Το «πρόβλημα νεολαία»

Standard

ΝΕΟΛΑΙΑ ΚΑΙ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ-1

συνέντευξη του Κώστα Κατσάπη

«Ηθικός πανικός» για τη νεολαία: μια έννοια σημαντική και στις δύο μελέτες. Πότε συγκροτείται ιστορικά στην Ελλάδα, αυτός ο «ηθικός πανικός»;War Is Over

Ως «ηθικό πανικό» τείνουμε να ορίζουμε την έντονη ανησυχία που κυριάρχησε τον δημόσιο λόγο στη διάρκεια των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών σχετικά με την πορεία μιας νεολαίας που φαινόταν «ατίθαση», «εν κινδύνω» ή πολύ απλά ανεξέλεγκτη. Ο φόβος για τη νεολαία βεβαίως, δεν είναι ένα φαινόμενο που συναντάται για πρώτη φορά στην πρώτη μεταπολεμική περίοδο. Γνωρίζουμε καλά πως η εμφάνιση της νεολαίας ως μιας διακριτής κοινωνικής κατηγορίας ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα, φαινόμενο αλληλένδετο με την ύπαρξη για πρώτη φορά στις δυτικές κοινωνίες ενός ελεύθερου χρόνου ανάμεσα στην εξαρτημένη παιδική ηλικία και στις πολλαπλές ευθύνες της ενηλικίωσης, συνδυάστηκε με μία έντονη ανησυχία που αφορούσε τη  διαχείριση αυτού ακριβώς του ελεύθερου χρόνου. Οπωσδήποτε όμως, ο όρος «ηθικός πανικός» τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς, δεν μπορούμε να πούμε πως εμφανίζεται παρά την επαύριο του Μεγάλου Πολέμου. Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’50, πολύ εμφανώς στα μέσα της δεκαετίας με σημείο – τομή την εμφάνιση του ροκ εν ρολ και με πρωτοφανή ορμή από τις αρχές της επόμενης, ο «ηθικός πανικός» θα κυριαρχήσει στον δημόσιο λόγο, κάτι άλλωστε που λίγο- πολύ όλοι γνωρίζουμε από τις αποτυπώσεις του στον κινηματογράφο σε μια σειρά από κοινωνικά δράματα που προβάλλονται στις αρχές της δεκαετίας του ’60 (Στεφανία, Κατήφορος, Νόμος 4000 κλπ).

Συνέχεια ανάγνωσης

«Νέοι εν κινδύνω»

Standard

ΝΕΟΛΑΙΑ ΚΑΙ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ-1

συνέντευξη της Έφης Αβδελά

«Ηθικός πανικός» για τη νεολαία: μια έννοια σημαντική και στις δύο μελέτες. Πότε συγκροτείται ιστορικά στην Ελλάδα, αυτός ο «ηθικός πανικός»;

1: Ρόυ Λίχτενσταϊν, «Κορίτσι που δακρύζει ΙΙΙ», 1977

1: Ρόυ Λίχτενσταϊν, «Κορίτσι που δακρύζει ΙΙΙ», 1977

Ο «ηθικός πανικός» δεν είναι κεντρική έννοια σε αυτό το βιβλίο. Χρησιμοποιώ την έννοια περισσότερο σε προηγούμενη δουλειά μου. Εδώ είναι υπόρρητη. Όπως είναι γνωστό, ο «ηθικός πανικός» είναι έννοια που έχουν χρησιμοποιήσει κυρίως βρετανοί κοινωνιολόγοι, για να υποδείξουν μια υπερβολική δημόσια ανησυχία για συμπεριφορές που παρουσιάζονται στον τύπο σαν να είναι επικίνδυνο κοινωνικό φαινόμενο, προκαλούν αυστηρές κατασταλτικές ρυθμίσεις και συγχρόνως υιοθετούνται από κοινωνικές ομάδες ως στοιχείο συλλογικής ταυτότητας. Υπάρχει μεγάλη συζήτηση γύρω από τις χρήσεις και το περιεχόμενό της. Σε ό,τι με αφορά, υποστηρίζω ότι ο ηθικός πανικός για τη νεολαία είναι διεθνές φαινόμενο που εκδηλώνεται κατά τη δεκαετία του ’50, διαπερνά το διπολισμό και απασχολεί τους διεθνείς οργανισμούς. Στην Ελλάδα κλιμακώνεται μέσα από τον τύπο, δεξιό και αριστερό, μέχρι τον Νόμο 4000 του 1958· αντιστοιχεί λιγότερο σε δημόσιες συμπεριφορές από ό,τι σε άλλες χώρες και περισσότερο στον στιγματισμό νεανικών συμπεριφορών που ξεφεύγουν από ό,τι θεωρείται σε κάθε πλαίσιο «κανονικό», επιθυμητό. Στο βιβλίο αυτό μιλώ περισσότερο για επιτήρηση, που δεν αφορούσε μόνο τους «παραστρατημένους» ανήλικους, αλλά όλους τους νέους. Τη θεωρώ το πνεύμα της εποχής, να κυριαρχεί τις δεκαετίες του ’50 και του ’60 και σε μεγάλο μέρος του ’70, ιδίως στην επαρχία. Συνέχεια ανάγνωσης

Νεολαία και αμφισβήτηση στη μεταπολεμική Ελλάδα

Standard
Romare Bearden - The Calabash, 1970

Romare Bearden – The Calabash, 1970

Ενώ οι μαθητικές καταλήψεις συνεχίζονται και επεκτείνονται, μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και επίκαιρη επιστημονική ημερίδα με θέμα «Νεανικές κουλτούρες αμφισβήτησης στη μεταπολεμική Ελλάδα» οργανώνουν η Εταιρεία Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας (ΕΜΙΑΝ) και το Κέντρο Έρευνας Νεότερης Ιστορίας (ΚΕΝΙ) της Παντείου, την Τρίτη 11 Νοεμβρίου, στο Πάντειο Πανεπιστήμιο (αίθουσα ΔΕΣΚΟΙ). Η ημερίδα, που ερευνά τις κυμαινόμενες σχέσεις που αποκατέστησαν οι νεολαιίστικες κουλτούρες με την αμφισβήτηση, την πολιτική και τον ελεύθερο χρόνο, ολοκληρώνεται με μια στρογγυλή τράπεζα. Σε αυτήν η Έφη Αβδελά και ο Κώστας Κατσάπης, συγγραφείς δύο πρόσφατων σημαντικών βιβλίων για τη μεταπολεμική νεολαία ( Έφη Αβδελά, «Νέοι εν κινδύνω». Επιτήρηση, αναμόρφωση και δικαιοσύνη ανηλίκων μετά τον πόλεμο, Πόλις, 2013· Κώστας Κατσάπης, Το «πρόβλημα νεολαία». Μοντέρνοι νέοι, παράδοση και αμφισβήτηση στη Μεταπολεμική Ελλάδα, 1964-1974, Εκδόσεις Απρόβλεπτες 2013) συζητούν με τον Κώστα Κατσούδα και την Αγγελική Χριστοδούλου για τα βιβλία τους. Με την ευκαιρία αυτή θέσαμε στην Έφη Αβδελά και τον Κώστα Κατσάπη πέντε κοινές ερωτήσεις, εκκινώντας από τα θέματα που αναδεικνύουν οι μελέτες τους.

Στρ. Μπ. Συνέχεια ανάγνωσης