Κυβερνώντας επιρ-ροές

Standard

Η δεύτερη επινόηση της  μεσογειακότητας

του Νικόλα Κοσματόπουλου

Το 1798 –μόλις εννιά χρόνια μετά την Επανάσταση– ο Ναπολέων Βοναπάρτης εγκαινίασε την περίφημη «μεσογειακή καμπάνια», η οποία κατέληξε στην κατάληψη της Μάλτας και την κατοχή της Αιγύπτου. Στη χώρα του Νείλου ο Γάλλος στρατάρχης εισέβαλλε με 40.000 στρατιώτες, αλλά και 2.000 τεχνικούς και ειδικούς επιστήμονες, 160 εκ των οποίων συνεργάστηκαν από το 1802 ως το 1829 στη σύνταξη ενός γιγάντιου έργου 36 τόμων, γνωστού με τη σύντομη ονομασία Description de l‘Égypte (Περιγραφή της Αιγύπτου). Περιελάμβανε γκραβούρες, πάπυρους, αρχαία κείμενα και πολύχρονες μελέτες σε διάφορα επιστημονικά πεδία, όπως βοτανολογία, αιγυπτιολογία, αρχαιολογία κτλ.

Γκραβούρα από την «Περιγραφή της Αιγύπτου», 1802-1829

Γκραβούρα από την «Περιγραφή της Αιγύπτου», 1802-1829

Βασισμένος στην επαναστατική στρατιωτικοποίηση ενός ολόκληρου λαού από τη μια και στην επιστημονική ανακάλυψη ενός ολοκαίνουριου κόσμου από την άλλη, ο Βοναπάρτης στην Αίγυπτο ανέδειξε τη Μεσόγειο ως αυτούσια γεωγραφική οντότητα. Εκ της θαλάσσης ορμώμενος, μετουσίωσε την παραδοσιακή πεφωτισμένη εκ θεού δεσποτεία πάνω σε ομογενείς πιστούς σε πεφωτισμένη εκ λαού και επιστήμης δεσποτεία πάνω σε άπιστους πάσας καταγωγής. Έκτοτε, η δυτική επιστήμη θα παίξει καθοριστικό ρόλο στην εγκαθίδρυση της αποικιοκρατίας μέσα από τη διάδοση επιστημονικοφανών διαφορών μεταξύ αποικιοκρατών και αποικιοκρατούμενων, αλλά και τη συγκρότηση πολύμορφων εξουσίας, που δύσκολα φαίνονται με γυμνό μάτι και ακόμα πιο δύσκολα πολεμιούνται με γυμνό χέρι.[1] Συνέχεια ανάγνωσης

Κυβερνησιμότητα της κρίσης και των κοινών στη νέα Μεσόγειο: Για μια «αντι-αντικοινωνική» έρευνα

Standard

του Νικόλα Κοσματόπουλου

Έργο του Ζακ Πρεβέρ, 1979

Έργο του Ζακ Πρεβέρ, 1979

Από την ημέρα που ο Μωχάμεντ Μπουαζίζι πυρπόλησε το βασανισμένο κορμί του σε μια πόλη της Τυνησίας, το κύμα των εξεγέρσεων και αναταραχών, που αυτή η κίνηση πυροδότησε, εξαπλώθηκε σε όλη σχεδόν τη Μεσόγειο. Ωστόσο, παρά το εύρος και την πολυφωνία των αναλύσεων που ακολούθησαν, υπάρχει ένα χαρακτηριστικό, εντυπωσιακά απόν σε πολλές, αν όχι όλες: η μετατροπή της Μεσογείου σε προνομιακή περιοχή κρίσεων και εξεγέρσεων.

Η απουσία ενός μεσογειακού αναλυτικού πλαισίου έχει να κάνει, σε γενικές γραμμές, με δύο λόγους. Πρώτον, η διάσπαρτη ισλαμοφοβία παγιώνει τη διάκριση της Μεσογείου στην ευρωπαϊκή μεριά από τη μια (στην οποία οι «τεμπέληδες Νότιοι» μπορούν ακόμα να γίνουν Βόρειοι, αν αποποιηθούν το αμαρτωλό τους DNA και θυμηθούν τις αρετές του ευρωπαϊκού πολιτισμού) και στην αραβικο-μουσουλμανική από την άλλη, όπου οι αρχές της Γαλλικής Επανάστασης δεν έφτασαν ποτέ, άρα οποιαδήποτε εξέγερση είναι καταδικασμένη να καταλήξει είτε σε στρατιωτική είτε σε ισλαμική χούντα.

Δεύτερον, η κυρίαρχη «επιστημονική» διάγνωση της κρίσης ορίζει ότι το κύριο πρόβλημα της Νότιας Ευρώπης εστιάζεται στην οικονομία, ενώ στη Μέση Ανατολή είναι η πολιτική που νοσεί. Φυσικά, κάθε λογής ειδήμονες δεν χάνουν ευκαιρία να διανθίσουν τις διαγνώσεις της κρίσης χρέους στον μεσογειακό Βορρά με νουθεσίες για πολιτικές «μεταρρυθμίσεις», αλλά κανείς  –εκτός από νεοναζί και χουντικούς–  δεν έχει τολμήσει (ακόμα) να υπονοήσει ότι οι Νοτιοευρωπαίοι είναι ανώριμοι για δυτικού τύπου δημοκρατίες, όπως υποστηρίζεται ευρέως κι ευθαρσώς για τους άραβες γείτονές τους. Συνέχεια ανάγνωσης

Ενάντια στην Κρίση, για τα Κοινά, προς μια Νέα Μεσόγειο

Standard

 Καλοκαιρινό Σεμινάριο Ματαρόα, Ικαρία 2013

του Νικόλα Κοσματόπουλου

(εκ μέρους της οργανωτικής επιτροπής του Ματαρόα 2013)

Ικαρία, Ματαρόα 2013 (Mataroa2013.wordpress.com)

Ικαρία, Ματαρόα 2013 (Mataroa2013.wordpress.com)

Ένα φάντασμα πλανιέται πάνω από τη Μεσόγειο: το φάντασμα μιας ακόμα Λατινικής Αμερικής, στην οποία σήμερα, μετά από δεκαετίες υποταγής στα νεοφιλελεύθερα «παιδιά του Σικάγο», καινούριες απελευθερωτικές γνώσεις και κατακτήσεις προκύπτουν καθημερινά και γίνονται οργανικά κομμάτια ενός νέου φαντασιακού για την οργάνωση της συλλογικής ζωής με βάση την αλληλεγγύη και την αυτοοργάνωση. Στην περιοχή της Μεσογείου το φαντασιακό αυτό αχνοφαίνεται μέσα από τους σπασμωδικούς ξεσηκωμούς ενάντια σε στρατιωτικές ή κοινοβουλευτικές δικτατορίες και τρέφεται με όλο και πιο ριζωμένες δομές αυτοοργάνωσης και έντονες διαδικασίες πολιτικοποίησης, σε όλες σχεδόν τις όχθες της. Αυτά τα φαινόμενα χρειάζονται όχι μόνο εμπειρική καταγραφή κι ανάλυση, αλλά και μια επιστημονική προσέγγιση που να τα αναγνωρίζει ως τα νέα πεδία παραγωγής γνώσης, πράξης κι ελπίδας.

Με αυτό τον προσανατολισμό σάλπαρε το φετινό καλοκαιρινό σεμινάριο Ματαρόα 2013, στην Ικαρία (14-18 Ιουλίου), με συμμετοχή 25 ερευνητών και ερευνητριών των κοινωνικών επιστημών και της πολιτικής οικολογίας από πανεπιστήμια της Μεσογείου, της Βόρειας Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής. Υποστηρίχτηκε ακαδημαϊκά από τη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ και το Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Παντείου, και θεσμικά από τοπικούς συλλόγους, το Κέντρο Τεκμηρίωσης, Έρευνας και Δράσης Ικαρίας και τον Δήμο Ικαρίας. Συνέχεια ανάγνωσης

Πετρέλαιο και Μεσόγειος: Δυο κρίσεις, μία λύση; (1973-2012)

Standard

Γεωπολιτική κρίση κυριαρχίας στην περιοχή της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής

του Γιάννη Μάργαρη

Σκίτσο του Marcello Minonne.

Από το 2008 και το ξέσπασμα της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, η Eυρώπη έχει εισέλθει σε μια μακρά περίοδο κρίσης, τόσο οικονομικής όσο και –κατεξοχήν– πολιτικής. Η διεθνής ισορροπία δυνάμεων έχει διαταραχθεί, ενώ στην ευρύτερη αραβική περιοχή οι εξεγέρσεις των λαών, οι στρατιωτικές επεμβάσεις που ακολούθησαν και η μακρόχρονη πολιτική αστάθεια των καθεστώτων αυτών έχουν προκαλέσει μόνιμη ανασφάλεια στα επιτελεία των οργανισμών, όπως το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα για τους τρόπους –προσωρινής έστω– εξομάλυνσης των τάσεων εμβάθυνσης της ύφεσης, που πλέον απειλεί ανοιχτά όχι μόνο την ευρωζώνη αλλά και τις ΗΠΑ και την Κίνα. Σημαντικό χαρακτηριστικό της περιόδου της κρίσης που διανύουμε, όπως και κάθε περιόδου συστημικής κρίσης τέτοιας έντασης στην ιστορία του καπιταλιστικού παραγωγικού μοντέλου, είναι ότι τα αδιέξοδα προκύπτουν από τη συντονισμένη έξαρση των αντιφάσεων: τόσο στο διακρατικό επίπεδο (διπλωματικές σχέσεις, εμπορικές συμφωνίες, απόπειρες εμβάθυνσης υπερεθνικών στρατηγικών συμμαχιών) όσο και στο εσωτερικό πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ των επιμέρους ταξικών ομαδοποιήσεων, με τη σχετική ρευστοποίηση που τις διακρίνει σε κάθε απότομη έξαρση τέτοιων φαινομένων κρίσης.

***

Συνέχεια ανάγνωσης