Γιατί η Ελλάδα δεν προχωράει, απλά, σε χρεοκοπία;

Standard

του Ζερόμ Ρους

μετάφραση: Γιάννης Χατζηδημητράκης 

Καθώς το ελληνικό δράμα φτάνει στην κορύφωσή του, με την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ να προειδοποιεί τον Υπουργό Οικονομικών των ΗΠΑ και την επικεφαλής του Διεθνούς Νoμισματικού Ταμείου ότι τα ταμειακά αποθέματα της χώρας εξαντλούνται και ότι η κυβέρνηση δεν θα αποπληρώσει την δόση προς στο Ταμείο αν δεν λάβει χρηματοδότηση πριν τις αρχές Ιουνίου, τίθεται ένα κρίσιμο ερώτημα: Γιατί η ριζοσπαστική Αριστερά δεν τελειώνει απλά μ’ αυτήν την ιστορία, κηρύσσοντας μορατόριουμ επί του οφειλόμενου χρέους; Γιατί φροντίζει, πρώτα απ’ όλα, για τoυς  πιστωτές της;

Πωλ Ντελβώ, «Άνθρωπος στον δρόμο», 1940

Πωλ Ντελβώ, «Άνθρωπος στον δρόμο», 1940

Το ερώτημα μπορεί να ακούγεται κοινότοπο, αλλά γίνεται όλο και πιο περίπλοκο, αν εξετάσουμε την κρίση χρέους της Ελλάδας στην ιστορική της προοπτική. Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης της δεκαετίας του 1930, η Ελλάδα –μαζί με τις περισσότερες χώρες της Ανατολικής και της Νότιας Ευρώπης, και σχεδόν όλες της Λατινική Αμερική– προέβη σε αναστολή πληρωμών του χρέους σε ξένους ομολογιούχους, απαντώντας έτσι στα οικονομικά της προβλήματα. Η οικονομική ιστορία είναι γεμάτη με τέτοια μονομερή μορατόριουμ. Στην πραγματικότητα, πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η στάση πληρωμών ήταν, απλά, μέρος των κανόνων του παιχνιδιού. Συνέχεια ανάγνωσης

Περί μυθιστοριογραφίας και μαγειρικής

Standard

του Δημήτρη Τζανακόπουλου

Έργο του Rudolf Schlichter

Μια από τις κακές συνήθειες της Αριστεράς είναι να στοιχίζεται πίσω από ψευδοαντιθέσεις, αντιθέσεις δηλαδή που εμφανίζονται ως πραγματικές και με τεράστια σημασία, οι οποίες όμως εξαρτώνται από ένα λάθος ερώτημα και μετατρέπουν ένα τακτικό ζήτημα μιας φανταστικής (συνήθως) συγκυρίας σε κριτήριο για την ταξινόμηση στο αντιθετικό ζεύγμα φίλος-εχθρός. Εδώ φυσικά χρειάζεται μια επεξήγηση του τι σημαίνει «φανταστική συγκυρία».

Η συγκυρία ορίζεται ως η ειδική ιστορική ατομικότητα ενός κοινωνικού σχηματισμού (Πουλαντζάς) και μπορεί κανείς να φτάσει στην περιγραφή της μέσω της συγκεκριμένης ανάλυσης της συγκεκριμένης κατάστασης (Λένιν). Πρόκειται για την τελική πράξη της επιστημονικής πρακτικής που ονομάζεται ιστορικός υλισμός, η ολοκλήρωση της οποίας ρίχνει την αυλαία της επιστημονικής παράστασης όπου όλα διενεργούνται με βάση ένα αυστηρό εννοιολογικό σύστημα, ένα σύστημα εντός του οποίου δεν μπορεί να λέει ο καθείς ό,τι του κατεβαίνει.

Η συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης μας οδηγεί στο συγκεκριμένο ιστορικό πραγματικό, μέσω μιας διαδικασίας παραγωγής επιστημονικών εννοιών που εκκινεί από τις «συνήθεις-κοινότοπες» νοητικές κατηγορίες συγκεκριμένων αντικειμένων, τις αποδομεί κριτικά, διαμορφώνοντας ταυτόχρονα αφηρημένες έννοιες που αποκρυπτογραφούν το πραγματικό, και «επιστρέφει» έτσι στα νοητικά σχήματα των συγκεκριμένων αντικειμένων, έχοντάς τα μετασχηματίσει ριζικά. Αυτή είναι η μέθοδος της επιστημονικής ηπείρου που εγκαινίασε ο Μαρξ, την οποία προσπάθησε να στοχαστεί στην Εισαγωγή του 1857 και την οποία χρησιμοποίησε παραδειγματικά στο Κεφάλαιο.

Συνέχεια ανάγνωσης

Περί της στάσης πληρωμών

Standard

του Ευκλείδη Τσακαλώτου

Φωτογραφία του Ζαν Σαμπριέ, 1955

Σε προηγούμενο άρθρο («Ενθέματα», 5.9.2010) ασχολήθηκα με την έξοδο από το ευρώ ως αριστερή στρατηγική για την έξοδο από την κρίση. Επιχειρηματολόγησα ότι το πρόβλημα δεν είναι τόσο το ευρώ όσο το πλαίσιο στο οποίο λειτουργεί. Στο παρόν άρθρο θέλω να εκφράσω ένα παρόμοιο σκεπτικισμό για τη στρατηγική της στάσης πληρωμών.

Η στάση πληρωμών έχει αρκετά πλεονεκτήματα. Εκμεταλλεύεται το γεγονός ότι αν χρωστάς πολλά σε έχουν ανάγκη οι πιστωτές σου, και αυτό σου δίνει εν δυνάμει μεγάλη διαπραγματευτική ισχύ. Όπως παρατηρεί συχνά ο Κώστας Λαπαβίτσας, σε αυτές τις περιπτώσεις έχει μεγάλη σημασία ποιος παίρνει την πρωτοβουλία, και άρα μπορούμε να βρεθούμε σε δύσκολη κατάσταση, με την επιβολή ακόμα πιο σκληρών μέτρων, αν την πρωτοβουλία για μια αναδιάρθρωση του χρέους την πάρουν οι πιστωτές μας. Επιπλέον, η στάση πληρωμών ανταποκρίνεται σε ένα δίκαιο και διευρυμένο αίσθημα ότι την κρίση δεν πρέπει να την πληρώσουν αυτοί που δεν ευθύνονται για την κρίση.

Συνέχεια ανάγνωσης

Ο φετιχισμός του ευρώ

Standard

του Ευκλείδη Τσακαλώτου

Έργο του Ανρί Ματίς

H θέση για την έξοδο από το ευρώ, πολύ συχνά σε συνδυασμό με αυτή της στάσης πληρωμών, έχει διατυπωθεί με διάφορα επιχειρήματα. Σε επόμενο άρθρο θα ασχοληθώ με το θέμα της στάσης πληρωμών και τη σύγκριση του κόστους και του οφέλους μιας τέτοιας επιλογής για την οικονομία, αλλά και για τη στρατηγική της Aριστεράς. Εδώ θα περιοριστώ στα επιχειρήματα υπέρ της αποδέσμευσής μας από την ευρωζώνη. Πιο πειστικός εκφραστής αυτής της θέσης, κατά την άποψή μου, είναι ο Κώστας Λαπαβίτσας. Γι’ αυτό τον λόγο θα εστιαστώ στη δική του προσέγγιση και δευτερευόντως στη υποστήριξη των θέσεών του από ένα ενδιαφέρον άρθρο του Στάθη Κουβελάκη («Ενθέματα», Αυγή της Κυριακής, 1.8.2010).

Στη έρευνα που δημοσίευσε ο Λαπαβίτσας, μαζί με την ομάδα Research on Money and Finance (RMF), παρουσιάζεται μια πολύ εμπεριστατωμένη ανάλυση για την πολιτική οικονομία του ευρώ. Εκεί η έμφαση δεν δίνεται τόσο στο ενιαίο νόμισμα όσο στους θεσμούς και τις οικονομικές πολιτικές που το πλαισιώνουν. Μεγάλο μέρος της ανάλυσης βασίζεται στον ρόλο του Συμφώνου Σταθερότητας και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) και στην ασκούμενη δημοσιονομική και μισθωτική πολιτική της Γερμανίας. Το βασικό επιχείρημα, που το θεωρώ κοινό τόπο, είναι ότι σε αυτό το πλαίσιο είναι σχεδόν αδύνατον για την Ελλάδα, αλλά και για τις άλλες χώρες των PIGS, να ανταγωνιστούν, και ότι αυτό το πρόβλημα ανταγωνιστικότητας είναι πιο θεμελιακό από αυτό του χρέους.

Συνέχεια ανάγνωσης

Ασκήσεις επί αριστερού χάρτου

Standard

του Βασίλη Πεσμαζόγλου

Παύλος Βαλασάκης, "Η σκιά", 1969

Η βαθύτατη κρίση στην οποία βρίσκεται η Ελλάδα είναι αποτέλεσμα δύο διακριτών διαδικασιών που συναντώνται «χωροχρονικά» το 2009-2010,  με εκρηκτικό αποτέλεσμα.

Πρώτον, τις τελευταίες δεκαετίες έχουμε ανεξέλεγκτη γιγάντωση του διεθνούς χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, που αντιπροσωπεύει πλέον πολλαπλάσιο του παραγόμενου πλούτου. Λόγω εξελίξεων όπως η κατάρρευση της Λέμαν και του Ντουμπάι, οι κινήσεις αυτών των κεφαλαίων έχουν γίνει ιδιαίτερα «νευρικές». Μάλιστα, χάρη στα νέα σύνθετα προϊόντα, επιδίδονται σε μια αποσταθεροποιητική κερδοσκοπία, με τη βοήθεια και των περίφημων οίκων αξιολόγησης.

Δεύτερον,  συγχρόνως παρατηρούνται ευρωπαϊκές εξελίξεις, ιδιαίτερα στην Ευρωζώνη. Εκεί μπορούμε να διαχωρίσουμε δύο συνιστώσες: α) Τη συστηματική βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, πρωτίστως της Γερμανίας (κυρίως μέσω καθήλωσης αποδοχών), που οδήγησε σε συσσώρευση πλεονασμάτων στο εξωτερικό της ισοζύγιο. Η άλλη πλευρά του ίδιου νομίσματος είναι ελλείμματα του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών στις χώρες της περιφέρειας (Ελλάδα, Πορτογαλία), αλλά και στη Γαλλία. β) Την αλόγιστη διατήρηση και διόγκωση του ελληνικού ιδιότυπου ελληνικού  κρατισμού, που διευκολύνθηκε από την πρωτόγνωρη πρόσβαση του δημοσίου σε φθηνό δανεισμό ελέω ευρώ. Συνέχεια ανάγνωσης