Εξηγώντας τη φύση στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία

Standard

ΔΙΕΘΝΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ
συνέντευξη του Στασινού Σταυριανέα

Το Τμήμα Φιλοσοφίας της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών οργανώνει διεθνές συνέδριο, το Σάββατο 18 και την Κυριακή 19 Ιουνίου, με τίτλο «Εξηγώντας τη φύση: τελεολογικές και μηχανιστικές εξηγήσεις της φύσης και των εμβίων όντων στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και επιστήμη». Το συνέδριο πραγματοποιείται στο Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο Πανεπιστημίου Πατρών. Η εναρκτήρια ομιλία θα γίνει από τον Καθηγητή του Πανεπιστημίου του Πίτσμπουργκ James G. Lennox, έναν από τους κορυφαίους σύγχρονους ερευνητές της αριστοτελικής βιολογίας. Τα «Ενθέματα», σε επόμενο φύλλο τους, θα φιλοξενήσουν αποκλειστική συνέντευξή του. Επίσης, ομιλητές είναι επίσης οι James V. Allen (Pittsburgh University), Panos Dimas (University of Oslo), Devin Henry (University of Western Ontario), Τhomas Johansen (University of Oxford), Richard McKirahan (Pomona College), Mariska Leunissen (Chapel Hill), Σπύρος Ράγκος (Πανεπιστήμιο Πατρών), Στασινός Σταυριανέας (Πανεπιστήμιο Πατρών). Οι εισηγήσεις θα γίνουν στην αγγλική γλώσσα.

Με την ευκαιρία του συνεδρίου, που αποτελεί σημαντικό επιστημονικό γεγονός για το χώρο των μελετητών της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας σε διεθνές επίπεδο, μιλήσαμε με τον Στασινό Σταυριανέα, λέκτορα στο Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Πατρών και υπεύθυνο για την οργάνωση του συνεδρίου.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Ραφαήλ, «Η Σχολή των Αθηνών», 1511 (λεπτομέρεια)

Ξεκινώντας, θα ήθελα να μας μιλήσετε για τη θεματολογία του συνεδρίου.

 Οι εισηγήσεις αφορούν την αρχαία ελληνική φιλοσοφία ή επιστήμη της φύσης, και το ευρύ φάσμα φαινομένων που αυτή εξετάζει, φαινομένων που σήμερα εμπίπτουν στις επιστήμες της βιολογίας, της χημείας ή της ψυχολογίας. Το ειδικό μας ενδιαφέρον για τις θεωρίες που διατυπώνουν οι αρχαίοι φιλόσοφοι για να κατανοήσουν τη φύση εστιάζεται στην ανάπτυξη τελεολογικών εξηγήσεων για τη δομή και λειτουργία των φυσικών όντων, και κυρίως βέβαια των εμβίων. Κομβική σημασία έχουν εδώ τα αριστοτελικά έργα. Διότι ο Αριστοτέλης αντιπαρατίθεται λεπτομερώς, τόσο στα θεωρητικά όσο και στα βιολογικά έργα του, στις φυσικές εξηγήσεις των προγενεστέρων, υποστηρίζοντας ότι η προσπάθειά τους να εξηγήσουν φυσικές διαδικασίες, όπως η γέννηση των εμβίων όντων, με βάση τις μηχανικές κινήσεις της ύλης, δεν επαρκούν για να εξηγήσουν το γεγονός ότι το αποτέλεσμα των γεννήσεων αυτών είναι όντα οργανωμένα και δομημένα με έναν επωφελή για την επιβίωσή τους τρόπο. Η λειτουργικότητα των οργάνων των εμβίων θα προέκυπτε τότε ως ένα δευτερεύον αποτέλεσμα των μηχανικών κινήσεων της ύλης, και συνεπώς θα έπρεπε να συμβαίνει τυχαία και σπάνια. Αντίθετα, η άποψή του είναι ότι πρέπει να εξετάσουμε τα αποτελέσματα ως τελικά αίτια, ως σκοπούς, των διαδικασιών που τα παράγουν, και άρα να κατανοήσουμε τις κινήσεις της ύλης ως ελεγχόμενες, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, από αίτια τελικά. Το ενδιαφέρον είναι ότι οι τελεολογικές αυτές εξηγήσεις δεν εξαρτώνται από τον ευφυή σχεδιασμό ενός δημιουργού, αλλά θεμελιώνονται μέσα στην ίδια τη φύση, πράγμα που πιθανότατα ισχύει και για την πλατωνική τελεολογία. Αλλά επίσης ενδιαφέρον είναι ότι, παρότι η αριστοτελική φυσική τελεολογία φαίνεται να ανήκει στην ιστορία της επιστήμης, η επιβίωση της τελεολογικής ορολογίας στη βιολογία σήμερα δείχνει ότι οι ιδέες του δεν έχουν απολέσει τουλάχιστον την ευρετική αξία ή εξηγητική τους δύναμη. Στο συνέδριο αυτό μας ενδιαφέρει να δούμε πώς διαπλάθεται η αντιπαράθεση αλλά και η σύνθεση ανάμεσα σε τελεολογικές εξηγήσεις και μηχανιστικές ή υλιστικές εξηγήσεις. Πρόκειται για μια μεθοδολογική αντιπαράθεση αλλά και μία ένταση που συναντάμε και στο ίδιο το έργο του Αριστοτέλη εφόσον πρέπει να συνδέσει αυτούς τους δύο τύπους εξηγήσεων. Συνέχεια ανάγνωσης