Η μουσουλμανική οργή

Standard

του Νίκου Χατζηνικολάου

Δασκάλα: «Πέτρο, ποιος χτύπησε πρώτος τον άλλο; Εσύ ή ο Κωστάκης;»

Πώς να εξηγήσουμε τις πολύνεκρες αυτοκτονικές επιθέσεις στην καρδιά της Δύσης; Νέα Υόρκη 2001, Μαδρίτη 2004, Λονδίνο 2005, Βοστόνη 2013, Παρίσι και Κοπεγχάγη 2015. Σίγουρα είναι πολύ περισσότερες, υπάρχει και η κάπως διαφορετική περίπτωση της Μόσχας, αλλά εκείνο που ενδιαφέρει τη στιγμή αυτή είναι το φαινόμενο και όχι η καταγραφή των περιπτώσεων. Ανάμεσά τους, στις αρχές του χρόνου, η ένοπλη επίθεση στην έδρα του σατιρικού περιοδικού Charlie Hebdo και στο εβραϊκό σούπερ μάρκετ στη Βενσέν, που αποτελεί και το έναυσμα για τη δημοσίευση της παρούσας σειράς άρθρων στα «Ενθέματα».

2 Φεβρουαρίου 1982. Συνάντηση του Ρόναλντ Ρήγκαν με Αφγανούς μουτζαχεντίν, στον Λευκό Οίκο. Δίπλα στον Ρήγκαν, ο διαβόητος ελληνοαμερικανός πράκτορας της CIA Γκας Αβρακότος

2 Φεβρουαρίου 1982. Συνάντηση του Ρόναλντ Ρήγκαν με Αφγανούς μουτζαχεντίν, στον Λευκό Οίκο. Δίπλα στον Ρήγκαν, ο διαβόητος ελληνοαμερικανός πράκτορας της CIA Γκας Αβρακότος

Τι έχει συμβεί ; Οι σχολιαστές των γεγονότων της 7 Ιανουαρίου στη Γαλλία δεν μπορούν να καταλάβουν πώς είναι δυνατόν, όπως έγραφε κάποιος, «να χρησιμοποιούνται πολεμικά όπλα σε μια ειρηνική χώρα, ενάντια σε άνδρες και γυναίκες που έκαναν τη δουλειά τους, έγραφαν, έκαναν σκίτσα ή επιτηρούσαν ένα κτίριο [την ώρα που τους σκότωσαν] ενώ άλλοι, όπως κάθε Παρασκευή, ψώνιζαν».

Πόσο είμαστε θύματα της προπαγάνδας που καθημερινά εισπνέουμε; Κυρίως σε θέματα τόσο φορτισμένα όπως το Ισλάμ, η Μέση Ανατολή και ο ρόλος που παίζουν οι Δυτικές δυνάμεις εκεί, μοιάζει σχεδόν αδύνατο να ξεφύγουμε απ’ την έτοιμη σκέψη που μας σερβίρεται. Μετά τα τρομοκρατικά χτυπήματα των τελευταίων 15 ετών μας παρουσιάζουν την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες ως θύματα της αγριότητας του ισλαμικού φονταμενταλισμού. Από μια σκοπιά σίγουρα έτσι έχουν τα πράγματα. Αυτή είναι όμως όλη η αλήθεια;

Στα 1683, στα πρόθυρα της μεγάλης μάχης των χριστιανικών στρατευμάτων με τα οθωμανικά που πολιορκούσαν τη Βιέννη, η ισλαμική απειλή ήταν άμεση. Τρεις αιώνες αργότερα η κατάσταση έχει όμως αντιστραφεί. Η υποχώρηση των δυνάμεων του Ισλάμ τον 18ο και τον 19ο αιώνα, τόσο στρατιωτικά όσο και οικονομικά και πολιτικά, οδήγησε βαθμιαία στην κατάρρευση. Συνέχεια ανάγνωσης

Αυτοεκπληρούμενες Προφητείες: Η βία και η βιομηχανία της ειρήνης στην Μέση Ανατολή

Standard

του Νικόλα Κοσματόπουλου

Κομπάνι. Φωτογραφία του Veyzi Altay

Κομπάνι. Φωτογραφία του Veyzi Altay

Στο Κομπανί, τη Γάζα, το ξεχασμένο Μπαχρέιν, είναι ξεκάθαρο – σαν τον βραδινό ουρανό σε αεροπορικό βομβαρδισμό — ότι η μηχανή του πολέμου δουλεύει μερόνυχτα, καταπίνοντας φτωχές ψυχές και φτύνοντας υπέρογκα κέρδη. Εκεί, ο ανοικτός πόλεμος ενάντια στους αδύναμους και τους «άλλους» επιβεβαιώνει ότι η επιβίωση της παραπαίουσας παγκόσμιας κυριαρχίας βασίζεται στην ολοένα και εντονότερη αλληλοσύνδεση της ενεργειακής αυτάρκειας και της αδηφάγας οικονομίας με το δόγμα της «ασφάλειας» και τον προληπτικό πόλεμο – μέσα, έξω και διά των συνόρων. Ωστόσο, η Μέση Ανατολή δεν είναι μόνο ο σύγχρονος σιτοβολώνας ενός κόσμου χτισμένου πάνω στην υπερκατανάλωση ενέργειας. Μπορεί οι διαχωριστικές γραμμές μεταξύ των βιομηχανιών πετρελαίου και πολέμου να σβήνονται γοργά, αλλά μια οικονομίστικη άποψη δεν αρκεί για να κατανοήσουμε γιατί η βία θεωρείται σήμερα συνώνυμο της Μέσης Ανατολής.

Προτείνω, αντιθέτως, μια ματιά μέσα από την οποία η Μέση Ανατολή αναδεικνύεται ως το αιματηρό πλυντήριο στο οποίο ξεπλένεται η ηθική χρεωκοπία της δυτικής ιδεολογικής κυριαρχίας και το ηθικοπλαστικό εργαστήρι στο οποίο σμιλεύονται έννοιες που νοηματοδοτούν την κοινή ζωή στον πλανήτη: βία, τρομοκρατία, πόλεμος –με μία λέξη– το «κακό» (evil), αλλά και πρόοδος, δημοκρατία, ειρήνη, το ίδιο το «καλό». Όσον αφορά τη Μέση Ανατολή σήμερα, η κυρίαρχη ηθική δουλεύει ασταμάτητα για να ορίσει την «κακή» βία, αλλά και να προωθήσει μια πολύ συγκεκριμένη εκδοχή της «καλής» ειρήνης. Η ατέρμονη μεσανατολική βία θα μένει ανεξήγητη, παράλογη και δαιμονική αν δεν συνειδητοποιήσουμε ότι δίπλα στην αιματηρή μηχανή του πολέμου συνυπάρχει αρμονικά –σχεδόν διαλεκτικά– μια ενοχική βιομηχανία της ειρήνης. Η βία στην Μέση Ανατολή δεν υπάρχει αντικειμενικά, ως «φυσικό φαινόμενο». Η βία δεν είναι δεδομένη, επειδή καμία δυνατότητα απευθείας γνώσης των γεγονότων (και των αιτιών) δεν υπάρχει χωρίς τη μεσολάβηση κυρίαρχων αναγνώσεων και φίλτρων, τα οποία –στο όνομα της «καλής» ειρήνης– καθορίζουν έννοιες, ξαναγράφουν την Ιστορία, άλλοτε αποσιωπούν κι άλλοτε αναδεικνύουν φωνές και πράξεις. Συνέχεια ανάγνωσης

Εν ονόματι του σιίτη ή σουννίτη Αλλάχ

Standard

Μέση Ανατολή ή προβλήματα Ιστορίας και Γεωγραφίας

της Σίας Αναγνωστοπούλου

Διαδήλωση  υπέρ της οργάνωσης «Ισλαμικό Kράτος του Ιράκ και της Εγγύς Ανατολής» στη Μοσούλη (Ιούνιος 2014)

Διαδήλωση υπέρ της οργάνωσης «Ισλαμικό Kράτος του Ιράκ και της Εγγύς Ανατολής» στη Μοσούλη (Ιούνιος 2014)

Η δράση της ισλαμιστικής (σουνιτικής) οργάνωσης «Ισλαμικό κράτος του Ιράκ και της Εγγύς Ανατολής» έρχεται να επιβεβαιώσει την «επαναθρησκειοποίηση» της Μέσης Ανατολής. Πρόκειται για μια διαδικασία η οποία εγκαινιάστηκε με την πολιτική των ΗΠΑ στην περιοχή και την επικράτηση σε χώρες όπως η Τουρκία ενός άλλου πολιτικού προτύπου: του ισλαμικού νεοφιλελευθερισμού. Η Αραβική Άνοιξη, ξέσπασμα της ανάγκης εκδημοκρατισμού, συνεθλίβη στο χάος που δημιούργησε η επικαιροποίηση του Ισλάμ και των εκδοχών του ως αποκλειστικής πολιτικής «γλώσσας» συνομιλίας, καθώς αναβίωνε η πάλαι ποτέ επινοημένη σύγκρουση «πολιτισμών».

Εντούτοις, το μείζον ιστορικό πρόβλημα στις χώρες της περιοχής οι οποίες χαρακτηρίζονταν από ανομοιογένεια πληθυσμού (είτε σε εθνοτική ή θρησκευτική βάση είτε λόγω των πολλών και διάσπαρτων φυλών) ήταν η οικοδόμηση δημοκρατικού έθνους-κράτους. Πρόβλημα το οποίο, λόγω των ιδιαίτερων ιστορικών συνθηκών –αποικιοκρατία, τεράστιοι οικονομικοί και γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί–, καταντούσε πιο πολύπλοκο όσο αυτός ο παραδοσιακός κατακερματισμός, αντί να εξουδετερώνεται, αναδεικνυόταν σε βάση μετάβασης στη νεωτερικότητα. Η περιοχή πέρασε στη φάση της νεωτερικότητας με όλες τις στρεβλώσεις που δημιούργησε παντού η αποικιοκρατία, στο πλαίσιο της οποίας κατασκευάστηκε μια ιδιαίτερη, μεσανατολίτικη νεωτερικότητα, με κυρίαρχο εργαλείο τη νεωτερική επικαιροποίηση της θρησκείας. Συνέχεια ανάγνωσης

«Ένας συνολικός συμβιβασμός ΗΠΑ – Ιράν δεν είναι απίθανος»

Standard

Συνέντευξη του Ζιλμπέρ Ασκάρ στον Γιάννη Αλμπάνη

askar gΟ Ζιλμπέρ Ασκάρ είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στη Σχολή Ανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών του Λονδίνου (SOAS). Έχει γράψει πολλά βιβλία γι ατηΜέση Ανατολή. Από τη δεκαετία του ’70 συμμετέχει ενεργά στη ριζοσπαστική Αριστερά. Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στο Χάιντεραμπαντ της Ινδίας, στο περιθώριο του συνεδρίου «Δημοκρατία, Σοσιαλισμός και οράματα για τον 21ο αιώνα».

Ποιες είναι οι τελευταίες εξελίξεις στον συριακό εμφύλιο, ιδιαίτερα μετά τη Σύνοδο της Γενεύης;
Η Σύνοδος ήταν καταδικασμένη να αποτύχει. Το καθεστώς Άσαντ δεν έχει διάθεση για παραχωρήσεις. Από τη στιγμή που το Ιράν αποφάσισε, πριν ένα χρόνο, να παρέμβει ευθέως στον εμφύλιο βγάζοντας τον Άσαντ από τη δύσκολη θέση, η ισορροπία δυνάμεων έχει αλλάξει υπέρ του καθεστώτος. Οι κυβερνητικές δυνάμεις πέρασαν στην αντεπίθεση και κατέλαβαν μια σειρά περιοχές. Επιπλέον, η αποδοχή από τις ΗΠΑ της συμβιβαστικής ρωσικής πρότασης για τα χημικά έγινε αντιληπτή από το καθεστώς ως νομιμοποίησή του, τρόπον τινά, από την Ουάσιγκτον. Ο Άσαντ πήγε λοιπόν στη Σύνοδο από θέση ισχύος. Η αντιπολίτευση πήγε για πολιτικούς λόγους, θεωρώντας ότι μια ενδεχόμενη απουσία της θα έδινε επιχειρήματα στο καθεστώς, ενώ η παρουσία της στη Γενεύη θα το εξέθετε.

Δαμασκός. Φωτογραφία της Marianne Gunderson από το flickr

Δαμασκός. Φωτογραφία της Marianne Gunderson από το flickr

Όντως έτσι εξελίχθηκαν τα πράγματα: το καθεστώς εμφανίστηκε αδιάλλακτο, σε βαθμό που ακόμα και ο μεσολαβητής του ΟΗΕ και του Αραβικού Συνδέσμου Λάκνταρ Ιμπραχίμι έφτασε να δηλώσει ότι ο Άσαντ δεν επιθυμεί συμβιβασμό. Από την όλη διαδικασία της Γενεύης, οι Αμερικάνοι οδηγήθηκαν στο συμπέρασμα ότι αν δεν αλλάξει ο συσχετισμός στο πεδίο της μάχης δεν πρόκειται να επιτευχθεί συμβιβασμός. Γιατί εξαρχής οι ΗΠΑ στη Συρία επιθυμούσαν μια πολιτική διευθέτηση της κρίσης, κι όχι μια κατάρρευση του κράτους, όπως έγινε στο Ιράκ και τη Λιβύη. Φοβούνται πολύ ότι μια τέτοια κατάρρευση θα απειούσε τα δικά τους συμφέροντα αλλά και των συμμάχων τους στην περιοχή (Ισραήλ, Σ. Αραβία κτλ). Για να γίνει εφικτός ο συμβιβασμός, πρέπει να απομακρυνθεί μεν η οικογένεια Άσαντ από την εξουσία, αλλά να διασφαλιστεί η συνέχεια του κράτους. Η ανάλυση ότι η αλλαγή στο πεδίο της μάχης θα ανοίξει τον δρόμο στον συμβιβασμό, μπορεί να εξηγήσει τις πληροφορίες ότι η αντιπολίτευση ετοιμάζει αντεπίθεση με την επιμελητειακή υποστήριξη των ΗΠΑ. Συνέχεια ανάγνωσης