H Ουκρανία, ο νεοφιλελευθερισμός και ένας υβριδικός πόλεμος

Standard

της Γιούλιγια Γιουρσένκο

μετάφραση: Δημήτρης Ιωάννου

Ο πόλεμος στην Ανατολική Ουκρανία εξέπληξε πολλούς, ακόμα και μετά την προσάρτηση της Κριμαίας τον περασμένο Απρίλιο. Δεν θα έπρεπε όμως. Οι αυτοκρατορίες δεν καταρρέουν μέσα σε μια νύχτα, ούτε διαλύονται χωρίς αντίσταση. Η παράδοξη διχοτομία που υφέρπει στο «Τέλος της Ιστορίας», το οποίο επαγγέλθηκε ο Φουκουγιάμα, είναι η εξής: κάποιοι πίστεψαν ότι η Ιστορία μπορεί όντως να τελειώσει, και κάποιοι άλλοι ήταν απρόθυμοι να αποδεχθούν κάτι τέτοιο. Λάθευαν και οι δύο — η Ιστορία δεν τελειώνει σε μια νύχτα· είναι μια συνεχής ροή. Η ΕΣΣΔ δεν ήταν μια «αυτοκρατορία του κακού», όπως την ήθελε ο Ρέιγκαν — τουλάχιστον όχι περισσότερο από τις υπόλοιπες αυτοκρατορίες της Ιστορίας, και σίγουρα όχι περισσότερο από αυτό που υπήρξαν ανέκαθεν οι ΗΠΑ ή από αυτό που είναι τώρα η κρατική ολιγαρχία των Πούτιν και Σία. Η Ρωσία, η Ε.Ε. και οι ΗΠΑ είναι υπεύθυνες, από κοινού με τους Ουκρανούς ολιγάρχες, για το φρέσκο αίμα που χύθηκε για τις αγορές και για την εξουσία.

Κίεβο, στο μετρό. Φωτογραφία του Kaykanat, από το flickr

Κίεβο, στο μετρό. Φωτογραφία του Kaykanat, από το flickr

Το 1991 η Ουκρανία απέκτησε την de jure ανεξαρτησία της σχεδόν εξ ορισμού. Από τότε, δεν έχει αναδυθεί καμία ισχυρή πολιτική δύναμη με κάποια ενωτική, ιδεολογικά συνεκτική αφήγηση. Η απώλεια της βαρυτικής δύναμης που αποτελούσε κάποτε το σοβιετικό οικονομικό σύστημα ανάγκασε τις κυβερνήσεις των νεόκοπων κρατών να αναζητήσουν αλλού χρηματοδότηση: στο ΔΝΤ, στην Παγκόσμια Τράπεζα, και αργότερα στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (EBRD). Η απελευθέρωση των αγορών και οι ιδιωτικοποιήσεις ήταν οι κύριοι μοχλοί των μεταρρυθμίσεων που προτείνονταν αφειδώς στην Ουκρανία και περιελάμβαναν τη μοιρασιά της κρατικής περιουσίας στον λαό με τη μορφή κουπονιών. Από τη μία μέρα στην άλλη, η σύντομη ιστορία των πολιτών ως επενδυτών μετατράπηκε σε μια ιστορία αποστέρησης, όπως την περιέγραψε ο Ντέιβιντ Χάρβεϋ στον Νέο ιμπεριαλισμό. Συνέχεια ανάγνωσης

Ουκρανία: Το πεδίο της διαμαρτυρίας και η Ακροδεξιά

Standard

Ο ΟΥΚΡΑΝΙΚΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ-2

Ιλύα Μπουντράιτσκις

μετάφραση: Μάνος Αυγερίδης

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, "Λουόμενος"¨, 1911

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, «Λουόμενος»¨, 1911

 Ποιες πολιτικές δυνάμεις δραστηριοποιούνται στο Μαϊντάν;

Υπάρχει πολύ έντονη πολιτική προπαγάνδα, και μάλιστα σχεδόν μόνο από δεξιές και ακροδεξιές ομάδες. Το φάσμα περιλαμβάνει από νεοφιλελεύθερα κόμματα της αντιπολίτευσης έως τον εξωκοινοβουλευτικό, ακραία εθνικιστικό «Δεξιό Τομέα»

Τι είναι ο «Δεξιός Τομέας»;

Μια συμμαχία διαφορετικών ακροδεξιών ομάδων που συγκροτεί στρατιωτικές δομές. Ανάμεσά τους υπάρχουν εμπειροπόλεμοι φανατικοί οπαδοί της Ντιναμό Κιέβου.

 Πώς αντιδρούν οι διαδηλωτές απέναντι στην Ακροδεξιά;

Σε μεγάλο βαθμό, θετικά. Όχι επειδή υποστηρίζουν τη συγκεκριμένη ιδεολογία, αλλά επειδή η Άκρα Δεξιά –κρίνοντας αντικειμενικά– είναι το πιο θαρραλέο και μαχητικό κομμάτι του κινήματος, είναι κυριολεκτικά οι καλύτεροι μαχητές. Κανείς δεν επιτίθεται στην αστυνομία με τον τρόπο που το κάνουν οι ακροδεξιοί. Από την άλλη μεριά, κάποιοι τους βλέπουν ως εξτρεμιστικά στοιχεία που δυσφημούν το κίνημα.

 Ένα από τα τρία κόμματα της αντιπολίτευσης είναι το Σβομπόντα…

… το οποίο είναι το ισχυρότερο κόμμα της Άκρας Δεξιάς στην Ουκρανία, έχοντας πάρει 10% στις τελευταίες εκλογές. Πάνω απ’ όλα όμως, η άνοδός του οφείλεται στην εθνικιστική ρητορική που υιοθέτησε μέχρι το 2010 ο πρόεδρος Βίκτορ Γιουστσένκο, ο προκάτοχος του Γιανουκόβιτς. Συνέχεια ανάγνωσης

Ουκρανία: Μια εναλλαγή των ελίτ στην εξουσία

Standard

Ο ΟΥΚΡΑΝΙΚΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ-3

του Βολοντύμυρ Ιστσένκο

μετάφραση: Μαρία Καλαντζοπούλου

archipenko2Υπάρχουν δύο διαδεδομένες ερμηνείες για τα γεγονότα της Ουκρανίας: είτε ότι επρόκειτο για μια δημοκρατική (ή, ακόμα, και κοινωνική) επανάσταση, είτε ότι ήταν ένα πραξικόπημα της Δεξιάς (ή, ακόμα και των νεοναζί). Στην πραγματικότητα, και οι δύο αυτοί χαρακτηρισμοί είναι λανθασμένοι. Αυτό που ζήσαμε ήταν μια μαζική εξέγερση, με εντυπωσιακή υποστήριξη στη δυτική και κεντρική Ουκρανία, χωρίς την υποστήριξη της πλειοψηφίας στις ανατολικές και νότιες περιοχές, που οδήγησε σε μια (εν)αλλαγή των πολιτικών ελίτ. Αλλά, δεν υπάρχουν προοπτικές για μια δημοκρατική, ριζοσπαστική αλλαγή, τουλάχιστον υπό την νέα κυβέρνηση.

Γιατί δεν ήταν ούτε κοινωνική ούτε δημοκρατική επανάσταση; Κάποια από τα αιτήματα του κινήματος του Μαϊντάν έχουν ικανοποιηθεί. Για παράδειγμα, το διαβόητο τάγμα Μπέρκουτ (το σώμα δυνάμεων καταστολής που δολοφόνησε τους περισσότερους διαδηλωτές) διαλύθηκε και οι πιο μισητοί από τους πρώην αξιωματούχους του Γιανουκόβιτς απολύθηκαν.

Κι όμως, αυτό δεν σηματοδοτεί την απαρχή μιας συστηματικής δημοκρατικής αλλαγής ούτε σημαίνει ότι η νέα κυβέρνηση πρόκειται καθ’ οιονδήποτε τρόπο να χτυπήσει τις ρίζες της εκτεταμένης διαφθοράς στην Ουκρανία: τη φτώχεια και την ανισότητα. Μάλιστα, είναι πιθανό να επιδεινώσει αυτά τα προβλήματα, μεταθέτοντας το βάρος της οικονομικής κρίσης στους ώμους των φτωχών της Ουκρανίας, όχι στους πλούσιους ουκρανούς ολιγάρχες. Συνέχεια ανάγνωσης

Ουκρανία, δεύτερος γύρος. Η ώρα των υπερδυνάμεων κι ο ρόλος της Ευρώπης

Standard

Ο ΟΥΚΡΑΝΙΚΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ-4

του Ρογήρου

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, "Άντρας με τσάντα"

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, «Άντρας με τσάντα»

Οι μέχρι σήμερα εξελίξεις στην Ουκρανία επιβεβαιώνουν, πιστεύω, την εκτίμηση περί αντιπαράθεσης ιδιόμορφα εθνοτικού χαρακτήρα, το κύριο διακύβευμα της οποίας δεν ήταν κάποια υποθετική προσχώρηση στην ενωμένη Ευρώπη, αλλά η απομάκρυνση ή όχι από τη ρωσική σφαίρα επιρροής. Επιβεβαιώθηκε επίσης η σύγχυση όσον αφορά τον τρόπο παρουσίασης της ουκρανικής κρίσης από τα ΜΜΕ, σύγχυση η οποία επιτείνεται από την επίμονη αναζήτηση «καλών» και «κακών» σε μια σκληρή σύγκρουση συμφερόντων και την αδυναμία ή την έλλειψη βούλησης ελέγχου των ειδήσεων (εντός κι εκτός εισαγωγικών), την ώρα που οι αντιμαχόμενες πλευρές (και, ιδίως, οι εξωτερικοί προστάτες τους) επιδίδονται, χωρίς ενδοιασμούς, σε πραγματικό πόλεμο προπαγάνδας.

Ι. Στο εσωτερικό της Ουκρανίας είναι σαφής η επικράτηση του συνασπισμού δυνάμεων που αντιπολιτεύονταν τον τελευταίο εκλεγμένο πρόεδρο της χώρας, Βίκτορ Γιανουκόβιτς. Θεωρώντας τους εαυτούς τους νικητές της «πολεμικής» αναμέτρησης, νέμονται αποκλειστικά πλέον την εξουσία στο Κίεβο, αθετώντας τη συμφωνία που είχε συναφθεί υπό την αιγίδα της ΕΕ και προέβλεπε τη συγκρότηση μεταβατικής κυβέρνησης κοινής αποδοχής με σκοπό τη διενέργεια εκλογών το συντομότερο δυνατό. Το συνεκτικό στοιχείο αυτού του καταρχήν ανομοιογενούς συνασπισμού που περιλαμβάνει από κεντροδεξιούς φιλελεύθερους μέχρι καθαρόαιμους ακροδεξιούς είναι ο ουκρανικός εθνικισμός νοούμενος πρωτίστως ως εναντίωση στη Ρωσία. Η ισχυρότερη πολιτική δύναμη της κυβέρνησης είναι η κεντροδεξιά Πανουκρανική Ένωση «Πατρίδα», στην ηγεσία της οποίας βρίσκεται εκ των πραγμάτων, χάρη σε μια σειρά από επιδέξιους πολιτικούς ελιγμούς, ο νέος πρωθυπουργός Αρσένιι Γιατσενιούκ. Οι πολιτικές θέσεις τόσο του, αυτοπροσδιοριζόμενου ως κεντροδεξιού, πολιτικού κόμματος όσο και του Γιατσενιούκ προσωπικά αποτελούν μείγμα φιλελευθερισμού, λαϊκισμού και, βεβαίως, εθνικισμού. Συνέχεια ανάγνωσης

Σχετικά με το ουκρανικό ζήτημα: Σύγχυση γενικώς

Standard

του Ρογήρου

papakalos-3Προκαλεί πράγματι εντύπωση ο απλοϊκός τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται στην Ελλάδα οι δραματικές εξελίξεις στην Ουκρανία. Από τη μία πλευρά, δημοσιεύονται πολιτικές αναλύσεις, υποτίθεται «φιλοευρωπαϊκές», τις οποίες υποψιάζομαι ότι, τηρουμένων των αναλογιών, δεν θα καταδεχόταν να υπογράψει ούτε κομματικός ινστρούχτορας μικρομεσαίας πόλης του Κάτω Βόλγα. Από την άλλη, είναι αδύνατο να συμφωνήσει κάποιος με απόψεις του τύπου «στην Ουκρανία την Ε.Ε. την υποστηρίζουν μόνον οι νεοναζί». Στην πραγματικότητα, μιλάμε για μια κρίση που μπορεί να εξηγηθεί με όρους γεωπολιτικής και η οποία έχει τα αίτιά της σε πολύ παλαιότερες εποχές. Για να είμαστε ακριβείς, η «καλή» ή «κακή» Ε.Ε. δεν είναι παρά μια πρόφαση, μια αφορμή· το διακύβευμα είναι εντελώς διαφορετικό.

Καταρχάς, πρέπει να επισημανθούν ορισμένα στοιχεία σχετικά με τα γεγονότα που αποτέλεσαν την αφορμή για να ξεσπάσει η κρίση στην Ουκρανία.

* Για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι πολιτικές δυνάμεις που σήμερα χαρακτηρίζονται ως «αντιευρωπαϊκές» ήταν αυτές που «έτρεχαν» την υπόθεση της συμφωνίας σύνδεσης Ε.Ε.-Ουκρανίας. Επομένως, οι διακρίσεις με γνώμονα το ευρωπαϊκό κριτήριο δεν είναι τόσο ευχερείς. Συνέχεια ανάγνωσης