H πλατεία ήτανε άδεια…

Standard

του Πολυμέρη Βόγλη

Χουάν Μιρό, «Τοπίο», 1924-25

Χουάν Μιρό, «Τοπίο», 1924-25

Η διαπίστωση είναι πλέον κοινότοπη. Στις συγκεντρώσεις, οι πλατείες είναι άδειες και τα καφέ γεμάτα. Οι αντιδράσεις του κόσμου στα μέτρα που επιβάλλει η κυβέρνηση είναι υποτονικές, κατώτερες των προσδοκιών και των περιστάσεων. Η οργή και η απόγνωση αναλώνονται σε ιδιωτικές συζητήσεις και κλείνονται σε ιδιωτικούς χώρους, δεν εκβάλλουν στο συλλογικό και το δημόσιο. Το κλείσιμο της ΕΡΤ προκάλεσε ένα μαζικό κύμα διαμαρτυρίας, που γρήγορα αποδυναμώθηκε. Οι κινητοποιήσεις των εκπαιδευτικών που τέθηκαν σε διαθεσιμότητα ή των καθαριστριών, όχι μόνο δεν κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα ευρύτερο κίνημα ενάντια στη διάλυση των εργασιακών σχέσεων αλλά ούτε να κινητοποιήσουν μαζικά τους συναδέλφους τους. Οι «πλατείες» του 2011 μοιάζουν να αποτελούν μια πολύτιμη αλλά μακρινή ανάμνηση. Πώς μπορούμε να ερμηνεύσουμε αυτή την στάση της κοινωνίας; Σ’ αυτή τη στρατηγική σύγκρουση των τελευταίων τεσσάρων ετών υπάρχουν νικητές και ηττημένοι. Η κοινωνία έδωσε σημαντικές μάχες ενάντια στα μέτρα του Μνημονίου, συγκρούστηκε πολλές φορές, αλλά τελικά τα μέτρα πέρασαν. Το πολιτικό κόστος για τα κόμματα ήταν σοβαρό, αλλά το κοινωνικό κόστος τεράστιο. Η κοινωνία ηττήθηκε.

   Για να επιτευχθεί αυτή η ήττα, το σύμπλεγμα εξουσίας (πολιτικές ελίτ, επιχειρηματίες και μέσα ενημέρωσης) επιστράτευσε τις πολιτικές του φόβου και της ταπείνωσης. Η διαρκής απειλή της εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ και της χρεοκοπίας, η καταστροφολογία, ο λόγος περί «πολέμου», η «αγωνία» για την έγκριση της επόμενης δόσης, καλλιέργησαν ένα κλίμα γενικευμένου φόβου, στο οποίο αναπτύχθηκαν ο ατομισμός, η εργασιακή ανασφάλεια, η καχυποψία, η συμμόρφωση στις ολοένα και πιο δυσβάστακτες εργασιακές συνθήκες. Με αυτό τον τρόπο η πολιτική του φόβου για το μέλλον έγινε εργαλείο πειθάρχησης της κοινωνίας και εξατομίκευσης των αντιδράσεων. Η συλλογική διαμαρτυρία υποχώρησε, η αλληλεγγύη αποδυναμώθηκε: όσοι μέσα στην κρίση διασώθηκαν μάλλον αδιαφόρησαν γι’ αυτούς που βυθίστηκαν. Η πολιτική της ταπείνωσης αποσκοπούσε στην άμβλυνση των κοινωνικών αντιδράσεων μέσω της ενοχοποίησης: η κοινωνία ήταν συλλογικά και αδιακρίτως υπεύθυνη για την οικονομική κρίση, άρα έπρεπε να μεταμεληθεί, να αναμορφωθεί ηθικά. Η Ελλάδα ήταν μια χώρα «διεφθαρμένων», «τεμπέληδων» και «απατεώνων», η οποία έπρεπε να τιμωρηθεί. Όταν ο τιμωρητικός λόγος εξαντλήθηκε, επιστρατεύθηκε ο πατερναλιστικός: η Ελλάδα έγινε ο «καλός μαθητής», η πρόοδος του οποίου διαρκώς ελεγχόταν και ενίοτε επιβραβευόταν. Η ηθική απαξίωση μιας ολόκληρης χώρας, σε συνδυασμό με την ταπείνωση που νιώθει ένας λαός με την εκχώρηση της κυριαρχίας του στους δανειστές, καλλιέργησαν την αίσθηση ότι η όποια αντίδραση ήταν ανώφελη και καταδικασμένη. Και, βέβαια, για όσους επέμεναν να αντιστέκονται επιστρατεύθηκαν ο στιγματισμός και η συκοφαντία, η καταστολή και τα χημικά, η επιστράτευση και οι διώξεις. Συνέχεια ανάγνωσης

Για την υπεράσπιση της κοινωνίας και της δημοκρατίας

Standard

e-mail για συλλογή υπογραφών: koindim@gmail.com

 

Ντ. Μπουρλιούκ, "Μελαγχολικό φεγγάρι", 1913

Η ελληνική κοινωνία δοκιμάζεται τόσο από την κρίση όσο και από τις αδιέξοδες συνταγές αντιμετώπισής της. Υποχωρούν θεσμοί που συγκροτήθηκαν μέσα από πολλούς αγώνες και θυσίες στη μεταπολεμική Ελλάδα: οι κοινωνικές ασφαλίσεις, το σύστημα δημόσιας υγείας και περίθαλψης, η εκπαίδευση, οι συγκοινωνίες, το φυσικό και αστικό περιβάλλον, η δυνατότητα ασφαλούς διαβίωσης, στοιχειώδη δημόσια αγαθά που συνιστούν την ελληνική εκδοχή ενός ήδη λειψού και απαξιωμένου κοινωνικού κράτους κατεδαφίζονται, με αποτέλεσμα η κοινωνία να οδηγείται στην ασφυξία.

Προβάλλεται εκβιαστικά το δίλημμα: λιτότητα ή χρεοκοπία; Ωστόσο, δεν πρόκειται για δίλημμα αλλά για αρνητικό άθροισμα: και λιτότητα και χρεοκοπία. Η ανά τρεις μήνες απειλή αποβολής της Ελλάδας από την ευρωζώνη είναι ηθικά ανοίκεια και οικονομικά καταστροφική, γιατί ενισχύει την βαριά ύφεση, μετατρέποντας την Ευρώπη σε κεντρικό παράγοντα αβεβαιότητας, οικονομικής αστάθειας και βαθέματος της κρίσης. Η ίδια η Ευρώπη διαμορφώνει τις συνθήκες ώστε η Ελλάδα να μην τηρεί τις δανειακές της υποχρεώσεις.

Κάθε μέρα γίνεται πιο φανερό ότι η συγκεκριμένη πολιτική αντιμετώπισης της κρίσης, που κορυφώνεται με το Μνημόνιο 2, δεν είναι μια πορεία διάσωσης και εξόδου ούτε άρσης των χρόνιων παθογενειών του ελληνικού πολιτικού και οικονομικού συστήματος, αλλά μια πορεία καταστροφική, βασισμένη στην κοινωνική αδικία. Την κρίση δεν την υφίστανται όσοι εκμεταλλεύτηκαν το κράτος και το δημόσιο συμφέρον επί δεκαετίες, αλλά οι πλέον ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια πρωτοφανή επιχείρηση αναδιανομής πλούτου και ισχύος, που υπονομεύει το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο, δημιουργώντας ακραίες οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες. Ταυτόχρονα, επανεμφανίζεται δυναμικά ο εθνικισμός, ενώ εντείνονται ο ρατσισμός και η ξενοφοβία.

Από το εξώφυλλο του βιβλίου του Benedict Livishts "The one and a half-eyed Archer"

Η ψευδώνυμη χρήση της έννοιας της «μεταρρύθμισης» είναι ενδεικτική για την αδυναμία υπέρβασης της κρίσης. Και αυτοί ακόμη που ήλπιζαν ότι η κρίση θα αποτελούσε ευκαιρία εξυγίανσης και τολμηρής θεσμικής ανανέωσης αντιλαμβάνονται πλέον ότι οι επιβαλλόμενες «μεταρρυθμίσεις» διαλύουν την κοινωνία. Ο λόγος που κυριάρχησε στο εσωτερικό και εντείνεται στο εξωτερικό είναι ηθικολογικός, τιμωρητικός και ενοχοποιητικός. Κάθε αντίρρηση και κριτική επισείει την κατηγορία του «λαϊκισμού», του «συντεχνιασμού» και του «αντιευρωπαϊσμού». Αφού πρώτα στιγματίστηκε η μεταπολίτευση και το πνεύμα δημοκρατίας που έφερε στον τόπο, παρακολουθήσαμε και τον εξαγνισμό της άκρας δεξιάς, με τη συμπερίληψή της στην κυβέρνηση. Παράλληλα, πυκνώνουν οι προτάσεις για κυβερνήσεις «αρίστων», για συνασπισμούς τεχνοκρατών που θα «σώσουν» τη χώρα. Πρόκειται για ισχυρές αντιδημοκρατικές και αυταρχικές τάσεις, που εκμεταλλεύονται, με λαϊκιστικό τρόπο, τα δικαιολογημένα αισθήματα αποτροπιασμού απέναντι στην παλιά τάξη πραγμάτων που καταρρέει. Ωστόσο, σε αντίθεση με έναν ρηχό «εθνικά υπερήφανο» λόγο εναντίον των δανειακών συμβάσεων, δεν νοσταλγούμε, βέβαια, αυτή την τάξη.

To γεγονός ότι Ελλάδα και Ευρώπη βυθίζονται σε μια αλληλοτροφοδοτούμενη κρίση, δείχνει όχι μόνο τις θεσμικές αδυναμίες της Ένωσης, αλλά και την αποτυχημένη διαχείρισή της από τις συντηρητικές ηγεσίες με νεοφιλελεύθερες συνταγές. Όσο και αν μοιάζει σήμερα δύσκολο, οφείλουμε να εργαστούμε για μια κοινωνική και δημοκρατική Ευρώπη, που θα προβάλλει τις ιστορικές και πολιτικές της αξίες, δίνοντας νέο περιεχόμενο στην παγκοσμιοποίηση — άλλωστε, η λύση δεν μπορεί να είναι αποκλειστικά εθνική, αλλά πρέπει να ανταποκρίνεται στις διαστάσεις της ηπείρου μας, και όχι μόνο. Σήμερα ταπεινώνουν τους Έλληνες, αύριο τους υπόλοιπους λαούς, σπέρνοντας δυσπιστία και μίσος ανάμεσά τους. Πρόκειται για μια καταστροφική στιγμή στην ευρωπαϊκή ιστορία. Έτσι, η αλληλεγγύη προς την Ελλάδα συνιστά πολιτικό διακύβευμα για όλη την προοδευτική Ευρώπη.

Απέναντι στον κυρίαρχο άκριτο και εν τέλει ταξικό λόγο, οφείλουμε να προτάξουμε την κριτική σκέψη, την καθημερινή εμπειρία και τις ανάγκες των πολιτών, ιδίως αυτών που πλήττονται άδικα από την κρίση. Όσοι και όσες υπογράφουμε το κείμενο, επιθυμούμε να συμβάλουμε στη διαμόρφωση ενός ισχυρού μετώπου υπεράσπισης της κοινωνίας και της δημοκρατίας. Μια μεγάλη συμπαράταξη, που θα φέρνει κοντά ανθρώπους από διαφορετικούς χώρους, με στόχο να αποκαταστήσει το νόημα των λέξεων, τη δημιουργική επικοινωνία ανάμεσα σε κοινωνικούς χώρους και πολίτες με διαφορετικές εντάξεις, που συμμερίζονται τις θεμελιώδεις αρχές της δικαιοσύνης, της αλληλεγγύης και της δημοκρατίας, τις συντεταγμένες δηλαδή της ιδιότητας του πολίτη σε ένα φιλελεύθερο και δημοκρατικό πολίτευμα.

Απορρίπτοντας τη λογική του «μονόδρομου», τα ανιστόρητα στερεότυπα που ενοχοποιούν την ελληνική κοινωνία καταρρακώνοντας τη συλλογική αξιοπρέπειά μας, επιδιώκουμε να αναδείξουμε, εντός κι εκτός Ελλάδας, τις συνέπειες της κρίσης. H ελληνική κρίση είναι μέρος μιας συνολικότερης κρίσης, η οποία αλλάζει θεμελιακά την ιστορική εποχή που ζούμε. Σ’ αυτήν τη μεταιχμιακή περίοδο είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι διακυβεύονται τόσο η έννοια του κοινωνικού, όσο και η δημοκρατία και τα δικαιώματα του πολίτη.

 Αθήνα, 11 Φεβρουαρίου 2012

Oι υπογραφές που δημοσιεύονται εδώ είναι όσες είχαν συγκεντρωθεί μέχρι αργά το βράδυ της Πέμπτης. Δείτε το σύνολο των υπογραφών στο koindim.wordpress.com

Λίνα Βεντούρα Παν. Πελοποννήσου, Ηλίας Νικολακόπουλος Παν. Αθηνών, Αντώνης Λιάκος Παν. Αθηνών, Κωνσταντίνος Τσουκαλάς Παν. Αθηνών, Δημήτρης Χριστόπουλος Πάντειο, Γιάννης Παπαθεοδώρου Παν. Ιωαννίνων Βαγγέλης Καραμανωλάκης Παν. Αθηνών-ΑΣΚΙ, Σπύρος Ι. Ασδραχάς ιστορικός-συνταξιούχος του ΙΚΑ, Αριστείδης Μπαλτάς ΕΜΠ, Γεράσιμος Μοσχονάς Πάντειο, Κώστας Γαβρόγλου Παν. Αθηνών, Χριστίνα Κουλούρη Πάντειο, Νίκος Πετραλιάς Ινστιτούτο «Ν. Πουλαντζάς», Κωστής Χατζημιχάλης Χαροκόπειο Παν., Χρήστος Χατζηιωσήφ Παν. Κρήτης, Γιώργος Γραμματικάκης πρώην πρύτανης Παν. Κρήτης, Σπύρος Αρταβάνης-Τσάκωνας Harvard Medical School και Collège de France, Νικόλας Βουλέλης δημοσιογράφος, Νίκος Θεοτοκάς Πάντειο, Κώστας Δουζίνας Birckbeck College, Nίκος Σαραντάκος συγγραφέας-μεταφραστής, Στρατής Μπουρνάζος «Ενθέματα» εφ. Αυγής, Γιάννης Σκαλτσάς ΑΣΚΤ, Γιάννης Κονταράτος εικαστικός, Στάθης Γουργουρής Columbia University, Νένη Πανουργιά Columbia University, Στέφανος Πεσμαζόγλου Πάντειο, Χάρης Γολέμης Ινστιτούτο «Ν. Πουλαντζάς», Γιάννης Χάρης μεταφραστής, Σία Αναγνωστοπούλου Πάντειο, Γιάνης Γιανουλόπουλος Πάντειο, Αθηνά Αθανασίου Πάντειο, Δημήτρης Πλουμπίδης ψυχίατρος-Παν. Αθηνών, Έφη Κάνερ Παν. Αθηνών, Γιώργος Αγγελόπουλος Παν. Μακεδονίας, Πέτρος Λινάρδος-Ρυλμόν ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, Γεράσιμος Κουζέλης Παν. Αθηνών, Σταύρος Κωνσταντακόπουλος Πάντειο, Μαρία Θεοδώρου αρχιτέκτονας, Λεωνίδας Εμπειρίκος ιστορικός, Μιλάγρος Αράνο ψυχολόγος, Γιώργος Γιαννακόπουλος υποψήφιος δρ. πολιτικής επιστήμης, Νέλλη Ασκούνη Παν. Αθηνών, Δάφνη Βουδούρη Πάντειο, Ελευθερία Ζέη Παν. Κρήτης, Δήμητρα Σαμίου ιστορικός, Μαρίκα Ρόμπου-Λεβίδη ανθρωπολόγος, Αλέκος Λεβίδης ζωγράφος, Αθηνά Σταυρίδου ΕΜΠ, Δημήτρης Πλάντζος, Παν. Ιωαννίνων, Μαρία Ευσταθιάδη συγγραφέας-μεταφράστρια, Νίκος Κοταρίδης Πάντειο, Γιώργος Φαράκλας-Ματορίκος Πάντειο, Ελένη Περδικούρη Παν. Πατρών, Δήμητρα Γκέφου-Μαδιανού Πάντειο, Ρένα Μόλχο ιστορικός, Αλέξης Ηρακλείδης Πάντειο, Άντα Διάλλα ΑΣΚΤ, Κέλλυ Λινάρδου ΑΣΚΤ, Λεωνίδας Καραμπίνης εικαστικός-ΤΕΙ Αθήνας, Δήμητρα Πέτρου εκπαιδευτικός, Μιχάλης Σπουρδαλάκης Παν. Αθηνών, Βασιλική Σακκά ιστορικός-εκπαιδευτικός, Πόπη Πολέμη ιστορικός, Σπύρος Καράβας Παν. Αιγαίου, Άννα Ματθαίου Παν. Θεσσαλίας, Αιμιλία Σαλβάνου ιστορικός, Άρης Στυλιανού ΑΠΘ, Δημήτρης Αρβανιτάκης ιστορικός, Μαρία Μανδαμαδιώτου ιστορικός, Όλγα Παπαδοπούλου εκπαιδευτικός, Άννα Παπαϊωάννου εκπαιδευτικός, Ανδρέας Λυμπεράτος Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, Νίκος Σιγάλας ιστορικός, Χρήστος Ηλιάδης πολιτικός επιστήμονας, Παρασκευάς Ματάλας ιστορικός, Βάσια Λέκκα ιστορικός, Θανάσης Λάγιος ιστορικός, Λουδοβίκος Κωτσονόπουλος δρ πολιτικών επιστημών, Νικόλας Σεβαστάκης ΑΠΘ, Βίκυ Καραφουλίδου ιστορικός, Ιφιγένεια Καμτσίδου ΑΠΘ, Νίκος Παρασκευόπουλος ΑΠΘ, Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης ΑΠΘ, Ελένη Τάκου υποψήφια δρ, Έφη Γαζή, Παν. Πελοποννήσου, Στέφανος Δημητρίου Παν. Ιωαννίνων, Μάρθα Φωστέρη ψυχοθεραπεύτρια, Κωστής Παπαϊωάννου εκπαιδευτικός-αρθρογράφος, Χρυσάνθη Αυλάμη Πάντειο, Λίνα Λούβη Πάντειο, Βαγγέλης Κεχριώτης Παν. του Βοσπόρου, Μαρία Ρεπούση ΑΠΘ, Ειρήνη Αβραμοπούλου υπ. δρ κοινωνικής ανθρωπολογίας Cambridge University, Λεωνίδας Καρακατσάνης δρ πολιτικών επιστημών, Bruce Robbins Columbia University, Kύρκος Δοξιάδης Παν. Αθηνών, Πολυμέρης Βόγλης Παν. Θεσσαλίας, Έλσα Σταματοπούλου υπάλληλος ΟΗΕ, Γρηγόρης Ανανιάδης Πάντειο, Χαρά Κούκη ιστορικός, Ρεγγίνα Μαντανίκα πολιτικός επιστήμονας, Νίκος Σκούταρης Παν. Μααστρίχτ, Ανδρέας Τάκης ΑΠΘ, Ντίνα Βαΐου ΕΜΠ, Κωστής Κορνέτης Brown University, Έλσα Αμανατίδου Brown University, Φωτεινή Αναγνωστοπούλου φιλόλογος, Γιάννης Αναγνωστόπουλος αρχιτέκτονας, Αλέξανδρος Ευκλείδης σκηνοθέτης-θεατρολόγος, Τάκης Γιαννακόπουλος δικηγόρος, Δημήτρης Δημητρόπουλος ΙΝΕ/ΕΙΕ, Ευαγγελία Σουμέλη ερευνήτρια, Γιώργος Φουρτούνης Πάντειο, Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος RedNotebook, Aθηνά Σκουλαρίκη κοινωνιολόγος, Αλέξανδρος Κιουπκιολής ΑΠΘ, Βουβούλα Σκούρα γραφίστρια, Μάνος Αυγερίδης ΑΣΚΙ, Μαρία Καλαντζοπούλου πολεοδόμος-συγκοινωνιολόγος, Βασιλική Κατριβάνου ψυχολόγος, Παναγιώτης Στάθης ιστορικός, Ελένη Φουρναράκη Παν. Κρήτης, Αναστάσης Βιστωνίτης δημοσιογράφος, Ιωάννα Παπαθανασίου ΑΣΚΙ-ΕΚΚΕ, Georges Iggers State University of New York at Buffalo, Wilma Iggers ιστορικός, Βασίλης Γρόλιος δρ πολιτικής φιλοσοφίας, Απόστολος Πανταζής ΑΠΘ, Βάλια Αρανίτου Παν. Κρήτης, Judith Butler Columbia University Συνέχεια ανάγνωσης