Ο σκληρός εργάτης Χρίστος Γ. Μανουσαρίδης

Standard

του Τριαντάφυλλου Ε. Σκλαβενίτη

09-sklavenitisΚαι όσοι συνεργάστηκαν με τον Χρίστο Μανουσαρίδη, αλλά και εκείνοι που διάβασαν και θα διαβάζουν τα βιβλία που τύπωσε, θα θεωρήσουν ελπίζω δικαιολογημένο αυτόν τον δημόσιο έπαινο, από τα χείλη ενός συνεργάτη και φίλου του για 30 χρόνια, αφού είναι σε χαμηλότερους τόνους από αυτούς που χρησιμοποίησε ο Κ. Θ. Δημαράς (1904-1992) το 1986 στον πρόλογο του βιβλίου του Κ. Παπαρρηγόπουλος: «Ο Χρίστος Μανουσαρίδης αντιμετώπισε την αποστολή του επάνω σ’ αυτό το βιβλίο, όχι σαν ένας τεχνικός που έχει ταχθεί να δώσει μορφή σε μία πνευματική προσπάθεια, αλλά, πραγματικά, ως συνεργάτης σε έναν κοινό σκοπό, την προαγωγή της παιδείας μας. Θα ήμουν ευχαριστημένος αν στον τομέα μου κατόρθωνα να κάνω έργο ανάλογο με ό,τι κάνει εκείνος στον δικό του».

Πιο πολλά και έγκυρα για τον τυπογράφο ΧΓΜ μπορούν να μας πουν ο κατάλογος και τα ίδια τα χίλια περίπου βιβλία που τύπωσε, και ακόμη το αρχείο του Μανούτιου [του τυπογραφείου του], που ελπίζουμε να βρεθεί τρόπος να αξιοποιηθεί από την επιστημονική έρευνα· έναν τυπογράφο που κατάκτησε, με σφιγμένα τα δόντια από την προσπάθεια, τους υψηλούς αναβαθμούς της τέχνης του, και μια μικρή επιχείρηση που τύπωσε βιβλία αναγνωρίσιμα, υψηλής τυπογραφικής τέχνης και αισθητικής, στα χρόνια μιας συλλογικής επιτυχημένης εκδοτικής προσπάθειας, που ζήσαμε και χαρήκαμε τα επιτεύγματά της. Συνέχεια ανάγνωσης

Χρίστος Γ. Μανουσαρίδης: Στη μεγάλη οικογένεια των τυπογράφων

Standard

της Γεωργίας Παπαγεωργίου

Η τυπογραφική μηχανή (σοβιετικής κατασκευής του 1974) του τυπογραφείου «Μανούτιος» του Χρίστου Μανουσαρίδη. Σήμερα βρίσκεται στη Στοά του Βιβλίου, όπου τη δώρισε ο Χρ. Μανουσαρίδης το 1996 Φωτογραφία του Ηλία Προβόπουλου (από το μπλογκ http://ourathens.blogspot.gr).

Δεν ξέρω αν ο Χρίστος είχε από την αρχή την αίσθηση ότι κατάγεται από τη μεγάλη οικογένεια των τυπογράφων που ξεκίνησαν με τον Γουτεμβέργιο και έφτασαν μέχρι τις μέρες μας. Νομίζω μάλλον ότι η τυπογραφία, την οποία ξεκίνησε ως βιοπορισμό στις δύσκολες εποχές της νιότης του, τον κέρδισε σιγά-σιγά, τον κατέκτησε και την κατέκτησε, όπως αυτή ξέρει να κερδίζει τους ανθρώπους που την τιμούν και την σέβονται. Πρέπει μέρα με τη μέρα να συνειδητοποίησε ότι στα χέρια του κρατούσε κυριολεκτικά τα γράμματα, τις λέξεις, τη σοφία αιώνων. Δεν είναι τυχαίο πως κάποια στιγμή δέχτηκε να ονομάσει το τυπογραφείο του «Μανούτιος», από το όνομα του μεγάλου τυπογράφου της Αναγέννησης. Κατά τον Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη, η ονοματοθεσία έγινε από τον Ηρακλή Αποστολίδη την εποχή που έβγαζε την ποιητική του ανθολογία στο τυπογραφείου του Χρίστου. Εξάλλου στην εισήγησή του ίδιου του Χρίστου με τίτλο Από το χειρόγραφο στο έντυπο, στη συνάντηση-συζήτηση που οργάνωσε η Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού στις 18 Ιουνίου 1998 στο τυπογραφείο του και που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Μνήμων στον τόμο 20 του 1998, διαβάζουμε: «Λέω λοιπόν να μην ψάχνετε για καλλιτεχνική φλέβα ή για προϊστορία. Εκτός κι αν μας φωτίζει απ’ τα βάθη των αιώνων ο πρόγονός μας ο Μανούτιος. Η καλλιτεχνική φλέβα και προϊστορία πάντως –για να επανέλθουμε στην πραγματικότητα– συνοψίζονται στο εξής απλό γεγονός. Στη μεγάλη ανάγκη για επιβίωση πρώτο και, δεύτερο, αυτή η επιβίωση να γίνεται χωρίς συγκρούσεις με το εγώ και δυσαρέσκειες με τους συναλλασσόμενους». Γιατί ο Χρίστος σίγουρα κατάλαβε ότι τυπογράφος δεν είναι αυτό που ξέρει απλώς να φτιάχνει όπως-όπως ένα βιβλίο. Του άρεσε να μαθαίνει για τη δουλειά του και όλα όσα είχαν σχέση με αυτήν. Του άρεσε να συμμετέχει σε όλη τη διαδικασία. Από το χειρόγραφο, τις διορθώσεις, τον σχεδιασμό. Να επεμβαίνει ενεργά, κι αυτό νομίζω τον έφερε αντιμέτωπο με συγγραφείς και διορθωτές. Τον χαρακτήριζε φιλομάθεια, περιέργεια, ανάγκη για προχώρημα, για να καταλάβει πράγματα καινούργια. Ρουφούσε τα πάντα και διαμόρφωνε την άποψή του. […]

Συνέχεια ανάγνωσης

Στήλη Αθανασίου Γκόνη εκδότη–τυπογράφου 22.3.1932-13.9.2013

Standard

 της Μαριάννας Δήτσα

gonis2Ο θάνατος του Θανάση Γκόνη πέρασε απαρατήρητος, ίσως επειδή άνθρωποι που θα μπορούσαν να γράψουν για το πρόσωπό του είναι κι αυτοί επί το πλείστον πια αλλού. Νομίζω ότι ανήκω στην τελευταία γενιά που αντικρίζοντας ακόμα και σήμερα π.χ. τον κατακίτρινο δεμένο τόμο με τα θεατρικά έργα του Ανούιγ νιώθει ζωηρά σκιρτήματα, γιατί ανακαλούν μια περίοδο (σ’ εμένα κατεξοχήν τη δεκαετία του ’60) που τα βιβλία του Γκόνη ήταν σαν ανοιχτά παράθυρα με θέα έναν κόσμο με ευρύτερους ορίζοντες στον τότε ακόμα επιφυλακτικό «τόπο κλειστό». Εάν έχει κάτι να κρατήσουμε, και οι νεότεροι να το προσέξουν, είναι οι επιλογές του Γκόνη σε μια συγκεκριμένη συγκυρία, το 1956-1966, σε σχέση με τις τρέχουσες αθηναϊκές εκδοτικές δραστηριότητες, μια περίοδο που αξίζει τον κόπο να ερευνηθεί συστηματικά.

gonis3Ο Θανάσης Γκόνης ξεκινάει την εκδοτική του δραστηριότητα πολύ νέος, το 1956, με δύο βιβλία πολιτικά των Μαρξ-Λένιν. Στο δεύτερο, το Υλισμός και Εμπειριοκρατικισμός (1956), σε μετάφραση Γ. Βιστάκη, διαβάζουμε ένα εξαιρετικά εντυπωσιακό σημείωμα για την επιστημοσύνη με την οποία αντιμετωπίστηκε το όλο διάβημα.

«Το εξαιρετικά σημαντικό τούτο έργο του Λ., που πρώτη φορά παραδίνεται ολόκληρο στο αναγνωστικό κοινό, μεταφράστηκε από την αγγλική έκδοση της Μόσχας (Foreign Languages Publishing House, Moscow 1947) του A. Fineberg, τη θεωρημένη σύμφωνα με τη ρωσσική έκδοση του 1945 του Ινστιτούτου Μαρξ-Ένγκελς-Λένιν της Μόσχας. Στη μετάφραση πάρθηκε υπόψη και η επίσης Αγγλική έκδοση των Lawrence and Wishart του Λονδίνου (W.I. Lenin, Selected Works, τ. XI) του 1943, καθώς και η Γαλλική έκδοση των Editions Sociales, Paris, του 1928 και 1948. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι Γαλλικές εκδόσεις σε πολλά σημεία διαφέρουν από την αγγλική απόδοση. Στα σημεία αυτά ακολουθήσαμε το αγγλικό κείμενο της Μόσχας. Συνέχεια ανάγνωσης

Αντώνης Πολέμης (1925-2012)

Standard


Στο τυπογραφείο, δεκαετία του 1970. Φωτογραφία του Φίλιππου Τάρλοου, (από το μπλογκ «Ο περίγυρος της Κινηματογραφικής Λέσχης Άνδρου, http://androsfilm.blogspot.gr/2012/06/blog-post_22.html#more).

Τον Αντώνη Πολέμη, που μας αποχαιρέτισε για πάντα την προηγούμενη Πέμπτη, εμείς οι «Αθηναίοι» τον γνωρίζαμε ως πατέρα της Πόπης και του Ηλία.

Τον  θυμόμαστε, στις σύντομες εξορμήσεις του στην Αθήνα, συνήθως σε κάποια παρουσίαση βιβλίου, να σφύζει από ζωντάνια, ενεργητικότητα, νεύρο, διάθεση να μιλήσει με όλους και για όλα. Και σιγά σιγά, μέσα από τη γνωριμία, μέσα από τις αφηγήσεις τις δικές του και των άλλων, ξετυλιγόταν ο βίος και η πολιτεία αυτού του παλαιού ημερών βιβλιοπώλη και τυπογράφου της Άνδρου, του εμμανούς με τα γράμματα και τα Γράμματα, τα τυπογραφικά στοιχεία και τα βιβλία.

Ο κυρ Αντώνης ήταν για τους συντοπίτες του ένας ολόκληρος κόσμος, ένα σημείο αναφοράς. Το ανακαλύπτουμε  από όσα γράφτηκαν στον Τύπο και τα μπλογκ της Άνδρου, τη βδομάδα που μας πέρασε, από το κύμα  συγκίνησης και τις μνήμες που ανακάλεσε ο θάνατός του. Στέλνουμε την αγάπη μας και τα θερμά μας συλλυπητήριά στην κυρία Ερατώ, τον Ηλία και την Πόπη.

Και τον αποχαιρετούμε με τα λόγια της Άννας Μ. Βούλγαρη (από το μπλογκ της «Λειβάδια Άνδρου», τη μέρα του θανάτου του http://androslivadia.blogspot.gr/2012/06/blog-post_6361.html): Συνέχεια ανάγνωσης