Το Ταξίμ και η υπεράσπιση του δημόσιου χώρου

Standard

Από τον αγώνα για την πόλη, στην ανατρεπτική γιορτή

 

της Φωτεινής Μαργαρίτη

taxim 1 copy

Η χειραφετημένη ατομικότητα διεκδικεί δημόσιους χώρους που ενώνουν: «Να ζεις σαν ένα δέντρο μόνος και ελεύθερος, να ζεις με τους συντρόφους σου όπως τα δέντρα ενός δάσους», Ναζίμ Χικμέτ. Eικόνα από μια γιορτή, ένα βράδυ στην πλατεία Ταξίμ. F/M, 15.7.2010.

Το σχέδιο για την δραστική ανάπλαση του Ταξίμ στην Κωνσταντινούπολη (εκτεταμένη πεζοδρόμηση της πλατείας και υπογειοποίηση της κίνησης των τροχοφόρων, οικοδόμηση ενός νεο-οθωμανικού θεματικού πάρκου στη θέση του Γκεζί κλπ.) ήταν η απαρχή μιας απρόβλεπτης πολιτικής κρίσης. Έφερε στο προσκήνιο ένα θέμα αιχμής που δεν περιορίζεται στην Τουρκία. Οι πόλεις γίνονται πλέον το κυρίαρχο θέμα πολιτικών θρύλων εν εξελίξει, όπως θα επισημάνει και το πρωτοσέλιδο κύριο θέμα της International Herald Tribune (Michael Kimmelman, «Η δύναμη του δημόσιου χώρου», 8-9.6.2013).

Η πλατεία Ταξίμ είναι το κέντρο του κέντρου της Κωνσταντινούπολης, χώρος με ετερόκλητη αστική ταυτότητα, που δέχεται καθημερινά πάνω από ένα εκατομμύριο ανθρώπους. Είναι επίσης χώρος μεγάλων πολιτικών και άλλων συγκεντρώσεων, οι οποίες προβλέπεται να μετακομίσουν στο Yenikapi, στη νέα πλατεία αντι-Ταξίμ. Όπως φάνηκε ήδη με την απαγόρευση της συγκέντρωσης της τελευταίας Πρωτομαγιάς, η ανάπλαση της πλατείας συμβαδίζει με το σχέδιο κάθαρσης και ελέγχου του δημόσιου χώρου.

Το Ταξίμ είναι το τελευταίο επεισόδιο ενός ευρύτερου πολεοδομικού σχεδίου και μεγάλων έργων στην πόλη. Μεταξύ άλλων: Το νέο (τρίτο) διεθνές αεροδρόμιο (με πρόβλεψη να είναι το μεγαλύτερο στον κόσμο). Τη διάνοιξη του εναλλακτικού ως προς τον Βόσπορο καναλιού, την τρίτη γέφυρα του Βοσπόρου, το στάδιο και το ολυμπιακό χωριό για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2020, στους οποίους η Κωνσταντινούπολη είναι υποψήφια. Το οικονομικό χρηματιστηριακό κέντρο (Atasehir) και δύο νέες πόλεις στην ασιατική ακτή. Σημειωτέον πως στην ίδια περιοχή, το μελλοντικό τζαμί Camlica, έκτασης 50.000 τ.μ. και ικανό να δεχθεί 30.000 πιστούς, θα έχει τον πιο ψηλό μιναρέ του κόσμου. Συνέχεια ανάγνωσης

O Γκυ Μπυρζέλ και το έργο του

Standard

WEB ONLY

με την ευκαιρία της αναγόρευσης του σήμερα σε επίτιμο δρ του ΕΜΠ
του Μηνά Αγγελίδη, της  Σοφίας Αυγερινού-Κολώνια και του Νίκου Μπελαβίλα

guyyyyΟ διάσημος πολεοδόμος και γεωγράφος Γκυ Μπυρζέλ  αναγορεύεται αύριο Δευτέρα Δευτέρα 10 Δεκεμβρίου και ώρα 17.30 επίτιμος διδάκτορας της Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ στην αίθουσα εκδηλώσεων του Κτιρίου Αβέρωφ. Η εκδήλωση ξεκινάει με ομιλία της  διευθύντριας του Τομέα Πολεοδομίας και Χωροταξίας Σοφία Αυγερινού-Κολώνια για το έργο του τιμώμενου, συνεχίζεται με συζήτηση με θέμα «Η Αθήνα σε κρίση» (Μηνάς Αγγελίδης, Άγις Αθανασιάδης, Θωμάς Μαλούτας, Νίκος Μπελαβίλας, Γιάννης Τσιώμης) και ολοκληρώνεται με ομιλίατου τιμώμενου Γκυ Μπυρζέλ με θέμα «Διάρκεια και αλλαγές στην ελληνική πρωτεύουσα». Με την ευκαιρία αυτή, τα «Ενθέματα» δημοσιεύουν την εισήγηση του Μηνά Αγγελίδη, της   Σοφίας Αυγερινού-Κολώνια και του Νίκου Μπελαβίλα προς τον Τομέα Πολεοδομίας και Χωροταξίας, με βάση την οποία ο Γκυ Μπυρζέλ αναγορεύεται επίτιμος διδάκτωρ. Το κείμενο αναφέρεται στην συνολική επιστημονική συνεισφορά  του Μπυρζέλ, με ιδιαίτερη αναφορά στην ενασχόλησή του με την Ελλάδα, ενώ στο τέλος περιέχει αναλυτική εργογραφία του.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

 

 Ο Guy Burgel, Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Paris Χ – Nanterre, έχει μια εξαιρετικά σημαντική συνεισφορά στις επιστήμες της πολεοδομίας και γεωγρα­φίας. Διετέλεσε Καθηγητής αστικής γεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο Paris X – Nanterre και θεμελίωσε τη συλλογή συγκριτικών μελετών του περιοδικού «Villes en parallèle» το 1980, η έκδοση του οποίου συνεχίζεται έως σήμερα. Διηύθυνε για μεγάλο διάστημα το Εργαστήριο αστικής γεωγραφίας (Laboratoire de géographie urbaine) του Πανεπιστημίου Paris X – Nanterre.Έχει συγγράψει πολύ μεγάλο αριθμό εργασιών για την πόλη, οι οποίες είχαν μεγάλη απήχηση στην διεθνή επιστημονική κοινότητα αλλά και σε ένα πολύ ευρύτερο κοινό.Του έχει απονεμηθεί ο τίτλος της γαλλικής «Académie d’architecture».

 Η έρευνα για την Ελλάδα

pobiaΟ καθηγητής Guy Burgel αφιέρωσε πολύ μεγάλο μέρος της επιστημονικής δραστηριότητάς του στην Ελλάδα. Συμμετείχε σε μεγάλο αριθμό σημαντικών ερευνών για την Αθήνα, τις ελληνικές πόλεις και γενικότερα τον ελληνικό χώρο, οι οποίες κα­τέληξαν σε βιβλία και δημοσιεύσεις επηρεάζοντας παράλληλα σε σημαντικό βαθμό την επιστημονι­κή σκέψη για την ελληνική πόλη και περιφέρεια για δεκαετίες.

Ειδικότερα, ο Guy Burgel, στις δεκαετίες του ’60 και του ’70, μέσα από μια σειρά συστηματικών ερευνών του μετασχηματισμού του αστικού όσο και του αγροτικού χώρου στην Ελλάδα, ανέλυσε συστηματικά τους πολυδιάστατους μηχανισμούς σχηματισμού της Αθήνας, μιας ιδιότυπης μεσογειακής μητροπολιτικής περιοχής, μέσα από διαδικασίες αποδυνάμωσης των περιφερειακών και τοπικών αναπτυξιακών και κοινωνικών δομών και των πολιτιστικών ταυτοτήτων που προϋπήρχαν. Μέσα από πρωτότυπες μεθόδους ανάλυσης των διασυνδέσεων ανάμεσα στο τοπικό και το υπερτοπικό, ανάμεσα στην οικονομία, την κοινωνία και τον καθημερινό βίο των ανθρώπων, επέτυχε να αναλύσει ολοκληρωμένα τους ιδιαίτερους μετασχηματισμούς των πόλεων και της υπαίθρου στην Ελλάδα. Η έμφαση στην ολοκληρωμένη προσέγγιση και στην εμβάθυνση στις ελληνικές ιδιαιτερότητες αποτέλεσαν ουσιαστική καινοτομική συνεισφορά του Guy Burgel  σε σχέση με την έως τότε εργογραφία για τις ελληνικές πόλεις. Συνέχεια ανάγνωσης

Αυτοσχέδια πολεοδομία σε καιρούς κρίσης

Standard

της Ελένης Κούκη

 Η έκθεση «Hands on Urbanism 1850-2012. TheRighttoGreen», που διοργάνωσε το Αρχιτεκτονικό Κέντρο της Βιέννης, ολοκληρώθηκε στα τέλη Ιουνίου, αλλά η οπτική της μπορεί να ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση, ειδικά σε πόλεις της κρίσης, όπως η Αθήνα.

Ma Shi Po Village, Νέες περιοχές στο Χονγκ Κογκ. © Shu-Mei Huang

Αρχικά, όταν βλέπεις στο κέντρο της Βιέννης τις τεράστιες αφίσες που αναγγέλλουν μια έκθεση για τον αστικό σχεδιασμό από το 1850 μέχρι και σήμερα, το μυαλό σου πηγαίνει στα μεγάλα πολεοδομικά προγράμματα που στα μέσα του 19ου αιώνα άλλαξαν για πάντα τη μορφή πόλεων όπως το Παρίσι και η Βιέννη, σάρωσαν τα μεσαιωνικά τους στοιχεία και τους άνοιξαν τον δρόμο για να γίνουν οι πρώτες εμβληματικές μητροπόλεις της νεωτερικότητας. Μετά, όμως, προσέχεις τον τίτλο της έκθεσης, «Hands on Urbanism, 1850-2012» (κατά προσέγγιση θα μεταφράζαμε «Αυτοσχέδιος εξαστισμός»), και συνειδητοποιείς πόσο πρωτότυπο είναι το εγχείρημα. Γιατί, αυτή τη φορά, το ζητούμενο ήταν να περιγραφεί η ιστορία της μοντέρνας πολεοδομίας από τα κάτω, να αναδειχθεί το πώς η αυτοοργάνωση ανθρώπων που βρίσκονταν σε θέση επισφάλειας έδωσε νέες λύσεις, πίεσε για την καλυτέρευση των συνθηκών διαβίωσης στις αχανείς μητροπόλεις του καπιταλισμού και, γιατί όχι, έθεσε τη βάση για μια πιο δημοκρατική αντίληψη της πολεοδομίας.

Μάλιστα, οι επιμελητές έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση σε εγχειρήματα που έχουν να κάνουν με τη διεκδίκηση δημόσιων χώρων πρασίνου, από το πασίγνωστο κίνημα των κοινοτικών κήπων στη Νέα Υόρκη μέχρι το κίνημα για την αστική γεωργία (UPA), στην Κούβα. Σύμφωνα με τους οργανωτές, η διεκδίκηση ενός χώρου πρασίνου από μια κοινότητα είναι πάντα μια περίπλοκη πράξη, που όχι μόνο της εξασφαλίζει καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, αλλά ενδυναμώνει τους δεσμούς στο εσωτερικό της και θεμελιώνει τον αυτοσεβασμό της. Συνέχεια ανάγνωσης

Ο Nτέιβιντ Χάρβεϋ και η πολιτική οικονομία του δημόσιου χώρου της Αθήνας

Standard

Ο Nτέιβιντ Χάρβεϋ βρέθηκε τις προηγούμενες μέρες στην Αθήνα και έδωσε τρεις πολύ επιτυχημένες ομιλίες. Την τρίτη από αυτές, με τίτλο «Οι πολιτικές επιπτώσεις της καπιταλιστικής κρίσης: Ο νεοφιλελευθερισμός ενάντια στη δημοκρατία» (που συνδιοργάνωσαν το Ινστιτούτο «Νίκος Πουλαντζάς», το RedNotebook και τα «Ενθέματα» στο κηπάκι της Τσαμαδού 10, μπορείτε να την παρακολουθήσετε στο https://enthemata.wordpress.com/harvey_video/ ‎). Με την ευκαιρία αυτή, δημοσιεύουμε ένα σχετικό κείμενο του Γ. Βελεγράκη.

EΝΘΕΜΑΤΑ

 του Γιώργου Βελεγράκη

Ρόι Λίχτενστάιν, «Οφθαλμαπάτη με κεφάλι Λεζέ και πινέ-
λο», 1973

Ένα από τα λιγότερο γνωστά, αλλά πολύ σημαντικά κατά τη γνώμη μου «χωρικά έργα» του Χάρβεϋ είναι το κείμενο Η πολιτική οικονομία του δημόσιου χώρου (The political economy of public space) που εκδόθηκε το 2006 στις ΗΠΑ ως μέρος του συλλογικού έργου Οι πολιτικές του δημόσιου χώρου (The politics of public space) υπό την επιμέλεια των Neil Smith και Setha Low.1 Το κείμενο διερευνά τη σχέση μεταξύ της φυσικής υπόστασης του αστικού δημόσιου χώρου και των πολιτικών αυτού που νοείται ως δημόσια σφαίρα. Η δημόσια σφαίρα για τον Χάρβεϋ, όπως και για το σύνολο των ριζοσπαστών γεωγράφων, δεν είναι καθολική και αχωρική, ώστε στο πλαίσιό της να τελείται απρόσκοπτα ο δημόσιος δημοκρατικός διάλογος της αστικής δημοκρατίας, αλλά, αντίθετα, υπόκειται στις συγκεκριμένες γεωγραφικές και ιστορικές δεσμεύσεις του φυσικού χώρου. Γι’ αυτό ο σχεδιασμός και η φυσική υλικότητα της χωρικής οργάνωσης δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον ζήτημα ή εκτός θέματος. Οι διάφορες γεωγραφίες του χώρου (και ειδικά στην πόλη ο σχεδιασμένος και οργανωμένος δημόσιος χώρος) είναι αυτές που επιβεβαιώνουν, αναιρούν ή αλλάζουν τις κοινωνικές και πολιτικές σχέσεις της δημόσιας σφαίρας. Συνεπώς, είναι εύλογα τα ερωτήματα πώς ο φυσικός σχεδιασμός του δημόσιου χώρου της πόλης αντιστοιχεί σε πιο αυταρχικές ή πιο δημοκρατικές μορφές διακυβέρνησης2 και πώς σχετίζεται με τη δυνατότητα πολιτικής κινητοποίησης.

Ο Χάρβεϋ, μελετώντας την εμβληματική προσπάθεια αναδόμησης του Παρισιού από τον Οσμάν τις δεκαετίες του 1850 και του 1860, αναδεικνύει τη σχέση της οργάνωσης του δημόσιου χώρου με τις μεγάλες κοινωνικοοικονομικές αλλαγές εκείνης της περιόδου. Οι νέες τεράστιες λεωφόροι και τα εμπορικά κέντρα που τότε ξεφυτρώνουν, συνδέονται και υπηρετούν την ανάδειξη της μεσαίας τάξης, τον ευρύτερο χωρικό διαμοιρασμό του πληθυσμού με ταξικά κριτήρια και τη διακυβέρνηση μέσω της εικόνας του μεγαλείου και της νέας καπιταλιστικής αφθονίας.

To Παρίσι εισέρχεται στην κατά Χομπσμπάουμ «εποχή του κεφαλαίου». Τα έργα ανοικοδόμησής του ήταν μεγάλες δημόσιες δαπάνες, σχεδιασμένες για να αναζωογονήσουν την οικονομία και, μέσω κυρίως της εξασφάλισης του ιδιωτικού κέρδους και την εκμετάλλευση της αστικής γης. Δημιουργείται μια νέα φαντασιακή αναπαράσταση για την πόλη: η πόλη του θεάματος (νέα μπαρ, καφέ, καμπαρέ και θέατρα), του ιμπεριαλιστικού μεγαλείου της Γαλλίας (στις μεγάλες λεωφόρους πραγματοποιούνται δημοτικές τελετές, στρατιωτικές παρελάσεις, «αριστοκρατικοί» γάμοι) και του κατά Μπένγιαμιν «προσκυνήματος του φετιχισμού του εμπορεύματος»3 (νέα μεγάλα εμπορικά κέντρα). Συνέχεια ανάγνωσης

Έχει μέλλον ο σχεδιασμός του χώρου στην Ελλάδα σήμερα;

Standard

της Ράνιας Κλουτσινιώτη

Τζόρτζιο ντε Κίρικο, "Έκτωρ και Ανδρομάχη", 1917

 Στον κύκλο της μεταπολίτευσης, σύμφωνα με τη συνταγματική επιταγή, οι προσπάθειες για τον σχεδιασμό και τη ρύθμιση του χώρου λειτούργησαν με γνώμονα τη διασφάλιση του δημόσιου συμφέροντος, την ισόρροπη ανάπτυξη και την περιφερειακή αποκέντρωση, την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και την οικιστική αναβάθμιση. Όσοι σχετίζονταν άμεσα ή έμμεσα με αυτές, όπως στελέχη της δημόσιας διοίκησης, ελεύθεροι επαγγελματίες, πανεπιστημιακοί, είχαν λίγο πολύ κοινές αφετηρίες και αναζητήσεις. Συχνά μάλιστα θεσμοθετήθηκαν ρυθμίσεις –προωθημένες για τις «δικές μας» ελληνικές πρακτικές–, στηριζόμενες σε ανάλογες διατυπώσεις στα ευρωπαϊκά κείμενα, που σκοπό είχαν να προστατεύουν αποτελεσματικότερα το περιβάλλον.

Μπορεί να είναι κανείς ευχαριστημένος από τις πενιχρές επιτυχίες του παρελθόντος; Ασφαλώς και όχι, δίχως βέβαια να μηδενίζονται τα θετικά αποτελέσματα, κυρίως στους τομείς της νομοθετικής μέριμνας, της προστασίας του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και της περιφερειακής αποκέντρωσης, όποια μορφή και εάν πήρε η τελευταία. Συγχρόνως όμως δεν θα πρέπει να υποτιμάται το ειδικό βάρος που φέρει η πλήρης αποτυχία στους τομείς της ισόρροπης ανάπτυξης των δραστηριοτήτων και της οικιστικής εξάπλωσης, η οποία κατέληξε να χαρακτηρίζεται από γενικευμένη κακή ποιότητα αστικού και εξωαστικού χώρου και επαναλαμβανόμενες γενιές αυθαιρέτων, που νομιμοποιούνται με τη σειρά τους. Η αγωνιώδης αναζήτηση ενός βιώσιμου μέλλοντος δεν μας παρέχει το δικαίωμα να ολισθήσουμε προς την παγίδα της εξιδανίκευσης του παρελθόντος.

Όμως, όπως και οι άνθρωποι, ο χώρος αποκτά καθημερινά την ιστορία του και αυτή καταγράφεται πάνω στο δέρμα της γης, με τις ουλές και τις ρυτίδες της. Όσον αφορά στο μέλλον –ανεξάρτητα από τις συγκυρίες αλλά και μέσα σε αυτές– αυτή η κρίση που περνάμε θα αφήσει τις δικές της ουλές και ρυτίδες στον χώρο. Και είναι κρίμα που η οικονομική κρίση επιβάλλει βίαια και ισοπεδωτικά την προσαρμογή σε ένα λιγότερο σπάταλο μοντέλο κατανάλωσης του χώρου, μοντέλο που η πολιτική και οι πολιτικοί στα λόγια ευαγγελίζονταν, αλλά ποτέ δεν είχαν την τόλμη να πριμοδοτήσουν επαρκώς, ώστε να εφαρμόζεται. Αν γενικότερα η προσαρμογή σε ένα λιγότερο σπάταλο μοντέλο ζωής είχε γίνει σταδιακά και με πρόγραμμα, οι κραδασμοί θα ήταν πολύ λιγότεροι και τα αποτελέσματα ασφαλώς πολύ καλύτερα για όλους. Συνέχεια ανάγνωσης

Είναι δυνατή η ρύθμιση του χώρου σε εποχή γενικευμένης απορρύθμισης;

Standard

 ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΑΘΗΝΑΣ/ΑΤΤΙΚΗΣ 2021

 της Ελένης Πορτάλιου

 Το Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας/Αττικής 2021 (Αύγουστος 2011) βρίσκεται ήδη εδώ και τρεις μήνες σε διαβούλευση. Το ΡΣΑ 1985, το οποίο θα αναθεωρηθεί, εκτιμήθηκε, από διαφορετικές οπτικές, ως ανεπαρκές ή/και ξεπερασμένο, ενώ είχε υπονομευτεί με έκτακτες παρεκκλίσεις και δεν είχε, εν πολλοίς, υλοποιηθεί εξαιτίας της απουσίας μελετών και πολιτικών εφαρμογής του. Εξέφραζε, πάντως, τις επιστημονικές κυρίως προσδοκίες για τη ρύθμιση του χώρου, με κριτήρια το δημόσιο συμφέρον, την περιφερειακή αποκέντρωση, την ισόρροπη ανάπτυξη, την περιβαλλοντική προστασία και την οικιστική αναβάθμιση. Είχε συχνά λειτουργήσει υποστηρικτικά στους αγώνες για την προστασία του περιβάλλοντος και την αναχαίτιση κερδοσκοπικών επιθέσεων στο χώρο της Αττικής.

Αθήνα, δεκαετία του 1960.

Το Χωροταξικό Σχέδιο Αττικής, που εκπονήθηκε επί υπουργίας Σουφλιά, έγινε αντικείμενο δριμείας κριτικής, κυρίως λόγω του υπερσυγκεντρωτισμού που αποδεχόταν και ενθάρρυνε στην περιφέρεια της Αττικής, και της πλήρους ασυμβατότητάς του με την περιβαλλοντική προστασία σε συνθήκες κλιματικής αλλαγής. Δεν θεσμοθετήθηκε τελικά.

Ο Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας εμφανίζεται τα τελευταία χρόνια, και πολύ περισσότερο πρόσφατα, χωρίς σοβαρό αντικείμενο παρέμβασης. Ακριβέστερα, ο χώρος της Αττικής μετασχηματίζεται με τον αυτόματο πιλότο της νεοφιλελεύθερης οικονομικής πολιτικής και της γενικευμένη αυθαιρεσίας, με επιμέρους αποφάσεις υπέρ μεγάλων ιδιωτικών συμφερόντων, με διάχυση των λειτουργιών του αστικού στον εξωαστικό χώρο, με καταστροφή του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς και απαξίωση του δημόσιου χώρου και των δημόσιων αγαθών ως κοινού πλούτου, προσβάσιμου και διαθέσιμου σε όλους. Συνέχεια ανάγνωσης

Κυρίαρχες πολιτικές και διεκδικήσεις «από τα κάτω» για τη ζωή στην πόλη

Standard

Εμπειρίες από τις ΗΠΑ και παραδείγματα από την Αθήνα

Συζήτηση με τον Ντέιβιντ Χάρβεϋ,με την ευκαιρία της επίσκεψής του στην Αθήνα, με μέλη της ομάδας EncounterAthens (http://encounterathens.wordpress.com/)

Ο David Harvey, καθηγητής του Τμήματος Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης (CUNY) και ένας από τους σημαντικότερους εκφραστές της κριτικής γεωγραφικής σκέψης, βρέθηκε στην Αθήνα την τελευταία εβδομάδα του Μαΐου ως προσκεκλημένος ομιλητής του Διεθνούς Αντιεξουσιαστικού Φεστιβάλ B-Fest. Πριν την ομιλία του αυτή, έδωσε ανοιχτή διάλεξη στα Σεμινάρια Ριζοσπαστικής Γεωγραφίας που οργανώνει ο Κωστής Χατζημιχάλης, καθηγητής στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο. Εκεί τον συναντήσαμε πρώτη φορά, ενώ αμέσως μετά βρεθήκαμε στο Σύνταγμα, στην πρώτη συγκέντρωση-λαϊκή συνέλευση της πλατείας. Εκείνες οι μέρες σημαδεύονταν επίσης από το ξέσπασμα της ρατσιστικής βίας σε κεντρικές γειτονιές και την ανακοίνωση του «Σχεδίου Δράσης για το Κέντρο της Αθήνας» από την κυβέρνηση και τη δημοτική αρχή. Η εκρηκτική επικαιρότητα των ημερών έδωσε το έναυσμα και τα ερεθίσματα για μια σειρά συναντήσεων, επισκέψεων στις γειτονιές του κέντρου και πολύωρων συζητήσεων, από τις οποίες μεταφέρουμε εδώ ένα μικρό αλλά χαρακτηριστικό απόσπασμα.

EncounterAthens

Lower Broadway, NYC, 2009. Φωτογραφία του Δημήτρη Μέλλου.

Περπατήσαμε αρκετά σε γειτονιές όπως ο Άγιος Παντελεήμονας, η πλατεία Βικτωρίας και το Γεράνι, οι οποίες στοχοποιούνται από τον Τύπο και την κυβέρνηση ως «άβατα», ως «γκέτο» στο κέντρο της πόλης. Ποιες είναι οι σκέψεις σας γι’ αυτό;

 Νομίζω ότι, ιστορικά, η προσπάθεια κατασκευής ενός φαντασιακού για το χώρο έχει αποτελέσει σημαντικό κομμάτι των πολιτικών στρατηγικών. Και αυτό μπορείτε να το δείτε από την κλίμακα της γεωπολιτικής μέχρι την κλίμακα της πόλης. Η δαιμονοποίηση συγκεκριμένων περιοχών έχει υποστηρίξει από μεγάλης κλίμακας πολεμικές επιχειρήσεις μέχρι πρακτικές εκκαθάρισης των «ανεπιθύμητων» σε «κακές» γειτονιές των πόλεων. Πραγματικά όμως με εντυπωσιάζει η χρήση του όρου «γκέτο» εδώ. Ίσως θα έπρεπε να απαντήσετε στην κυρίαρχη ρητορική, επιστρατεύοντας λίγο χιούμορ.  Να θέσετε από την πλευρά σας πρόβλημα γκετοποίησης στις γειτονιές των πλουσίων: «Κάτι πρέπει να γίνει εδώ! Πρέπει να τονώσουμε τη διαφορετικότητα σ’ αυτές τις γειτονιές, που υποφέρουν από υπερβολική ομοιογένεια εισοδημάτων»! (γέλια).  Στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν χρησιμοποιούν πια τον όρο γκέτο. Αν κάποιοι ζουν σήμερα σε γκέτο είναι οι πλούσιοι κάτοικοι των πόλεων. Αναφέρομαι σε όλες εκείνες τις περίκλειστες κοινότητες πλουσίων, γνωστές ως «gated communities». Το Μανχάταν, για παράδειγμα, είναι σήμερα ένα γκέτο των πλουσίων. Αυτό προέκυψε όταν, στις περιοχές με αυξημένες συγκεντρώσεις μεταναστών, ασκήθηκαν πολιτικές διασποράς τους προς τα προάστια. Από την άλλη, οι μετανάστες που ζουν σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν συγκροτούν μια ενιαία κατηγορία, αλλά  ένα πολύ διαφοροποιημένο σύνολο, από εργαζόμενους υψηλής κατάρτισης, που μπορεί να μένουν ακόμη και στο κέντρο του Μανχάταν, μέχρι πρόσφυγες, που συγκεντρώνονται αναγκαστικά σε προάστια χαμηλών εισοδημάτων. Επομένως, το να μιλήσει κανείς σήμερα γενικώς για μετανάστες που ζουν σε γκέτο δεν ευσταθεί, εφόσον κάθε μεταναστευτικός πληθυσμός είναι και εσωτερικά διαφοροποιημένος, κυρίως ταξικά. Συνέχεια ανάγνωσης

Φύση και Αστική Δυναμική: Σχεδιάζοντας με τη φύση στην πόλη

Standard

Επιστημονικό συμπόσιο στη μνήμη της Τζένης Κοσμάκη

Τζένη Κοσμάκη

Την Παρασκευή 3 Ιουνίου, ο Τομέας Πολεοδομίας και Χωροταξίας της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ διοργανώνει διεθνές επιστημονικό συμπόσιο με θέμα «Φύση και Αστική Δυναμική: Σχεδιάζοντας με τη φύση στην πόλη», προκειμένου να τιμήσει το επιστημονικό έργο της καθηγήτριας Τζένης Κοσμάκη που διακόπηκε βίαια με τον αιφνίδιο χαμό της τον Σεπτέμβριο του 2010. Όπως σημειώνουν οι οργανωτές, «επιστήμονας, δασκάλα, στέλεχος με σημαντικές ευθύνες στην οργάνωση και διοίκηση του Τομέα και της Σχολής η Τζένη Κοσμάκη, παρουσία σημαντική, οξυδερκής, ουσιαστική, με το δικό της ήρεμο και επίμονο τρόπο εντόπιζε και αναδείκνυε συστηματικά ζητήματα και έννοιες που μερικά χρόνια αργότερα έγιναν όχι μόνο επίκαιρα, αλλά και σχεδόν αυτονόητα, στην επιστημονική συζήτηση, όπως ο αστικός ιστός ως βασικό πεδίο προσέγγισης της πόλης, η ανάγκη καθιέρωσης σχεδιασμών ενδιάμεσης κλίμακας, το λανθάνον δυναμικό του πολεοδομικού περιβάλλοντος, ο συμμετοχικός και οικολογικός σχεδιασμός, η φύση στην πόλη και η έμφαση στους αστικούς υπαίθριους χώρους». Το Συμπόσιο, όπως τονίζουν «επιθυμεί να συμβάλει στην παρουσίαση και ανάδειξη των πρακτικών επέμβασης και αλληλεπίδρασης μεταξύ αστικών και φυσικών συστημάτων και της σημασίας των αστικών υπαίθριων χώρων για τη βιωσιμότητα των σύγχρονων πόλεων. Μια συζήτηση εξαιρετικά επίκαιρη ως προς την τρέχουσα πολιτική αναπλάσεων στο κέντρο της Αθήνας καθώς και τη διερεύνηση των δυνατοτήτων εφαρμογής, γενικότερα, στην ελληνική πόλη».

Με την ευκαιρία αυτού του σημαντικού συμποσίου, στο οποίο μετέχουν διεθνούς κύρους έλληνες και ξένοι αρχιτέκτονες (όπως ο J. Beinart, ο P. Ceccarelli, η A. Vernez-Moudon), μιλήσαμε με τον αρχιτέκτονα πολεοδόμο Δημήτρη Λουκόπουλο και την επίκουρη καθηγήτρια της Αρχιτεκτονικής Ελένη Χανιώτου, μέλη της οργανωτικής επιτροπής.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Σχεδιάζοντας με τη φύση στην πόλη

του Δημήτρη Κ. Λουκόπουλου

«Σχεδιάζοντας με τη Φύση στην πόλη» σημαίνει ότι προσπαθούμε να ενσωματώσουμε στον αστικό σχεδιασμό τους ίδιους τους φυσικούς μηχανισμούς, μάλλον, παρά μεμονωμένα φυσικά στοιχεία. Εγκαταλείπουμε, το πιο απλό παράδειγμα, τη λογική του μεμονωμένου άλσους ή πάρκου και επιδιώκουμε τη δημιουργία ενός δικτύου αστικού και περιαστικού πρασίνου. Η έκταση και η συνέχεια αυτού του δικτύου ευνοούν την ανάπτυξη «ζωντανών» οικοσυστημάτων που, με τη σειρά τους, παρέχουν τη μέγιστη δυνατή ωφέλεια στους κατοίκους των πόλεων: θερμική άνεση, ευκαιρίες αναψυχής, αισθητικής απόλαυσης… Δεν είναι λοιπόν μόνο πρόβλημα απόκρισης σε ποσοτικές προδιαγραφές (τόσα τ.μ./κάτοικο) αλλά κυρίως διατήρησης ενός φυσικού μηχανισμού συνυφασμένου με τη ζωή.

Τα ποτάμια και οι χείμαρροι; Από τη φύση τους αποτελούν δίκτυα. Δεν είναι μόνο ότι διασφαλίζουν την απορροή και μας προστατεύουν από την πλημμύρα. Κατά μήκος τους υπάρχει υγρασία, και επομένως κατάλληλες συνθήκες για ανάπτυξη βλάστησης, και ακόμα ευνοούν την κυκλοφορία του ανέμου, τον «εξαερισμό» της πόλης που βοηθάει στον έλεγχο των θερμοκρασιών και της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Τα δίκτυα λοιπόν αλληλοκαλύπτονται σε μεγάλο βαθμό και μπορούν να εξυπηρετούν ταυτόχρονα περισσότερους από έναν σκοπούς. Γιατί να μην τα αξιοποιήσουμε;

Η αστικοποίηση μιας περιοχής δεν σημαίνει ότι τα στοιχεία και οι μηχανισμοί της φύσης που λειτουργούν στην επικράτεια της πρέπει να αφανιστούν, ούτε όμως και να αποτελέσουν εμπόδιο για την ανάπτυξη της πόλης. Πόλη και Φύση μπορεί να συνυπάρξουν κάτω από όρους. Αυτή η τάση στον σχεδιασμό, που αναπτύσσεται χρόνια τώρα (θα μπορούσαμε να την ονομάσουμε «οικολογική προσέγγιση του σχεδιασμού», αν η λέξη δεν είχε ακυρωθεί από την υπέρμετρη χρήση της) προχωράει πέρα από τη συμβατική οπτική, ότι πρέπει να έχουμε πολύ πράσινο, τόσα ποσοστά, μας λείπει ένα πάρκο εδώ και να διατηρήσουμε ανοικτό ένα ρέμα εκεί. Αυτό είναι το ζητούμενο του συμποσίου: να προσεγγίσουμε τα πράγματα βαθύτερα, στο επίπεδο των ίδιων των μηχανισμών της φύσης. Συνέχεια ανάγνωσης

Ένα «όραμα» για την Αθήνα: η περίπτωση της πεζοδρόμησης της Πανεπιστημίου

Standard

της Δήμητρας Σιατίστα

Φωτογραφία του Σπύρου Δρίβα

Στις πρόσφατες προτάσεις των φορέων πολεοδομικού σχεδιασμού (ΟΡΣΑ, ΥΠΕΚΑ, μελέτες ειδικών) οι αναπλάσεις, νοούμενες κυρίως ως πεζοδρομήσεις και αναμορφώσεις πλατειών, εμφανίζονται ως κεντρικός άξονας για την αναζωογόνηση της Αθήνας. Aνάμεσα σε αυτές τις σχεδιαζόμενες παρεμβάσεις «αναβοσβήνει» η εμβληματική περίπτωση της πρότασης πεζοδρόμησης Πανεπιστημίου. Από τις αρχές του 2010 που –για άλλη μια φορά– κάνει την εμφάνισή της η πρόταση στις εφημερίδες, έχει αναπτυχθεί ένας, συγκρατημένος θα λέγαμε και περιστασιακός, διάλογος με επιχειρήματα υπέρ ή κατά της πρότασης. Διακρίνουμε δύο κατηγορίες επιχειρημάτων που στηρίζουν την πρόταση:

* Η αναβάθμιση της ποιότητας ζωής στο κέντρο με την αποφόρτισή του από το αυτοκίνητο και την αποφασιστική ενίσχυση του ρόλου της δημόσιας συγκοινωνίας, με στόχο την απόδοση χώρων σε πεζούς και ποδηλάτες.

* Η συμβολική σημασία των κτιρίων της νεοκλασικής τριλογίας (Βιβλιοθήκη, Ακαδημία, Πανεπιστήμιο) και η σύνδεση της διαδρομής αυτής με τις τουριστικές και εμπορικές διαδρομές της πόλης.

Αντίστοιχα, τα σημεία κριτικής μπορούν να συνοψιστούν σε τρεις άξονες: Συνέχεια ανάγνωσης

Η πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου και άλλες πολεοδομικές φαντασιώσεις για το κέντρο της πόλης

Standard

του Κωστή Χατζημιχάλη

Φωτογραφία του Σπύρου Δρίβα

Η πρόθεση της κυβέρνησης να προκηρύξει διεθνή αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για τη πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου και η ευρύτατη δημοσιότητα του θέματος, με εκπομπές στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση και με δημοσιεύσεις στις εφημερίδες, έχει καλλιεργήσει υπερβολικές προσδοκίες, ακόμη και μύθους. Ακούμε και διαβάζουμε για τη «δημιουργία μια νέας συλλογικής ταυτότητας της πόλης μας», ότι η πολεοδομική παρέμβαση στην Πανεπιστημίου θα «δώσει νέα πνοή επαναφέροντας τους κατοίκους στο κέντρο», ακόμη και για «επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων» του κέντρου.

Δεν θα συζητήσω την προτεραιότητα του εγχειρήματος στη σημερινή δεινή οικονομική συγκυρία, σε μια πόλη που δεν έχει λύσει ακόμη το πρόβλημα των σκουπιδιών της. Δεν θα συζητήσω επίσης το κόστος των ερευνών που στηρίζουν την πρόταση και το κόστος του διεθνούς διαγωνισμού, με πιθανό αποδέκτη το αρχείο του ΥΠΕΚΑ, όπως συνέβη με τον αντίστοιχο για το αεροδρόμιο του Ελληνικού πριν εφτά χρόνια. Θέλω όμως να φωνάξω δυνατά ότι η πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου είναι ένα μεγάλο πολεοδομικό λάθος, δεν απαντά σε κανένα ουσιαστικό πρόβλημα του κέντρου, ενώ αντιθέτως θα ανατρέψει την ιστορική του ταυτότητα και θα δημιουργήσει σοβαρά κυκλοφοριακά και κοινωνικά προβλήματα στις γειτονικές περιοχές και στη περίμετρο του δακτυλίου. Εξηγούμαι.

Φωτογραφία του Σπύρου Δρίβα

Ένα μεγάλο πολεοδομικό λάθος

1. Η Πανεπιστημίου είναι σχεδιασμένη από το 19ο αιώνα ως ένα βασικό βουλεβάρτο-λεωφόρος της πόλης, ένας βασικός αστικός συντελεστής με ιστορικά χαρακτηριστικά διαμπερούς διέλευσης. Η μετατροπή του σε πεζόδρομο ανατρέπει τις ιστορικές καταβολές της λειτουργίας και του συμβολισμού της ως λεωφόρου και θα αναπαράγει το λάθος του πρόσφατου σχεδιασμού της Ομόνοιας που, από κυκλοφοριακός κόμβος-αναφορά της πόλης, έχει μετατραπεί σε μια αμήχανη, σκοτεινή διέλευση πεζών.

2. Είναι ο πιο φαρδύς δρόμος του κέντρου με επαρκέστατα πεζοδρόμια. Αντί της συνολικής πεζοδρόμησης θα μπορούσαν τα τελευταία να διευρυνθούν και να φυτευτούν, να δημιουργηθεί ποδηλατόδρομος και να επεκταθεί η γραμμή του τραμ, χωρίς να χάσει τη λειτουργία της λεωφόρου. Η παρέμβαση γίνεται εντελώς αποσπασματικά σε ένα μικρό τμήμα της πόλης, χωρίς συνολικότερο σχεδιασμό και με άγνωστες συνδέσεις με το υπό μελέτη νέο ρυθμιστικό της. Συνέχεια ανάγνωσης

Κοινωνικές συγκρούσεις και νέες συλλογικότητες στον χώρο

Standard

της Τόνιας Κατερίνη

Πριν λίγες εβδομάδες, τα «Ενθέματα» παρουσίασαν την έκθεση «Κενά και πλήρη. Η δυναμική της πόλης. Η περίπτωση του Αγ. Παντελεήμονα», που οργάνωσε η αρχιτεκτονική ομάδα της Κίνησης Κατοίκων του Έκτου Δημοτικού Διαμερίσματος Αθηνών. Είχαμε υποσχεθεί ότι θα επανέλθουμε, παρουσιάζοντας τη σημαντική αυτή επιστημονική και πολιτική δραστηριότητα. Σήμερα λοιπόν,  με μεγάλη χαρά, δημοσιεύουμε μια συζήτηση με πέντε μέλη της ομάδας και τρία σχετικά κείμενα που, με αφετηρία τη δραστηριότητα της Κίνησης, αναδεικνύουν γενικότερα ζητήματα σχετικά με τη γειτονιά, την καθημερινότητα, την πόλη και τις παρεμβάσεις πολιτών και πολιτείας.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Φωτογραφία του Σπύρου Δρίβα

Τα τελευταία δύο τουλάχιστον χρόνια έχει ξαναφουντώσει η συζήτηση για την υποβάθμιση του κέντρου της Αθήνας, με άξονα την αύξηση της εγκληματικότητας, της διακίνησης ναρκωτικών, της πορνείας, την αύξηση του ελλείμματος ασφάλειας. Ταυτόχρονα, επισημαίνεται ως πρόβλημα η αλλαγή της πληθυσμιακής σύνθεσης, με αύξηση των μεταναστών και εγκατάλειψη πολλών κατοικιών από τους παλαιούς κατοίκους τους. Πριν από λίγους μήνες, μάλιστα, η οργάνωση «Γιατροί του κόσμου» πρότεινε να αναλάβει μια πρωτοβουλία δράσης στο κέντρο της Αθήνας, στο πλαίσιο αυτού που οι παγκόσμιοι οργανισμοί χαρακτηρίζουν «ανθρωπιστική κρίση».

Τι όμως είναι αλήθεια από τα παραπάνω και τι κατασκευή, και πώς σχετίζονται με τις επίσημες στρατηγικές για την απάντηση στην κρίση που η συζήτησή τους βρίσκεται στο κέντρο της επικαιρότητας το τελευταίο διάστημα;

Η συζήτηση για την υποβάθμιση του κέντρου της Αθήνας έχει ξεκινήσει από τις αρχές της μεταπολίτευσης, με πρώτη ενέργεια από τη μεριά της πολιτείας το διάταγμα χρήσεων γης και προστασίας της Πλάκας, με αποτέλεσμα μια Πλάκα προστατευμένη, χωρίς οπτική και ηχητική ρύπανση, με ευρεία ανακαίνιση κτισμάτων, αλλά και με υψηλές αξίες γης και πλέον τόπο κατοικίας υψηλών εισοδημάτων. Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 η συζήτηση αυτή βρέθηκε πάλι στο προσκήνιο, με έμφαση στην υποβάθμιση του ιστορικού κέντρου λόγω της ύπαρξης βιοτεχνίας και χονδρεμπόριου (τότε ξεκίνησε και η συζήτηση για την πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου). Η εκδίωξη και στη συνέχεια η παρακμή αυτών των χρήσεων στο ιστορικό κέντρο άνοιξε τον δρόμο για την σημερινή εξέλιξη της περιοχής του Ψυρρή. Εξάρχεια, Γκάζι , Μεταξουργείο, Γεράνι, Αγ. Παντελεήμονας, Φυλής ακολουθούν σε αυτή την συζήτηση. Σε αντίθεση με το Μεταξουργείο και το Γκάζι, τα Εξάρχεια αντιστάθηκαν στην επίθεση που ξεκίνησε το 1985, όταν εμφάνιζαν έντονα σημάδια παρακμής, χάρη στην υψηλή κοινωνική συσπείρωση των κατοίκων. Συνέχεια ανάγνωσης

Η Κίνηση Κατοίκων στο Έκτο Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου Αθηναίων

Standard

των Γιάννη Βλαχάκη, Ηλία Γιαννίρη, Γιώργου Νίνου

από το μπλογκ kinisikatoikonektou.wordpress.com

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια συνεχής υποβάθμιση της ποιότητας ζωής στο κέντρο της Αθήνας. Οι πολίτες νιώθουν εγκαταλειμμένοι από την πολιτεία, το ενδιαφέρον της οποίας εξαντλείται τις περισσότερες φορές στη διατύπωση προθέσεων και προεκλογικών εξαγγελιών. Συνειδητοποιώντας όλο και περισσότερο τις ευθύνες που τους αναλογούν και τη σημασία της συμμετοχής τους, συσπειρώνονται γύρω από μικρούς ή μεγάλους στόχους για τη βελτίωση του περιβάλλοντος στο οποίο ζουν. Εμφανίζονται συνεχώς νέες ομάδες πολιτών που, δηλώνοντας έμπρακτα το ενδιαφέρον τους για την πόλη μας, ενεργοποιούν τις δυνάμεις τους με οριζόντιες δράσεις για τη διάσωση των λιγοστών ελεύθερων χώρων που έχουν απομείνει, για τα δικαιώματα των πεζών, για τη χρήση του ποδηλάτου, για την κατάργηση των κεραιών κινητής τηλεφωνίας κ.ά. Συνέχεια ανάγνωσης

Από τη γειτονιά στην πόλη: κενά κτίρια, καταγραφή και επανάχρηση

Standard

Η Τόνια Κατερίνη (αρχιτέκτων), εκ μέρους των «Ενθεμάτων», συζητάει με τους αρχιτέκτονες Γιάννη Βλαχάκη, Δανάη Ιωαννίδη, Θάλεια Νινιού, Γιώργο Νίνο και τον εικαστικό Νικόλα Κόσκορο, μέλη της αρχιτεκτονικής ομάδας της Κίνησης Κατοίκων του 6ου Διαμερίσματος (Στην αρχιτεκτονική ομάδα μετέχουν ακόμα η Χρυσάνθη Καστάνη, αρχιτέκτων, και η Ήρα Βλαχάκη  εικαστικός)

 Τόνια Κατερίνη: Πώς συναντήθηκε η Κίνηση Κατοίκων με την αρχιτεκτονική ομάδα;

Γιώργος Νίνος: Η πρωτοβουλία ήταν της Μαρίνας Βήχου. Μετά την ιστορία του πάρκου Κύπρου και Πατησίων, σκεφτόμασταν τι άλλο μπορούσαμε να κάνουμε. Διατυπώθηκε η ιδέα να καταγράψουμε τα αξιόλογα κτίρια του διαμερίσματος, ξεκινώντας από τον Αγ. Παντελεήμονα. Αρχίσαμε την άνοιξη του 2010· στην αρχή μετείχα μόνο εγώ σαν αρχιτέκτονας.

Τόνια: Πώς μπήκαν οι υπόλοιποι;

Μακέτα της αρχιτεκτονικής ομάδας, με τα κενά κτίρια, από την έκθεση στην γκαλερί "Ηώς"

Γιάννης Βλαχάκης: Ήταν κάπως σαν σκυταλοδρομία. Εγώ μετείχα σε μια ομάδα που ετοίμαζε την έκθεση «Κρυμμένη Αθήνα», στο TAF. Περπατώντας στην περιοχή, συνάντησα μια κυρία από την Κίνηση. Είχε τελειώσει η καταγραφή και οργανώσαμε τη συζήτηση «Τα κενά και τα πλήρη της πόλης: η περίπτωση του Αγ. Παντελεήμονα». Η ιδέα προήλθε από ένα γεγονός που μας εντυπωσίασε: από τα 376 καταγεγραμμένα κτίρια, τα 105 ήταν κενά. Έγινε μια πρώτη επεξεργασία από τον Ηλία Γιαννίρη, και στη συζήτηση, που συντόνισα εγώ, συμμετείχαν ο Θόδωρος Ρουμπάνης, ο Ηλίας Γιαννίρης, η Ελένη Πορτάλιου και ο Σταύρος Σταυρίδης. Η συζήτηση έθεσε πολλά ζητήματα σχετικά με την πόλη και την επανάχρηση των κτιρίων. Η πρόκληση ήταν πώς από τη μικρή κλίμακα περνάμε στη μεγάλη, από τη γειτονιά στην πόλη. Το εγχείρημα ξεκίνησε από ένα κίνημα συγκεκριμένων ανθρώπων του διαμερίσματος και προχώρησε και σε πιο θεωρητικό επίπεδο.

Ετοιμάζοντας τις εκθέσεις για την κρυμμένη Αθήνα, σκεφτήκαμε να γίνει μια έκθεση με το ίδιο θέμα για τον Άγιο Παντελεήμονα, όπου επεξεργαστήκαμε τα στοιχεία της καταγραφής με αρχιτεκτονικά μέσα: σχέδια, χάρτες, μακέτα και στατιστικές ταξινομήσεις. Εκεί δημιουργήθηκε η αρχιτεκτονική ομάδα της Κίνησης Κατοίκων.

Δανάη Ιωαννίδη: Η συγκεκριμενοποίηση της δουλειάς ολοκληρώθηκε με τη δεύτερη έκθεση, στη Χέυδεν. Εκεί άνοιξε μια συζήτηση με τους κατοίκους και τα μέλη της Κίνησης για το τι θα κάνουμε μετά, τι προοπτικές υπάρχουν.

Θάλεια Νινιού: Ο λόγος που επιλέξαμε τον Άγ. Παντελεήμονα ήταν τα κρυμμένα στοιχεία της περιοχής, που δεν φαίνονται πια, ενώ φαίνονται άλλα. Οι άνθρωποι της Κίνησης ήταν εκεί, ενθουσιασμένοι, καθώς στην αρχική καταγραφή δεν είχαν φανεί όλα τα στοιχεία που αναδείχτηκαν με τα διαγράμματα.

Γιώργος: Ήταν πολύ σημαντικό το υλικό της επεξεργασίας μετά την καταγραφή. Οι κάτοικοι το περίμεναν, και περιμένουν και τη συνέχεια, λ.χ. να ασχοληθούμε με ένα επόμενο κομμάτι του διαμερίσματος.

Γιάννης: Στα εγκαίνια έγινε χαμός. Το κοινό ήταν πολύ ευρύτερο από τα μέλη της Κίνησης, και ακόμη περισσότερο στη συζήτηση που οργανώθηκε μετά. Στο TAF το γεγονός ήταν πιο κοσμικό και εικαστικό.

Νικόλας Κόσκορος: Ας μην υποτιμούμε το εικαστικό. Το έκθεμα ήταν υπέροχο, ήταν το κέντρο της έκθεσης και τραβούσε τον κόσμο σαν μαγνήτης. Νομίζω ότι επικοινώνησε πολύ καλά το θέμα. Δεν ξέρω τι συνέπειες είχε, αν υπήρξε κάποια ευαισθητοποίηση, αλλά σίγουρα δεν ήταν ξένο σώμα.

Γιάννης: Η δουλειά μας έχει έναν ακτιβισμό, ο οποίος μπορεί να συνοδεύεται από μια εικόνα εικαστικά ενδιαφέρουσα. Παρ’ όλα αυτά, η παρέμβαση επιτόπου στον χώρο είναι αυτό που μας ενδιαφέρει περισσότερο.

Τόνια: Ξέρουμε ότι στην περιοχή υπάρχει μια ένταση. Εισπράξατε κάτι τέτοιο;

Γιώργος: Το αντίθετο. Οι άνθρωποι μας έβαζαν σπίτι τους, μας έλεγαν τις ιστορίες τους, μας έδιναν το τηλέφωνό τους, είχαν μια διάθεση πολύ φιλική που έδειχνε ενδιαφέρον για τη γειτονιά.

Τόνια: Γιατί επιλέξατε αυτό το κομμάτι του διαμερίσματος;

Γιώργος: Κάποιοι μέναμε εδώ και υπήρχε γνώση του κομματιού, και βέβαια γιατί η περιοχή έχει προβλήματα και είναι κάπως φορτισμένη. Θέλαμε να δείξουμε ότι, ανάμεσα στα προβλήματα, υπάρχει και κάτι άλλο που ο κόσμος δεν το ξέρει, να το προβάλουμε και να το διατηρήσουμε.

Τόνια: Έτσι εξηγείται και η επιλογή να καταγράψετε τα κτίρια μέχρι τον Πόλεμο;

Γιώργος: Ναι, αλλά υπάρχει και ένας πρακτικός λόγος: είναι δύσκολο για κάποιον μη ειδικό να καταλάβει αν ένα κτίριο είναι του ’50 ή του ’60.

Τόνια: Σε σχέση όμως με την ιδέα της επανάχρησης, το λέτε και στα κείμενά σας, υπάρχει και στα νεότερα κτίρια ένας εν δυνάμει σημαντικός κοινωνικός εξοπλισμός: άδεια καταστήματα, διαμερίσματα κλπ. Υπάρχει πρόθεση να καταγραφούν;

Θάλεια: Ασφαλώς, υπάρχουν και άλλα που πρέπει να καταγραφούν. Καταρχάς, οι ελεύθεροι χώροι, τους οποίους δεν τους αγνοήσαμε, αλλά προτιμήσαμε να δώσουμε περισσότερη σημασία στα κτίρια. Σκοπός μας είναι να επεκταθεί η καταγραφή σε όλο το εύρος του λανθάνοντος δυναμικού της περιοχής. Συνέχεια ανάγνωσης

Ιστορία της σύγχρονης Αθήνας: από τη μικρή στη μεγάλη κλίμακα

Standard

 της Λήδας Παπαστεφανάκη

Η Αθήνα αλλάζει και το χτες δεν λογαριάζει

Γιάννης  Πούλος

Φωτογραφία του Σπύρου Δρίβα

Ο ιστορικός της νεότερης εποχής, αλλά και ο ενήμερος πολίτης που περπατά στην Αθήνα, διαπιστώνει συχνά πόσο λίγο παρούσα  είναι η ιστορία στους δρόμους της, και, κυρίως, πόσο λίγο γνωρίζουν οι Αθηναίοι την ιστορία της πόλης τους. Η πολυπολιτισμική Αθήνα του 2011, η τεράστια αυτή μητρόπολη που απλώνεται άτακτα στο λεκανοπέδιο, μοιάζει μια πόλη σχεδόν χωρίς ιστορία, την ίδια στιγμή που πέφτει πάνω της βαριά η σκιά της αίγλης της κλασικής αρχαιότητας· μια πόλη την οποία η πλειονότητα των κατοίκων, παλαιών και νεότερων, επήλυδων και αυτοχθόνων, δεν αγαπά και δεν αναγνωρίζει σαν δική της.

Η μεταφορά της πρωτεύουσας του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, το 1834, από το Ναύπλιο στην Αθήνα εξυπηρέτησε κυρίως ιδεολογικούς λόγους: ήταν μια αναφορά στη δόξα του αρχαίου κόσμου και συμβόλιζε τα ιδεώδη του νεότερου ελληνισμού·ο συμβολισμός αυτός αποτυπώθηκε στη διαμόρφωση του χώρου, στην προβολή των αρχαίων μνημείων, στον νεοκλασικισμό — προβλήθηκε δηλαδή στον χώρο η αρχαιοελληνική πτυχή της νεοελληνικής ταυτότητας. Όπως η καθαρεύουσα, επίσημη γλώσσα του κράτους, έτσι και η πρωτεύουσα επιζήτησε τη μία και μοναδική σχέση με την αρχαιότητα: μεταλλάχθηκε έτσι σε «καθαρεύουσα πόλη», αποτινάσσοντας κάθε μεταγενέστερη κληρονομιά, γυρεύοντας «να μηδενίσει τον ενδιάμεσο χρόνο».[1] Παράλληλα με την κυριαρχία του νεοκλασικισμού, μια ακόμα τάση διαμορφώθηκε στην πόλη: η κυριαρχία του ιδιωτικού. Τα κτίρια της Αθήνας του 19ου αιώνα είναι όλα αποτέλεσμα της ιδιωτικής πρωτοβουλίας και των δωρεών εκείνων που αργότερα θα ονομαστούν «εθνικοί ευεργέτες», ενώ την ίδια στιγμή απουσιάζουν –ώς τη δεκαετία του 1920– τα δημόσια μνημεία. Συνέχεια ανάγνωσης

Ο Άγιος Παντελεήμονας πριν από την αντιπαροχή

Standard

μια έρευνα και έκθεση της Αρχιτεκτονικής Ομάδας  της Κίνησης Κατοίκων του Έκτου Δημοτικού Διαμερίσματος

Από την  Τετάρτη 9 Μαρτίου και μέχρι τις 23 Μαρτίου  παρουσιάζεται  στον χώρο τέχνης Ηώς (Χέυδεν 38α, πλατεία Βικτωρίας,) η έκθεση «Κενά και πλήρη. Η δυναμική της πόλης. Η περίπτωση του Αγ. Παντελεήμονα», έρευνα του προ αντιπαροχής κτιριακού αποθέματος της περιοχής (Ιουλιανού-Πατησίων- Αγίου Μελετίου-Λιοσίων- Δομοκού- Κωνσταντινουπόλεως), από την Αρχιτεκτονική Ομάδα της Κίνησης Κατοίκων του Έκτου Δημοτικού Διαμερίσματος.

Αντιδρώντας  ουσιαστικά στην πολιτική συνεχούς υποβάθμισης της περιοχής, η Κίνηση Κατοίκων και η ομάδα ειδικών που συνεργάζονται μαζί της διαπιστώνουν  βήμα-βήμα τα πραγματικά προβλήματα της περιοχής, και απαντούν  στις ξενοφοβικές και  συχνά ρατσιστικές ερμηνείες.

Η δουλειά αυτή αποτελεί μια μοναδική και πολύτιμη κατάγραφή του οικιστικού δυναμικού της περιοχής ως τον πόλεμο, με στόχο να αναγνωριστεί το κτιριακό απόθεμα, να προτατευθούν τα αξιόλογα κτίρια, να επαναχρησιμοποιηθούν για τις πολλαπλες ανάγκες της περιοχής σε κοινωνικό εξοπλισμό, να αντιμετωπιστούν εστίες μόλυνσης και να διαμορφωθούν νέοι ελεύθεροι χώροι. Στην έκθεση παρουσιάζεται η πλήρης καταγραφή των κτιρίων με χάρτες και μακέτα, καθώς και η ποιοτική τους αξιολόγηση.

Η  δουλειά αυτή αποτελεί σημαντική μεθοδολογική παρακαταθήκη για όσες και όσους δουλεύουν πάνω στα προβλήματα της πόλης. Δείτε την όσο είναι ακόμα καιρός… Τα «Ενθέματα» σε επόμενο φύλλο θα παρουσιάσουν αναλυτικά την ερευνητική αυτή παρέμβαση.

Χώρος Τέχνης «Ηώς» (Χέυδεν 38α). Ώρες λειτουργίας: Τρίτη-Παρασκευή: 12:00-20:00 και Σάββατο: 11:00-15:00.

Τ.Κ.

Περί κατάργησης της «εκτός σχεδίου δόμησης»

Standard

Aρκεί η πολιτική βούληση χωρίς επαρκή επιστημονική υποστήριξη;

της Μάρως Ευαγγελίδου

Στον πρόσφατο δημόσιο διάλογο για τη θέσπιση των 10 στρεμμάτων ως ορίου αρτιότητας και κατάτμησης στις περιοχές Natura, (ΣΝ βιοποικιλότητας) κάθε συνεπής οικολόγος θα συντασσόταν με την Υπουργό, και όχι με τις φωνές που συντήρησαν μέχρι σήμερα την οικοπεδοποίηση της ελληνικής υπαίθρου. Έτσι συμβαίνει πάντα στην πολιτική: οφείλεις να διαλέξεις με ποιον θα πας και ποιον θ’ αφήσεις

Επειδή όμως η πολιτική δεν προχωράει μόνο με επιλογές αλλά και με επεξεργασίες, γεννάται το ερώτημα αν αυτή η διλημματική στάση –που ανάγεται συνήθως σε μείζονες ιδεολογικές άρα προειλημμένες τοποθετήσεις– μας βοηθάει να προχωρήσουμε την πολιτική μας σκέψη και να υποστηρίξουμε την πολιτική μας θέση στον δημόσιο διάλογο. Η κατάργηση της Εκτός Σχεδίου Δόμησης (εφεξής ΕΣ) είναι ένα από συνθετότερα προβλήματα χωροταξικής πολιτικής με αναπτυξιακές, νομικές και πολεοδομικές διαστάσεις –πλην των περιβαλλοντικών– που δεν έχουν καν διαφανεί στην εισηγητική έκθεση του ΣΝ. Η αποδοχή από την Υπουργό της διατήρησης της αρτιότητας 4 στρεμμάτων ως παρέκκλιση –που χαρακτηρίστηκε συμβιβασμός– δεν συνιστά πολιτική υπαναχώρηση ενώ μπορεί, αντίθετα, να αποτελέσει στοιχείο ολοκληρωμένης θεώρησης, αρκεί να συμπληρωθεί με άλλα μέτρα, εντασσόμενο σε μια συνολική στρατηγική.

Τα στοιχεία της «εκτός σχεδίου δόμησης»: αρτιότητα, όροι δόμησης και χρήση

Η εμφανής και περισσότερο αναλυμένη αρνητική διάσταση της ΕΣ ανάγεται στις καταστροφικές επιπτώσεις της διάσπαρτης δόμησης στο τοπίο και την αγροτική γη. Εξ αυτής πηγάζει η θέση για αύξηση της αρτιότητας και του ορίου κατάτμησης (δεν ταυτίζονται υποχρεωτικά), ώστε να περιοριστούν τα κτίσματα και η διάχυση χρήσεων που οδηγεί σε ενεργειακή σπατάλη και περιβαλλοντική επιβάρυνση λόγω έλλειψης υποδομών. Παράλληλα η αύξηση του ορίου αρτιότητας συμβάλλει, μεσοπρόθεσμα, στην ανάσχεση της υπερβολικής αύξησης των τιμών γης που συμπιέζει την αγροτική οικονομία και τη διατήρηση βιώσιμων κλήρων αγροτικής εκμετάλλευσης. Συνέχεια ανάγνωσης