκλοφορεί, από τις εκδόσεις Θεμέλιο, σε μετάφραση Νίκου Κούρκουλου, το βιβλίο του Έρικ Χομπσμπάουμ Θρυμματισμένοι καιροί. Η μεταθανάτια αυτή συλλογή δοκιμίων, που κυκλοφόρησε στα αγγλικά μόλις πριν ένα μήνα, καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, σχετικά με την κουλτούρα και την κοινωνία του 20ού αιώνα: ο Καρλ Κράους, η αρ νουβώ, ο μύθος του καουμπόι, η ποπ, τα φεστιβάλ του 21ου αιώνα, οι σχέσεις τέχνης και επανάστασης μετά το 1917, οι δεσμοί τέχνης και εξουσίας είναι ορισμένα από τα θέματα που θίγονται με τον γνωστό συναρπαστικό τρόπο του Χομπσμπάουμ. Προδημοσιεύουμε σήμερα ένα εκτενές απόσπασμα από τον Πρόλογο και μικρά αποσπάσματα από τρεις κριτικές: του Mark Mazower (Financial Times, 29.3.2013), του Jonathan Derbyshire (The New Statesman,9.4.2013) και του Roy Foster (The Irish Time, 13.4.2013).

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Κολάζ του Κουρτ Σβίτερς, 1947

Κολάζ του Κουρτ Σβίτερς, 1947

Λίγες σελίδες είναι πιο οικείες σήμερα από την προφητική περιγραφή του Καρλ Μαρξ για τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της δυτικής καπιταλιστικής βιομηχανοποίησης. Όμως, καθώς ο ευρωπαϊκός καπιταλισμός του 19ου αιώνα εγκαθίδρυε την κυριαρχία του πάνω σ’ έναν πλανήτη τον οποίο έμελλε να μεταμορφώσει μέσω της κατάκτησης, της τεχνολογικής υπεροχής και της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας του, κουβαλούσε μαζί του κι ένα ισχυρού γοήτρου φορτίο από δοξασίες και αξίες, που θεωρούνταν φυσιολογικά ανώτερες από άλλες. Ας τις ονομάσουμε «ευρωπαϊκό αστικό πολιτισμό», έναν πολιτισμό που δε συνήλθε ποτέ από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι τέχνες και οι επιστήμες ήταν εξίσου κεντρικές όσο και η πίστη στην πρόοδο και την εκπαίδευση γι’ αυτήν τη σίγουρη για τον εαυτό της κοσμοθεωρία, και αποτέλεσαν πράγματι τον πνευματικό πυρήνα που αντικατέστησε την παραδοσιακή θρησκεία. Γεννήθηκα και μεγάλωσα μέσα σ’ αυτόν τον «αστικό πολιτισμό», ο οποίος συμβολίζεται παραστατικά στο μεγάλο δακτύλιο από δημόσια κτίρια των μέσων του 19ου αιώνα που περιβάλλουν το παλιό μεσαιωνικό και αυτοκρατορικό κέντρο της Βιέννης: το Χρηματιστήριο, το Πανεπιστήμιο, το Burgtheater, το μνημειακό Δημαρχείο, το κλασικό Κοινοβούλιο, τα τιτάνια μουσεία της ιστορίας της τέχνης και της φυσικής ιστορίας, το ένα αντίκρυ στο άλλο, και φυσικά την καρδιά κάθε αστικής πόλης εκείνου του αιώνα που σεβόταν τον εαυτό της, τη Μεγάλη Όπερα. Αυτοί ήταν οι τόποι όπου οι «καλλιεργημένοι άνθρωποι» ασκούσαν τη λατρεία τους στους βωμούς της κουλτούρας και των τεχνών. Μια εκκλησία του 19ου αιώνα προστέθηκε στο φόντο μόνο σαν όψιμη παραχώρηση προς το δεσμό μεταξύ Εκκλησίας και αυτοκράτορα.

Όσο πρωτόφαντο κι αν ήταν, αυτό το πολιτιστικό σκηνικό είχε βαθιές ρίζες στην παλιά ηγεμονική, βασιλική και εκκλησιαστική κουλτούρα πριν τη Γαλλική Επανάσταση, δηλαδή στον κόσμο της εξουσίας και του μεγάλου πλούτου, τους κλασικούς πάτρωνες των υψηλών τεχνών και θεαμάτων. Επιβιώνει ακόμα σε σημαντικό βαθμό μέσα από τη διασύνδεση παραδοσιακού κύρους και οικονομικής δύναμης, που επιδεικνύεται σε δημόσιο θέαμα, αλλά δεν περιφράσσεται πια από την κοινωνικά αποδεχτή αύρα της γέννησης ή της πνευματικής αυθεντίας. Συνέχεια ανάγνωσης

Το σκληρό φως του Κάφκα

Standard

Με την ευκαιρία της παράστασης «Η μεταμόρφωση» από την Ομάδα Σημείο Μηδέν

Η Μεταμόρφωση παίζεται κάθε Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή στον Νέο Χώρο του Θεάτρου Άττις (Λεωνίδου 12), ως τις 10 Μαρτίου. Η Ιωάννα Μεϊτάνη μίλησε με τους συντελεστές Σάββα Στρούμπο, Μίλτο Φιορέντζη, Μαρία Αθηναίου, Ελεάνα Γεωργούλη και Θοδωρή Σκυφτούλη.

Από την παράσταση

Από την παράσταση

Σάββας: Νομίζω ότι ο Κάφκα δεν δίνει βάρος στην κυριολεκτική μεταμόρφωση, αλλά σε αυτό που συμβολίζει. Δουλέψαμε λοιπόν τη μεταμόρφωση αφενός, όσον αφορά τον Γκρέγκορ Σάμσα, στην υπαρξιακή της διάσταση, δηλαδή το πώς έχει μπει μέσα του το πλέγμα φόβου, ενοχής, αγωνίας να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων και των ρόλων που του έχουν επιβάλει και υποβάλει οι συνθήκες της οικογένειας και της κοινωνίας. Την ίδια στιγμή όμως, τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς του δεν είναι μέλη μιας καθ’ όλα υγιούς, χαρούμενης οικογένειας, αλλά άνθρωποι οι οποίοι έχουν ήδη υποστεί μια διαδικασία αντίστοιχης μετάλλαξης, παραμόρφωσης, αλλοίωσης, σαν τον Γκρέγκορ Σάμσα. Με την έννοια αυτή, είδαμε την κοινωνία και την οικογένεια ως ένα όλον, ως μια μηχανή αποανθρωποποίησης εαυτών και αλλήλων. Άρα, ο Γκρέγκορ Σάμσα δεν μεταμορφώνεται μέσα σ’ ένα κενό αέρος, σε μια κατά τα άλλα ουτοπική κοινωνία ούτε σε μια κατά τα άλλα ουτοπική οικογένεια. Η μεταμόρφωση δηλώνει μια εγγραφή στο σώμα αγωνιών, φόβων, ενοχών, ρόλων που έχουν επιβληθεί στον άνθρωπο, ανάλογα με τη θέση του στην οικογένεια, την κοινωνία, τον επαγγελματικό βίο κ.λπ.

Ο Κάφκα δεν μας προτείνει έναν άλλο τρόπο ζωής, μιαν άλλη κοινωνία ούτε κάποια ιδεολογία. Φωτίζει με εξαιρετικά έντονο και σκληρό φως τις αρνητικές συνέπειες αυτού του παραμορφωτικού, παραμορφωμένου, αλλοτριωμένου τρόπου ζωής. Κι έτσι, διά της αρνητικής οδού, δίνει τα ερεθίσματα για να ξανασκεφτούμε τη σχέση μας με τον εαυτό μας και τους άλλους γύρω μας και τον κόσμο που μας περιβάλλει. Συνέχεια ανάγνωσης

Από την ενοχή στη θυματοποίηση

Standard

της Μαρίας Κακογιάννη

Έμιλ Νόλντε, «Νεκρή φύση με χορευτές», 1914

Αν κάτι πρέπει να μας ανησυχεί σήμερα, είναι η φασιστικοποίηση της ελληνικής κοινωνίας. Οι «αντικειμενικές» συνθήκες δεν αρκούν ως εξήγηση. Δεν έχουμε το μονοπώλιο της συμφοράς. Φτώχεια, πείνα, ανθρωπιστική κρίση υπάρχουν κι αλλού, χωρίς αυτό να σηματοδοτεί έκρηξη του φασισμού. Κάτι τέτοιο σχετίζεται με την υποκειμενοποίηση της κρίσης, το πώς ερμηνεύεται και βιώνεται.

Χονδρικά, υπάρχουν δύο στάσεις: η ενοχή («φταίμε εμείς») και η θυματοποίηση («φταίνε οι άλλοι»). Φταίμε εμείς οι πολίτες, που κλέβουμε το κράτος, πετάμε τα σκουπίδια όπου να ’ναι, έχουμε πολύ χαλαρή σχέση με την τήρηση των κανόνων, φταίει το ελληνικό κράτος που δυσλειτουργεί και δίνει επιδόματα σε χιλιάδες ανύπαρκτους τυφλούς κ.ο.κ. Η ερμηνεία της ενοχής έχει δύο βασικές συνιστώσεις. Από τη μία, απαιτεί αυτοκριτική και αλλαγή στις πρακτικές. Από την άλλη, απαιτεί νοικοκύρεμα του κράτους ή, ακόμα, στη φιλελεύθερη εκδοχή του, «αποκρατικοποίηση». Συνέχεια ανάγνωσης

Η σχέση μεταξύ πολιτικού και κοινωνικού και η «επόμενη μέρα»

Standard

του Μανώλη Μελισσάρη

Αντρέ Φουζερώ, «Μητέρα και παιδί με κόκκινη ποδιά»

Το άρθρο αυτό φιλοδοξεί να θέσει ένα θεωρητικό πλαίσιο, το οποίο αφενός θα εξηγεί την τρέχουσα πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα και, αφετέρου, θα χρησιμεύει ως πρώτο βήμα για τη θέση ορισμένων αρχών στις οποίες μπορεί να βασιστεί πολιτικά η χώρα από δω και στο εξής και, το κυριότερο, μακροπρόθεσμα.

Ο κεντρικός μου ισχυρισμός είναι ότι η Ελλάδα βιώνει τη μετάβαση από το κοινωνικό στο πολιτικό ως οργανωτικών αρχών, ως εγγυητών της συνοχής και λειτουργίας της. Με τον όρο «κοινωνικό» αναφέρομαι στον χώρο στον οποίο αναγνωρίζει ο ένας τον άλλο στη βάση ηθικών, θρησκευτικών και άλλων τέτοιων κοινοτήτων και όπου υποχρεώσεις και δικαιώματα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τους ουσιαστικούς δεσμούς μεταξύ των μερών. Το «πολιτικό» είναι το πεδίο στο οποίο συνευρίσκονται άνθρωποι άγνωστοι μεταξύ τους κι επιχειρούν να θέσουν ένα πλαίσιο για τη συνύπαρξή τους, που δεν θα είναι βασισμένο σε συγκυριακές και ασταθείς κοινότητες, αλλά σε μια πλατφόρμα η οποία θα μπορεί να γίνει οικουμενικά αποδεκτή. Αυτός λοιπόν ο αποχωρισμός του πολιτικού από το κοινωνικό γίνεται με τρόπο τόσο απότομο, που γεννά συγκρούσεις επί βασικών πολιτικών ζητημάτων, όπως και προβλήματα πολιτικής νομιμοποίησης. Το θεμελιώδες ερώτημα, λοιπόν, είναι τι νόημα έχει αυτή η διάσπαση και πώς μπορεί να καθορίσει την «επόμενη μέρα». Συνέχεια ανάγνωσης

Κοινωνικό κράτος και δημοκρατία: η δίκαιη υπεράσπιση

Standard

του Γιάννη Παπαθεοδώρου

 

Έργο του Τζωρτζ Γκρος, 1919

Το νέο «κοινωνικό ζήτημα»

 Παρόλο που, εδώ και μήνες, η δημόσια συζήτηση γύρω από την κρίση εξαντλείται στις διαχειριστικές δυσκολίες των δανειακών συμβάσεων (Μνημόνιο 1, 2 PSI κλπ.), ολοένα και περισσότερο γίνεται αντιληπτό ότι η κρίση επιτείνει την ταχύτατη αποσύνθεση όλων των δομών την κοινωνικής συνοχής και δοκιμάζει την ανθεκτικότητα των δημοκρατικών θεσμών. Είναι πια προφανές πως δεν βρισκόμαστε μπροστά σε ένα δημοσιονομικό πρόβλημα μιας υπερχρεωμένης χώρας αλλά μπροστά σε ένα νέο «κοινωνικό ζήτημα»,  που διαχέεται παντού: στο πολιτικό σύστημα, στις εργασιακές σχέσεις, στη σχέση μας με την Ευρώπη, στην ίδια την καθημερινότητα. Η κρίση εκδιπλώνεται πλέον μέσα από μια ακραία τάση πόλωσης, που διαχωρίζει οριστικά την πολιτική από την κοινωνία, την παραγωγή από την αναδιανομή, την ανταγωνιστικότητα από την αλληλεγγύη, τον πολιτικό φιλελευθερισμό των δικαιωμάτων από την εξατομίκευση της διαπραγματευτικής ισχύος. (βλ. κατάργηση συλλογικών συμβάσεων).

Με άλλα λόγια, η κρίση, τόσο στην ελληνική όσο και στην ευρωπαϊκή της διάσταση, έχει ήδη καταδείξει πως η κοινωνική συνοχή εξαρτάται από την αλληλεξάρτηση του κοινωνικού με το οικονομικό πεδίο  και πως οι αιτίες των σημερινών αδιεξόδων δεν βρίσκονται μόνο στην παθογένεια του ελληνικού παραγωγικού συστήματος αλλά στο ίδιο το περιεχόμενο του κοινωνικού κράτους και της δημοκρατίας. Ένας τρόπος, λοιπόν, για να σκεφτούμε διαφορετικά την κρίση είναι να επιστρέψουμε σε αυτές ακριβώς τις έννοιες, ακριβώς για να αποφύγουμε το στερεοτυπικό λόγο περί του «αυτονόητου μονόδρομου», αλλά και την εύκολη αντιπαράθεση μεταξύ μνημονιακής και αντιμνημονιακής ρητορείας. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι η πρόσφατη πρωτοβουλία για την «Υπεράσπιση της κοινωνίας και της δημοκρατίας» (www. koindim.eu) συγκεντρώνει ένα ευρύ ενδιαφέρον πολιτών από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους, ακριβώς επειδή άνοιξε με τόλμη αυτή τη συζήτηση, αλλάζοντας την ποιότητα του διαλόγου στη δημόσια σφαίρα.

 Η επαναθεμελίωση του κοινωνικού κράτους 

 Στην παρούσα φάση της κρίσης, η σχέση του κοινωνικού κράτους με τη δημοκρατία δεν είναι απλώς μια τυπική σχέση θεσμικού εκσυγχρονισμού και πολιτειακής μέριμνας γύρω από τη διατήρηση του κοινωνικού ιστού. Είναι το κεντρικότερο ίσως ζήτημα που θα κρίνει την ίδια την έννοια των μεταρρυθμίσεων, την αποτελεσματικότητα των μέτρων της κοινωνικής πολιτικής αλλά και την ίδια τη συμβολαιακή σχέση των υποκειμένων με την πολιτική. Για να το πω σχηματικά: σε καιρούς κρίσης, το θέμα δεν είναι να μιλάμε απλώς για «λιγότερο κράτος» αλλά να αντικαταστήσουμε το παθητικό κοινωνικό κράτος «των αποζημιώσεων και των επιδοτήσεων» με ένα σύγχρονο κοινωνικό κράτος του δικαιώματος στην εργασία, στην κοινωνική απασχόληση, στην ένταξη, στο δικαίωμα στη ζωή εν κοινωνία, όπως το ορίζει στις οξυδερκείς αναλύσεις του ο Πιέρ Ροζανβαλόν. Η επαναθεμελίωση του κοινωνικού κράτους αλλά η δομή ενός νέου δίκαιου φορολογικού συστήματος εμπεριέχει ένα τύπο «συμβολαίου» που θα επιτρέψει στους πολίτες να εμπιστευτούν ξανά την πολιτική αλλά και τη δημοκρατία, εμποδίζοντας τη μοναδοποίηση, τον ατομικισμό, την εξαθλίωση. Ας μην το ξεχνάμε: η δημοκρατία είναι ένα σύστημα που προγραμματικά προϋποθέτει τη μείωση των ανισοτήτων ως εγγύηση της λειτουργίας της. (Για αυτό, άλλωστε, και ο σοσιαλισμός δεν μπορεί παρά να είναι δημοκρατικός, αλλά αυτό είναι μια άλλη υπόθεση). Συνέχεια ανάγνωσης

Για την υπεράσπιση της κοινωνίας και της δημοκρατίας

Standard

e-mail για συλλογή υπογραφών: koindim@gmail.com

 

Ντ. Μπουρλιούκ, "Μελαγχολικό φεγγάρι", 1913

Η ελληνική κοινωνία δοκιμάζεται τόσο από την κρίση όσο και από τις αδιέξοδες συνταγές αντιμετώπισής της. Υποχωρούν θεσμοί που συγκροτήθηκαν μέσα από πολλούς αγώνες και θυσίες στη μεταπολεμική Ελλάδα: οι κοινωνικές ασφαλίσεις, το σύστημα δημόσιας υγείας και περίθαλψης, η εκπαίδευση, οι συγκοινωνίες, το φυσικό και αστικό περιβάλλον, η δυνατότητα ασφαλούς διαβίωσης, στοιχειώδη δημόσια αγαθά που συνιστούν την ελληνική εκδοχή ενός ήδη λειψού και απαξιωμένου κοινωνικού κράτους κατεδαφίζονται, με αποτέλεσμα η κοινωνία να οδηγείται στην ασφυξία.

Προβάλλεται εκβιαστικά το δίλημμα: λιτότητα ή χρεοκοπία; Ωστόσο, δεν πρόκειται για δίλημμα αλλά για αρνητικό άθροισμα: και λιτότητα και χρεοκοπία. Η ανά τρεις μήνες απειλή αποβολής της Ελλάδας από την ευρωζώνη είναι ηθικά ανοίκεια και οικονομικά καταστροφική, γιατί ενισχύει την βαριά ύφεση, μετατρέποντας την Ευρώπη σε κεντρικό παράγοντα αβεβαιότητας, οικονομικής αστάθειας και βαθέματος της κρίσης. Η ίδια η Ευρώπη διαμορφώνει τις συνθήκες ώστε η Ελλάδα να μην τηρεί τις δανειακές της υποχρεώσεις.

Κάθε μέρα γίνεται πιο φανερό ότι η συγκεκριμένη πολιτική αντιμετώπισης της κρίσης, που κορυφώνεται με το Μνημόνιο 2, δεν είναι μια πορεία διάσωσης και εξόδου ούτε άρσης των χρόνιων παθογενειών του ελληνικού πολιτικού και οικονομικού συστήματος, αλλά μια πορεία καταστροφική, βασισμένη στην κοινωνική αδικία. Την κρίση δεν την υφίστανται όσοι εκμεταλλεύτηκαν το κράτος και το δημόσιο συμφέρον επί δεκαετίες, αλλά οι πλέον ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια πρωτοφανή επιχείρηση αναδιανομής πλούτου και ισχύος, που υπονομεύει το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο, δημιουργώντας ακραίες οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες. Ταυτόχρονα, επανεμφανίζεται δυναμικά ο εθνικισμός, ενώ εντείνονται ο ρατσισμός και η ξενοφοβία.

Από το εξώφυλλο του βιβλίου του Benedict Livishts "The one and a half-eyed Archer"

Η ψευδώνυμη χρήση της έννοιας της «μεταρρύθμισης» είναι ενδεικτική για την αδυναμία υπέρβασης της κρίσης. Και αυτοί ακόμη που ήλπιζαν ότι η κρίση θα αποτελούσε ευκαιρία εξυγίανσης και τολμηρής θεσμικής ανανέωσης αντιλαμβάνονται πλέον ότι οι επιβαλλόμενες «μεταρρυθμίσεις» διαλύουν την κοινωνία. Ο λόγος που κυριάρχησε στο εσωτερικό και εντείνεται στο εξωτερικό είναι ηθικολογικός, τιμωρητικός και ενοχοποιητικός. Κάθε αντίρρηση και κριτική επισείει την κατηγορία του «λαϊκισμού», του «συντεχνιασμού» και του «αντιευρωπαϊσμού». Αφού πρώτα στιγματίστηκε η μεταπολίτευση και το πνεύμα δημοκρατίας που έφερε στον τόπο, παρακολουθήσαμε και τον εξαγνισμό της άκρας δεξιάς, με τη συμπερίληψή της στην κυβέρνηση. Παράλληλα, πυκνώνουν οι προτάσεις για κυβερνήσεις «αρίστων», για συνασπισμούς τεχνοκρατών που θα «σώσουν» τη χώρα. Πρόκειται για ισχυρές αντιδημοκρατικές και αυταρχικές τάσεις, που εκμεταλλεύονται, με λαϊκιστικό τρόπο, τα δικαιολογημένα αισθήματα αποτροπιασμού απέναντι στην παλιά τάξη πραγμάτων που καταρρέει. Ωστόσο, σε αντίθεση με έναν ρηχό «εθνικά υπερήφανο» λόγο εναντίον των δανειακών συμβάσεων, δεν νοσταλγούμε, βέβαια, αυτή την τάξη.

To γεγονός ότι Ελλάδα και Ευρώπη βυθίζονται σε μια αλληλοτροφοδοτούμενη κρίση, δείχνει όχι μόνο τις θεσμικές αδυναμίες της Ένωσης, αλλά και την αποτυχημένη διαχείρισή της από τις συντηρητικές ηγεσίες με νεοφιλελεύθερες συνταγές. Όσο και αν μοιάζει σήμερα δύσκολο, οφείλουμε να εργαστούμε για μια κοινωνική και δημοκρατική Ευρώπη, που θα προβάλλει τις ιστορικές και πολιτικές της αξίες, δίνοντας νέο περιεχόμενο στην παγκοσμιοποίηση — άλλωστε, η λύση δεν μπορεί να είναι αποκλειστικά εθνική, αλλά πρέπει να ανταποκρίνεται στις διαστάσεις της ηπείρου μας, και όχι μόνο. Σήμερα ταπεινώνουν τους Έλληνες, αύριο τους υπόλοιπους λαούς, σπέρνοντας δυσπιστία και μίσος ανάμεσά τους. Πρόκειται για μια καταστροφική στιγμή στην ευρωπαϊκή ιστορία. Έτσι, η αλληλεγγύη προς την Ελλάδα συνιστά πολιτικό διακύβευμα για όλη την προοδευτική Ευρώπη.

Απέναντι στον κυρίαρχο άκριτο και εν τέλει ταξικό λόγο, οφείλουμε να προτάξουμε την κριτική σκέψη, την καθημερινή εμπειρία και τις ανάγκες των πολιτών, ιδίως αυτών που πλήττονται άδικα από την κρίση. Όσοι και όσες υπογράφουμε το κείμενο, επιθυμούμε να συμβάλουμε στη διαμόρφωση ενός ισχυρού μετώπου υπεράσπισης της κοινωνίας και της δημοκρατίας. Μια μεγάλη συμπαράταξη, που θα φέρνει κοντά ανθρώπους από διαφορετικούς χώρους, με στόχο να αποκαταστήσει το νόημα των λέξεων, τη δημιουργική επικοινωνία ανάμεσα σε κοινωνικούς χώρους και πολίτες με διαφορετικές εντάξεις, που συμμερίζονται τις θεμελιώδεις αρχές της δικαιοσύνης, της αλληλεγγύης και της δημοκρατίας, τις συντεταγμένες δηλαδή της ιδιότητας του πολίτη σε ένα φιλελεύθερο και δημοκρατικό πολίτευμα.

Απορρίπτοντας τη λογική του «μονόδρομου», τα ανιστόρητα στερεότυπα που ενοχοποιούν την ελληνική κοινωνία καταρρακώνοντας τη συλλογική αξιοπρέπειά μας, επιδιώκουμε να αναδείξουμε, εντός κι εκτός Ελλάδας, τις συνέπειες της κρίσης. H ελληνική κρίση είναι μέρος μιας συνολικότερης κρίσης, η οποία αλλάζει θεμελιακά την ιστορική εποχή που ζούμε. Σ’ αυτήν τη μεταιχμιακή περίοδο είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι διακυβεύονται τόσο η έννοια του κοινωνικού, όσο και η δημοκρατία και τα δικαιώματα του πολίτη.

 Αθήνα, 11 Φεβρουαρίου 2012

Oι υπογραφές που δημοσιεύονται εδώ είναι όσες είχαν συγκεντρωθεί μέχρι αργά το βράδυ της Πέμπτης. Δείτε το σύνολο των υπογραφών στο koindim.wordpress.com

Λίνα Βεντούρα Παν. Πελοποννήσου, Ηλίας Νικολακόπουλος Παν. Αθηνών, Αντώνης Λιάκος Παν. Αθηνών, Κωνσταντίνος Τσουκαλάς Παν. Αθηνών, Δημήτρης Χριστόπουλος Πάντειο, Γιάννης Παπαθεοδώρου Παν. Ιωαννίνων Βαγγέλης Καραμανωλάκης Παν. Αθηνών-ΑΣΚΙ, Σπύρος Ι. Ασδραχάς ιστορικός-συνταξιούχος του ΙΚΑ, Αριστείδης Μπαλτάς ΕΜΠ, Γεράσιμος Μοσχονάς Πάντειο, Κώστας Γαβρόγλου Παν. Αθηνών, Χριστίνα Κουλούρη Πάντειο, Νίκος Πετραλιάς Ινστιτούτο «Ν. Πουλαντζάς», Κωστής Χατζημιχάλης Χαροκόπειο Παν., Χρήστος Χατζηιωσήφ Παν. Κρήτης, Γιώργος Γραμματικάκης πρώην πρύτανης Παν. Κρήτης, Σπύρος Αρταβάνης-Τσάκωνας Harvard Medical School και Collège de France, Νικόλας Βουλέλης δημοσιογράφος, Νίκος Θεοτοκάς Πάντειο, Κώστας Δουζίνας Birckbeck College, Nίκος Σαραντάκος συγγραφέας-μεταφραστής, Στρατής Μπουρνάζος «Ενθέματα» εφ. Αυγής, Γιάννης Σκαλτσάς ΑΣΚΤ, Γιάννης Κονταράτος εικαστικός, Στάθης Γουργουρής Columbia University, Νένη Πανουργιά Columbia University, Στέφανος Πεσμαζόγλου Πάντειο, Χάρης Γολέμης Ινστιτούτο «Ν. Πουλαντζάς», Γιάννης Χάρης μεταφραστής, Σία Αναγνωστοπούλου Πάντειο, Γιάνης Γιανουλόπουλος Πάντειο, Αθηνά Αθανασίου Πάντειο, Δημήτρης Πλουμπίδης ψυχίατρος-Παν. Αθηνών, Έφη Κάνερ Παν. Αθηνών, Γιώργος Αγγελόπουλος Παν. Μακεδονίας, Πέτρος Λινάρδος-Ρυλμόν ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, Γεράσιμος Κουζέλης Παν. Αθηνών, Σταύρος Κωνσταντακόπουλος Πάντειο, Μαρία Θεοδώρου αρχιτέκτονας, Λεωνίδας Εμπειρίκος ιστορικός, Μιλάγρος Αράνο ψυχολόγος, Γιώργος Γιαννακόπουλος υποψήφιος δρ. πολιτικής επιστήμης, Νέλλη Ασκούνη Παν. Αθηνών, Δάφνη Βουδούρη Πάντειο, Ελευθερία Ζέη Παν. Κρήτης, Δήμητρα Σαμίου ιστορικός, Μαρίκα Ρόμπου-Λεβίδη ανθρωπολόγος, Αλέκος Λεβίδης ζωγράφος, Αθηνά Σταυρίδου ΕΜΠ, Δημήτρης Πλάντζος, Παν. Ιωαννίνων, Μαρία Ευσταθιάδη συγγραφέας-μεταφράστρια, Νίκος Κοταρίδης Πάντειο, Γιώργος Φαράκλας-Ματορίκος Πάντειο, Ελένη Περδικούρη Παν. Πατρών, Δήμητρα Γκέφου-Μαδιανού Πάντειο, Ρένα Μόλχο ιστορικός, Αλέξης Ηρακλείδης Πάντειο, Άντα Διάλλα ΑΣΚΤ, Κέλλυ Λινάρδου ΑΣΚΤ, Λεωνίδας Καραμπίνης εικαστικός-ΤΕΙ Αθήνας, Δήμητρα Πέτρου εκπαιδευτικός, Μιχάλης Σπουρδαλάκης Παν. Αθηνών, Βασιλική Σακκά ιστορικός-εκπαιδευτικός, Πόπη Πολέμη ιστορικός, Σπύρος Καράβας Παν. Αιγαίου, Άννα Ματθαίου Παν. Θεσσαλίας, Αιμιλία Σαλβάνου ιστορικός, Άρης Στυλιανού ΑΠΘ, Δημήτρης Αρβανιτάκης ιστορικός, Μαρία Μανδαμαδιώτου ιστορικός, Όλγα Παπαδοπούλου εκπαιδευτικός, Άννα Παπαϊωάννου εκπαιδευτικός, Ανδρέας Λυμπεράτος Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, Νίκος Σιγάλας ιστορικός, Χρήστος Ηλιάδης πολιτικός επιστήμονας, Παρασκευάς Ματάλας ιστορικός, Βάσια Λέκκα ιστορικός, Θανάσης Λάγιος ιστορικός, Λουδοβίκος Κωτσονόπουλος δρ πολιτικών επιστημών, Νικόλας Σεβαστάκης ΑΠΘ, Βίκυ Καραφουλίδου ιστορικός, Ιφιγένεια Καμτσίδου ΑΠΘ, Νίκος Παρασκευόπουλος ΑΠΘ, Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης ΑΠΘ, Ελένη Τάκου υποψήφια δρ, Έφη Γαζή, Παν. Πελοποννήσου, Στέφανος Δημητρίου Παν. Ιωαννίνων, Μάρθα Φωστέρη ψυχοθεραπεύτρια, Κωστής Παπαϊωάννου εκπαιδευτικός-αρθρογράφος, Χρυσάνθη Αυλάμη Πάντειο, Λίνα Λούβη Πάντειο, Βαγγέλης Κεχριώτης Παν. του Βοσπόρου, Μαρία Ρεπούση ΑΠΘ, Ειρήνη Αβραμοπούλου υπ. δρ κοινωνικής ανθρωπολογίας Cambridge University, Λεωνίδας Καρακατσάνης δρ πολιτικών επιστημών, Bruce Robbins Columbia University, Kύρκος Δοξιάδης Παν. Αθηνών, Πολυμέρης Βόγλης Παν. Θεσσαλίας, Έλσα Σταματοπούλου υπάλληλος ΟΗΕ, Γρηγόρης Ανανιάδης Πάντειο, Χαρά Κούκη ιστορικός, Ρεγγίνα Μαντανίκα πολιτικός επιστήμονας, Νίκος Σκούταρης Παν. Μααστρίχτ, Ανδρέας Τάκης ΑΠΘ, Ντίνα Βαΐου ΕΜΠ, Κωστής Κορνέτης Brown University, Έλσα Αμανατίδου Brown University, Φωτεινή Αναγνωστοπούλου φιλόλογος, Γιάννης Αναγνωστόπουλος αρχιτέκτονας, Αλέξανδρος Ευκλείδης σκηνοθέτης-θεατρολόγος, Τάκης Γιαννακόπουλος δικηγόρος, Δημήτρης Δημητρόπουλος ΙΝΕ/ΕΙΕ, Ευαγγελία Σουμέλη ερευνήτρια, Γιώργος Φουρτούνης Πάντειο, Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος RedNotebook, Aθηνά Σκουλαρίκη κοινωνιολόγος, Αλέξανδρος Κιουπκιολής ΑΠΘ, Βουβούλα Σκούρα γραφίστρια, Μάνος Αυγερίδης ΑΣΚΙ, Μαρία Καλαντζοπούλου πολεοδόμος-συγκοινωνιολόγος, Βασιλική Κατριβάνου ψυχολόγος, Παναγιώτης Στάθης ιστορικός, Ελένη Φουρναράκη Παν. Κρήτης, Αναστάσης Βιστωνίτης δημοσιογράφος, Ιωάννα Παπαθανασίου ΑΣΚΙ-ΕΚΚΕ, Georges Iggers State University of New York at Buffalo, Wilma Iggers ιστορικός, Βασίλης Γρόλιος δρ πολιτικής φιλοσοφίας, Απόστολος Πανταζής ΑΠΘ, Βάλια Αρανίτου Παν. Κρήτης, Judith Butler Columbia University Συνέχεια ανάγνωσης

Μια πρωτοβουλία με σημασία και δυναμική

Standard

Το κείμενο για την «Υπεράσπιση της κοινωνίας και δημοκρατίας», που δημοσιεύουμε πρωτοσέλιδα, φαίνεται να  βρίσκει μεγάλη απήχηση,  τις λίγες μέρες που κυκλοφορεί, δημιουργώντας μια ευρεία συσπείρωση πολιτών, σε όλη την Ελλάδα, με βασικούς άξονες την υπεράσπιση της κοινωνίας, της δημοκρατίας και του κοινωνικού κράτους, την άρνηση της λογικής του «μονόδρομου» και των «αρίστων», την κριτική στη νεοφιλελεύθερη και συντηρητική Ευρώπη στην οπτική ακριβώς ενός ευρωπαϊκού ορίζοντα. Τις επόμενες μέρες θα κυκλοφορήσουν μεταφράσεις του  κειμένου στα αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά,  ισπανικά, πορτογαλικά και τουρκικά. Εκτιμώντας ότι  πρόκειται για πρωτοβουλία με σημασία και δυναμική, που σπάει τον κυρίαρχο τιμωρητικό και ηθικολογικό λόγο, ανοίγοντας ένα παράθυρο στην κριτική σκέψη και μια αχτίδα ελπίδας,  ζητήσαμε από τέσσερις ανθρώπους που υπέγραψαν από τους πρώτους το κείμενο, τη Χριστίνα Κουλούρη, τον Αριστείδη Μπαλτά, τον Γιάννη Παπαθεοδώρου και τον Δημήτρη Χριστόπουλο ένα σύντομο σχόλιο.

Στρ. Μπ.

Λιτότητα και χρεοκοπία ή αλληλεγγύη και χειραφέτηση;

Standard

του Δημήτρη Χριστόπουλου

Έργο του J.-M. Marello

Στο βιβλίο του Για την υπεράσπιση της κοινωνίας (Ψυχογιός, 2002), τίτλος στον οποίο μπορεί και να παραπέμπει αυτός του κειμένου «Για την υπεράσπιση της κοινωνίας και της δημοκρατίας», ο Φουκώ αναδεικνύει ότι στο όνομα της κοινωνίας διεξάγεται ένας πόλεμος, τόσο έκδηλος όσο και υπόγειος, μεταξύ δύο ασυμφιλίωτων και ασύμμετρων δυνάμεων:  από τη μία, αυτών που παρουσιάζουν την κοινωνία ως τον χώρο του λόγου, της γνώσης, του δικαίου, της τάξης και της ειρήνης, και από την άλλη εκείνων που αναγνωρίζουν μέσα σε όλα αυτά τα ανθρωποκεντρικά μορφώματα τη συνέχιση του πολέμου με άλλα μέσα. Οι δυνάμεις όμως που διακυβεύονται εντός της Ιστορίας δεν υπακούουν σε καμία νομοτέλεια, και το μεγάλο παιχνίδι της Ιστορίας είναι ποιος θα οικειοποιηθεί καλύτερα τους κανόνες του συστήματος προς όφελός του.

Αυτό που συμβαίνει σήμερα με  επιθετικό τρόπο είναι το εξής: μέρος των δυνάμεων που θεωρητικά αρέσκονται στην παρουσίαση της κοινωνίας ως του χώρου του λόγου, της τάξης, του δικαίου κλπ. είναι αυτές που έχουν αναλάβει να πολεμήσουν την κοινωνία ή –για να μην είμαστε τόσο αυστηροί– αυτές που έχουν αναλάβει τη θεωρητική πλαισίωση ή την απολογία του πολέμου. Αντίστροφα, μέρος των δυνάμεων που αντιλαμβάνονται την κοινωνία ως το κατεξοχήν πεδίο αντιθέσεων, «συνέχισης του πολέμου με άλλα μέσα», προσπαθούν να κινητοποιηθούν για την υπεράσπισή της. Έτσι αντιλαμβανόμαστε τη συγκυρία και γι’ αυτό υπογράψαμε το κείμενο. Το κείμενο λέει τα αυτονόητα, τα οποία μπορούμε να τα ταξινομήσουμε σε τέσσερις άξονες:

  • Αυτό που ζούμε δεν είναι δίλημμα αλλά αρνητικό άθροισμα: και λιτότητα και χρεοκοπία. Άρα, το πραγματικό δίλημμα είναι «λιτότητα και χρεοκοπία» από τη μία, και χειραφέτηση από την άλλη.
  • Η κοινωνία διαλύεται. Αποσαθρώνεται. Δε νοσταλγούμε όμως το «παλιό καθεστώς». Οι περισσότεροι από όσους υπογράφουν το κείμενο ήταν σχεδόν πάντα κριτικοί απέναντι στις ηγεμονικές επιλογές που καθοδήγησαν τον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό τα τελευταία χρόνια και τον έφεραν στο σημείο αυτό. Συμβαίνει όμως το εξής, εκ πρώτης όψης, παράδοξο. Οι κατεξοχήν εκφραστές του καθεστώτος αυτού στο πεδίο της πολιτικής και της διανόησης είναι αυτοί που αίφνης παρουσιάζονται ως διαλύτες του.
  • Η δημοκρατία εκφυλίζεται. Την Κυριακή 12 Φεβρουαρίου, όταν το κείμενο είχε ετοιμαστεί, φοβηθήκαμε ότι θα χανόταν μέσα στην επικοινωνιακή μετατόπιση που θα επέφεραν οι φλόγες στο κέντρο της Αθήνας. Κι όμως, ο γερμανός υπουργός οικονομικών δεν περίμενε ούτε μια βδομάδα, έστω για τα προσχήματα. Ήδη τη δεύτερη μέρα μετά την ψήφιση της δανειακής σύμβασης ξεκίνησε νέος γύρος αξιώσεων, με αποτέλεσμα την αγανάκτηση ακόμη και των πιο «μνημονιακών» δυνάμεων. Έτσι, σε αυτή τη συγκυρία αναδεικνύεται με εμφατικό τρόπο ότι ο νεοφιλελευθερισμός δεν θέλει ούτε φιλελευθερισμό ούτε δημοκρατία. Το παράδειγμα δεν είναι ιστορικά καινοφανές. Τα μεγαλύτερα νεοφιλελεύθερα πειράματα δεν μπορούν να διεξαχθούν σε καθεστώς φιλελεύθερου-δημοκρατικού πολιτεύματος. Για τον λόγο αυτό, προσπαθούν να το ακυρώσουν, να το εμφανίσουν ως μια θεσμική πολυτέλεια.
  • Η Ευρώπη  αποδιαρθρώνεται. Αναβιώνουν τα πλέον αρνητικά στερεότυπα και ταξινομήσεις όλων για όλους. Η νεοφιλεύθερη Ευρώπη συνθλίβει την πολιτική Ευρώπη,  την ιδέα δηλαδή ότι υπάρχει ένα μέλλον στη συγκρότηση μιας κοινής πολιτικής κοινότητας των ευρωπαϊκών λαών.  Και το χειρότερο, είναι τέτοια η ιστορική κληρονομιά που λειτουργεί σαν βαρίδι, αντί σαν πυξίδα. Η Ευρώπη για μια ακόμη φορά,  σε λιγότερο από έναν αιώνα, αποδεικνύεται ανεπίδεκτη μαθήσεως. Συνέχεια ανάγνωσης

Μια αλληλεγγύη πέρα από πολιτικές και εθνικές γραμμές

Standard

της Χριστίνας Κουλούρη

Έργο του Μαρκ Σαγκάλ

Βρισκόμαστε σε μια εποχή κατακλυσμικών αλλαγών, ανάλογων με εκείνες που παρατηρούνται σε εποχές πολέμου. Η Ευρώπη βρίσκεται στο κέντρο της περιδίνησης, θύτης και θύμα για μια ακόμη φορά. Αν ο 20ός αιώνας υπήρξε ο αιώνας που δοκίμασε τα όρια του δυτικού πολιτισμού, ο 21ος ανέτειλε εξίσου δυσοίωνα για την Ευρώπη. Στην Ελλάδα ιδιαίτερα, νιώθουμε καθημερινά να κατεδαφίζονται δημοκρατικά κεκτημένα, να περιορίζονται ελευθερίες και δικαιώματα και να επεκτείνεται συνεχώς η κοινωνική αδικία. Το χειρότερο είναι ότι όλα αυτά παρουσιάζονται σαν «αναγκαίες θυσίες», σαν το αναπόφευκτο κόστος για να υπερβούμε την κρίση.

Ωστόσο, αυτός ο λόγος, αν αρχικά έπεισε ίσως κάποιους από μας, γρήγορα αποκαλύφτηκε τι έκρυβε από κάτω. Όλο και περισσότεροι νιώθουν σήμερα την ανάγκη να αντιδράσουν, αλλά δεν ξέρουν πώς, μέσα από ποιους φορείς, τη στιγμή που υπάρχει μια συνολική απαξίωση του πολιτικού συστήματος. Όλο και περισσότεροι πάλι αντιμετωπίζουν πρόβλημα επιβίωσης και δεν ενδιαφέρονται για αναλύσεις και χάρτινες «λύσεις».

Μέσα σ’ αυτό το κλίμα, υπάρχει ο κίνδυνος μια πρωτοβουλία σαν τη δική μας να εκληφθεί ως μια ακόμη ακαδημαϊκή άσκηση, ως ένα ελιτίστικο εγχείρημα. Εντούτοις, είναι απαραίτητο να μη μένουμε πλέον αδρανείς και να δημιουργηθούν νέες συλλογικότητες που θα εκφράσουν τα τμήματα της κοινωνίας που βιώνουν την κρίση, αλλά δεν ακούγεται η φωνή τους. Συνέχεια ανάγνωσης

Περί αναίσθητης αυτοχειρίας και κυριαρχίας

Standard

 

 του Τάκη Καφετζή

Για τους δικούς και τους συγγενείς, δεν έχουν καμία σημασία οι πλείστοι όσοι λόγοι που διαφέντευσαν την κίνηση του φιλτάτου προσώπου τους προς την αυτοχειρία. Τους αρκεί η πιστοποίηση του αποτελέσματος της κίνησης. Ό,τι προηγήθηκε θα καταγραφεί ως άλλο ένα δεδομένο στην πειθαρχική στατιστική των εγκληματολογικών χρονικών. Θα καταχωριστεί στα συμβάντα του καθημερινού δελτίου της αστυνομικής γραφειοκρατίας. Θα απασχολήσει κάποιους νοσταλγούς του Ντυρκέιμ, με επίμονο το φλερτ τους προς την ιατροδικαστική. Το πολύ πολύ θα δώσει τροφή στις δεισιδαιμονίες, τις προκαταλήψεις, τον φόβο των χριστιανών στον καφενέ της γειτονιάς.

Οι αυτόχειρες δεν προειδοποιούν για το διάβημά τους. Αφήνουν μερικές φορές ένα σημείωμα, ένα post scriptum δηλαδή. Ως τέτοιο, διαβάζεται συνήθως σαν τεκμήριο μιας ετεροχρονισμένης αυτογνωσίας. Είναι όμως γνωστό πως η αυτογνωσία υπάρχει μόνον μέσα από τη συγχρονία της. Δεν έχει το περιθώριο να αναφαίνεται σε έναν «χρόνο-μετά» την τέλεσή της, εκδιπλώνεται τη στιγμή ακριβώς που επιτελείται. Ίσως γι’ αυτό είναι ευφημισμός ο «ιδανικός αυτόχειρας», κάτι σαν ιδεαλιστικό, ά-χρονο και ά-τοπο ξόρκι του τέλους του.

Στη χώρα, τα τελευταία δύο χρόνια, αυτοί που «είναι στα πράγματα» λένε συνεχώς πως βρίσκονται «με το πιστόλι στον κρόταφο». Εννοούν πως δεν κυβερνούν, απλώς η τύχη τα ’φερε έτσι να διαμεσολαβούν αποφάσεις κάποιων τρίτων. Λογικά, θα είχαν δύο επιλογές. Είτε να πάρουν το πιστόλι και να το γυρίσουν ανάποδα (σ’ αυτούς που τους το κολλάνε στον κρόταφο) είτε να το πάρουν και να τινάξουν μόνοι τους τα μυαλά τους στον αέρα. Στην πρώτη εκδοχή, θα δικαιούντο να μιλήσουν για μια γενναία κίνηση «σωτηρίας της χώρας», στην οποία μάλιστα θα καλούσαν το πλήθος να διατρανώσει τη λύτρωσή του στο πρόσωπό τους. Αν και κάτι τέτοιο θα θύμιζε ρωμαϊκή αρένα, φέρνοντας πολλά προβλήματα σε μια κοινωνία που θέλει να μην κινείται πίσω, στην εποχή της αφτιασίδωτης βαρβαρότητας. Στη δεύτερη εκδοχή, δεν θα μπορούσαν να αναπαρασταθούν post mortem ως ηρωικοί αυτόχειρες, διότι η κίνησή τους δεν είναι το αποτέλεσμα ελεύθερης-αυτεπίγνωστης επιλογής, αλλά απεγνωσμένη αντίδραση παγιδευμένου ζώου. Οπότε, όμως, δεν υπάρχει και κανένας λόγος να λένε ότι, μ’ αυτό τον τρόπο, υπηρετούν τη σωτηρία της πατρίδας — απλώς, πασκίζουν να μην περιβληθεί ελεεινά η υστεροφημία τους, ή, καλύτερα, να μην πεταχτεί στα σκυλιά ό,τι απέμεινε από το σαρκίο τους. Συνέχεια ανάγνωσης

Πώς θα ήταν

Standard

του Κυριάκου Κατζουράκη

 

Έργο του Κυριάκου Κατζουράκη, από την έκθεση "σώμα ευάλωτο"

Αν δεν είχαμε λυγίσει κάτω από το βάρος της ενοχής του Εμφυλίου

Αν δεν είχαμε ακολουθήσει τις ψευδαισθήσεις που ήταν μόνο ψευδαισθήσεις

Αν είχαμε την περηφάνια που είχε κάποτε ο αγρότης για το χωράφι του

Αν είχαμε την αξιοπρέπεια του μέσου εργαζόμενου, αυτόν που όλοι λοιδορούν, χλευάζουν και θεωρούν ασήμαντο και άξιο της μοίρας του.

Αν γνωρίζαμε όλοι ότι η δημοκρατία δεν εφαρμόζεται μόνο στις εκλογές

Αν ξέραμε σε πόσο πλούσια χώρα κατοικούμε

Αν δεν είχαμε εμπιστευτεί τους πολιτικούς ιεροκήρυκες της άκοπης ευεξίας

Κάπως έτσι φαντάζομαι θα ήταν σήμερα:

Με τα χρόνια θα είχαμε αποκτήσει αυτοπεποίθηση για το ζήτημα της ταυτότητας μας και δε θα επιστρατεύαμε τους παπάδες. Αυτοί θα άνοιγαν το Άγιον Όρος στον γυναικείο πληθυσμό και η μελέτη της ιστορίας του Βυζαντίου θα είχε μεγάλη ανάπτυξη. Συνέχεια ανάγνωσης