Το Ταξίμ και η υπεράσπιση του δημόσιου χώρου

Standard

Από τον αγώνα για την πόλη, στην ανατρεπτική γιορτή

 

της Φωτεινής Μαργαρίτη

taxim 1 copy

Η χειραφετημένη ατομικότητα διεκδικεί δημόσιους χώρους που ενώνουν: «Να ζεις σαν ένα δέντρο μόνος και ελεύθερος, να ζεις με τους συντρόφους σου όπως τα δέντρα ενός δάσους», Ναζίμ Χικμέτ. Eικόνα από μια γιορτή, ένα βράδυ στην πλατεία Ταξίμ. F/M, 15.7.2010.

Το σχέδιο για την δραστική ανάπλαση του Ταξίμ στην Κωνσταντινούπολη (εκτεταμένη πεζοδρόμηση της πλατείας και υπογειοποίηση της κίνησης των τροχοφόρων, οικοδόμηση ενός νεο-οθωμανικού θεματικού πάρκου στη θέση του Γκεζί κλπ.) ήταν η απαρχή μιας απρόβλεπτης πολιτικής κρίσης. Έφερε στο προσκήνιο ένα θέμα αιχμής που δεν περιορίζεται στην Τουρκία. Οι πόλεις γίνονται πλέον το κυρίαρχο θέμα πολιτικών θρύλων εν εξελίξει, όπως θα επισημάνει και το πρωτοσέλιδο κύριο θέμα της International Herald Tribune (Michael Kimmelman, «Η δύναμη του δημόσιου χώρου», 8-9.6.2013).

Η πλατεία Ταξίμ είναι το κέντρο του κέντρου της Κωνσταντινούπολης, χώρος με ετερόκλητη αστική ταυτότητα, που δέχεται καθημερινά πάνω από ένα εκατομμύριο ανθρώπους. Είναι επίσης χώρος μεγάλων πολιτικών και άλλων συγκεντρώσεων, οι οποίες προβλέπεται να μετακομίσουν στο Yenikapi, στη νέα πλατεία αντι-Ταξίμ. Όπως φάνηκε ήδη με την απαγόρευση της συγκέντρωσης της τελευταίας Πρωτομαγιάς, η ανάπλαση της πλατείας συμβαδίζει με το σχέδιο κάθαρσης και ελέγχου του δημόσιου χώρου.

Το Ταξίμ είναι το τελευταίο επεισόδιο ενός ευρύτερου πολεοδομικού σχεδίου και μεγάλων έργων στην πόλη. Μεταξύ άλλων: Το νέο (τρίτο) διεθνές αεροδρόμιο (με πρόβλεψη να είναι το μεγαλύτερο στον κόσμο). Τη διάνοιξη του εναλλακτικού ως προς τον Βόσπορο καναλιού, την τρίτη γέφυρα του Βοσπόρου, το στάδιο και το ολυμπιακό χωριό για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2020, στους οποίους η Κωνσταντινούπολη είναι υποψήφια. Το οικονομικό χρηματιστηριακό κέντρο (Atasehir) και δύο νέες πόλεις στην ασιατική ακτή. Σημειωτέον πως στην ίδια περιοχή, το μελλοντικό τζαμί Camlica, έκτασης 50.000 τ.μ. και ικανό να δεχθεί 30.000 πιστούς, θα έχει τον πιο ψηλό μιναρέ του κόσμου. Συνέχεια ανάγνωσης

O Γκυ Μπυρζέλ και το έργο του

Standard

WEB ONLY

με την ευκαιρία της αναγόρευσης του σήμερα σε επίτιμο δρ του ΕΜΠ
του Μηνά Αγγελίδη, της  Σοφίας Αυγερινού-Κολώνια και του Νίκου Μπελαβίλα

guyyyyΟ διάσημος πολεοδόμος και γεωγράφος Γκυ Μπυρζέλ  αναγορεύεται αύριο Δευτέρα Δευτέρα 10 Δεκεμβρίου και ώρα 17.30 επίτιμος διδάκτορας της Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ στην αίθουσα εκδηλώσεων του Κτιρίου Αβέρωφ. Η εκδήλωση ξεκινάει με ομιλία της  διευθύντριας του Τομέα Πολεοδομίας και Χωροταξίας Σοφία Αυγερινού-Κολώνια για το έργο του τιμώμενου, συνεχίζεται με συζήτηση με θέμα «Η Αθήνα σε κρίση» (Μηνάς Αγγελίδης, Άγις Αθανασιάδης, Θωμάς Μαλούτας, Νίκος Μπελαβίλας, Γιάννης Τσιώμης) και ολοκληρώνεται με ομιλίατου τιμώμενου Γκυ Μπυρζέλ με θέμα «Διάρκεια και αλλαγές στην ελληνική πρωτεύουσα». Με την ευκαιρία αυτή, τα «Ενθέματα» δημοσιεύουν την εισήγηση του Μηνά Αγγελίδη, της   Σοφίας Αυγερινού-Κολώνια και του Νίκου Μπελαβίλα προς τον Τομέα Πολεοδομίας και Χωροταξίας, με βάση την οποία ο Γκυ Μπυρζέλ αναγορεύεται επίτιμος διδάκτωρ. Το κείμενο αναφέρεται στην συνολική επιστημονική συνεισφορά  του Μπυρζέλ, με ιδιαίτερη αναφορά στην ενασχόλησή του με την Ελλάδα, ενώ στο τέλος περιέχει αναλυτική εργογραφία του.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

 

 Ο Guy Burgel, Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Paris Χ – Nanterre, έχει μια εξαιρετικά σημαντική συνεισφορά στις επιστήμες της πολεοδομίας και γεωγρα­φίας. Διετέλεσε Καθηγητής αστικής γεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο Paris X – Nanterre και θεμελίωσε τη συλλογή συγκριτικών μελετών του περιοδικού «Villes en parallèle» το 1980, η έκδοση του οποίου συνεχίζεται έως σήμερα. Διηύθυνε για μεγάλο διάστημα το Εργαστήριο αστικής γεωγραφίας (Laboratoire de géographie urbaine) του Πανεπιστημίου Paris X – Nanterre.Έχει συγγράψει πολύ μεγάλο αριθμό εργασιών για την πόλη, οι οποίες είχαν μεγάλη απήχηση στην διεθνή επιστημονική κοινότητα αλλά και σε ένα πολύ ευρύτερο κοινό.Του έχει απονεμηθεί ο τίτλος της γαλλικής «Académie d’architecture».

 Η έρευνα για την Ελλάδα

pobiaΟ καθηγητής Guy Burgel αφιέρωσε πολύ μεγάλο μέρος της επιστημονικής δραστηριότητάς του στην Ελλάδα. Συμμετείχε σε μεγάλο αριθμό σημαντικών ερευνών για την Αθήνα, τις ελληνικές πόλεις και γενικότερα τον ελληνικό χώρο, οι οποίες κα­τέληξαν σε βιβλία και δημοσιεύσεις επηρεάζοντας παράλληλα σε σημαντικό βαθμό την επιστημονι­κή σκέψη για την ελληνική πόλη και περιφέρεια για δεκαετίες.

Ειδικότερα, ο Guy Burgel, στις δεκαετίες του ’60 και του ’70, μέσα από μια σειρά συστηματικών ερευνών του μετασχηματισμού του αστικού όσο και του αγροτικού χώρου στην Ελλάδα, ανέλυσε συστηματικά τους πολυδιάστατους μηχανισμούς σχηματισμού της Αθήνας, μιας ιδιότυπης μεσογειακής μητροπολιτικής περιοχής, μέσα από διαδικασίες αποδυνάμωσης των περιφερειακών και τοπικών αναπτυξιακών και κοινωνικών δομών και των πολιτιστικών ταυτοτήτων που προϋπήρχαν. Μέσα από πρωτότυπες μεθόδους ανάλυσης των διασυνδέσεων ανάμεσα στο τοπικό και το υπερτοπικό, ανάμεσα στην οικονομία, την κοινωνία και τον καθημερινό βίο των ανθρώπων, επέτυχε να αναλύσει ολοκληρωμένα τους ιδιαίτερους μετασχηματισμούς των πόλεων και της υπαίθρου στην Ελλάδα. Η έμφαση στην ολοκληρωμένη προσέγγιση και στην εμβάθυνση στις ελληνικές ιδιαιτερότητες αποτέλεσαν ουσιαστική καινοτομική συνεισφορά του Guy Burgel  σε σχέση με την έως τότε εργογραφία για τις ελληνικές πόλεις. Συνέχεια ανάγνωσης

Αυτοσχέδια πολεοδομία σε καιρούς κρίσης

Standard

της Ελένης Κούκη

 Η έκθεση «Hands on Urbanism 1850-2012. TheRighttoGreen», που διοργάνωσε το Αρχιτεκτονικό Κέντρο της Βιέννης, ολοκληρώθηκε στα τέλη Ιουνίου, αλλά η οπτική της μπορεί να ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση, ειδικά σε πόλεις της κρίσης, όπως η Αθήνα.

Ma Shi Po Village, Νέες περιοχές στο Χονγκ Κογκ. © Shu-Mei Huang

Αρχικά, όταν βλέπεις στο κέντρο της Βιέννης τις τεράστιες αφίσες που αναγγέλλουν μια έκθεση για τον αστικό σχεδιασμό από το 1850 μέχρι και σήμερα, το μυαλό σου πηγαίνει στα μεγάλα πολεοδομικά προγράμματα που στα μέσα του 19ου αιώνα άλλαξαν για πάντα τη μορφή πόλεων όπως το Παρίσι και η Βιέννη, σάρωσαν τα μεσαιωνικά τους στοιχεία και τους άνοιξαν τον δρόμο για να γίνουν οι πρώτες εμβληματικές μητροπόλεις της νεωτερικότητας. Μετά, όμως, προσέχεις τον τίτλο της έκθεσης, «Hands on Urbanism, 1850-2012» (κατά προσέγγιση θα μεταφράζαμε «Αυτοσχέδιος εξαστισμός»), και συνειδητοποιείς πόσο πρωτότυπο είναι το εγχείρημα. Γιατί, αυτή τη φορά, το ζητούμενο ήταν να περιγραφεί η ιστορία της μοντέρνας πολεοδομίας από τα κάτω, να αναδειχθεί το πώς η αυτοοργάνωση ανθρώπων που βρίσκονταν σε θέση επισφάλειας έδωσε νέες λύσεις, πίεσε για την καλυτέρευση των συνθηκών διαβίωσης στις αχανείς μητροπόλεις του καπιταλισμού και, γιατί όχι, έθεσε τη βάση για μια πιο δημοκρατική αντίληψη της πολεοδομίας.

Μάλιστα, οι επιμελητές έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση σε εγχειρήματα που έχουν να κάνουν με τη διεκδίκηση δημόσιων χώρων πρασίνου, από το πασίγνωστο κίνημα των κοινοτικών κήπων στη Νέα Υόρκη μέχρι το κίνημα για την αστική γεωργία (UPA), στην Κούβα. Σύμφωνα με τους οργανωτές, η διεκδίκηση ενός χώρου πρασίνου από μια κοινότητα είναι πάντα μια περίπλοκη πράξη, που όχι μόνο της εξασφαλίζει καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, αλλά ενδυναμώνει τους δεσμούς στο εσωτερικό της και θεμελιώνει τον αυτοσεβασμό της. Συνέχεια ανάγνωσης

Ο Nτέιβιντ Χάρβεϋ και η πολιτική οικονομία του δημόσιου χώρου της Αθήνας

Standard

Ο Nτέιβιντ Χάρβεϋ βρέθηκε τις προηγούμενες μέρες στην Αθήνα και έδωσε τρεις πολύ επιτυχημένες ομιλίες. Την τρίτη από αυτές, με τίτλο «Οι πολιτικές επιπτώσεις της καπιταλιστικής κρίσης: Ο νεοφιλελευθερισμός ενάντια στη δημοκρατία» (που συνδιοργάνωσαν το Ινστιτούτο «Νίκος Πουλαντζάς», το RedNotebook και τα «Ενθέματα» στο κηπάκι της Τσαμαδού 10, μπορείτε να την παρακολουθήσετε στο https://enthemata.wordpress.com/harvey_video/ ‎). Με την ευκαιρία αυτή, δημοσιεύουμε ένα σχετικό κείμενο του Γ. Βελεγράκη.

EΝΘΕΜΑΤΑ

 του Γιώργου Βελεγράκη

Ρόι Λίχτενστάιν, «Οφθαλμαπάτη με κεφάλι Λεζέ και πινέ-
λο», 1973

Ένα από τα λιγότερο γνωστά, αλλά πολύ σημαντικά κατά τη γνώμη μου «χωρικά έργα» του Χάρβεϋ είναι το κείμενο Η πολιτική οικονομία του δημόσιου χώρου (The political economy of public space) που εκδόθηκε το 2006 στις ΗΠΑ ως μέρος του συλλογικού έργου Οι πολιτικές του δημόσιου χώρου (The politics of public space) υπό την επιμέλεια των Neil Smith και Setha Low.1 Το κείμενο διερευνά τη σχέση μεταξύ της φυσικής υπόστασης του αστικού δημόσιου χώρου και των πολιτικών αυτού που νοείται ως δημόσια σφαίρα. Η δημόσια σφαίρα για τον Χάρβεϋ, όπως και για το σύνολο των ριζοσπαστών γεωγράφων, δεν είναι καθολική και αχωρική, ώστε στο πλαίσιό της να τελείται απρόσκοπτα ο δημόσιος δημοκρατικός διάλογος της αστικής δημοκρατίας, αλλά, αντίθετα, υπόκειται στις συγκεκριμένες γεωγραφικές και ιστορικές δεσμεύσεις του φυσικού χώρου. Γι’ αυτό ο σχεδιασμός και η φυσική υλικότητα της χωρικής οργάνωσης δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον ζήτημα ή εκτός θέματος. Οι διάφορες γεωγραφίες του χώρου (και ειδικά στην πόλη ο σχεδιασμένος και οργανωμένος δημόσιος χώρος) είναι αυτές που επιβεβαιώνουν, αναιρούν ή αλλάζουν τις κοινωνικές και πολιτικές σχέσεις της δημόσιας σφαίρας. Συνεπώς, είναι εύλογα τα ερωτήματα πώς ο φυσικός σχεδιασμός του δημόσιου χώρου της πόλης αντιστοιχεί σε πιο αυταρχικές ή πιο δημοκρατικές μορφές διακυβέρνησης2 και πώς σχετίζεται με τη δυνατότητα πολιτικής κινητοποίησης.

Ο Χάρβεϋ, μελετώντας την εμβληματική προσπάθεια αναδόμησης του Παρισιού από τον Οσμάν τις δεκαετίες του 1850 και του 1860, αναδεικνύει τη σχέση της οργάνωσης του δημόσιου χώρου με τις μεγάλες κοινωνικοοικονομικές αλλαγές εκείνης της περιόδου. Οι νέες τεράστιες λεωφόροι και τα εμπορικά κέντρα που τότε ξεφυτρώνουν, συνδέονται και υπηρετούν την ανάδειξη της μεσαίας τάξης, τον ευρύτερο χωρικό διαμοιρασμό του πληθυσμού με ταξικά κριτήρια και τη διακυβέρνηση μέσω της εικόνας του μεγαλείου και της νέας καπιταλιστικής αφθονίας.

To Παρίσι εισέρχεται στην κατά Χομπσμπάουμ «εποχή του κεφαλαίου». Τα έργα ανοικοδόμησής του ήταν μεγάλες δημόσιες δαπάνες, σχεδιασμένες για να αναζωογονήσουν την οικονομία και, μέσω κυρίως της εξασφάλισης του ιδιωτικού κέρδους και την εκμετάλλευση της αστικής γης. Δημιουργείται μια νέα φαντασιακή αναπαράσταση για την πόλη: η πόλη του θεάματος (νέα μπαρ, καφέ, καμπαρέ και θέατρα), του ιμπεριαλιστικού μεγαλείου της Γαλλίας (στις μεγάλες λεωφόρους πραγματοποιούνται δημοτικές τελετές, στρατιωτικές παρελάσεις, «αριστοκρατικοί» γάμοι) και του κατά Μπένγιαμιν «προσκυνήματος του φετιχισμού του εμπορεύματος»3 (νέα μεγάλα εμπορικά κέντρα). Συνέχεια ανάγνωσης

Έχει μέλλον ο σχεδιασμός του χώρου στην Ελλάδα σήμερα;

Standard

της Ράνιας Κλουτσινιώτη

Τζόρτζιο ντε Κίρικο, "Έκτωρ και Ανδρομάχη", 1917

 Στον κύκλο της μεταπολίτευσης, σύμφωνα με τη συνταγματική επιταγή, οι προσπάθειες για τον σχεδιασμό και τη ρύθμιση του χώρου λειτούργησαν με γνώμονα τη διασφάλιση του δημόσιου συμφέροντος, την ισόρροπη ανάπτυξη και την περιφερειακή αποκέντρωση, την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και την οικιστική αναβάθμιση. Όσοι σχετίζονταν άμεσα ή έμμεσα με αυτές, όπως στελέχη της δημόσιας διοίκησης, ελεύθεροι επαγγελματίες, πανεπιστημιακοί, είχαν λίγο πολύ κοινές αφετηρίες και αναζητήσεις. Συχνά μάλιστα θεσμοθετήθηκαν ρυθμίσεις –προωθημένες για τις «δικές μας» ελληνικές πρακτικές–, στηριζόμενες σε ανάλογες διατυπώσεις στα ευρωπαϊκά κείμενα, που σκοπό είχαν να προστατεύουν αποτελεσματικότερα το περιβάλλον.

Μπορεί να είναι κανείς ευχαριστημένος από τις πενιχρές επιτυχίες του παρελθόντος; Ασφαλώς και όχι, δίχως βέβαια να μηδενίζονται τα θετικά αποτελέσματα, κυρίως στους τομείς της νομοθετικής μέριμνας, της προστασίας του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και της περιφερειακής αποκέντρωσης, όποια μορφή και εάν πήρε η τελευταία. Συγχρόνως όμως δεν θα πρέπει να υποτιμάται το ειδικό βάρος που φέρει η πλήρης αποτυχία στους τομείς της ισόρροπης ανάπτυξης των δραστηριοτήτων και της οικιστικής εξάπλωσης, η οποία κατέληξε να χαρακτηρίζεται από γενικευμένη κακή ποιότητα αστικού και εξωαστικού χώρου και επαναλαμβανόμενες γενιές αυθαιρέτων, που νομιμοποιούνται με τη σειρά τους. Η αγωνιώδης αναζήτηση ενός βιώσιμου μέλλοντος δεν μας παρέχει το δικαίωμα να ολισθήσουμε προς την παγίδα της εξιδανίκευσης του παρελθόντος.

Όμως, όπως και οι άνθρωποι, ο χώρος αποκτά καθημερινά την ιστορία του και αυτή καταγράφεται πάνω στο δέρμα της γης, με τις ουλές και τις ρυτίδες της. Όσον αφορά στο μέλλον –ανεξάρτητα από τις συγκυρίες αλλά και μέσα σε αυτές– αυτή η κρίση που περνάμε θα αφήσει τις δικές της ουλές και ρυτίδες στον χώρο. Και είναι κρίμα που η οικονομική κρίση επιβάλλει βίαια και ισοπεδωτικά την προσαρμογή σε ένα λιγότερο σπάταλο μοντέλο κατανάλωσης του χώρου, μοντέλο που η πολιτική και οι πολιτικοί στα λόγια ευαγγελίζονταν, αλλά ποτέ δεν είχαν την τόλμη να πριμοδοτήσουν επαρκώς, ώστε να εφαρμόζεται. Αν γενικότερα η προσαρμογή σε ένα λιγότερο σπάταλο μοντέλο ζωής είχε γίνει σταδιακά και με πρόγραμμα, οι κραδασμοί θα ήταν πολύ λιγότεροι και τα αποτελέσματα ασφαλώς πολύ καλύτερα για όλους. Συνέχεια ανάγνωσης

Είναι δυνατή η ρύθμιση του χώρου σε εποχή γενικευμένης απορρύθμισης;

Standard

 ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΑΘΗΝΑΣ/ΑΤΤΙΚΗΣ 2021

 της Ελένης Πορτάλιου

 Το Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας/Αττικής 2021 (Αύγουστος 2011) βρίσκεται ήδη εδώ και τρεις μήνες σε διαβούλευση. Το ΡΣΑ 1985, το οποίο θα αναθεωρηθεί, εκτιμήθηκε, από διαφορετικές οπτικές, ως ανεπαρκές ή/και ξεπερασμένο, ενώ είχε υπονομευτεί με έκτακτες παρεκκλίσεις και δεν είχε, εν πολλοίς, υλοποιηθεί εξαιτίας της απουσίας μελετών και πολιτικών εφαρμογής του. Εξέφραζε, πάντως, τις επιστημονικές κυρίως προσδοκίες για τη ρύθμιση του χώρου, με κριτήρια το δημόσιο συμφέρον, την περιφερειακή αποκέντρωση, την ισόρροπη ανάπτυξη, την περιβαλλοντική προστασία και την οικιστική αναβάθμιση. Είχε συχνά λειτουργήσει υποστηρικτικά στους αγώνες για την προστασία του περιβάλλοντος και την αναχαίτιση κερδοσκοπικών επιθέσεων στο χώρο της Αττικής.

Αθήνα, δεκαετία του 1960.

Το Χωροταξικό Σχέδιο Αττικής, που εκπονήθηκε επί υπουργίας Σουφλιά, έγινε αντικείμενο δριμείας κριτικής, κυρίως λόγω του υπερσυγκεντρωτισμού που αποδεχόταν και ενθάρρυνε στην περιφέρεια της Αττικής, και της πλήρους ασυμβατότητάς του με την περιβαλλοντική προστασία σε συνθήκες κλιματικής αλλαγής. Δεν θεσμοθετήθηκε τελικά.

Ο Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας εμφανίζεται τα τελευταία χρόνια, και πολύ περισσότερο πρόσφατα, χωρίς σοβαρό αντικείμενο παρέμβασης. Ακριβέστερα, ο χώρος της Αττικής μετασχηματίζεται με τον αυτόματο πιλότο της νεοφιλελεύθερης οικονομικής πολιτικής και της γενικευμένη αυθαιρεσίας, με επιμέρους αποφάσεις υπέρ μεγάλων ιδιωτικών συμφερόντων, με διάχυση των λειτουργιών του αστικού στον εξωαστικό χώρο, με καταστροφή του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς και απαξίωση του δημόσιου χώρου και των δημόσιων αγαθών ως κοινού πλούτου, προσβάσιμου και διαθέσιμου σε όλους. Συνέχεια ανάγνωσης

Κυρίαρχες πολιτικές και διεκδικήσεις «από τα κάτω» για τη ζωή στην πόλη

Standard

Εμπειρίες από τις ΗΠΑ και παραδείγματα από την Αθήνα

Συζήτηση με τον Ντέιβιντ Χάρβεϋ,με την ευκαιρία της επίσκεψής του στην Αθήνα, με μέλη της ομάδας EncounterAthens (http://encounterathens.wordpress.com/)

Ο David Harvey, καθηγητής του Τμήματος Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης (CUNY) και ένας από τους σημαντικότερους εκφραστές της κριτικής γεωγραφικής σκέψης, βρέθηκε στην Αθήνα την τελευταία εβδομάδα του Μαΐου ως προσκεκλημένος ομιλητής του Διεθνούς Αντιεξουσιαστικού Φεστιβάλ B-Fest. Πριν την ομιλία του αυτή, έδωσε ανοιχτή διάλεξη στα Σεμινάρια Ριζοσπαστικής Γεωγραφίας που οργανώνει ο Κωστής Χατζημιχάλης, καθηγητής στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο. Εκεί τον συναντήσαμε πρώτη φορά, ενώ αμέσως μετά βρεθήκαμε στο Σύνταγμα, στην πρώτη συγκέντρωση-λαϊκή συνέλευση της πλατείας. Εκείνες οι μέρες σημαδεύονταν επίσης από το ξέσπασμα της ρατσιστικής βίας σε κεντρικές γειτονιές και την ανακοίνωση του «Σχεδίου Δράσης για το Κέντρο της Αθήνας» από την κυβέρνηση και τη δημοτική αρχή. Η εκρηκτική επικαιρότητα των ημερών έδωσε το έναυσμα και τα ερεθίσματα για μια σειρά συναντήσεων, επισκέψεων στις γειτονιές του κέντρου και πολύωρων συζητήσεων, από τις οποίες μεταφέρουμε εδώ ένα μικρό αλλά χαρακτηριστικό απόσπασμα.

EncounterAthens

Lower Broadway, NYC, 2009. Φωτογραφία του Δημήτρη Μέλλου.

Περπατήσαμε αρκετά σε γειτονιές όπως ο Άγιος Παντελεήμονας, η πλατεία Βικτωρίας και το Γεράνι, οι οποίες στοχοποιούνται από τον Τύπο και την κυβέρνηση ως «άβατα», ως «γκέτο» στο κέντρο της πόλης. Ποιες είναι οι σκέψεις σας γι’ αυτό;

 Νομίζω ότι, ιστορικά, η προσπάθεια κατασκευής ενός φαντασιακού για το χώρο έχει αποτελέσει σημαντικό κομμάτι των πολιτικών στρατηγικών. Και αυτό μπορείτε να το δείτε από την κλίμακα της γεωπολιτικής μέχρι την κλίμακα της πόλης. Η δαιμονοποίηση συγκεκριμένων περιοχών έχει υποστηρίξει από μεγάλης κλίμακας πολεμικές επιχειρήσεις μέχρι πρακτικές εκκαθάρισης των «ανεπιθύμητων» σε «κακές» γειτονιές των πόλεων. Πραγματικά όμως με εντυπωσιάζει η χρήση του όρου «γκέτο» εδώ. Ίσως θα έπρεπε να απαντήσετε στην κυρίαρχη ρητορική, επιστρατεύοντας λίγο χιούμορ.  Να θέσετε από την πλευρά σας πρόβλημα γκετοποίησης στις γειτονιές των πλουσίων: «Κάτι πρέπει να γίνει εδώ! Πρέπει να τονώσουμε τη διαφορετικότητα σ’ αυτές τις γειτονιές, που υποφέρουν από υπερβολική ομοιογένεια εισοδημάτων»! (γέλια).  Στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν χρησιμοποιούν πια τον όρο γκέτο. Αν κάποιοι ζουν σήμερα σε γκέτο είναι οι πλούσιοι κάτοικοι των πόλεων. Αναφέρομαι σε όλες εκείνες τις περίκλειστες κοινότητες πλουσίων, γνωστές ως «gated communities». Το Μανχάταν, για παράδειγμα, είναι σήμερα ένα γκέτο των πλουσίων. Αυτό προέκυψε όταν, στις περιοχές με αυξημένες συγκεντρώσεις μεταναστών, ασκήθηκαν πολιτικές διασποράς τους προς τα προάστια. Από την άλλη, οι μετανάστες που ζουν σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν συγκροτούν μια ενιαία κατηγορία, αλλά  ένα πολύ διαφοροποιημένο σύνολο, από εργαζόμενους υψηλής κατάρτισης, που μπορεί να μένουν ακόμη και στο κέντρο του Μανχάταν, μέχρι πρόσφυγες, που συγκεντρώνονται αναγκαστικά σε προάστια χαμηλών εισοδημάτων. Επομένως, το να μιλήσει κανείς σήμερα γενικώς για μετανάστες που ζουν σε γκέτο δεν ευσταθεί, εφόσον κάθε μεταναστευτικός πληθυσμός είναι και εσωτερικά διαφοροποιημένος, κυρίως ταξικά. Συνέχεια ανάγνωσης