Η νέα Μεγάλη Μετανάστευση (Völkerwanderungen): Ουγγαρία και Γερμανία, Ευρώπη και Ευρασία

Standard

του Κρις Χανν

μετάφραση: Μαρία Καλαντζοπούλου

Τις τελευταίες εβδομάδες του Αυγούστου και τις πρώτες μέρες του Σεπτέμβρη τις πέρασα στην Ουγγαρία, κοντά στα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Σερβία. Ποτέ άλλοτε ένα ερευνητικό ταξίδι ρουτίνας δεν με είχε εκσφενδονίσει κατευθείαν στην καρδιά των θεμάτων που κυριαρχούσαν καθημερινά στα πρωτοσέλιδα, ούτε στην Ουγγαρία ούτε πουθενά αλλού. Πώς μπορεί άραγε να φωτίσει τη σύγχρονη «κρίση του μεταναστευτικού» η κοινωνική ανθρωπολογία;

Εισαγωγή

Μπροστά από τον σιδηροδρομικό σταθμό Κέλετι, 3.9.2015. Φωτογραφία: Κρις Χανν

Μπροστά από τον σιδηροδρομικό σταθμό Κέλετι, 3.9.2015. Φωτογραφία: Κρις Χανν

Ένα ερευνητικό ταξίδι, τέλη του καλοκαιριού, στο Τάζλαρ, ένα χωριό στη νότια Ουγγαρία, το οποίο γνωρίζω εδώ και σαράντα χρόνια (ο πληθυσμός του είναι γύρω στους 1.750 κατοίκους και ολοένα μειώνεται), είναι συνήθως ένας τρόπος να ξανασυναντήσει κανείς φίλους και να μάθει τα τοπικά νέα και ιστορίες με φόντο τις εθνικές εξελίξεις. Το 2015, τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Όσα συζητούσαν οι χωρικοί κι οι γείτονές τους στην κωμόπολη-αγορά του Κισκούνχαλας (με πληθυσμό περίπου 30.000 που μειώνεται σταδιακά) αντανακλούσε όχι μόνο τα πρωτοσέλιδα των ουγγρικών εφημερίδων, αλλά τα πρωτοσέλιδα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι αυτό που παίρνει διάφορες ετικέτες, ως κρίση των «μεταναστών» ή των «προσφύγων» ή των «αιτούντων άσυλο». Στην Ουγγαρία, όπως και αλλού, το λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί κάποιος μπορεί να υπονοεί μια πολιτική θέση. Κατά τη διάρκεια αυτών των καλοκαιρινών εβδομάδων, τούτη η μικρή χώρα (με πληθυσμό περίπου 10 εκατομμυρίων που βαίνει μειούμενος) έγινε το επίκεντρο των αγωνιών που ενδημούν σε ολόκληρη τη δυτική Ευρώπη. Η κρίση οδήγησε σε αμοιβαίες κατηγορίες μεταξύ κρατών και ανέδειξε γυμνά βαθύτερα προβλήματα διακυβέρνησης και πολιτικής οικονομίας. Πριν αναλύσουμε και στοχαστούμε αυτά τα ευρύτερα ζητήματα, επιτρέψτε μου να ξεκινήσω με τις τοπικές λεπτομέρειες, στις οποίες οι ανθρωπολόγοι νιώθουμε, τυπικά, πιο άνετα. Για να τοποθετήσω σε πλαίσιο την εθνογραφική μου προσέγγιση στο Τάζλαρ και στο Κισκούνχαλας, είναι αναγκαίο πρώτα να περιγράψω το ξεχωριστό προφίλ που καλλιέργησε η Ουγγαρία από το 2010, όταν ο Βίκτορ Όρμπαν εξελέγη για δεύτερη φορά πρωθυπουργός. Συνέχεια ανάγνωσης

Τα ασυνεχή σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Standard

του Φελίτσε Μομέτι και της Σίντζια Αρούζα

μετάφραση: Γιάννης Χατζηδημητράκης

Το ξεκίνημα. Αλληλέγγυοι Aυστριακοί φορτώνουν τα αυτοκίνητά τους στη Βιέννη, για να ξεκινήσουν το ταξίδι προς την Ουγγαρία, 6.9.2015 (πηγή: www.vice.com/)

Το ξεκίνημα. Αλληλέγγυοι Aυστριακοί φορτώνουν τα αυτοκίνητά τους στη Βιέννη, για να ξεκινήσουν το ταξίδι προς την Ουγγαρία, 6.9.2015 (πηγή: http://www.vice.com/)

Η δυνατή εικόνα των χιλιάδων μεταναστών να βαδίζουν μαζί στον αυτοκινητόδρομο μεταξύ Βουδαπέστης και Βιέννης, την πρώτη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου, είναι μια από εκείνες τις εικόνες που σηματοδοτούν ένα σημείο καμπής. Κάνει ορατή την παντελή αποτυχία των ευρωπαϊκών πολιτικών για τη μετανάστευση και το πολιτικό άσυλο, ενώ συμβολίζει τη συνεχιζόμενη ανοιχτή αμφισβήτηση των συνόρων της Ευρώπης-φρούριο. Ως μέρος αυτής της αμφισβήτησης, χιλιάδες εθελοντές οργάνωσαν ένα κομβόι αυτοκινήτων για να οδηγήσουν τους πρόσφυγες εκτός της Ουγγαρίας, όπου κινδυνεύουν με κράτηση σε ανασφαλή και υπερπλήρη στρατόπεδα: μια πράξη αλληλεγγύης, και, ταυτόχρονα, μια πράξη περιφρόνησης, αφού στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού δικαίου η πρωτοβουλία αυτή θα μπορούσε να θεωρηθεί ως διακίνηση ανθρώπων. Συνέχεια ανάγνωσης

Ουγγαρία: πίσω από τον σιδερένιο φράχτη

Standard

της Αναστασίνα Κάλιους και της  Έϊμυ Ρότζερς

Η αύξηση των προσφύγων και των μεταναστών (η Ουγγαρία είχε φέτος 80.000 νέες αφίξεις) συνέπεσε με την πτώση της δημοτικότητας του κυβερνώντος εθνικιστικού-συντηρητικού κόμματος, του Fidesz, που οφείλεται κυρίως στην ένταση της φτώχειας και στα σκάνδαλα διαφθοράς. Η παρούσα θέση του Fidesz στο πολιτικό τοπίο αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη μεταναστευτική πολιτική της Ουγγαρίας. Δεδομένου ότι το ακροδεξιό εθνικιστικό κόμμα Γιόμπικ έχει αναδειχθεί στη μόνη συνεκτική αντιπολίτευση, παρατηρούμε μια σταδιακή σκλήρυνση και μετακίνηση προς τα δεξιά. Το Γιόμπικ όχι μόνο λειτουργεί σαν σημείο αναφοράς για το Fidesz, αλλά επίσης ελέγχει πολλούς δήμους σε όλη τη χώρα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη σιωπηλή υποστήριξη σε έναν γαλαξία βίαιων ακροδεξιών ομάδων, που έχουν αναλάβει, αυτόκλητες, τον ρόλο του φρουρού του ουγγρικού έθνους — κάτι που σημαίνει ότι μπορούν να επιτηρούν τα σύνορα για να πιάνουν τους πρόσφυγες.

Ούγγροι στρατιώτες στην κατασκευή του 175 χλμ φράχτη στα σύνορα με την Σερβία. Πηγη AFP

Ούγγροι στρατιώτες στην κατασκευή του 175 χλμ φράχτη στα σύνορα με την Σερβία. Πηγη AFP

Κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του, το Fidesz είχε μια ενισχυμένη πλειοψηφία στο κοινοβούλιο. Ως εκ τούτου,  μπορούσε μόνο του να τροποποιήσει το Σύνταγμα. Οι αλλαγές που έκανε διασφάλισαν την κυριαρχία του σε όλους τους πυλώνες του κράτους, καθώς και σε θεσμούς όπως ο Τύπος και η κεντρική τράπεζα. Ενώ  κατά την πρώτη θητεία του Fidesz παρακολουθήσαμε μια στροφή προς τον αυταρχισμό, η δεύτερη χαρακτηρίζεται από τη δημιουργία μιας κατώτερης τάξης στην ουγγρική κοινωνία και τη δημιουργία μιας «ανελεύθερης» δημοκρατίας, στην οποία οι ατομικές ελευθερίες έρχονται σε δεύτερη μοίρα σε σχέση με ό,τι η κυβέρνηση θεωρεί εθνικό συμφέρον. Η σταθερή ποινικοποίηση της φτώχειας υλοποιείται με απαγορευμένες ζώνες για τους άστεγους, ένα βάναυσο πρόγραμμα που διαστρεβλώνει κατάφωρα στατιστικές για την ανεργία και τις αναγκαστικές εξώσεις των καταυλισμών των Ρομά. Οι μεταναστευτικές πολιτικές της Ουγγαρίας είναι απολύτως στοιχημένες με τη συνολική στοχοποίηση των καταπιεσμένων ομάδων και της δημιουργίας αποδιοπομπαίων τράγων, προκειμένου να «κρατήσουμε την Ουγγαρία ουγγρική». Συνέχεια ανάγνωσης

Ουγγαρία: Smartphones και δημοκρατία

Standard

της Άγκνες Γκάγκιι

μετάφραση: Γιάννης Χατζηδημητράκης

Στις 25 και 28 Οκτωβρίου, δεκάδες χιλιάδες πολίτες διαδήλωσαν στη Βουδαπέστη εναντίον της εξαγγελίας της κυβέρνησης ότι θα επιβάλει φόρο (0,5 ευρώ/1GB) επί των δεδομένων που διακινούνται μέσω διαδικτύου. Μικρότερες διαδηλώσεις έγιναν σε δεκατρείς πόλεις της Ουγγαρίας.

Βουδαπέστη, Οκτώβριος. Από τις διαδηλώσεις κατά του φόρου στο ίντερνετ

Βουδαπέστη, Οκτώβριος. Από τις διαδηλώσεις κατά του φόρου στο ίντερνετ

Οι οργανωτές των διαδηλώσεων, σε ομιλίες και συνεντεύξεις τους, ενέταξαν τις διαμαρτυρίες στο πλαίσιο του αγώνα για δημοκρατία, ελευθερία και ενημέρωση και ενάντια στη διαφθορά και την περιστολή των δικαιωμάτων των πολιτών. Οι απαντήσεις των διαδηλωτών σε ερωτήσεις δημοσιογράφων κατέδειξαν μια αποστροφή για την πολιτική και τα κόμματα, καθώς και μια οργή για τη φορολόγηση του διαδικτύου και γενικότερα τους φόρους, τις περικοπές και τη διαφθορά.

Στις 31 Οκτωβρίου, ο Βίκτορ Όρμπαν απέσυρε το σχέδιο για την επιβολή του φόρου, με τη μορφή που είχε. Ορισμένοι διαδηλωτές το είδαν ως νίκη, ενώ άλλοι σκοπεύουν να συνεχίσουν την οργάνωση του αγώνα.

Οι νέες αυτές διαδηλώσεις συνέβησαν σε μια περίοδο αυξημένης πίεσης στην ουγγρική κυβέρνηση από τις Βρυξέλλες και την Ουάσιγκτον. Ένας από τους κύριους άξονες της πολιτικής Όρμπαν ήταν η αντικατάσταση της μονομερούς εξάρτησης από τη Δύση με πολλαπλή (δυτική και ανατολική), ώστε να αυξηθούν τα περιθώρια ελιγμών του αστικού συνασπισμού εξουσίας. Στη μέση νέων γεωπολιτικών εντάσεων, με τη χρήση όλο και περισσότερο ψυχροπολεμικής ορολογίας και έναν εν εξελίξει πόλεμο στην Ουκρανία, η προσέγγιση του Όρμπαν στη Ρωσία αναθέτει στην Ουγγαρία τον ρόλο μιας πιθανής ρωγμής στην ευρωατλαντική ασπίδα. Το νέο κύμα διαμαρτυριών για «το πρόβλημα δημοκρατίας» στην Ουγγαρία πρέπει να κατανοηθεί σε αυτό το πλαίσιο. Συνέχεια ανάγνωσης