Λες και τις άλλες μέρες μας λένε αλήθεια…

Standard

OI ΛΕΞΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ

του  Νίκου Σαραντάκου

Πάμπλο Πικάσο, "Πιερότος και αρλεκίνος", 1920

Το σημερινό άρθρο έχει μια ιδιαιτερότητα, μια και η πρώτη Κυριακή τούτου του μήνα, του Απρίλη, είναι ταυτόχρονα και η πρώτη μέρα του· είναι πρωταπριλιά, η μέρα η παραδοσιακά αφιερωμένη στην καλοπροαίρετη φάρσα και στην προσπάθειά μας να κάνουμε τους φίλους μας να πιστέψουν το ψέμα που θα τους σερβίρουμε. Οπότε, η στήλη αφιερώνεται στο έθιμο.

Παρά το γεγονός ότι το έθιμο είναι διεθνές, μια και είναι πολλοί οι λαοί που συνηθίζουν να κάνουν φάρσες την πρώτη μέρα του Απρίλη, δεν υπάρχει ομοφωνία ως προς τις απαρχές του. Μια εκδοχή που υποστηρίζεται από πολλούς είναι ότι το έθιμο γεννήθηκε στη Γαλλία όταν από το 1564 και μετά ορίστηκε πρώτη μέρα του χρόνου η 1η Ιανουαρίου, ενώ ως τότε το έτος άρχιζε από την 1η Απριλίου. Υποτίθεται ότι τα πρώτα χρόνια πολλοί εξακολούθησαν να γιορτάζουν την πρωτοχρονιά την 1η Απριλίου, οπότε οι άλλοι, για να τους κοροϊδέψουν, τους έστελναν ψάρια (συνηθισμένο δώρο σε σαρακοστιανές μέρες), που όμως για την περίσταση ήταν ψεύτικα, τα οποία ονομάστηκαν, στα γαλλικά, poisson d’Avril, όπως λέγονται οι πρωταπριλιάτικες φάρσες. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις πως το έθιμο είναι παλαιότερο από τον 16ο αιώνα, κι έτσι προς το παρόν η πρωταπριλιά αντιστέκεται στην επεξήγηση, όπως αρμόζει στη μέρα της φάρσας.

Η ιστορία της λέξης φάρσα είναι ενδιαφέρουσα. Στα ελληνικά είναι δάνειο από τα ιταλικά (farsa), και αυτό από τα γαλλικά farce, που είχε αρχική σημασία «γέμιση φαγητού» — άλλωστε το ρήμα farcir στα γαλλικά σημαίνει «παραγεμίζω», οι δε γαλλομαθείς θα ξέρουν πως το γεμιστό φαγητό λέγεται farci (φαρσί). Πώς όμως από τη μαγειρική φτάσαμε στη σημερινή σημασία; Στη μεσαιωνική Γαλλία συνήθιζαν να φαιδρύνουν τις μακροσκελείς λειτουργίες της εκκλησίας παρεμβάλλοντας σύντομα επεισόδια που παρουσίαζαν δραματοποιημένο κάποιο χωρίο της Γραφής.

Αυτά τα ιντερμέδια λέγονταν farsa στα λατινικά της εποχής, επειδή έμπαιναν όπως Συνέχεια ανάγνωσης