Ήλοι του Τύπου

Standard

του Δημήτρη Δημητρόπουλου

Τζόναθαν Γκιμπς, «Ψάρι» (από το μπλογκ http://underplot.tumblr.com)

 Πολλά και γιγαντιαία τα ζητήματα που διακυβεύτηκαν στις τελευταίες διπλές εκλογές, ανάμεσα στα οποία αξιοπρόσεκτη νομίζω είναι η σχέση των κομμάτων και των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Είναι η πρώτη φορά –τουλάχιστον από τη μεταπολίτευση και μετά– που το ένα από τα δύο κόμματα τα οποία διεκδίκησαν με σοβαρές αξιώσεις τη διακυβέρνηση δεν υποστηρίχθηκε από καμία μεγάλης κυκλοφορίας, καθιερωμένη, «σοβαρή» εφημερίδα, ενώ επίσης αντιμετώπισε τη σκληρή κριτική, την ανοικτή ή συγκαλυμμένη εχθρότητα και τη λοιδορία, όλων των μεγάλης τηλεθέασης ιδιωτικών καναλιών. Ο ΣΥΡΙΖΑ, αξιωματική τελικά αντιπολίτευση, κατάφερε να δοξαστεί υβριζόμενος, κατεβαίνοντας στις εκλογές με τη στήριξη δύο μοναχά καθημερινών εφημερίδων, πενιχρής κυκλοφορίας: της δικής του Αυγής και –προσώρας– τής, αλλού και αλλουνού, δυσώνυμης Αυριανής. Επιτέλους, η φράση «μας χτυπούν τα Μέσα», που χρόνια τώρα επαναλαμβανόταν σε ποικίλου χαρακτήρα συνάξεις της Αριστεράς βρήκε την απτή δικαίωσή της. Μια καταδίωξη, που κάποτε ήταν αληθινή, κάποτε πλάσμα της φαντασίας και εθελούσια επιλογή ρόλου θύματος, τώρα πραγματώθηκε. Και απέτυχε απολύτως. Η κατεδαφιστική κριτική των ΜΜΕ, όχι μόνο δεν κατάφερε να ανακόψει την ορμή του κρινόμενου αλλά εκτόξευσε την εκλογική του ανταπόκριση. Η επισήμανση αυτή δεν αναφέρεται φυσικά στην ποιότητα των απόψεων του ΣΥΡΙΖΑ και των κριτών του, αλλά στο γεγονός ότι πορεύτηκε στη μάχη δίχως το δόρυ και την ασπίδα των παραδοσιακών ΜΜΕ· κυρίως μέσα από τα μονοπάτια του διαδικτύου.

Αν όμως είναι έτσι –έστω και ως τάση που φυσικά δεν έχει εξαλείψει την τεράστια επιρροή των ΜΜΕ–, τότε η από μακρού διατυμπανιζόμενη «κρίση του Τύπου» και η γενικότερη «κρίση των ΜΜΕ» (κυκλοφοριακή, οικονομική, αξιοπιστίας, ταυτότητας κλπ.) αποκτά ένα νέο, ανατρεπτικό ποιοτικό χαρακτηριστικό: μεταμορφώνεται σε αδυναμία διαμόρφωσης της κοινής γνώμης· οι αναγνώστες, οι ακροατές και θεατές των κλασικών ΜΜΕ διαβάζουν, ακροώνται, βλέπουν αλλά δεν «ακούνε». Η νέα κρίση πλήττει δηλαδή τον πυρήνα του φληναφήματος, μέσω του οποίου πορεύτηκε ο Τύπος, και κατεξοχήν ο τηλεοπτικός, ότι δηλαδή συνιστά την τέταρτη και πανίσχυρη εξουσία. Δεν ξέρω αν υπάρχουν έρευνες που να επιβεβαιώνουν ή να απορρίπτουν αυτή την πρόχειρη εμπειρική παρατήρηση, μελέτες που να εντοπίζουν τυχόν αιτίες και αίτιους. Η αίσθησή μου είναι ότι ένα βασικό στοιχείο της αλλαγής αυτής βρίσκεται στη σοβαρή μετατόπιση του δημοσιογραφικού λόγου από το κυνήγι και την παρουσίαση της είδησης στον σχολιασμό της. Αλλά εκεί τα παραδοσιακά επαγγελματικά ΜΜΕ έχουν το παιχνίδι χαμένο· το ίντερνετ καραδοκεί παντού.

 Τα χιλιάδες προσωπικά μπλογκ, τα πιο οργανωμένα δημοσιογραφικά δίκτυα τύπου protagon, antinews, tvxs ή και rednotebook, οι ιστοσελίδες των έντυπων εφημερίδων, συνιστούν το βασίλειο του σχολίου· του επώνυμου, του ψευδώνυμου, του ανώνυμου σχολίου, αλλά πάντως του σχολίου. Βεβαίως, η αίσθηση δύναμης που αποπνέει το διαδίκτυο, η ιλιγγιώδης ταχύτητα, η αμεσότητα αντίδρασης του αναγνώστη και η κατ’ επιλογήν ανωνυμία συχνά ζαλίζει όσους πιστεύουν ότι επιτέλους απέκτησαν ένα δίαυλο να ακουστεί η φωνή τους. Με τον τρόπο αυτό, η ακατάσχετη συνωμοσιολογία, το εύκολο υβρεολόγιο, η εξαγρίωση, ενίοτε και εξαχρείωση, ελλοχεύει στον κυβερνοχώρο — συνυπάρχοντας βέβαια με την ευαίσθητη γραφή, το χιούμορ, την ποιότητα κάποιες φορές. Ο σχολιασμός έχει εκδημοκρατιστεί, η γραφίδα, ηλεκτρονική πλέον, από προνόμιο των λίγων μοιάζει να έγινε όπλο των πολλών, και συνακόλουθα ο λόγος των επαγγελματιών βουλιάζει μέσα σε μια τρικυμισμένη θάλασσα απόψεων. Συνέχεια ανάγνωσης

Η ιστορία και η ιστορία σου

Standard

του Σπύρου Παπαδόπουλου

Κάθε φορά που πατάς το publish δεν ανεβαίνει μόνο ένα καινούριο post. Αντίθετα, ξεκινά να αρθρώνεται ένας νέος λόγος, ένας νέος τρόπος γραφής, μια ρωγμή στον τρόπο που στοιχίζονται οι λέξεις. Ακόμη, κι ας είμαι υπερβολικός, δημιουργείται μια νέα (συλλογική) αφήγηση. Πρόκειται για την αφήγηση μιας  κοινότητας (ή πολλών τέτοιων), που διαρκώς διαμορφώνεται, αυτοαναιρείται και υπάρχει μες στις αντιφάσεις της.

Ο λόγος ως προσωπική έκφραση

Από τις ανιαρές αφηγήσεις, το πολίτικαλ κορέκτ (αγκαζέ με την σοβαροφάνεια) και τον στεγνό τρόπο γραφής που (τουλάχιστον κατά τη γνώμη μου) φάνηκε να επικρατεί τα τελευταία χρόνια, ήρθε να με γλιτώσει ο νέος κόσμος που ανακάλυψα στα blogs. Όταν τα lifestyle περιοδικά κατέστησαν προσωρινά αδύνατο να μιλάς για τα πόδια μιας γυναίκας χωρίς να γίνεσαι φτηνός, βρήκα το αντίδοτο σε μεγάλες δόσεις στο http://kkmoiris.yooblog.gr/. Όταν άκουσα για εκατομμυριοστή φορά το ίδιο δημοσιογραφικό κλισέ, σώθηκα από βέβαιη ανία, βρίσκοντας φαντασία μεταμφιεσμένη σε λέξεις, πατώντας http://ironprison.blogspot.com/ και  http://ouming.blogspot.com/. Και πάει λέγοντας, δεν έχει σημασία η ονοματολογία. Σημασία όμως έχει, ας πούμε, να κοιτάξουμε προσεκτικά τι κάνει ο Πάνος Μιχαήλ (γνωστός στο δίκτυο ως greekgaylolita) στη διαδικτυακή έκδοση της Lifo. Έχει εφεύρει ένα νέο είδος γραφής, ένα νέο λόγο, αποτελούμενο από σπαράγματα από video, ποίηση, σχόλια, twits, φωτογραφίες. Εξίσου σημαντικό, ότι τα κομμάτια του, πολλές φορές κατασκευάζονται μέσα απ’ την καθημερινή συζήτηση στα social media. Άλλο παράδειγμα είναι ο σπουδαίος old-boy.blogspot.com, ο οποίος έχει εφεύρει ένα κράμα σχολίου, ειρωνείας, χιούμορ, αμεσότητας και μελαγχολίας, ο οποίος έχει το πρακτικό ανάλογό του στη μορφή και τη ροή των post του.

Ο λόγος ως δημόσια παρέμβαση

Τη συλλογική αφήγηση τη βλέπουμε για πρώτη φορά σε τέτοια έκταση τον Δεκέμβριο του 2008. Εκεί μπορούμε να δούμε να σχηματίζονται σχεδόν δύο πραγματικότητες. Αυτή που παρακολουθεί κάποιος στα παραδοσιακά μέσα και ιδίως τα τηλεοπτικά δίκτυα, και αυτή που παρατηρεί κάποιος στα social media. Υπήρξαν κείμενα, posts, που επιχειρούσαν να μιλήσουν με θεωρητικό τρόπο για όσα συνέβαιναν, που με έντονο βιωματικό τρόπο μιλούσαν για τη γενικότερη πραγματικότητα. Με άλλα λόγια και μια δόση υπερβολής, είδαμε ένα νέο «new journalism», έναν κόσμο που συμμετείχε και έγραφε, έδινε ανταποκρίσεις απ’ το δρόμο και υπογείως σχολίαζε τον τρόπο ζωής ή την ίδια την επικρατούσα κουλτούρα. Όλα αυτά προφανώς γίνονταν και πριν. Αυτή τη φορά όμως, η συζήτηση ξεπέρασε τα όρια των περιοδικών των Εξαρχείων και των άρθρων πανεπιστημιακών στην Αυγή και την Ελευθεροτυπία. Συνέχεια ανάγνωσης

O προσωπικός δημόσιος χώρος των βλογς

Standard

της Μαρίνας Κονταρά

Σκίτσο του Σπύρου Δερβενιώτη, εμπνευσμένο από τα σεμινάρια της Ερμούπολης, φτιαγμένο για τα «Ενθέματα»

Εν αρχή ην το κόνσεπτ: σκέφτεσαι, συλλαμβάνεις και οργανώνεις μια ιδέα, ένα στόχο, ένα τελικό αποτέλεσμα. Κατόπιν, θέτεις τα βήματα που χρειάζεται να ακολουθήσεις για να φτάσεις σε αυτό. Κατόπιν έρχεται η υλοποίηση. Τελικά, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι άλλο από κείνο που φαντάστηκες αρχικά, όμως, σε κάθε περίπτωση, έχεις δημιουργήσει κάτι από την αρχή μέχρι το τέλος.

Η δημιουργικότητα είναι σύμφυτη με τη ανθρώπινη φύση, είναι ανθρώπινη ανάγκη το να πάρεις απόλαυση από κάτι που επιμελήθηκες από τη γέννηση ως την ολοκλήρωσή του. Και δυστυχώς, στο παρόν κοινωνικό μοντέλο, ελάχιστοι καταφέρνουν να ικανοποιήσουν αυτή την ανάγκη στον εργασιακό τους χώρο.

Τα βλογς ήρθαν ακριβώς να δώσουν μια πιθανή διέξοδο σε υπαρκτές ανάγκες: την εσωτερική δίψα του ανθρώπου για δημιουργία και την ανάγκη της προσωπικής έκφρασης, την οποία δεν διοχετεύουν όλοι με τον ίδιο τρόπο. Συνέχεια ανάγνωσης

Για τα συμμετοχικά μέσα

Standard

του Μιχάλη Παναγιωτάκη

Roswitha Schumacher-Kuckelkorn, «Γιορτή του δρόμου», 2008

Δυο λόγια για την «καταγωγή της μπλογκόσφαιρας» και την εμπλοκή μου σε αυτή: Είμαι παρών στο διαδίκτυο από το 1989, στους «πίνακες» του usenet, τα πρώτα ουσιαστικά μαζικής απεύθυνσης φόρουμ ηλεκτρονικής συζήτησης. Εκεί δημιουργήθηκε ο κρίσιμος χώρος που επίσπευσε τη δημιουργία ιστολογίων και άλλων χώρων συζητήσεων και δημοσίευσης. Τα διάφορα φόρουμ πήραν τη σκυτάλη της επέκτασης της συζήτησης σε ευρύτερο κόσμο, πριν αρχίσει η άνθηση των ιστολογίων και των Κοινωνικών Μέσων, μετά το 2003 κυρίως στην Ελλάδα, και μερικά χρόνια νωρίτερα παγκοσμίως.

Κομβική στιγμή για την δημιουργία εναλλακτικής πληροφόρησης και συζήτησης στον κόσμο και στην Ελλάδα, ένα πρώιμο Web 2.0 με την ενεργό συμμετοχή των χρηστών, αποτέλεσε, όπως ανέφερε χθες ο Μιχάλης Μουζουράκης, το indymedia. Παραμένει χρήσιμη πηγή αντιπληροφόρησης/εναλλακτικής πληροφόρησης παγκοσμίως, αλλά και στην Ελλάδα και άσκησε τεράστια επίδραση στη δημιουργία ενός παγκόσμιου «αντισυστημικού» χώρου, καθώς συγκρότησε και δικτύωσε γύρω του κοινότητες, με πολύ αποτελεσματικό τρόπο. Στην συνέχεια, όπως παντού στον κόσμο, είχαμε την έκρηξη των ιστολογίων και στην Ελλάδα, που κάλυψαν κάθε πολιτικό αλλά και θεματικό φάσμα συζήτησης και δημοσιεύσεων…

Σιγά σιγά, η μπλογκόσφαιρα άρχισε να συγκροτείται, και ρόλο σε αυτό έπαιξαν συναθροιστές όπως π.χ. το Monitor, που παρουσίαζαν την εικόνα όλης της ελληνικής μπλογκόσφαιρας σε μία σελίδα. Σήμερα το έχουν διαδεχθεί πολλοί συναθροιστές και χώροι συζήτησης π.χ. το buzz (buzz.reality.tape.com), γύρω από το οποίο έχει συγκροτηθεί και κοινότητα διαλόγου…

***

Το μπλογκ θεωρείται πια ένα «παλιό», καθιερωμένο, κοινωνικό μέσο. To facebook, το twitter, το youtube κτλ. δημιουργούν συνδυαστικά ένα παράλληλο μέσον, ένα συμμετοχικό μέσο ενημέρωσης, το οποίο δεν είναι το αποτέλεσμα ενός μεμονωμένου ιστοχώρου, αλλά του δικτύου, των συνδέσεών του και των ροών που παρέχει. Η διάχυση του λόγου (της εικόνας, του βίντεο κ.ο.κ.) στο δίκτυο αυτό αποτυπώνεται εμφανώς στην αδυναμία πλέον να γνωρίζει κανείς τον αριθμό αναγνωστών μιας ανάρτησης σε ένα ιστολόγιο, μέσα από τις διαδοχικές αναδημοσιεύσεις, τα RSS Readers, τα παραθέματα στο facebook κ.ο.κ. Υπάρχει μια μη γραμμική δυναμική, η οποία πολλαπλασιάζει τον λόγο: όταν γράφεται κάτι που κινεί το συλλογικό ενδιαφέρον, αυτό φεύγει προς πάμπολλες διαφορετικές κατευθύνσεις, είτε ως σύνολο είτε αποσπασματικά. Συνέχεια ανάγνωσης

Τα blogs και ο κακός δράκος

Standard

του Στάθη Στασινού

Το κρυφό σχολείο εν Ερμουπόλει, φωτογραφικά τεκμήρια. Βραδινά σεμινάρια, Παρασκευή 9.11.2011

Τα blogs ξεκίνησαν ως vantiy καθρέφτες, λίγο πολύ ως πολύ προσωπικά ημερολόγια με αρκετό ναρκισσισμό. Η ίδια η δομή τους (μια ημερολογιακά αρχειοθετημένη καταγραφή) έδινε και τον τόνο των χρήσεών τους.

Όμως γρήγορα ξέφυγαν από το σκοπό τους. Γιατί; Η όλη ιδέα του blog ήταν να μη χρειάζεται να έχεις τεχνικές γνώσεις. Για πρώτη φορά ένας απλός χρήστης μπορούσε να φτιάξει το δικό του site. Επιπλέον, είτε για λόγους υπαρξιακής στρατηγικής με το τέλος της Ιστορίας το 1990 είτε για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας, τα παραδοσιακά μέσα υποχωρούσαν, τόσο στην ποσότητα όσο και την ποιότητα των πληροφοριών. Αυτό είναι μια τάση που υπήρχε πολύ καιρό πριν τα blogs.

Οπότε, για εμένα, το αιτιακό κενό είναι ξεκάθαρο: η πτώση των παραδοσιακών μέσων ήταν αυτή που δημιούργησε τη μεγάλη ανάγκη την οποία κάλυψαν τα μπλογκ. Οι κυκλοφορίες των εφημερίδων έπεφταν και η τηλεόραση δεν κάλυψε ποτέ το κενό. Και, ξαφνικά, τα blogs μπήκαν στη μέση, διότι μπορούσαν να είναι τόσο αναλυτικά όσο οι εφημερίδες και τόσο άμεσα όσο η τηλεόραση.

Όταν παρακολουθούσαμε αποσβολωμένοι τον δεύτερο πόλεμο του Ιράκ, φάνηκε ξεκάθαρα πόσο διαφορετική εικόνα πρόσφεραν δυο-τρία blog Ιρακινών σε σχέση με αυτή των μεγάλων δικτύων. Παρά τη φτώχια των μέσων και της πληροφόρησης, τα blogs στην ουσία έδειξαν τη γύμνια των μέσων και τον μονομερή χαρακτήρα τους. Όταν ο Juan Cole, ένας ακαδημαϊκός στα βάθη των ΗΠΑ, έκανε καλύτερες, βαθύτερες και ποιοτικότερες εκτιμήσεις από όλα τα τμήματα εξωτερικών αναλύσεων όλων των δικτύων και των εφημερίδων, τότε καταλαβαίνουμε πως κάτι προβληματικό υπήρχε σ’ αυτό το σύστημα. Συνέχεια ανάγνωσης