Το «πρόβλημα νεολαία»

Standard

ΝΕΟΛΑΙΑ ΚΑΙ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ-1

συνέντευξη του Κώστα Κατσάπη

«Ηθικός πανικός» για τη νεολαία: μια έννοια σημαντική και στις δύο μελέτες. Πότε συγκροτείται ιστορικά στην Ελλάδα, αυτός ο «ηθικός πανικός»;War Is Over

Ως «ηθικό πανικό» τείνουμε να ορίζουμε την έντονη ανησυχία που κυριάρχησε τον δημόσιο λόγο στη διάρκεια των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών σχετικά με την πορεία μιας νεολαίας που φαινόταν «ατίθαση», «εν κινδύνω» ή πολύ απλά ανεξέλεγκτη. Ο φόβος για τη νεολαία βεβαίως, δεν είναι ένα φαινόμενο που συναντάται για πρώτη φορά στην πρώτη μεταπολεμική περίοδο. Γνωρίζουμε καλά πως η εμφάνιση της νεολαίας ως μιας διακριτής κοινωνικής κατηγορίας ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα, φαινόμενο αλληλένδετο με την ύπαρξη για πρώτη φορά στις δυτικές κοινωνίες ενός ελεύθερου χρόνου ανάμεσα στην εξαρτημένη παιδική ηλικία και στις πολλαπλές ευθύνες της ενηλικίωσης, συνδυάστηκε με μία έντονη ανησυχία που αφορούσε τη  διαχείριση αυτού ακριβώς του ελεύθερου χρόνου. Οπωσδήποτε όμως, ο όρος «ηθικός πανικός» τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς, δεν μπορούμε να πούμε πως εμφανίζεται παρά την επαύριο του Μεγάλου Πολέμου. Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’50, πολύ εμφανώς στα μέσα της δεκαετίας με σημείο – τομή την εμφάνιση του ροκ εν ρολ και με πρωτοφανή ορμή από τις αρχές της επόμενης, ο «ηθικός πανικός» θα κυριαρχήσει στον δημόσιο λόγο, κάτι άλλωστε που λίγο- πολύ όλοι γνωρίζουμε από τις αποτυπώσεις του στον κινηματογράφο σε μια σειρά από κοινωνικά δράματα που προβάλλονται στις αρχές της δεκαετίας του ’60 (Στεφανία, Κατήφορος, Νόμος 4000 κλπ).

Συνέχεια ανάγνωσης

Μάθε παιδί μου γράμματα ή ποιος σκότωσε τον δασκαλάκο…

Standard

 Η φίλη μας, ιστορικός,  Μαρίνα Δημητριάδου, ζει τους τελευταίους μήνες στο Μεξικό. Από εκεί έστειλε,  στα Ενθέματα και το RedNotebook,  το κείμενο που ακολουθεί, για την εντυπωσιακή πορεία διαμαρτυρίας, στην πόλη του Μεξικού, στις 6 του Γενάρη, για τη δολοφονία δύο φοιτητών πριν ένα περίπου μήνα. Το δημοσιεύουμε, και την ευχαριστούμε θερμά,  στέλνοντας τους αγωνιστικούς μας χαιρετισμούς στους φοιτητές  του Μεξικού που αντιστέκονται στη βαρβαρότητα, που παλεύουν για το δίκιο, την αξιοπρέπεια και την αληθινή δημοκρατία.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

της Μαρίνας Δημητριάδου

Η κεφαλή της εντυπωσιακής πορείας μπροστά στην Ομοσπονδιακή Βουλή του Μεξικού

Πόλη του Μεξικού
Την Παρασκευή 6 Γενάρη το απόγευμα μια εντυπωσιακή πορεία έφτανε στην ομοσπονδιακή μεξικανική βουλή. Μεγάλες ομάδες από τις αγροτικές σχολές δασκάλων διαδήλωναν παρατεταγμένες σε κάθετες γραμμές. Κάποιες (όπως από την Τσιάπας) είχαν ταξιδέψει με ιδιωτικά πούλμαν πάνω από 10 ώρες. Άλλες, από κοντινές πολιτείες, είχαν καταλάβει δημόσια λεωφορεία για να έρθουν στην πρωτεύουσα. Η πορεία γινόταν για σοβαρό λόγο. Στις 12 Δεκεμβρίου 2011, κατά τη διάρκεια διαμαρτυρίας της αγροτικής σχολής δασκάλων της Αγιοτσινάπα στην πολιτεία του Γκερρέρο, που διεκδικούσε περισσότερους πόρους και βελτίωση των εγκαταστάσεων, σκοτώθηκαν δύο φοιτητές. Ήταν άραγε τυχαίο;

Τα γεγονότα
Εκείνη την ημέρα οι φοιτητές είχαν αποφασίσει μετά από άκαρπες προσπάθειες διαλόγου να αποκλείσουν τον αυτοκινητόδρομο Ακαπούλκο-Πόλη του Μεξικού, τον πιο ακριβό δρόμο της χώρας. Τρία διαφορετικά σώματα ασφαλείας κλήθηκαν να τους αντιμετωπίσουν με δακρυγόνα και ξυλοδαρμό, όπως καταγράφουν βίντεο από κάμερες κυκλοφορίας που δόθηκαν στη δημοσιότητα και βρίσκονται στο διαδίκτυο (λέξη κλειδί: Ayotzinapa). Άλλα βίντεο δείχνουν άντρες με πολιτικά να ανοίγουν το πορτμπαγκάζ ενός απλού ΙΧ και να βγάζουν όπλα, όπως επίσης και άντρες με πολιτικά να πυροβολούν κατ’ επανάληψη τους διαδηλωτές. Ως εκ τούτου δεν μπορεί να αποδειχτεί η ευθύνη κάποιου σώματος ασφαλείας για τις δολοφονίες.
Συνέχεια ανάγνωσης

Στις πλατιές λεωφόρους της Χιλής

Standard

Το φοιτητικό κίνημα και η κληρονομιά του Αλιέντε

του Βικτόρ ντε λα Φουέντε

απόδοση από τα γερμανικά: Ίων Δραγουμάνος

Καθώς στη Χιλή συνεχίζονται, για έκτο μήνα, οι μεγάλες διαδηλώσεις φοιτητών  υπέρ της δημόσιας παιδείας, δημοσιεύουμε ένα κατατοπιστικό σχετικό άρθρο  του διευθυντή της χιλιάνικης έκδοσης της «Monde diplomatique»· το κείμενο δημοσιεύτηκε στο φύλλο Σεπτεμβρίου της γερμανικής έκδοσης της «Monde diplomatique».

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Μαραθώνιος φιλιού, 7.7.2011: με πάθος για την εκπαίδευση (πηγή: http://www.vitrinasur.cl)

 Εκατοντάδες χιλιάδες νέοι διαδηλώνουν στους δρόμους — για πρώτη φορά από τα χρόνια της δικτατορίας. Οι φοιτητές της Χιλής μεταμόρφωσαν την εικόνα της χώρας με τις διαδηλώσεις τους και έφεραν τη δεξιά κυβέρνηση Πινιέρα σε δύσκολη θέση. Κάτι αρχίζει να κινείται ξανά στη χιλιάνικη κοινωνία, έπειτα από δύο δεκαετίες κατά τις οποίες δεν υπήρχε εναλλακτική απέναντι στο νεοφιλελευθερισμό.

Από τις φοιτητικές κινητοποιήσεις, Σαντιάγκο, 26.9.2011. Φωτογραφία του Nacho Errázuriz (nerraz), από το flickr

Τι απέγινε το πρότυπο «χιλιάνικο μοντέλο», τι απέγινε ο «ιαγουάρος της Λατινικής Αμερικής»; Πριν από σαράντα χρόνια, όταν η χώρα ήταν σαφώς φτωχότερη, η παιδεία ήταν δωρεάν. Τι απέγινε η πρόοδος, οι υψηλοί δείκτες ανάπτυξης; Πού πήγαν όλα αυτά τα λεφτά, αναρωτιούνται οι φοιτητές. Στις 28 Απριλίου οι φοιτητές κατέβηκαν για πρώτη φορά στους δρόμους σε ολόκληρη τη χώρα για να διαμαρτυρηθούν επειδή είναι αναγκασμένοι να καταχρεωθούν προκειμένου να σπουδάσουν.

Άνοιξε έτσι η βαλβίδα και ξέσπασε η λαϊκή δυσαρέσκεια: διαδηλώσεις άρχισαν να οργανώνονται και σε άλλες περιοχές της χώρας, για διάφορους λόγους (κατασκευή κολοσσιαίου ενεργειακού έργου, αύξηση της τιμής του φυσικού αερίου, μεγαλύτερη συμμετοχή στα κέρδη των τοπικών ορυχείων χαλκού, επιστροφή της γης στους αυτόχθονες Μαπούτσε, αποζημιώσεις για τα θύματα του πρόσφατου σεισμού, απεργίες των χαλκωρύχων, διαδηλώσεις για το δικαίωμα στον σεξουαλικό αυτοπροσδιορισμό). Όμως, τη νέα διάσταση στις διαμαρτυρίες την έδωσαν οι μαθητές και οι φοιτητές με τις καταλήψεις, τις αποχές και τις διαδηλώσεις τους, στις οποίες διεκδικούσαν δωρεάν και αναβαθμισμένη εκπαίδευση. Υψώνοντας δυνατά τη φωνή τους για παιδεία χρηματοδοτούμενη από το κράτος και την απαίτηση να μην αντιμετωπίζεται πια η μόρφωση ως εμπόρευμα, εξαπέλυσαν μετωπική επίθεση στο νεοφιλελευθερισμό. Συνέχεια ανάγνωσης

Η Ευρώπη αντιστέκεται στην απορρύθμιση του δημόσιου Πανεπιστημίου

Standard

 

 

H πρώτη ανοιχτή εκδήλωση του Red Notebook

Την Πέμπτη 14 Απριλίου στις 6.30 μ.μ., στη Νομική της Αθήνας (αίθουσα 5, είσοδος από Μασσαλίας), το Red Notebook (www.rednotebok.com) διοργανώνει την πρώτη του ανοιχτή εκδήλωση-συζήτηση με τίτλο «Η Ευρώπη αντιστέκεται στην απορρύθμιση του δημόσιου πανεπιστημίου».

Τη συζήτηση ανοίγουν οι:

Άννα Μπελίγκερο, φοιτήτρια, γραμματέας της Νεολαίας της Κομμουνιστικής Επανίδρυσης (Ιταλία)

Νικόλας Βαγδούτης, φοιτητής LSE (Aγγλία)

Γιάννος Γιαννόπουλος, φοιτητής Πανεπιστημίου του Μονάχου (Γερμανία)

Οι φοιτητικές κινητοποιήσεις στη Βρετανία:«You marketise our education, we educate your market»

Standard

Συνέντευξη του Γιάννη Χαμηλάκη από το Λονδίνο

Ποιες ήταν οι βασικές αλλαγές που προξένησαν τις αντιδράσεις;

 

Από την κατάληψη της αίθουσας Jeremy Bentham στο UCL: o Καρτέσιος («Σκέφτομαι, άρα αγωνίζομαι») και ο Μπένθαμ («Ο Τζέρεμυ λέει Όχι!») συμπαρίστανται στον αγώνα των φοιτητών.

Υπήρξαν πρόσφατα δύο μεγάλες εξελίξεις. Πρώτον, ο προϋπολογισμός του 2011, όπου, ως απάντηση στην οικονομική κρίση, προβλέπεται η περικοπή των κονδυλίων για τα πανεπιστήμια κατά 40%. Δεύτερον, η δημοσιοποίηση της έκθεσης Browne, που είχε ζητήσει η προηγούμενη κυβέρνηση των Εργατικών. Η έκθεση προτείνει το κόστος της εκπαίδευσης, ειδικά στις ανθρωπιστικές επιστήμες, να το αναλάβουν οι φοιτητές, μέσω των διδάκτρων. Η κρατική χρηματοδότηση συνεχίζεται, και αυτή μόνο εν μέρει, στις ιατρικές, τις θετικές και τις μηχανολογικές σπουδές, ίσως και στις γλώσσες (με την έννοια της εκμάθησης μιας γλώσσας, όχι της γλωσσολογίας ή της λογοτεχνίας). To κράτος αποσύρεται εντελώς από τη χρηματοδότηση των ανθρωπιστικών και κοινωνικών σπουδών, που πρέπει να καλύψουν το κόστος από τα δίδακτρα. Έτσι εξαγγέλθηκε ο τριπλασιασμός των διδάκτρων (είχαν εισαχθεί αρχικά επί κυβέρνησης Μπλερ, στα τέλη της δεκαετίας του 1990), τα οποία θα φτάσουν τις 9.000 λίρες το χρόνο.

Υπάρχουν και άλλες περικοπές στο χώρο της παιδείας. Για παράδειγμα, η περικοπή του επιδόματος Education Maintenance Allowance (ΕΜΑ), που απευθύνεται κυρίως σε μαθητές από φτωχές οικογένειες, που έχουν ολοκληρώσει την υποχρεωτική εκπαίδευση: τους δίνει 30 λίρες τη βδομάδα, για να εξασφαλίσουν τα μικροέξοδά τους ένα-δυο χρόνια, διαβάζοντας για να δώσουν εξετάσεις για το πανεπιστήμιο. Επίσης, καταργείται το AimHigher, ένα πολύ επιτυχημένο πρόγραμμα, που είχε στόχο να φέρει σε επαφή τους μαθητές υποβαθμισμένων περιοχών με τα πανεπιστήμια: καθηγητές, διοικητικό προσωπικό, ακόμα και φοιτητές πήγαιναν στα σχολεία και μιλούσαν για το πανεπιστήμιο, εξηγώντας στους μαθητές γιατί αυτό έπρεπε να είναι μέσα στους ορίζοντές τους, σε μια προσπάθεια να αμβλυνθεί το λεγόμενο «culture barrier», που υπάρχει ιστορικά στη Βρετανία.

Επομένως, μιλάμε για μια συνολικότερη αλλαγή, έτσι δεν είναι;

Ο συνδυασμός της περικοπής της κρατικής χρηματοδότησης, των επιδομάτων και του τριπλασιασμού των διδάκτρων δίνει το στίγμα της όλης μεταρρύθμισης στην παιδεία: είναι ξεκάθαρα μια μεταρρύθμιση ταξικού χαρακτήρα, που θα πλήξει κυρίως τα παιδιά από χαμηλά στρώματα. Η κυβέρνηση βέβαια, για να χρυσώσει το χάπι, λέει ότι υπάρχουν ασφαλιστικές δικλίδες, λ.χ. ότι τα δίδακτρα θα έχουν τη μορφή δανείων, τα οποία θα αποπληρώνουν οι φοιτητές μετά την αποφοίτησή τους, όταν αρχίσουν να δουλεύουν. Είναι ένα τέχνασμα, οι φοιτητές φοβούνται, και δικαίως, ότι θα είναι χρεωμένοι όλη τους τη ζωή. Κάποιος, αποφοιτώντας, θα χρωστάει τουλάχιστον 27.000 λίρες, αυτό είναι το ύψος των διδάκτρων — και λέω τουλάχιστον, γιατί πιθανόν να έχει πάρει και κάποιο άλλο δάνειο, για τα έξοδά του, όσο σπουδάζει.

Δεν μιλάμε λοιπόν απλώς για μια πολύ μεγάλη αύξηση των διδάκτρων, αλλά για μια συνολική αλλαγή, που ουσιαστικά ιδιωτικοποιεί τα πανεπιστήμια, και ειδικά τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές σπουδές. Υπάρχει κίνδυνος να επιστρέψουμε στην κατάσταση του 1950-1960 όπου μόνο οι εύποροι σπούδαζαν ανθρωπιστικές επιστήμες.

Συνέχεια ανάγνωσης

Το ιδρυτικό συνέδριο της ΕΦΕΕ (1963), κορυφαία εκδήλωση του προδικτατορικού φοιτητικού κινήματος

Standard

Συνέντευξη του Γιάνη Γιανουλόπουλου

Το Ιστορικό Αρχείο του Πανεπιστημίου Αθηνών και η Εταιρεία Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας (ΕΜΙΑΝ) οργανώνουν, την Παρασκευή 24 Σεπτεμβρίου τιμητική εκδήλωση για το Δ΄ Πανσπουδαστικό Συνέδριο του 1963. Ένα Συνέδριο  με μεγάλη σημασία, που πραγματοποιείται σε μια στιγμή κορύφωσης των φοιτητικών αγώνων, και στο οποίο ιδρύεται η ΕΦΕΕ. Για την ταυτότητα, το κλίμα και τη σημασία του συνεδρίου, καθώς και για τη σημασία της μελέτης σήμερα του φοιτητικού και νεολαιίστικου κινήματος της εποχής,  μιλήσαμε με τον ιστορικό Γιάνη Γιανουλόπουλο, γενικό γραμματέα (1963-1964) και πρόεδρο (1964-1965) της ΕΦΕΕ, ομότιμο καθηγητή σήμερα του Παντείου Πανεπιστημίου.

«Ε»

Ξεκινώντας, θα ήθελα να μας δώσεις την ταυτότητα του Συνεδρίου: πότε και πού έγινε, ποιοι ήταν οι σύνεδροι, το κλίμα.

Το ιδρυτικό συνέδριο της ΕΦΕΕ έγινε στην Αθήνα, τον Απρίλιο (22-28) του 1963 στο θέατρο «Χατζηχρήστου», στην Ιπποκράτους. Εκεί δηλαδή συνεδρίαζε η Ολομέλεια. Τις διάφορες επιτροπές του τις φιλοξενούσαν ο Σύλλογος Εργαζομένων Φοιτητών,  τα γραφεία της Πανσπουδαστικής και άλλοι φίλιοι χώροι.

Το κλίμα ήταν πανηγυρικό με σαφή στοιχεία μαχητικής εγρήγορσης. Κάπως αντιφατικό ακούγεται αυτό. Εξηγώ. Η ΕΚΟΦ, αν και ηττημένη κατά κράτος, ήδη από το 1962, καθόλου δεν αποκλείαμε να δημιουργήσει κατά την έναρξη το γνωστό «επεισόδιο της πόρτας» στην είσοδο του θεάτρου. Να επιχειρήσουν δηλαδή να μπουν ομαδικά στο χώρο των συνέδρων, να εμποδιστούν, το Σπουδαστικό Τμήμα Ασφαλείας να «διαπιστώσει ότι γίνονται ταραχές» και να καλέσει τους επικεφαλής της ένστολης αστυνομικής δύναμης, παρατεταγμένους διακριτικά σε απόσταση 1,80 έως 2 μέτρων από την είσοδο, να εκκενώσουν την αίθουσα. Τελικώς δεν το αποτόλμησαν.

Ποιοι ήταν οι σύνεδροι; Ποιους/ες να πρωτομνημονεύσει κανείς! Ελπίζουμε να τους δούμε όλους, αν είναι δυνατόν, την Παρασκευή. Υπάρχουν όμως και σύνεδροι που ξέρουμε ότι δεν πρόκειται να δούμε. Να τους αναφέρω κατά τη χρονολογική σειρά που έφυγαν. Το Σωτήρη Πέτρουλα, τον Απόστολο Μπέσση, τον αντιπρόεδρο της ΕΦΕΕ, έναν από τους δικηγόρους των διωκομένων φοιτητών στα στρατοδικεία της δικτατορίας. Πέθανε στις αρχές του 1974 χωρίς να προλάβει να δει την πτώση της. Τον Αλέκο Παναγούλη, τον Ίωνα Μπούζενμπεργκ, τον αριστεριστή τότε Τάκη Κονδύλη, τον Τάκη  Παππά, τον Άρη Ζεπάτο, το Μιχάλη Παπαγιαννάκη. Λείπουν και κάποιοι άλλοι, που δεν θυμάμαι τώρα αν ήταν σε αυτό ή σε επόμενα Συνέδρια.

Σε ποια συγκυρία εντάσσεται το Δ΄ Πανσπουδαστικό Συνέδριο; Πώς φτάνουμε σε αυτό;

Του Συνεδρίου προηγήθηκε μια διετία περίπου συνεχούς ανόδου του φοιτητικού κινήματος, διεύρυνσης των στόχων του, αλλά και ανανέωσης, επί το μαχητικότερον, των τρόπων διεκδίκησής τους. Αρχή αυτής της διαδικασίας ήταν το καλοκαίρι του 1961 όταν το μέτωπο αριστερών, κεντρώων και άλλων δημοκρατικών φοιτητών κέρδισε την πλειοψηφία, ισχνή αρχικώς, στη ΔΕΣΠΑ (τη Διοικούσα Επιτροπή των Φοιτητικών Συλλόγων των έξι, τότε, Σχολών του Πανεπιστημίου Αθηνών) και αμφισβήτησε «το έργο» της κυβέρνησης Καραμανλή στο χώρο της Παιδείας. Την πλειοψηφία στους συλλόγους τη διέθετε μέχρι τότε η παρακρατική ΕΚΟΦ, χάρις στο ζοφερό κλίμα που είχε επιβάλει στα πανεπιστήμια το μετεμφυλιακό κράτος των εθνικοφρόνων «πατριωτών»  σε ανοιχτή συνεργασία ή με τη σύμφωνη γνώμη της πλειοψηφίας –το λέω ευγενικά, διότι οι εξαιρέσεις ήταν ελάχιστες– των καθηγητών μας.

Ακολούθησαν, μετά τις εκλογές της «βίας και της νοθείας» (Οκτώβριος 1961), οι μεγάλες κινητοποιήσεις της ΔΕΣΠΑ και των συλλόγων της Θεσσαλονίκης με στόχο την έμπρακτη υπεράσπιση του Πανεπιστημιακού Ασύλου και των προβλεπομένων από το Σύνταγμα ελευθεριών των πολιτών (άρθρο 114), οι επιθέσεις της αστυνομίας στα Προπύλαια και οι σφοδρές συγκρούσεις με τους φοιτητές και απεργούς μαθητές σε ολόκληρο το κέντρο της Αθήνας, το κλείσιμο για ένα διάστημα των Πανεπιστημιακών Σχολών και η πανελλήνια εκστρατεία (μέχρι τους πρώτους μήνες του 1963) συλλογής υπογραφών κάτω από το αίτημα της αύξησης των κονδυλίων του κρατικού προϋπολογισμού για την Παιδεία στο 15%.

Διαβάζουμε, κατά καιρούς, ότι  το Δ΄ Πανσπουδαστικό ήταν ένα εντελώς ξεχωριστό γεγονός στην πορεία του φοιτητικού κινήματος. Ποια νομίζεις ότι ήταν η σημασία του στα δεδομένα της εποχής;

Αυτό ακριβώς είναι το θέμα της ημερίδας για το Δ΄ Συνέδριο και την προδικτατορική ΕΦΕΕ την Παρασκευή. Αρκεί ίσως εδώ να αναφέρω ότι στο συγκεκριμένο Συνέδριο, κορυφαία εκδήλωση μιας ειδικής περιόδου του φοιτητικού κινήματος, ετέθη για πρώτη φορά, κατά τρόπο αναλυτικό και τεκμηριωμένο, το πρόβλημα της  ελληνικής πανεπιστημιακής παιδείας σε όλες τις πτυχές του (χρηματοδότηση των ΑΕΙ, αυτοτέλεια, ακαδημαϊκές ελευθερίες, στάθμη και περιεχόμενο σπουδών, απορρόφηση πτυχιούχων και πολλά άλλα). Ετέθη με μια σειρά από πολυσέλιδες εισηγήσεις φοιτητικών επιτροπών, μικρές αυτοτελείς μελέτες στην πραγματικότητα, οι οποίες υπήρξαν καρπός μακράς μελέτης της σχετικής ελληνικής και ξένης (κυρίως) βιβλιογραφίας. Για τα δεδομένα της εποχής νομίζω ότι ήταν πολύ αξιόλογες.

Συνέχεια ανάγνωσης